25.26.1955’te Balıkesir ili Sındırgı ilçesi, Karaağaç Mahallesi’nde (Köyü)sekiz çocuklu ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. 1961-1962 ders yılında başladığı ilkokulu 1966-1967 ders yılında bitirdi. Diplomasında sehven “Karaağaç Köyü ilkokulu yerine “Hasan Bozkurt İlkokulu”ndan mezun olmuştur” yazılıdır.1967-1968 ders yılında ilçenin merkezinde şu anda Kız Meslek Lisesi olarak kullanılan binada başladığı ortaokulu 1969-1970 ders yılında Çavdaroğlu (Taştepe) Mahallesindeki yeni binada bitirdi. Aynı binada 1970-1971 ders yılında başladığı Liseyi de 1972-1973 ders yılında bitirdi. Sındırgı Lisesi’nin ilk mezunlarındandır. Aynı ders yılında başladığı Balıkesir Necati Eğitim Enstitüsü (N.E.E) nün Sosyal Bilgiler Bölümünden (Gece Eğitimi) mezun oldu. Diyarbakır Ergani Dicle Öğretmen Lisesi’nde göreve başladı. Kulp Lisesi, Isparta Eğirdir Koçular Ortaokulu, Sındırgı İmam Hatip Lisesinde devam etti.

1977 Şubat’ında İlk Okul Öğretmeni Fatma (Gürbüz) Bozkurtla evlendi.1 Ağustos 1977’de askere gitti. Balıkesir İdari ve Lojistik Hizmetler Okulu Eğitim Merkez Komutanlığı Yedek Subay Okulu’ndan Ordudonatım Asteğmen Olarak mezun oldu. 15 Aralık 1977’de başlayan kıta hizmeti askerlik görevini, Malatya’daki II. Ordu Komutanlığı 967.Mühimmat Komutanlığı’nda Ordudonatım Teğmen olarak 31Ocak 1979’da tamamladı.    

Asker dönüşü tekrar 1 Mart l979’da Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde görev yaptı. Balıkesir Pamukçu Hakkı Kabakçı Orta Okulu’ndan sonra Balıkesir Merkez Cumhuriyet Lisesi’nde göreve başladı. En son Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Lisans Tamamlama Programı Tarih Bölümü’nü bitirdi. Bundan sonra Tarih Öğretmeni olarak görev yaptı. 2000-2001 ders yılı sonunda emekli oldu.                          İki çocuğundan kızı Derya Ülkü Kurt (Bozkurt) Bilgisayar Mühendisidir. Emrah Bozkurt ise Endüstri Mühendisi ve İş Güvenliği Uzmanıdır.

                                    Bütün şehitlerimize, yiğitlerimize ve geçmişlerimize

                                    Türk milletini millet yapan değerlere sahip çıkanlara

Ben de emeği olanların hatıralarına ve ruhlarına ithaf olunur.

            Adı:                                                                                                   Sayfa No:

            İçindekiler                                                                                                     3

            Önsöz                                                                                                            5

            Giriş                                                                                                              6

            Osmanlıda Taht Kavgaları ve Aile Fertlerinin Mezarları                              8         

            Osmanlı Hanedanı ve Veraset Usulü                                                            8

            Osman Beyin Halefi                                                                                     9

            Süleyman Şah                                                                                               12

            Gündüz Alp                                                                                                  13

            Ertuğrul Gazi                                                                                                14

            Dündar Bey                                                                                                   15

            Hayme Ana                                                                                                   16

            Savcı (Sarı Batı) Bey                                                                                    17

            Aydoğdu Bey                                                                                               18

            Bay (Bey) Hoca                                                                                            19

            Aktimur (Aktaş)                                                                                            20

            Mal Hatun (Bala Hatun)                                                                               21                    Şeyh Edebalı                                                                                                 22

            Osmanlı Padişahların Tahtan İndirilmeleri ve Ölümleri                               23       

            Osman Bey                                                                                                   24

            Pazarlı Bey                                                                                                   26

            Orhan Gazi                                                                                                    27

            Süleyman Paşa                                                                                              31

            1. Murat                                                                                                        33

            1. Murat’ın Kosova’daki Mezarı (İç Organları)                                           36

            Yakup Çelebi                                                                                                36

            Yıldırım Beyazıt                                                                                           38,

            Yıldırım Beyazıt‘ın Geçici Mezarı                                                               41

            Çelebi 1. Mehmet                                                                                         47

            2. Murat                                                                                                        53

            Fatih Sultan 1. Mehmet                                                                                64

            Fatih’in Annesi                                                                                             68

            2. Beyazıt                                                                                                      73

            Cem Sultan                                                                                                   75

            Yavuz Sultan 1. Selim                                                                                  81

            Kanuni Sultan 1. Süleyman                                                                          87

            Şehzade Mustafa                                                                                           90

            Şehzade Beyazıt ve Oğulları                                                                         91

            Kanunin Zigetvar’daki Mezarı (İç Organları)                                              92

            2. Selim                                                                                                         94

            3. Murat                                                                                                        97

            3. Mehmet                                                                                                     100

            1. Ahmet                                                                                                       103

            1. Mustafa                                                                                                     105

            2. Osman (Genç)                                                                                           107

            4. Murat                      Sultan Ahmet Cami’inde Babasının Türbesi             10

            İbrahim                       Ayasofya Camii                                                        109

            4. Mehmet                                                                                                     104

            2. Süleyman                                                                                                  111

            2. Ahmet                     Kanuni’nin Türbesi                                                    115

            2. Mustafa                  Yeni Cami Babası 4. Mehmet ile babaannesi Hatice Turhan Sultan Türbesi                                                                                                                    116

            3. Ahmet                     Yeni Cami Hatice Turhan Sultan Türbesi                 119

            1. Mahmut                  Yeni Cami Hatice Turhan Sultan Türbesi                 121

            3. Osman                    Yeni Cami Hatice Turhan Sultan Türbesi                 123

            3. Mustafa                                                                                                     125     

            1. Abdülhamit                                                                                               128

            3. Selim                                                                                                         131

            4. Mustafa                  4. Vakıf hanı yanındaki 1. Abdülhamit Türbesi        133

            2. Mahmut                                                                                                     134

            Abdülmecit                                                                                                   137     

            Abdülaziz                                                                                                      139

            5. Murat                                                                                                        143

            2. Abdülhamit                                                                                               147

            5. Mehmet Reşat                                                                                           157

            6.Mehmet Vahdettin                                                                                     162

            Sonsöz                                                                                                           167

            Kaynaklar:                                                                                                     168

                        Önsöz

                        Giriş

            Türk Milleti, tarih buyunca hür ve bağımsız yaşamış, hiçbir zaman hürriyetsiz ve devletsiz yaşamamıştır. Asya ve Avrupa kıtalarında at koşturmuş, yedi iklim üç kıtaya hâkim olmuştur.

            Kurmuş oldukları on altı büyük devlet cumhurbaşkanlığı forsunda on altı yıldızla sembolize edilmiştir. Bu büyük devletlerden birisi olan Osmanlı devleti de en uzun ömürlü ve en geniş sınırlara sahip olanıdır. Üç kıtaya hâkim olan Osmanlı devleti uç beyliği iken devlet, devlet iken büyük devlet haline gelmiştir. Bu devlet kurulmuş, gelişmiş, yükselmiş, duraklamış, gerilemiş, dağılmış ve nihayet tarih sahnesinden çekilmiştir.

            Devletlerin hayatı insanların hayatına benzer, insanlar da doğarlar, büyürler, gelişirler, olgunlaşırlar, yaşlanırlar ve ölürler. Kuran’da,

            ALİ İMRAN 185, ENBİYA 35 ve ANKEBUT 57 de “Her canlı ölümü tadacaktır” der.[1]

             Osmanlı padişahları ve aile fertleri de değişik zamanlarda dünyaya gelmiş ve ölmüşlerdir. Takip ettiğim kadarıyla bu ailenin fertlerinin mezarları ile ilgili mahalli çalışmaların dışında geniş kapsamlı bir çalışma yapılmamış. Ancak internet ortamında çalışmalara rastladım. Ben de onlardan da faydalandım.

            Türk milleti tarih sahnesine çıktığından itibaren Türk Cihan hâkimiyeti mefkûresini ve devlet-i ebed müebbeti, nizam-ı âlemi ülkü edinmişler ve bu uğurda bedeller ödemişlerdir. Bu bedeli en çok ödeyenler de Osmanlı ailesinin fertleri olmuştur. Âşık Paşa bunu,

            “Kadimden töredir kardeşe kıymak

            Atayı anayı tasalı, üzgün (gussalı) komak” şeklinde ifade etmiştir.

            Avusturya İmparatoru Ferdinend’ın elçisi Busbech,

            Müslümanlar, Osmanlı hanedanı sayesinde ayakta duruyorlar. Hanedan yıkılırsa din de mahvolur. Bu sebeple hanedanın din ve devletin selameti ve bekası evlattan daha önemlidir” der. Kanuni Sultan Süleyman da,

            “Cenab-ı Hak benden sonra senin hükümdar olmanı takdir etmişse bunu hiçbir kimse değiştiremez ve ortadan kaldıramaz. Etmemişse bunu sen de değiştiremezsin. Bu İslam dininin tek dayanağı Osmanlılardır. Devlet içindeki mücadele doğu ve batıdaki düşmanlara fırsat verir bu is bir cinayettir. İslamiyet’i kökünden yıkmakla birdir.”

            “Genel bir zararı def etmek için, özel bir zarar tercih edilir.”

            “Bir kafeste iki aslan, bir kında iki bıçak olmaz.”[2]

            Devletin bekası, milletin selameti için padişahlar zaman, zaman öz çocuklarını, kardeşlerini ve amcalarını öldürtmüşlerdir.

            Bu konuda diğer bir ayrıntıda İslamiyet öncesi ve sonrasında uygulanan bu kural,  Fatih Kanunnamesinde,

            “Her kime saltanat müyesser ola,

            Nizam-ı alem için karındaşlarını katletmesi vaciptir” şeklinde ifadesini bulmuştur.

            Diğer bir ayrıntıda dünyayı idare etme görevinin kendilerine tanrı tarafından verildiği ifadesi Orhun abidelerinde de yer almıştır. Bu yüzden devleti idare eden ailelere kutsilik niteliği verildiği için bu aile fertlerinin kanları da kutsileştirilmiştir. Buna dayanarak bu ailenin fertleri idam edilirlerken kanlarının akıtılmaması için yay kirişiyle boğulmuşlardır. Bazı istisnalar da vardır. Nitekim 3. Selim ve Sultan Abdülaziz’in kanları akıtılmıştır.

            Türk devletlerinin yılış sebeplerinin başında kardeş kavgası ve buna dayalı olarak ülke topraklarının bölünmesi çalışmalarıdır. Düşmanlarımız da bunu “Böl, parçala ve yut” olarak uygulamışlardır. Özellikle Fetret devrinde ve 2. Beyazıt-Cem mücadelesinde bu metot uygulanmaya çalışılmıştır.

            Bu mücadele Kuran ayetlerinde,

            BAKARA 191 ve 217 “Fitne adam öldürmekten daha kötüdür”

            MAİDE 32 Kim bir cana kıymamış, ya da yeryüzünde bozgunculuk yapmamış birisini haksız yere öldürürse bütün insanları öldürmüş gibidir. İm de bir canı kurtarırsa, o da sanki bütün insanları kurtarmış gibidir” ifadeleri vardır.

            Türk ceza kanunda 302-316 maddeleri arasında ise

            Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak

            Düşmanla işbirliği yapmak

            Devlete karşı savaşa tahrik

            Askeri tesisleri takrip

            Düşman devlete maddi ve mali yardım

            Anayasayı ihlal

            Cumhurbaşkanına suikast ve fiili saldırı

            T.C. Hükümetine karşı silahlı isyan

            Silahlı örgüt kurma, idare etme veya örgüte üye olma

            Terör ve devletin birliğini bozmak gibi suçlar şeklinde yer alır.

            Çok partili siyasi hayata geçtiğimiz 1946dan bu yana iktidarlar genelde seçimler yoluyla değişmiştir. Ancak 27 Mayıs İhtilalı, 12 Mart 1971 Muhtırası, 12 Eylül 1980 İhtilalı, 28 Şubat 1997 Postmodern Darbesi, 27 Nisan 2007 e posta bildirisi, 7 Şubat 2012 Olayı, 17-25 Aralık 2013 Olayları, 15 Temmuz 2016 Hain Feto darbe girişimi gibi acı olaylar yaşandı Bu olaylar sonunda bu milletin ve bu devletin özellikle ve öncelikle genç dinamik nesilleri zarar gördü. 27 Mayıs sonrasında bir başbakan iki bakan asıldı. 15 Temmuz hain darbe girişimi sırasında 251 vatandaşımız şehit oldu. İki bine yakın insanımız yaralandı. Şüphesiz gidenler geri gelmez. Yanan yüreklerin ocakların ateşi sönmez. Bu arada kaybettiğimiz maddi değerlerle yatırımlar yapılsaydı devletimiz ve milletimiz daha huzurlu ve mutlu olurdu.

            Yaptığım bu çalışma hiç https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-04-2026/25710292922161128296.jpg Yazarlar 100426 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/yabanci-devletlerarasi-evlilikler-100426.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/yabanci-devletlerarasi-evlilikler-100426.html 2026-02-24 09:28:02 2026-02-24 09:28:02 Bizans

Osmanlılara komşu diğer büyük Türk beylikleri bilhassa Germiyan, Kastamonu, Menteşe ve Karana beylikleri Bizans’a karada ve denizde büyük kayıplar verdiriyorlardı. Torosları bütün geçitleri ele geçiriliyor. Lidya bölgesi işgal ediliyor. Efes’e giriliyordu. İmparatorlar kendilerini ancak düşmanlarına dostluk eli uzatarak koruyabiliyorlardı. O zamanlar tahtın başında bulunan Andronik kız kardeşi Maria’yı diğer Türkleri ve özellikle Osman Bey’i durduracağını vaat eden Türk Bey’i Kocaben’e (Hocabende: İlhan Olcayto, Osman Bey bu ilhanlığa bağlıdır.) veriyordu.      

Müstakbel eşinin kudretinden fazlasıyla gurur duyan Maria, düğün alayı ile beraber İnegöl’e kadar ilerledi. Osman Bey’den kendisine, daha güçlü bir Türk beyinin karısı olacağından dolayı saygı istedi. Osman Bey bu uyarı ile bizzat başında bulunduğu ordusunu Yenişehir’den, Karadeniz kıyılarına kadar ilerletmekle cevap verdi. Oğlu Orhan’ın ve babasının silah arkadaşlarının yardımıyla hem kendisine rakip Türk beyliklerini, hem de Bizans’ın son oyunlarını ezdi, bitirdi.

                İstanbul’un karşısında Bursa, İznik ve İzmit hariç bütün Batı Anadolu’da egemenliğini kurdu. Yaptırdığı kalelerle Uludağ yöresini çevreliyor. Bizans başkentinin ülkesiyle bağını tamamen kesiyordu.  [1]     

                İstanbul ve Avrupa eyaletleri, bu defa ordunun isyanını benimsemediler. Gerek kilise, gerekse halk ve ileri gelenler, çocuk imparator ile bir kadının zayıf idaresini, büyük bir siyasinin kudretli hükümdarlığına tercih ediyorlardı. Sarayların ve kilisenin servetleri Bulgaristan’dan Kantakuzinos’a düşmanlar buldu. Sonunda ordusu tarafından terk edilen zorba, yenilmiş bir şekilde Selanik’e kaçtı. Buradan Sırbistan’a geçerek, o zamanlar henüz barbar bir kavim olan Sırpların despotlarından yardım alacağını zannetti. Doğunun siyasetine, orduların gücü ile yeni, yeni karışmaya başlayan Sırplar, Kantakuzinos’u karşıladıktan sonra, hakaret etmeden ülkelerinden kovdular. Bu defa denize doğru gelen Kantakuzinos, ülkesinin fatihleri Osmanlılardan yardım istedi.

                Kızlarının birini anlaşmalarının ödülü olarak emire verince İstanbul’daki düşmanları korkulu riyalar görmeye başladılar. Bu sırada taraftarları İstanbul’da zindanda isyan çıkarmaya başladılar. Büyüme eğilimi gösteren isyan, imparatoriçenin gözyaşlarına dayanamayan halk tarafından vahşi bir şekilde bastırıldı. Aynı anlarda Kantakuzinos, bir Türk birliği ile şehre yaklaşıyordu.

                Kendisine destek kuran Türkler sayesinde İstanbul’a rahatlıkla giren Kantakuzinos, imparatoriçeye hürmetle davrandı. Kızlarından birini genç imparatora vererek, kendisi on yıl daha başmabeyinci olarak kaldı. İmparator ve kızından doğacak çocuklar imparatorluk için çok kan döken iki aileyi birbirine yaklaştıracaktı. Ancak sivil savaş imparatorluğu o kadar fakir düşmüştü ki, düğün ziyafeti sırasında şarap, toprak ve kalay kaplarla ikram edilebildi.

                Bu barış havası kısa sürdü. Mabeyinciden kurtulmak isteyen genç imparator, Selanik’e kaçtı, o da Sırpların yardımını istedi. Ancak yenilip Çanakkale boğazı karşısında kayalık bir adaya çekilebildi.

                Bu duruma içerleyen Kantakuzinos genç oğlunu imparator ilan etti. Cenevizliler, Paleologlarla birlikte Kantakuzinos’a suikast düzenlediler. İsyancıların dairesine girmesi üzerine gafil avlanan mabeyinci tahttan feragat ederek hayatının son zamanlarını Josafat Peder adı altında bir manastırda geçirdi.[2]             

                               Gürcü Kraliçesi Thamara              

                Azerbaycan Atabeyi Kızıl Aslan (1191) ve Ahlat Şahı bey-Timur’un (1193) ölmeleri üzerine Saltuklular Gürcülere karşı yalnız kaldılar.  Gürcüler, Kars, Sürmeli, İpsir üzerine yürüyerek Erzurum kapısına kadar dayandılar. Bunun üzerine Nasreddin Muhammet ve iki oğlu ile Erzurum halkı kadın ve çocuklarının esir edilmesi karşısında şaşırsalar da dişlerini gıcırdatarak sakallarını yoluyor ve ağlıyorlar. “Bu felaket başımıza nereden geldi, Bu zamana kadar şehrimizde Hıristiyan görmemiştik” dediler. Sabah olunca davul ve boru sesleri yükseldi, şehir halkı harekete geçti. Herkes kanını dökmek ve hayatını feda etmeye hazır olarak sur kapılarına atıldılar. Süvari ve piyadeleri savaş haline getirdiler. Evlerinin bacaları üzerinde ve sokaklarda savunmaya geçtiler. Kraliçe Thamara’nın kocası, başkomutan David -ve ekibi- Erzurumluları bu kadar kararlı ve cesur oldukları nı görünce silahlarını kuşanıp atlarına bindiler. Bir süre sonra kocasından bıkan kraliçe Tahamara David ile evlenince, Muzafereddin’i  Erzurum’a göndermiştir. Kraliçe Thamara 1184 te tahta çıktığına ve ikinci kocası David’i 1193 te Erzurum seferine gönderdiğine göre bu evliliğin bu iki tarih arasında yapıldığı anlaşılır. Bazı tarihçiler kraliçe Thamara’nın Muzaffereddin, ile evlenmediğini ona cariyeden doğan kızı verdiğini yazarlar [3]      

Şah İsmail ve Alaüddevle

Evlilikler de her zaman (Din değiştirme ihtida sebebi olabilmiştir. Müslüman erkeklerle evlenen gayrimüslim kadınların –istisnalar kaideleri bozmasa da- çoğunlukla Müslüman oldukları görülür.[1]                                                                                                                                  

                               Sultan Alpaslan                                               

Sultan Alpaslan, 1065te Merv’e geldi. Oğulları Melikşah ile Aslan Şah’ı Gazneli ve Karahanlı prensesleri ile evlendirdi.[2]                       

Sultan Alpaslan’ın Kafkas seferi sırasında bir Gürcü Prensesi ile evlenmesi (H 459/1066) gayrimüslim kadınlarla evlenmeye yapılan ilk evliliklerden birisidir.[3]

Sultan Alpaslan’ın kızkardeşi Gevher Hatun Erbasgan ile evli olup, erbasgan Alpaslan’a karşı ayaklanınca araları açılmıştır.[4]

                Melikşah

Melikşah, Alexius 1. Comnenos’a bir Bizasn prensesi ile evlendirmeyi teklif etmiştir.[5]

Mervanoğlu Mansur, Melikşah’ın eşi Terken Hatun’u ziyaret edip, “Sultan’ın huzuruna çıkabşlmek için aracı olmasını istemiş, fakat başarılı olamamıştır. [6]                                                                                   

                               Büyük Selçuklular’ında Evlilik

                Evlilikler de her zaman (Din değiştirme ihtida sebebi olabilmiştir. Müslüman erkeklerle evlenen gayrimüslim kadınların –istisnalar kaideleri bozmasa da- çoğunlukla Müslüman oldukları görülür.[7]  

Tuğrul Bey Abbasi, iki defa (1055,1057) Bağdat’a gelerek Büveyoğullarını ortadan kaldırarak Abbasi halifesini ve bütün Abbasi ülkelerini Selçukoğullarının egemenliği altına aldı.  Son zamanlarında da halifenin kızı ile evlendi. Fakat bundan kısa bir zaman sonra 1063de 70 yaşlarında iken öldü.[8]                  

                (Büyük) Selçuklu tarihinde Alpaslan’ın Kafkas seferi (459/106) sırasında bir Gürcü prensesi ile evlenmesi gayrimüslimlerle yapılan ilk siyasi evliliklerden birisidir.

                Melikşah’ın da Alexius Comnenus’a bir Bizans prensesi ile oğlunu evlendirmeyi teklif ettiğini biliyoruz. 

                Babinger, 1. Kılıç Aslan’ın, Toulouse Kontu 4. Raimond’un (1042-1105) kız kardeşi İzabella ile evlendiğinden bahseder.[9]

                Gürcü Kraliçesi Thamara’nın güzelliğini duyan Kılıç Aslan’ın oğlunun ona âşık olduğunu, din değiştirmesi sebebiyle babası tarafından güçlükle zapt edildiğini söyleyerek olayı biraz değiştirir. Nitekim Süleyman Şah ile gerçekleşmeyen bu evliliği Erzurum Hükümdarı İzzettin Saltuk’un torunu (1145-1174) Muzaferittin ile yapmıştır. Bu sonuç Kılıç Aslan’ın gücü ve Süleyman’ın yüksek özellikleri dolayısı ile daha önce evlilik teklifinin ona yapılmasının tabii olacağını gösterir. Bununla beraber bir zaman Gürcülere esir düşüp, büyük bir fidye karşılığında kurtulan 2. Saltuk’un torunu Muzaferittin, aynı kaynağa göre, ihtiraslarına yenilmiş, hatta babasının din değiştirmek endişesine ve muhalefetine rağmen kraliçe ile evlenmek için Hıristiyan olmuştur.

               Selçuklu şehzadesi asker, köle ve hizmetçilerinden meydana gelen önemli bir maiyeti, inci, mücevherler, kıymetli kumaşlar, parslar ve daha başka ağır hediyelerle, Erzurum’dan Tiflis’e gelmiş. Kraliçe kendisini hükümdarlara ait bir teşrifata göre karşılamıştır. Şehzade saraya yerleştikten sonra onun şerefine yaz-kış, muhteşem ziyafetler ve eğlenceler tertip ediyordu. Bu kadar hürmet ve itibara rağmen adı geçen kaynak kraliçenin kendisiyle evelemeyip ona bir cariye nikâhlaması ve daha sonra şehzadeyi Erzurum’a göndermesi, şüphesiz Gürcü hanedanının gururunu korumak hissinden başka bir anlam ifade etmez. Zira gerçekte erkeğe düşkün olan ve ikinci kocası David ile evlenen kraliçe, şehzadeden bıkınca, onu boşayarak memleketine göndermiş ve olaya da böyle şekil verilmiştir.

                Nitekim daha sonra da onun kızı ve Gürcistan Kraliçesi Rosudan (1223-1247) Erzurum Meliki Selçuklu Mugiseddin Tuğrul Şah’ın oğlu ile din değiştirerek evlenmiş. Bu olay Müslüman kaynaklarında garip ve çirkin karşılanmış ve bu sebeple de çok yankılar bırakmıştır. Süleyman Şah bir Türk (Saltuklu) şehzadesinin böyle bir duruma düşmesinden de çok hiddetli bulunuyordu. Bununla beraber Gürcü kaynakları Saltuklu Muzaferittin için bir din değiştirmeden bahsetmezler. Bu bir iftihar vesilesi olacak böyle bir olayın belirtilmemesi bunun doğru olmaması Müslüman yazarların ya bu evliliği uygun bulmaması veya Selçuklu şehzadesinin durumu ile bunu karıştırmaları ihtimali vardır. Selçuklu Sultanı 2. Gıyasettin Keyhusrev Rosudan’ın kızı Thamara ile evlenmiştir. İbni Bibi Erzurum Meliki Mugisiden Tuğrul Şah’ın oğlundan doğduğu içindir ki bu kraliçe kızının “Selçuk neslinden ve Davut (David) soyundan geldiğini söylediğini nakleder.[10]

                Anadolu’ya taarruzları Gürcü Kraliçesi Rosodan’ın teşvikiyle olduğundan Alaattin Keykubat o tarafa sefer yaparak kraliçeyi barışa mecbur etti. Kraliçenin kızı Prenses Tamar Alaattin’in büyük oğlu Gıyasettin Keyhusreve’e nikâhladı.

                Bu evlilikten Alaattin Keykubat adında bir oğluyla Gürcü Hatun adında bir kız dünyaya gelmiş ve bu kız Muinittin Süleyman Pervane ile evlenmiştir. [11]           

                Gıyasettin Keyhusrev, bir çocuğu dünyaya gelir gelmez, Eyyubi Hükümdarı Melik Adilin kızı Melike Adile’den doğan kardeşleri İzzettin Kılıç Aslan ve kardeşi Rüknettin Süleyman ve üvey annesi Adile’yi boğdurttu. [12]

                Sabık Selçuklu Sultanı, İstanbul’da imparator tarafından iyi kabul görüyor; kendisini sık, sık sarayına davet edip görüşüyordu. Ona 10.000 dinar altınlık bir ödenek (ıkta) ayırmıştı. Sultan da imparatorun ilk kabulünde birtakım kıymetli hediyeler ve altın işlemeli elbiseler takdim etmişti. Bununla beraber babası Kılıç Aslan’ın Manuel’den gördüğü büyük yardımlar artık söz konusu değildi. Zira o da Şark hükümdarları gibi Süleyman Şah ile bozuşmayı göze alacak durumda değildi. Bu sebeple İstanbul’da çok mütevazı bir hayat yaşadı. Aleksis’in sultanı Mavrozomes’in kızı ile evlendirmesi onun gurbet hayatında biraz daha iyi durum yarattı. İmparatorla iyi münasebetlerine rağmen Bizans sarayında nüfuzlu bir Frenk Beyinin küstahlığı, söylentiye göre, Keyhusrev’in: “Ben Kılıç Aslan’ın oğluyum; şark-garp ülkelerini fetheden ve şöhretleri cihan tutan Melik Şah ve Alpaslan’ın soyundanım. Senin ecdadın onların hazinelerine her yıl altın ve gümüş yükleri haraç gönderdi. Sen de benim hazineme vergi verirdin. Kader beni buraya düşürdü. Fakat her biri bir iklimde padişahlık eden kardeşlerim var. Eğer onlar bir Frenk Beyinin bana burada küstahlık ettiğini duyarsa, senin şehir ve kalelerini harap ederler” sözleriyle yüksek bir ecdada mensup olmanın şuurunu taşıyor ve kardeşlerine de güveniyordu.

                Bu efsanevi söylentiye göre imparator Frenklerden çekindiği için bir şey yapmamış ise de sultan şerefini kurtarmış; fakat o da Keyhusrev’i Frenklerden korumak için kayınpederi Mavrozomes’in yanına gitmeyi tavsiye etmiştir. Bununla beraber sultanın kayınpederine varışı Latinler’in (Haçlılar) 1204 de İstanbul’u işgalleri münasebetiyle olmuştur. Gıyasettin Konya’ya dönünceye kadar artık Mavrozomes’in yanında kalmıştır.[13]         

                               Sultan Alpaslan

Sultan Alpaslan’ın Kafkas seferi sırasında bir Gürcü Prensesi ile evlenmesi (H 459/1066) gayrimüslim kadınlarla evlenmeye yapılan ilk evliliklerden birisidir.[14]

                Melikşah

Melikşah, Alexius 1. Comnenos’a bir Bizasn prensesi ile evlendirmeyi teklif etmiştir.[15]

Sultan Alpaslan, 1065te Merv’e geldi. Oğulları Melikşah ile Aslan Şah’ı Gazneli ve Karahanlı prensesleri ile evlendirdi.[16]     

            Sultan Melikşah’ın dört oğlu vardı. En büyük Sultan’ın amcası ve Azerbaycan idarecisi Yakuti b. Çağrı Çakır) Bey’in kızı Zübeyde Hatun’dan dünyaya gelen Berkiyaruk. İkincisi ve üçüncüsü Seferiye Hatun’dan dünyaya gelen Mehmet Tapar ve Ahmet Sencer, dördüncüsü Türkistan Hakanının kızı olup büyük Hatun olan Türkan (Terken) Hatundan dünyaya gelen Mahmut idi.

            Nizamülmül, devamlı İran geleneğini savunarak Berkiyaruk’un veliaht tayin edilmesini tavsiye etmişti. Berkiyaruk’un annesi Meliketü’n Nisa her ne kadar Selçuklu ailesine mensup olsa da Ulu Hatun değildi. Bu sırada Ulu Hatun olan Türkan Hatun’dan dünyaya gelen Mahmut’un hakan ve Büyük Sultan olması gerekirdi. Bu durumda Mahmut’tan sonra sıra berkiyaruk’a gelebilirdi. İzamilmülk Mahmut’un veliaht tayin edilmemesi için çok uğraşmış ancak annesi Terken Hatun tarafından zehirletilerek vefat ettiği için bu konuda başarılı olamamıştır.[17] Sultan Melikşah’ın ölümünden sonra en küçük oğlu Mahmut Selçuklu tahtına geçmişse de başta Berkiyaruk olmak üzere diğer Selçuklu beylerinin buna karşı çıktılar. Mahmut’un ölümünden sonra berkiyaruk tahta çıktıysa da bu defada kardeşi Mehmet ve orasan valşiliğine tayin etttiği diğer kardeşi Sencer de isyan etti. Berkiyaruk’un da ölmesi üzerine mahmut İsfahan’da Sultanlığını ilan etti. Fakat çok yaşamadığı için oğlu yerine geçtiyse de amcası Sencer yeğenini tanımayıp sultanlığını ilan etti. Ancak Horasan ve İran Selçukluları dışındaki Anadolu ve Suiriye Selçkuluları onu tanımadılar. Bu arada yüzbinlerce Türk ölmüştür.[18]       

            Sultan Tuğrul ve Çağrı Bey’in eniştesi Türkmen Beyi kızıl Bey’dir.[19]

Sultan Tuğrul, Abbasi Halifesi’ni rahatsız eden Aslan Besasiri’nin kaçmasından ve ona yardım eden Arap ümerasının teslim olmasından sonra Musul’dan Ceziret-i İbni-i Ömer’e gelmiş. Bu arada Diyarbakır idarecisi Şerif Ebü’l Fazl’a Sultanın yanında kendisine yardım etmesini istemiş ve onu Bizans elçisi il yola çıkardığı gibi Sultan’ın üzerinde büyük bir etkisi olan eşi Turuncan Hatun’a ağır hediyeler göndererek Sultanın kendisini affetmesini de istemiştir. Bizans elçisi de Silvan’da (Meyya-rikin) bulunduğu sırada bu hatuna mektup yazmış ve Sultan ile İmparator arasında barış görüşmesi yapmak üzere geldiği bu sırada Sultanın yeğeni Yakuti’nin Rum ülkesine saldırılarından şikayet etmiş ve bu saldırıların durdurulması konusunda eşinden aracı olmasını istemiştir.[20]   

Selçuklu şehzadelerinden Kutalmışoğlu Mansur ve onun kardeşi Süleyman -ki zaman zaman birbiriyle mücadelede etmişlerdir- Tuğrul Bey’in küçük kardeşi Azerbaycan idarescisi Yukuti ile Sultan’ın eniştesi olan ve aynı zamanda amcası Selçuk oğlu Erbasgan yahut Ertaşgun -ki Bizans yazarlarının Chrisoskül, Ermeni yazarlarının Güedriç dedikleri – ile Müslüman şehri olan Ahlat’ı cihat ve gaza üsssü olarak kullanıp Anadolu’ya düzenli akınlar yapan Sultanın emirleri arasında birinci derece cesaretiyle tanınan beylerden Emir Sanduk komuta etmekteydiler.[21]

                Selçuklularda Türk Damatlar

                Divan-ı Lügat’it Türk yazarı Kaşgarlı Mahmut, bu eserin ithaf edildiği Karahanlı Hakanı Hasan’ın amcasının oğlu prens Hüseyin Han’ın oğludur. Eserini 25 Ocak 1072de yazmaya başlamış 10 şubat 1074 bitirmiş. 1077de tekrar gözden geçirip Türk dilinin öğrenilmesi için Bağdat’ta Halife Muktedi’ye takdim etmiştir. Yazar Büyük Türk Hakanı Sultan Alpaslan’ın damadıdır. [22]

                Çağrı Bey, 1060 Mart’ında Serakhs’ta 70 yaşında öldü, cenazesi Merv’e nakledildi, türbesine gömüldü. Oğullarından Alpaslan babasının yerine Horasan, Kavurt Bey Kirman (İran), Yakuti Bey ise Azerbaycan Genel valisi idiler.  Dört kızına gelince;

               Biri Selçuklu şehzadesi,

                Diğeri Hatice Hatun Abbasi Halifesi Kaim bi Emrillah, (Bak Arap damatlar)

                Üçüncüsü Karahanlı hükümdarı,

                Dördüncüsü de Bveyhi hükümdarıyla evlenmişti. [23]   

                Sultan Tuğrul’un siyaset sahnesinden çekilmesinden sonra 1130 (524)de Meyyafarkin denilen yerde ölen kız kardeşi Seyyide Hatun’un cenazesinde bulunmak üzere Hısn Keyfa’dan geldiğine ve Artuklu Hükümdarı Davut’un damadı olduğu ile ilgili İbn ül Arzak’ın ifadesi kayınpederiyle birlikte kaldığını ve İstanbul’dan buraya geldiğini gösterir.[24]

                Danişmentli Melik Muhammed’in 6 Birinci Kanun 1143 de Kayseri’de ölümü Danişmentli Devletinin taht kavgalarıyla sarsılmasına ve Sultan Mesut idaresinde bulunan Selçuklular karşısında önemini kaybetmesine yol açtı. Bununla beraber Melik Muhammet Zünnnun, Yunus ve İbrahim adlı üç oğlundan birincisinin kendi yerine bıraktığı halde hanımı Sivas’ta hüküm süren Melik Muhammet’in kardeşi Nizamettin Yağıbasan’ı (yanlışlıkla Yakup Aslan) davet ederek onunla evlendi. Zunnun bu durumda Zamantı’ya kaçtı, fakat yine fırsat bularak Kayseri’ye gelip hükümdar oldu.[25]  

                Sultan Mesut’un ölümünde Kayseri’yi damadı Danişmentli Zünnun’a ve Amasya taraflarını da diğer damadı Yağı-Basan’a (Yagupasan) verdiğiyle ilgili haber onları kendi ülkelerinde tabi olarak bıraktığını ifade eder.[26]

1. Kılıç Aslan İlk Türk denizcisi Çaka Beyin kızı ile evlendi. Çaka Bey, Bizans’ın kışkırtmaları üzerine damadı tarafından kılıçla öldürüldü.[27]

                Kılıç Aslan bu sırada Musul Atabeyi Nurettin Mahmut’un da tecavüzlerini gördü. Bu sebeple Konya’ya dönünce saray ileri gelenlerini toplayarak Franklar ve Ermenilerle barış teşebbüslerine başvurdu. Kudüs’e Antakya haçlılarına ve Thoros’a elçiler gönderip eniştesi Nurettin’e karşı destek bulmak amacını güdüyordu. Bununla beraber atabey Selçuklulara karşı Danişmentlileri tuttuğu gibi Sultan Mesut’un ölümü üzerine sınır bölgelerini Ayntab ve Raban şehirlerini de istila etti. Kayınpederi Sultan Mesut ile Franklara karşı yaptığı ittifakı bozdu. Kılıç Aslan atabeye: “Memleketlerimi geri ver, babam seninle benim aramızdaki sınırları çizdi” diye mektuplar yazıyor ve onu bu tecavüzlerden vazgeçmeye davet ediyordu.

                İşte Sultanın haçlılarla ve Ermenilerle anlaşma sebebi bu idi. Bu sebeple durumunu kuvvetlendiren Kılıç Aslan büyük bir orduyla hareket edip Ayntab’ı kuşattı ve surlarını tahrip edip ele geçirdi. Raban üzerine yürüdüğü zaman Kudüs Kralı ile Antakya prensini de, anlaşmayı bozarak Nurettin’e hücum etti. Bu durumun nezaketi karşısında Nurettin özür dileyerek aldığı memleketleri 1157 (552) de geri verdi ve Halep’e çekildi.[28]  

                Kılıç Aslan ile Atabey Nurettin Mahmut arasındaki rekabet şimdi onun yerine geçen Selahattin Eyyubi ile başladı. Gerçekten Selçuklu Sultanı 1179 (575) da Selahattin’e bir elçi gönderip, Atabey Nurettin tarafından işgal edilen Raban kalesinin kendisine geri verilmesini ve Nurettin’in oğlu Melik Salih’in bunu uygun gördüğünü bildirdi. Fakat Selahattin bu teklifi gazapla ret etti. Bunun üzerine sultan kalenin geri alınması için 20.000 kişilik bir ordu gönderdi. Bununla beraber Süryani Mihael’in ifadesiyle, “her iki tarafta Türk idi ise de” Selçuklu ordusu Selahattin’e yenildi. Fakat kılıç Aslan ile Selahattin Eyyubi arasındaki gerginlik ve çatışma Selçukluların doğuda genişleme çalışmalarıyla hat safhaya ulaştı.   Bununla beraber Kılıç Aslan ertesi yıl 1179 (576) de Hısn Keyfa ve Diyarbakır Artuklu hükümdarı Kara Aslan’ın oğlu Nurettin Mahmut üzerine yürüdü. Türkiye Selçukluları daha baştan beri ileri doğu ülkelerine yayılma siyaseti takip ediyorlardı. Kılıç Aslan’ın bu seferine damadı Nurettin’in kızına kötü davranması gibi ailevi bir olay sebep oldu. Selçuklu ordusu Artuklu ülkesini istilaya, kızını nikâhlarken verdiği birkaç sınır kalesini de geri almak kararında olduğunu bildirdi. Fakat arada elçilerin gidip gelmesi ve görüşmelerin olumlu sonuç vermemesi iki hükümdar arasındaki ilişkilerin gerginleşmesi üzerine damat Nurettin Selahattin Eyyubi’ye sığındı. Selahattin Eyyubi, Sultanın damadını affederek geri dönmesini istedi.

                Bu arada Selahattin Eyyubi, haçlılarla da mücadele ettiği için Selçuklu veziri İhtiyaruddin Hasan’ın da telkinleriyle iki devlet arasındaki çatışma önlendi. bu defa iki hükümdar Ermenilere karşı anlaştı.[29]

                Kılıç Aslan, taht kavgalarına şahit olunca, ülkeyi oğulları arasında paylaştırmaktan pişman olmuş ve ülkeyi oğlu Kutbettin melik Şah idaresinde birleştirmek istemiş ve onu desteklemek amacıyla Selahattin Eyyubi’nin kızı ile evlendirmek istemişti. Bunun üzerine ihtirasları kabaran diğer kardeşler babalarına itaatten vazgeçmişlerdir. Bunun üzerine yaşlı Sultan tek, tek oğullarını dolaşmış nihayet hürmet gördüğü küçük oğlu Gıyasettin Keyhusrev’i tahta çıkarmıştır. Onunla birlikte “Melun” diye hitap ettiği Kayseri’deki meliki Nurettin Sultan Şah üzerine yürümüş ve bu sırada ölmüştür.

                Selçukname’ye göre haçlıların Konya’ya geldiği sırada Melik Şah’ın veliaht olduğunu yazar. Bu arada Kılıç Aslan’ın tahtı Melik Şaha bırakmadığı, aksine onun baskısından kurtulmak için kaçtığı ve onunla savaşmak için yolda giderken öldüğü gerçek olduğuna göre diğer bütün söylenenler yakıştırmadan ibarettir. Bir başka söylentiye göre, Melik Şah İhtiyarüttin Hasan’ı görevden uzaklaştırmış, o da Kayseri melikinin yanına giderek onun hizmetinde bulunmuştur.

                Melik Şah, babasını Sultan Şah’a karşı Kayseri kuşatmasına sürüklediği zaman fırsat bulan Kılıç Aslan Malik şah’ın baskısından kurtulmak için Sultan Şah’a kaçmış, Melik Şah da Konya’ya dönüp bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu sefer Nurettin Şah da babasını kendi amaçlarına alet etmek isteyince kılıç Aslan ondan da kaçarak küçük oğlu Gıyasettin Keyhusrev’e gitmiş ve onunla Konya üzerine hücum edip almış ve onu kendisine veliaht yaparak orada yerleşmiş. Melik Şah üzerine yürüyüp Aksaray’ı kuşatırken ölmüştür.

               Melik Şah böylece babasını hükmü altına alarak onun adına, fakat gerçekte saltanatı kendi hesabına sağlamak amacıyla harekete geçmiş ve kardeşlerini ortadan kaldırmak için yaşlı sultanı sürüklemiştir. Selçukname Melik Şah’ın veliahtlığını Birinci Teşrin 1189 (585) Ramazan’da göstermekle onun Konya’ya ve babasına tahakküm ettiği tarihi de vermiş olur.

                Nitekim Orta Anadolu’da egemenliğini kurmak isteyen Melik Şah, Malatya Meliki bulunan kardeşi M. Kayser Şah’ı da sıkıştırmış, o da 1191 (587) de Selahattin Eyyubi’ye sığınmış. Kardeşinin babasını sıkıştırarak memleketini elinden almak istediğini şikâyet etmiş. Nihayet Melik dil’in kızı ile evlenerek Selahattin’in Melik Şah’a gönderdiği mektup sayesinde 1191 sonlarında Malatya’ya dönebilmiştir. Melik Şah babasını sürükleyerek Kayseri’yi kuşatınca Sultan fırsat bularak Nurettin Aslan şah’a kaçmış. Buna kızan Melik Şah da Konya’ya dönüp sultanlığını ilan etmiş ve kendi adına hutbe okutmuştur… [30]    

Diyarbakır Atebeyliği (İnaloğulları) Beyi İl-Aldı Bey, Artuklu İlgazi’nin kızı Yüma Hatun ile, oğlu Mahmut Bey de Hüsamettin Timurtaş’ın kızı Safiye Hatun ile evlenmiştir. [1]                                                           3. İl-han Ahmet Teküdar Müslüman iken halefleri tekrar şamanlığa dönmüşler, ancak 7. İl-han Gazan Mahmut tahta çıkınca, kesin şekilde Müslüman olmuştur. Bu 1295 tarihi İlhanlıların Müslüman ve Türk olmalarının başlangıcı sayılabilir. Gazan İlhan’ı 4. Kılıç Aslan’ın kızı ve 3. Keyhusrev’in kız kardeşi Hüdavend Selçuk Hatun yetiştirmiş ve ona İslam dinini telkin etmiştir. Selçuk Hatun Argun İlhan ile evli ve Gazan’ın üvey annesi idi. 13 Nisan 1330da Niğde’de ölmüş ve Hüdavend hatun Türbesine gömülmüştür. [2]                                                                                                                         Karamanoğullarından Konya Ereğli’de egemen olan devletin kurucusu Nure-Sufi bey, mut’a bağlı Sinanlı yakınlarında değirmenlik mevkiinde gömülüdür. Yerine geçen büyük oğlu ve hanedana adını veren Kerimeddin Karaman Bey, başkenti Ermenek’e taşımıştır. Karaman Bey, 3. Sultan kılıç Aslan’ın kızıyla evlenmiştir. [3]                                                                                                                                      Mehmet Bey, Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar Aydınoğlu beyi olmuş, az sonra yerine oğlu İsa Bey geçmiştir. Kızı Aydınoğlu 2. Umur Bey ile evlenmiştir. [4]                                                                  Amasya Beyi Ahmet Bey (Paşa) Candaroğlu (İsfendiyar)Kötürüm Beyazıt’ın damadıydı. [5]    İsfendiyar Bey’in eşi Tatlı (Kutlu) Hatun’dur.[6]                                                                               Rahatoğulları’ndan (Sivas) Ali Bey, Dulkadıroğlu Süli Bey’in kızı ile evlenmiş ve kızını Dulkadıroğlu Mehmet Bey’e vermiştir.[7]                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Dulkadıroğlu Süli Bey’in üç kızı vardı. Bunlardan;                                                                                                                                                                                                                                                                     Büyüğü Rahatoğullarından (Sivas) Ali Bey ile,                                                                                     Ortancası adı Burhanettin ile,                                                                                                                   Küçüğü de Yıldırım Beyazıt ile evlenmiştir.                                                                                                                                                                                                                                                                                             Süli Bey’in yerine geçen Halil Bey oğlu Nasurittin Mehmet, Kadı Burhanettinin kızı Mısır Hatun ve Rahatoğlu Ali Bey’in kızı ile evlenmiştir.                                                                                                            Mehmet Bey’in yerine geçen Süleyman Bey 1454de öldürülmüştür. Kardeşleri 1500de ölen Elbistan Beyi Rüstem olup kızı Şems Hatun’dur. Davut Bey ve 1440larda ölen feyyaz beydir. Üç de kız kardeşi vardır. Bunlardan Emine Hatun, Çelebi Sultan Mehmet ile evlenmiş ve bu evlilikten 2. Murat dünyaya gelmiştir. Diğer kızı, Mısır-Suriye Türk Devleti Sultanı Çakmak ve diğeri de Memluk emirlerinden Cane Bey Sufi ile 1437de evlenmiştir.[8]        

  Kutalmışoğlu Süleyman Şah 468-479/1075-1086[1]

1. Kılıç Aslan (495-501/1092-1107[2]

Melikşah’ın 1092 ölmesi üzerine saltanat mücadeleleri başlamış Sülayman’ın olu 1. Kılıç Aslan serbest bırakılmış. 1092  de geldiği İznik’te halk onu bayram sevinci ile karşılamış ve tahta çıkarmıştı. Genç 1. Kılıç Aslan devletini yeniden teşlilatlandırdıktan sonra başşehrini imar etti, vali ve komutanları tayin etti. Marmara Denizi kıyılarına yerleşmeye çalışan Bizasnlıları oradan çıkarttı. Çok kuvvetlenmekte olan ve Çanakkale taraflarında ilerlemekte olan kayınpederi -ilk Türk denizcisi olarak bilinen- Emir Çaka Bey’e karşı Bizasns ile İşbirliği yaparak onu ortadan kaldırdı. Bu işbirliğine dayanarak 1097 de Malatya’yı kuşattı, ortadoksluğu kabul eden halka zulmeden Ermeni Gabriel’den kurtıulmak isteyen özellikle Süryani halk şehri teslim etmek için gerekli kolaylıı sağlarken, haçlıların gelmesi sultanı geri dönüp başşehrini savunmaya zorladı.                                                                                        Daha önce Keşiş Pierre komutasında gelen Haçlıları 1096 da kolayca imha etmesine ramen, bu defa şövalyeler, kontlar ve dukların komutasında gelen Haçlılar karşısında savunma yapmak çok zordu. Haçlılar İznik’i kuşattı ve 1. Kılıç Aslan yetiştiyse de şehre giremedi. İznik’i savunanlar, 19 Haziran 1097 de Bizans İmparatoru ile bir anlaşma yaptılar ve onun ordusuna teslim oldular.  Buna göre,                                                                                                                                                                                          Sultanın hazineleri ve eşi Çaka Bey’in kızı İstanbul’a sevk edildi. 1. Kılıç Aslan Danişmentli Gümüştekin ile, Kapadokta Emiri Hasan Bey’i yanına alarak Haçlıları’n önüne çıktı. 1 Temmuz 10 de Eskişehir önlerinde yaptıı meydan savaşında ve daha sonra Konya Ereğli’sinde de çok büyük kayıp vererek çekildiği Niğde civarında Hasan Bey’in şehit olup adını verdiği Hasan Dağı eteklerine geldi.[3]             1. Kılıç Aslan, İzmir Türk Beyi Çaka Bey’in kızıyla evlenerek, Bizans’a karşı güçlü hale geldi ve Emir Muhammet ile  gönderdiği kuvvetle Bizans’ı yendi.[4]                                                                                              1. Kılıç Aslan, Bizans İmparatoru Akeksios’’un, “Çaka Bey, sadece Bizans’ı değil Selçuklu tahtını da ele geçirmek istiyor” yazılı mektubu alınca; Çaka Bey’i kendisini ziyarete geldiğinde yapılan şölende öldürttü.[5]                                                                                                                                                                               Sultan 1. Kılıç Aslan, Haçlılarla yapılan savaşlar sırasında (H 485-501/1092-1107) Melik Danişment’in (H 464-498/1071-1105) Haçlılara karşı yardım isteği, zafere ulaşılması halinde para verilesi, Elbistan’ın kendisine terk edilmesi ve akrabalık bağı için kızını vereceği teklifleri ile karşılaşır. Melşik Danişment savaştan sonra 1.Kılıç Aslan’a 100.000 dirhem gönderirir, ayrıca kızının çeyizini hazırlamak için ile uğraştığını, Elbistan’ı da düğün sırasında teslim edeceini bildirir. 1. Kılıç Aslan onun bu davranışına çok üzülür ve gönderdii 100.000 dirhemi hemen geri gönderir ve, “Ben İslam’ı korumak için geldim, para için değil, benin onun dirhem ve dinarına ihtiyacım yoktur” der.[6]

                Şehinşah 504-510/1110-1116[7]

                Danişmentli Emiri (Sultan Mesut’un Kayınpederi) 499-538/1105-1143   

Sultan 1. Mesut 510-550/1116-1155[8]                                                                                   

                1. Kılıç Aslan’ın ölümü üzerine Konya’da taht boş kalmış, Musul Valisi olan oğlu esir edilip İstanbul’a götürülmüş ve ancak 1111 de kurtulup Konya’ya gelip tahta oturmuştur. Bu durumdan faydalanan Bizanslılar taarruza geçerek Anadolu’nun sahil bölgelerini geri almaya başlamışlar. Bu arada Türkler her taraftan Orta Anadolu yaylasına göç etmeye başladılar.  Bu arada Ulubat Gölü çevresinde yapılan savaşta Türkler çok büyük kayıp verdiler, Bizasns zulmü o derece arttı ki “Yeni doan çocuklar kaynar kazanlara atıldılar.”  Bu zulme şahit olanlar siyah elbiseler giyerek gelişmeleri gittikleri yerlerdeki Anadolu halkına anlattılar, intikam almak için onları feryatlarıyla tahrik ettiler. Bu arada Kapadokya Emiri Hasan Bey’in ve daha sonra tahta çıkan şehinşah’ın gayretleri bu göçlere ve zulümlare engel olamadı.                                                                                                                                                  Danişmentli Emiri Emir Gazi (113-1134 damadı Sultan Mesut’a yardım ederek onu tahta çıkardı, (1115-1155 kardeşi Şehinşah’ı tahttan uzaklaştırdı. Böylece Anadolu Selçıklu Devleti Danişmentlilerin egemenliine girerek, Konya Civarına sahip olan bir devlet haline geldi. Bizasn İmparatoru Yuannis bu durumdan faydalanarak tarruza geçti, Denizli (Loodikea ve Uluborlu (Sozopolis şehirlerini aldı.[9]                                                                                                                                                                              Sultan Mesut, Danişmentlilerin Sivas, Malatya ve Kayseri’deki egemenliğine son verip emirlerini kendisine baladı. Bundan sonra da Anzarba, Misis, Trasus ve Adana’yı da alarak buradaki Bizas’ın egemenliğine de son verdi. Damadı Danişmentli Yağıbasan ile birlikte hareket geçti ve Ermeni prensi 2. Toros’un, balılığını bildirmesi üzerinede savaşmadan geri döndü.[10]                       Kapadokya’daki mağara kiliselerinden birisi olan Kırkdam’daki Sen Jorj Kilisesi’nde, yan yana duran ve biri kadın olan üç insan tasvirini gösteren bir duvar resminde yer alan erkek resimlerinden birisi başındaki sarııyla Sultan 2. Mesut’u göstermektedir. Bu resimlerin yanında,                                              “Büyük din çilekeşi Ulu Sen Jorj adında kurulan bir mabet, Amirarzes Basil Giag Yakup’un eşi Hamar Sultan’ın emek vs yardımıyla süslenmiştir. Ey Kapadokya’nın çilekeşi Jorj! Yüceler yücesi, soylular soylusu büyük Sultan Mesut hükmü altında Andronik Efendimiz Romalılar üzerinde hüküm sürerken” mezhep farklılıkları yüzünden dindaşları ile yüzyıllar boyunca kıyasıya mücadele eden Hıristiyanların, Müslüman bir hükümdarın resminin kiliselerinin duvarlarına yapmaları ve bu duruma tahhamül gösterilmesi 13. Yüzyıl Anadolu’sunda Müslüman-Hıristiyan ilişkilerinin ulaştığı noktayı göstermesi bakımından oldukça dikkat çekicidir.[11]

                2. Kılıç Aslan 550-588/1155-1192

2. Kılıç Aslan kızını evlendirdiği Nurettin Mahmut, Danişmentliler ve Artuklularla Haçlılar’a karşı önemli başarılar kazandı.[12]             

                2. Keyhusrev

Hırısitiyan yazarlar ilk Selçuklu taarruzlarını “Yağmacı ve korkunç” şekilde tasvir ederlerken bu buhran geçtikten sonra Selçuklu Sultanları hakkında hayret edilecek şekilde methiyerler yazmalarına sebep onların gayrimüslimlere karşı iyi davranmaları, onları adil ve iyiidare etmeleridir. Özellikle de din hürriyeti konusunda hoşgörülü olmaları onların kendilerine balanmalarını sağlamış –Sultanlar özellikle gayrimüslim eşlerini din ve mezhep seçmekte serbest bırakmışlar, hatta onlar için saraylarında kiliseler açmışlardır- ve Bizans’a karşı nefretlerini arttırmıştır. 2. Kılıç Aslan dostu Malatya Patrii Süryani Mihael’e yazdığı bir mektupta ona, “Duaları sayesinde Bizans’a karşı zafer kazandıını” yazmıştır.                                                                                                                                                                                2. Keyhusrev eşi Gürcü Melikesi (Prenses için sarayında bir papaza özel bir kiliseye Müslüman oluncaya kadar sahip olmuştur. Sultanların huzurunda çeşitli dinlere mensup alimler tarafından sphbetler ve tartışmalar yapılıyordu. Bütün bunlar dini hürriyet ve müsamahanın ne kadar çok olduunun delillerindendir.[13]                                                                                                                                                            2. Kılıç Aslan Malatya Süryani Patriğiyle dostluk kurmuş ve onunla İncil (Kitab-ı Mukaddes üzerinde tartışmalar yapmıştır. Onun bu davranışı tarihte önemli bir yere sahip olmuştur.  Sultan 2. Keyhusrev de Gürcü Prensesi Rosudan ile evlenince onu dininde serbest bırakmış. Bununla kalmamış onun için sarayında bir papaz ve kiliseye sahip olmasına da izin vermiştir. Bu dini hoşgörünün hangi safhaya çıktığının bir işaretidir. Sultan 2. Keyhusrev’in bu hoşgörüsü eşi Rosudan’ın din değiştirerek (ihtida ederek) Müslüman olmasına ve “Gürcü Hatun” olmasına yol açmıştır.[14]                                                  2. Kılıç Aslan’ın bir Hıristiyan eşi vardı.[15]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           1. Gıyasettin Keyhusrev 588-592/1192-1196

2. Kılıç Aslan’ın Hıristiyan eşinden dünyaya gelmiştir.[16]

                2. Süleyman Şah 592-601/1196-1204

                3. Kılıç Aslan 601-602/1204-1205

                1. Keyhüsrev 602-608/1205-1211

                1. İzzettin Keykavus 608-617/1211-1220              

                Gürcü Kraliçesi Thamara

2. Kılıç Aslan’ın diğer oğlu olan Süleyman Şah ile evlenmek istemiş fakat redediği için[17] bu gerçekleşmeyince bir Saltuklu Şehzadesi ile evlenmişti. 

Kral Giorgi’nin (1212-1223 ölmesinden sonra onun yerine geçen Thamara’nın kızı Rosudan da bir Selçuklu şehzadesi ile evlendi ve bu evlilikten dünya ya gelen kızının adını Thamara olarak verdi. Daha sonra 1. Alaettin Keykubat’ın oğlu 2. Keyhusrev elçi ve hediyeler göndererek bu prensesi annesinden istedi ve dinine karışmayacağına söz verdi. Böylece Konya sarayına giren Thamara bir süre özel papazını da yanında bulundurarak sarayda Hıristiyan olarak yaşadı. Fakat çok geçmeden islam kültürünün etkisinde kalarak Müslüman oldu. Mevlevilerle de yakından bağ kuran kadın “Gürcü hatun” olarak tanındı.[18]       

.1.Alaattin Keykubat 617-634/1220-1237[19]

Alaattin Keykubat önce Mahperi Hatun’la evlenmiş, bundan büyük oğlu Gıyasettin keyhusrev dünyaya gelmiştir. Bundan sonra 1226/623 te Şam Meliki Muazzam’a haber göndererek Sultan Melik Adil’in kızını istemiş. Melik  Muazzam biraderleriyle anlaşmazlık içinde olduğu için Sultan Alaattin ile dost olmak fırsatını kaçırmamak için kızı Melike-i Adiliye’yi ona nikahlamış ve birçok emir ve mülk ile büyük bir alayla Anadolu’ya göndermişti. Sultan bu yeni eşini Malatya’da karşılamış ve tantanalı bir düğün yapmıştı. Bu ikinci eşinden de İzzettin Kılıç Aslan ile veliaht tayin ettiği Rüknettin Süleyman adlı oğulları dünyaya gelmişti. [20]

Mısır Meliki Adil’in kızı olan eşinden de İzzettin kılıç Aslan dünyaya gelmiştir.[21]  

Alanya (Alaiye) egemeni Kirvad’ın kızı olan Mahperi Hatun’la evlenirken onu dininde serbest bırakmıştı. Ancak bu kadın bir süre sonra din değiştirip, Müslüman olmuş, hem dindarlığıyla hem de hayır işlerine düşkünlüğüyle tanınmıştı.[22]                                                                                                                     Sultan Alaattin Keukubat, 1. İzzettin Keykavus zamanında bozulan ilişkileri düzeltmek amacıyla Eyyubilerle evlilik yoluyla dostluk kurdu. 1221[23]

                2. Gıyasettin Keyhusrev 634-643/1237-1246[24]                                                                   

Annesi Mahperi Hatun da aslen Hıristiyan idi.[25]                                                                                                2. Gıyesettin’in sözü edilen Gürcü Prensesinden başka Konyalı biri zengin, diğeri de papaz olan iki Hıristiyan kız ile de evlenmişti. Onun üç oğlu da bu üç Hıristiyan kadından dünyaya gelmiştir.[26]  Sultanların eşleri arasında Ermeni kızlarının olmamasının sebebi Ermenilerin bu dönemde siyasi bakımdan etkili olmamalarıdır. Ancak Selçuklu devlet adamları arasında Ermenilerle de evlenenler de olmuştur. Bunlardan,                                                                                                                                                       Aksarayi Fahrü’d-Din Ali’nin H 8871288 oğlu Tacü’d- Din Hüseyin’in Sultan 2. İzzettin Keykavus’un dayısı kirhaye’nin kızı ile nikahlı olduğu bilinmektedir.                                                                Bunlar da eşlerini dinlerinde serbest bırakmışlardır. Onlar da İslam kültürünün etkisinde kalarak din değiştirip Müslüman olmuşlardır.[27]                                                                                                                         Bütün bunlar Müslümanların kutsal kitabı Kuran’ın ayetlerinde de yer alır. Nitekim BAKARA 256 da “Dinde zorlama yoktur” denilmektedir.[28]                                                                                                           1. Gıyasettin Keyhusrev, 1192-1196 yıllarındaki 1. Sultanlık devrinden sonra saltanatı kardeşi 2. Rüknettin Süleymanşah’a bırakmak zorunda kaldı. Yeniden tahta çıktığı 1205 yılına kadar çeşitli yerlerde emir oloan kardeşlerini dolaştıktan sonra daha önce babası 2. Kılıç Aslan’a çok saygı gösteren Bizans İmparatoru Aleksios’a sığındı. Aleksios, onu ileri gelen devlet adamlarından Milet (menderes Vadisi egemeni olan Manuel Mavrozomes’in kızı ile evlendirdi. Latinlerin 1204 4. Haçlı seferinde İstanbul’u işgal ettikleri için o kayınpederinin yanına gitmek zorunda kaldı.                                                     Buradayken 2. Rüknettin Süleymanşah ölmüş, yerine küçük yaşta olan 3. Kılıç Aslan’ın tahta çıkarılması üzerine de selçuklu Emiri Mubarizüddin Ertokuş ile Danişmentli beylerinden Muzafirüddin Mahmut, Zahireddin İli ve Bedrettin Yusuf’un çok büyük gayretleri sonunda Selçuklu tahtına geçmesi için Konya’ya davet edildi. Konya’yı kuşattıysa da başarılı olamadın bunun üzerine daha önce babası 2. Kılıç Aslan’ın askeri üssü olan Aksaray’da adına hutbe okunması üzerine Konyalılar Aksaraylılardan önce hareket edip onunadına hutbe okttuktan sonra onu Konya’ya davet ettiler. O da bu davete uyup Şubat 1205 te Selçuklu tahtına oturdu.[29]              

Sultan Gıyasettin Keyhusrev, babası Alşaattin Keykubat zamanında kendisine eş olarak istenen Gürcistan Kraliçesinin kızını Anadolu’ya getirmek için bir heyeti görevlendirdi. Bu eşinden Alaattin Keykubat adlı oğlu dünyaya geldi.[30] 

Sultan Gıyasettin Keyhusrev, önce Burdurlu bir Rum papazının kızını cariye olarak almış ve ondan büyük oğlu İzzettin Keykavus dünyaya gelmiştir. Diğer bir Rum cariyeden Rüknettin kılıç Aslan dünyaya gelmiştir. Gürcü Melikesi Rosudan’ın kızı olan Tamara’dan ise Alaattin keykubat dünyaya gelmiştir. Sultan eşlerinden en çok bunu sevmiş bastırdığı sikkelere onun adını da yazdırmak istemiş ancak başarılı olamamıştır.  Bunlardan başka onun Ali Mengücek’ten Melik Muzaferiddin’in kızıyla da evlenmiştir. Diğer yandan Halep Hükümdarı Melşk Nasır’ın kızkardeşi Gaziyye hatunu’da nikahlamış ancak yaşı çok küçük olduğu için Anadolu’ya getirememiş, bu kadın sultan öldükten sonra başkasıyla evlenmiştir.  Sultan’ın Selçuki Hatun adlı birde  kızı vardır.[31]

Anadolu Selçuklu Sultanı Feramurzoğlu 3. Alaattin Keykubat Sülemiş ayaklanması sırasında İlhan’a bağlı kalmış ve Gazan’ın huzuruna çıkarak çok büyük iltifatlara kavuşmuş ve Hülagu’nun kızıyla evlenerek damatlık (Güregen) şerefini kazanmıştır.

3. Alaattin Keykubat, atabeyi Karahisarlı ile Seyyid Hamza’nın etkisinde kalarak adaletten ayrılmış, Sivas, Malatya, Divriği vb yerlerde para için servet sahiplerine ve halka şiddetli baskılar yapmıştır. Anadolu emiri Abuşka, şikayetler üzerine bu sultan ve yakınlarını yanına getirterek göz hapsine aldırdı. Hatta Sultan’ın yakınlarından Seyyid Hamza ve Müstefi Nasuriddin’i kazıklara oturtarak öldürttü. Sultan bu olaylardan sonra büyük bir korkuya kapılarak, haysiyet ve şerefine vurulan büyük bir darbenin etkisiyle Konyaya gitmek için kaçtıysa da yakalandı, İlhan’ın huzuruna çıkarıldı. Hülagu’nun kızı olan eşinin yardımıyla ölüm cezasından kurtuldu. Sultanlıktan azledildi, birkaç değnekle cezalandırılarak İstahan’da oturmaya mecbur edildi. Yerine 2. Mesut getirildi.[32]

                               Anadolu Selçuklu Devleti Yabancı Gelinler

                Selçuklu Sultanları, daha sonra –Anadolu Selçuklu Devleti zamanında- da Gürcü kadınları ile evlenmeye devam ettiler.

                2. Kılıç Aslan’ın Hıristiyan bir eşi vardı ve 1. Gıyasettin Keyhusrev bu kadının çocuğu idi.

                Gürcü kraliçesi Thamara (1184-1211) 2. Kılıç Aslan’ın diğer oğlu Süleyman Şah ile evlenmek istemiş, fakat bu gerçekleşmeyince bir Saltuklu şehzadesi ile evlenmişti.

                Kral Giorgi’nin (121201223) ölümünden sonra onun yerine geçen Thamara’nın kızı Rosudan (1223-1247) da bir Selçuklu şehzadesi ile evlendi. (1223) Ondan dünyadan gelen kızına annesi Thamara adını verdi.

                1. Alaattin Keykubat’ın oğlu 2. Gıyassettin Keykubat’ın oğlu 2. Keyhusrev elçi ve hediyeler göndererek bu prensesi annesinden istedi ve dinine dokunmayacağıyla ilgili söz verdi. Böylece Konya sarayına giden prenses Thamara, bir süre özel papazını da yanında bulundurarak sarayda Hıristiyan olarak yaşadı. Fakat çok geçmeden İslam kültürünün etkisinde kaldı ve Müslüman oldu. Mevleviler ile de yakın ilişkileri olan bu kadın daha sonra “Gürcü Hatun “olarak tanındı.[33]

                Yabancı Damatlar

Anadolu Selçuklu Sultanı 2. Keyhusrev zamanında devletin idaresi İranlı devlet adamlarının eline geçmiş. Bunlardan en önemlisi olan İsfahanlı Vezir Şemsettin daha da ileri giderek Sultan 2. Gıyasettin Keyhusrev’in annesi ile evlenmiştir. Hatta bu evlilikten bir erkek çocuğu bile olmuş. Bu vezir divanda sultan ait olan külahı bile giymek cesaretini bile göstermiştir. Bütün bunlarda sultanın çocuk yaşta olmasının etkisi çok büyüktür.[34]        

Muineddin Pervane’nin gayretiyle Anaolu Selçuklu Devleti tahtına 2,5 hatta 1,5 yaşındaki bir çocuk olan 2. Kılıç Aslan’ın oğlu 2. İzzettin Keykavus  geçirildi. İranlı vezir Şemseddin’i taklit eden Pervane 2. Gıyasettin Keyhusrev’in eşi Gürcü Hatun ile evlenerek hemşerisi olan Acemleri devletin en üst kademelerine getirdi.[35] 

Sultan 3. Gıyasettin Keyhusrev zamanında devletin idaresini eline alan Vezir Muinettin Pervane, Moğol Hükümdarı Abaka Han’ın tarafından Mısırlılarla ittifak yaptığını öğrenmesi üzerine huzura çağrılınca öldürülmekten korktu. Bunun üzerine Mısır’dan beklediği yardım da gelmeyince hakanın oğlu Argun Han ile nişanlı olan Selçuki Hatun’u, Kuran’ı Kerim’de yasak olmasına rağmen, Anadolu’nun namuş ve şerefini ayaklar altına alarak Müslüman bir kızın purtperest bir erkekle evlenmesini sağlamak için adı geçen kız ile yola çıktı ve kendi eliyle teslim edip geri döndü. [36]   

Gürcü Kralı David, Kıpçakların (Kuman) Hanı Karahan’ın Kharaghan) oğlu Etrek’in  (Atrak) kızı Kuman-duth ile evlenmiş. Kendi milletinin küçüklüğünü ve Müslüman dünyası karşısında zayıflığını görerek Kıpçaklarla ittifak yapmıştır. O bu münasebetle Kıpçakları aileleriyle birlikte Kafkasların güneyine indirip yerleştirdi.[1]

                               İranlı Damatlar

Anadolu Selçuklu Sultanı 2. Keyhusrev zamanında devletin idaresi İranlı devlet adamlarının eline geçmiş. Bunlardan en önemlisi olan İsfahanlı Vezir Şemsettin daha da ileri giderek Sultan 2. Gıyasettin Keyhusrev’in annesi ile evlenmiştir. Hatta bu evlilikten bir erkek çocuğu bile olmuş. Bu vezir divanda sultan ait olan külahı bile giymek cesaretini bile göstermiştir. Bütün bunlarda sultanın çocuk yaşta olmasının etkisi çok büyüktür.[2]     

Muineddin Pervane’nin gayretiyle Anaolu Selçuklu Devleti tahtına 2,5 hatta 1,5 yaşındaki bir çocuk olan 2. Kılıç Aslan’ın oğlu 2. İzzettin Keykavus  geçirildi. İranlı vezir Şemseddin’i taklit eden Pervane 2. Gıyasettin Keyhusrev’in eşi Gürcü Hatun ile evlenerek hemşerisi olan Acemleri devletin en üst kademelerine getirdi.[3] 

                               Danişmentli Damatlar

                Sultan İzzettin Mesut 510-551/1116-1157 saltanatının büyük bir kısmında Danişmentlilerle mücadele etmi, onların topraklarına sahip olmuş. Ancak Danişmentli beylerini idareci olarak görevlerinde bırakmış ve koruyarak bazılarını da kendisine damat yapmıştır.[4]

                               Suriyeli Damatlar

                Halep Meliki Nasır’ın eşi ve Anadolu Selçuklu Sultanı 2. Gıyasettin Keyhusrev’in kızkardeşi olan Melike Hatun ki Sultan 1. Alaattin Keykubat’ın Mısır Sultan’ı Melik Adil’in kızı olan eşinden dünyaya gelmiştir. Bu evlilik öncesinde çeyiz olarak yüklü miktarda eşya ve hediye gönderildi.

                Melik Nasır’ın Melike Hatun’dan Alaattin adında bir oğlu dünyaya geldi ve 658 yılına kadar mutlu bir hayat yaşadı. Melik Nasır aynı yıl Moğol Hülagu Han’ın Suriye’yi istila etmeye başlaması üzerine eşini mısır Sultanı Kutus’un yanına gönderdi.  Kendisi savunmaya geçtiyse de başarılı olamadı ve huzuruna çıkarıldığı Hülagu tarafından öldürüldü.

                Hülagu, Melike Hatun’a bir prenses olarak hürmet edceği yerdene kadar kıymetli eşyası varsa el koymaının yanında Mısır’da oturmasına izin vermeyerek bir gemiyle Anadolu’ya gönderdi.[5]  

                Sultan 2. Kılıç Aslan Anadolu Selçuklu tahtına çıktığı zaman kardeşleri ile taht mücadelesi yaparken Danişmentliler ve Suriye Meliki eniştesi Nurettin ile de uğraşmak zorunda kaldı. Önce kardeşleri ile ittifak yaparak Danişmentlileri etkisiz hale getirdi daha sonra da Nurettin üzerine yürüyerek onun Güneydoğu’da aldığı yerleri barış yoluyla geri aldı. Yağıbasan da bütün Danişmentlilerin beyi olarak adına para bastırdı ve hutbe okuttu.[6]                

                               Arap Damatlar

                Bu konuda söylenen sözün aslı:

                               “Ne Şam’ın şekeri,

                               Ne de Arabın zekeri” dir. Bu sözdeki kabalığı örtmek için, sözü:

                “Ne Şam’ın şekeri,

                Ne de Arabın yüzü şeklinde söylemişlerdir. Bu sözle ilgili hikâye şöyledir.

                Bir kızcağızı, “Paralıdır, Şam’ın tatlıları, şeker ve şekerlemeleri de bol ve nefistir” diye bir Şamlı ile evlendirmişler. Fakat koca öyle mehâbetli bir “Zekere” sahip ve şehvete düşkünmüş ki kadın da dayanamamış heriften ayrılmış. Sebebini soranlara da yukarıda doğrusu yazılan sözü söylemiş![7]  

                Sultan Melikşah 1086 da Yakın Doğu işleriyle daha yakından uğraşmak üzere bizzat Halep’e geldi. Süveydiye’de engin Akdeniz’i görünce, bu derece muazzam fütuhatı nasip ettiği için Allah’a şükretti. 13 Mart 187 de ilk defa Bağdat’a geldi. Kızı Mahmelek Hatun’u Halife Muktedi ile evlendirdi.[8]

                Terken (Türkan) Hatun

Melikşah’ın eşi, Karahanlı Hükümdarı Tamgaç Han’ın kızıdır. Alpaslan, onu genç yaşta büyük bir düğünle Melikşah’ı onunla evlendirmiş. Terken Hatun Semerkant’tan Merv’e çok zengin bir çeyiz ile gelmiştir. 100 kadar Türk köle ve cariye de getirmişti. Çok güzel ve akıllı olup Melikşah üzerinde ve devlet işlerinde çok etkiliydi. Melikşah’ın kızını Halife’ye istemek için vezirini İsfahan’a gönderince (1081), Nizamülmülk bu meselenin Sultan Melikşah ile değil eşi Terken Hatun ile halledilebileceğini söyledi ve beraberce ona gittiler. Hatun, kızına Türkistan hanları ve Gazneli Sultan’ının oğulları için istediklerini halifenin ileri süreceği şartların kabulüyle tercih edeceğini söyledi. 400.000 dinar mihir istiyordu. Nihayet 100.000 dinar mihir ve Türklerin âdetine göre 50.000 dinar süt hakkı üzerinde karara varıldı. Bundan başka hatun halifenin mevkiine ve Arapların âdeti olmasına rağmen Türk usulüne göre halife Muktedi’nin kızının anasına, büyük anasına ve ailesinin büyükleri olan hatunlarına damat olarak çıkmasını da şart koşuyordu. Bunun Bağdat’ta yapılan düğünü tarihte görülmemiş bir olaydı. (1807)

Çağrı Bey’in kızı Aslan Hatun da daha önce Halife Kaim bi Emrillah ile aynı debdebe ile evlenmişti.

Terken’in kızı Melek Hatun büyük bir kervan kafilesiyle Bağdat’a doğru ilerledi. Gelin ve hatunlar altın ve mücevher süslü mahfiller içindeydi. Çeyiz 130 deve ile taşınıyordu. Yalnız hazinesi 12 gümüş sandık içindeydi. İpek ve diba (Kalın ve çiçek işlemeli) elbiseleriyle ile birlikte bunlar 74 yük oluyordu. Gelin alayı Gevher Ayin Porsuk’un idaresinde Bağdat’a giriyordu. Şehir baştanbaşa süslenmiş, dükkânlar meşaleler yakmışlar, Bağdat düğüne katılmış ve her tarafta şenlik yapılıyordu. Gelinin 200 cariyesi onunla birlikte saraya giriyordu.

Terken Hatun’un emrinde devamlı 10.000 süvari bulunuyordu. Onun işlerini ve mallarını idare etmek için ayrı bir divan ve örgüt vardı. Hatun, Melikşah üzerinde çok etkili olduğu için, sultanın son günlerinde (1092) kendi veziri Tac-ül Mülk Ebul Kaim’i devletin veziri yapıp, Nizam-ül Mülk’ü azlettirdi. 5 yaşında bulunan oğlu Mahmut’u saltanat biçin ve kızının oğlunu –torununu- da halifelik için veliaht yapmak istiyordu.

Melikşah 1092 de ölünce paralar harcanarak ve vezirlere birçok vaatlerde bulunarak gösterdiği gayret ve takip ettiği siyasetle küçük Mahmut’u Sultan yapmayı başardı. Bununla beraber Melikşah’ın kardeşleri ve diğer oğulları arasında yapılan saltanat çekişmeleri çok şiddetli olmuş ve derya gibi kan akmıştı. Terken Hatun’un bu işlerde büyük bir payı olmuştu. Ona Melikşah’ın unvanı dolayısıyla Celaliye Hatun denilirdi.[9]

1038 yıllarında halifenin başkomutanı olacak kadar yükselen Türkler, onun inancına bağlı kalmakla beraber, silahlarını ve topraklarını ellerine geçiriyorlardı. Irkından 300.000 adamın başında Tuğrul Bey, Sultan’ın adına Bağdat’a giriyor ve büyük bir saygıyla halifeyi atının geminden tutarak düşmanlarının onu kapattığı hapishaneden saraya götürüyordu.

Halife de Türkler ile olan mecburi ittifakını sağlamlaştırmak için Sultan’ın kız kardeşini eş (zevce) olarak kabul etti. Fakat ırk düşüncesiyle kendi kızını sultana vermekten hayatı boyunca kaçındı. [10]   

Tuğrul Bey’in ünü az zamanda tüm İslam dünyasına yayıldı. Bu sırada Abbasi Halifesi olan Kaim bi Emrillah, Büveyhoğullarının egemenliğinden kurtulmak için onun büyük kuvvetinden faydalanmak istedi. Tuğrul Bey’e bir mektup yazarak, kendisini Şiilerin kurtarmasını istedi. Tuğrul Bey bu çağrıyı kabul ederek Bağdat’a geldi. (1055 Büveyhoğulları onun korkusundan Basra taraflarına çekildiler. Tuğrul Bey, Bağdat’ta büyük bir törenle karşılandı. Doğru halifenin sarayına gitti. Halife onu yanı başındaki bir taht zerine oturttu ve biri doğunun, diğeri batı sultanlığının işareti olan iki kılıç kuşattırdı.

Bundan başka Tuğrul Bey’e Defletin Diğreği (Rüknüd Devle) ve Müminlerin Emri (Emir-ül Müminin) unvanlarını verdi. Tellallar, sokaklarda Tuğrul bey’in İslam Aleminin en büyük sultanı olduğunu ilan ettiler.

Tuğrul Bey, Selçuklu prenslerinden birisinin çıkardığı isyanı bastırmak için Bağdat’tan ayrılınca, Büveyhoğulları Bağdat’a gelerek halifeyi sıkıştırdılar. Bunun üzerine Tuğrul Bey tekrar Bağdat’a geldi ve Büveyoğullarını tamamen ortadan kaldırdı. (1057) Halife bundan çok memnun kalarak daha öncekilere ek olarak, Tuğrul Bey’e Dinin Direği (Rükn-üd- din) unvanını verdi. Bu tarihten itibaren başta halife olmak üzere bütün Abbasi ülkeleri Selçukoğullarının egemenliği altına girdi.

Tuğrul Bey de son zamanlarında halifenin kızı ile evlendi. Fakat bundan kısa bir zaman sonra 1063de 70 yaşlarında iken öldü.[11]

1055 te hac yolunu tamir ettirmek ve bu yolun muhtel bulunan asayişini temin eylemek vesilesiyle -Büyük Selçuklu Devleti Sultanı- Tuğrul Bey Oğuz ordusunu Irak’a soktu. Büveyhiler, -Abbasi-Halifesi- Kaim’i Türk Hakanını Irak’tan uzaklaştırmak için dini otoritesini kullanmak hususunda kışkırttılar (tazyik) ve tehdit ettiler. Fakat kendini bekleyen sonucu (akıbete vakıf olan) bilen ve –Şii Büveyh oğullarının idarecisi- Besasiri’nin Fatimilerden (Mısır) yardım (imdat) istediğini öğrenen Kaim, Bağdat’ta hutbenin Tuğrul Bey adına okutulmasını emretti. 

15 Aralık 1055 te Bağdat’ta gerçekleşen bu istek Türk-İslam Tarihinin en önemli olaylarından birisidir. Bu olay üzerine halife dünyevi saltanattan feragat ediyor, ruhani lider olmakla kalıyor. Cismani hükümdar olarak Büyük Türk Hakanını tanıyor. Bunu hutbede kendi adıyla beraber Türk Sultanının adını da okutmak suretiyle hukuken de doğruluyordu. Sultan Tuğrul on gün sonra 25.12.1055 de Bağdat’a giriyor. Halkın bitmek tükenmek bilmez coşkusuyla karşılanıyor ve Sünni İslam dünyasının efendisi oluyor. Aslan Besasiri tutuklanıp hapse atılıyor. Halife Kaim Bi Emrillah, 4 ay sonra Çağrı Bey’in kızı Hatice Aslan Hatun ile evlenerek Hakanın damadı oluyor.

Aslan Besasiri, Tuğrul Bey Bağdat’tan çıktıktan sonra hapisten kaçtı ve Şiileri etrafında topladı. Tuğrul Bey’in isyan etmiş olan Selçuklu Meliki İbrahim Yenal’e yenileceğini tahmin ederek 27.12. 1055te Bağdat’a girdi. Hutbeden halifenin ve Türk Hakanının adını kaldırtarak Fatimi halifesinin yani mısır sultanının adına okuttu. Bu Sünni İslam Dünyasının hukuk sisteminin alt üst olması demekti. Halife kaim, kendisine bağlı birliklerle Besariye kaşı koyduysa da yenildi ve gözaltına alınıp Bağdat dışında bir yerde hapsedildi. Besasiri büyük zulümler yaparak ileri gelenlerden Fatimi Muntasır’a bağlılık yemini aldı. Halife Kaim’e zorla imzalattırıp zorla aldığı halifelikten feragat belgesini ve değerli eşyaları Kahire’ye yolladı.

Besasiri, Tuğrul Bey’in, İbrahim Yenal ayaklanmasını bastırdıktan sonra 14.12.1059 da Bağdat’a doğru yaklaştığı haberini alınca Bağdat’tan ayrıldı. Tuğrul Bey, Besasiri taraftarlarını etkisiz hale getirerek ikinci defa yine halkın sevinç gösterileri arasında Bağdat’a girdi. Halifenin kızı Seyyide Hatun ile evlenmek istedi. Halife bu istekten şiddetle ürktü. Bu evlilikten doğacak çocuğun yani Tuğrul Bey’in oğlunun halife yapılıp Abbasi saltanatına son verileceğini zannetti. Hâlbuki zaten çocuğu olmayan Tuğrul Bey’in böyle bir niyeti de yoktu. O Abbasi hanedanına karşı samimi duygular besliyor, hürmet gösteriyor, yalnız dünya işlerine karışmalarını hoş karşılamıyordu.

Tuğrul Bey’in Abbasilerden halifeliği almak için herhangi bir engel yok iken bu 456 yıl sonra1516 da Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim’e nasip oluyordu. Bu Arapların Türk egemenliğine girmesi için psikolojilerinin hazırlanmasının bir örneğidir.  

Tuğrul Bey, ölümünden az önce halifenin kızıyla evlenerek, devler görevlerine Türkleri tayin edip, başta Bağdat olmak üzere birçok şehrin imar edilmesini emrederek Rey’e gitmek üzere Bağdat’tan ayrıldı.[12]

Melikşah ve Türkan Hatun’un kızı olan Mah Melek’in Abbasi Halifesi ile evlenmesinin hikâyesi çok ilginçtir. Abbasi Halifesi, Muktedi Biemrillah isteyince, Melikşah bu isteği ileten Halifenin elçisini Türkan Hatun’a gönderiyor.

“Türkan Hatun, kendisine gelen elçiye kızını ve Karahanlı ve Gazne Sultanlarının da istediğini, 400.000 Dinar başlık vermesi halinde halifeyi tercih edeceğini söylemiş. Halife ile bu tür pazarlığın yakışık almadığının hatırlatılması üzerine 50.00 Dinar süt hakkı, 100.000 Dinar mehir ödenmesi, ayrıca halifenin başka bir eşi ve cariyesi olmaması kaydıyla kızını vermeye razı olmuştur. Düğün 1087 (H 480) de yapılmış, düğünün ertesi günü bir ziyafet veren Halife Muktedi Biemrillah, Terken Hatun ile yanındaki kadınlara hilat göndermiştir.

Burada dikkat çeken en önemli ayrıntı, bu evlilik için “Halifenin başka bir eşi ve cariyesinin olmaması” şartının konulmasıdır. Bu şartın 11. yüzyılda Selçuklu Sarayında hala etkili olduğu görülen Türk toplumunda kadının durumundan kaynaklandığı anlaşılıyor. Türk kavimlerinde kadının yeri ile Arap-İslam halifesinin sarayındaki hayat tarzı arasındaki bu fark önemlidir. Selçuklu Sultanı Melikşah’ın korumasından faydalanarak hilafet makamında uzun süre kalmak için onunla akrabalık bağı kurmak isteyen Abbasi halifesinin bu şartları kabul ettiği anlaşılmaktadır. Mah Melek’in halifeyi terk ederek Selçuklu başkentine, annesinin ve babasının yanına dönmesinde ise söz konusu şarta uyulmamasının etkili olduğu düşünülür.[13]              

Nizamülmülk’ün uzun vezirliği döneminde devlet işlerinde gösterdiği fikri takip, idarede uyguladığı amansız disiplin ve titizlik, başta Selçuklu sarayı ileri gelenleri olmak üzere, kendisine karşı bir çevrenin meydana gelmesine yol açmış ve birçok düşman kazanmasına sebep olmuştu. Bunların başında Melikşah’ı bile yönlendirecek entrikaları ile tanınan Karahanlı Prensesi Türkan (Terken) Hatun ve baş vezir olmak için çalışan Tac’ül Mülk ile Hasan Sabbah ve müritleri geliyordu.[14]       

Nizamülmülk’ün kadınlar hakkındaki “Tarihin bütün devirlerinde hükümdarın eşi hükümdara egemen olduğu zaman rezalet, şer, fitne ve fesattan başka bir şey ele geçirmemiştir” der. Selçuklu Devletinin kozmopolit yapısına rağmen bir Türk Hakanı olan Melikşah’ın göçebe Türkmen-Oğuz kültürünün bir sonucu olarak eşi Türkan (Terken) ile çağa göre eşitliğe yakın bir ilişki içinde bulunduğunun, dolayısı ile Selçuklu sarayında etkindir.[15]

Nizamülmülk, -egemen olan- İranlılarla, -kurucu olan- Türklerin devlet içindeki nüfuz alanlarının sıkı sıkıya belirlendiği, aralarında bir dengenin kurulduğu dönemde övgü ile anılıyordu. Devlet idaresini ve bürokrasisini elinde tutan, bilge, güçlü ve tecrübeli baş vezir, belli bir dengeyi gözetse de, başta İranlılar olmak üzere yerleşik kavimleri ve onların egemen kesimlerinin çıkarlarını ve toplumun çıkarlarını temsil ediyordu. Buna karşılık gençlik yıllarından sonra silik bir hükümdar değil, kudretli bir sultan haline geldiği kabul edilen Sultan Melikşah ise hem içinden geldiği göçebe Oğuz/Türkmen boylarının baskısı, hem de yerleşik kavimlerin egemen sınıflarının kuşatması altındaydı. Kaldı ki merkezi yapısı çok güçlü olsa da federatif yapı nitelikteki Selçuklu Devletinin Anadolu, Horasan, Suriye ve Kirman bölgelerinin Sultan ailesinin fertleri idare ediyordu. Bu çatışma, ideolojik bakımından kendisini mezhep kavgaları şeklinde dışa vuruyordu.

Nizamülmülk tasfiye edilme planlarına karalılıkla ve şiddetle karşı koyuyordu. Öyle ki ilk eşinden olan büyük oğlu 18 yaşındaki Berkiyaruk’u veliaht ilan eden Melikşah’ı bu fikrinden vazgeçirerek, küçük yaştaki (3 yaşında) oğlu Mahmut’u onun yerine veliaht yapmak isteyen Türkan Hatun ile bile çarpışmaktan geri durmuyordu. Karahanlı Hükümdarı Tabgaç Han’ın kızı olan Türkan Hatun iki devlet arasında güç kaybına sebep olan bölgedeki egemenlik mücadelesi ve savaşlara, iki hanedan arasında akrabalık bağı kurarak son vermek amacıyla evlenmiş ya da evlendirilmişti. Dolayısı ile gücünü sadece Melikşah’ın eşi olmanın yanında, Karahanlı hanedanının soylu bir ferdi olmaktan da alıyordu. 

Melikşah ile Nizamülmük’ün arası bundan sonra açılacak ve karşılıklı mektuplarla ve tehditlerle bu daha da şiddetlenecekti. [16]

Melikşah’ın eşi Terken Hatun küçük yaştaki oğlu Mahmut’u Melikşah’ın diğer eşinden olan Berkyaruk’un yerine veliaht tayin ettirmenin yanında Abbasi Halifesi Muktedi ile evli olan kızı (ki Halifeden ayrılarak Melikşah’ın sarayına dönmüş ve kısa bir zaman sonra ölmüştü.) Mah Melek’ten dünyaya gelen torunu Cafer’i de –halifenin- veliahtı yapmak istiyordu.            

Türkan Hatun bütün bu planları önünde engel olarak gördüğü Nizamülmülk’ün yerine Tac’ül Mülk’ü baş vezir yapmak istiyordu.[17] 

Nizamülmülk 14 Ekim 1092 de İsfahan’dan Bağdat’a giderken, Sufi kılığına giren bir haşhaşinin korumaları aşarak, kendisine bir dilekçe vermek isterken yanında taşıdığı zehirli hançerle öldürüyor. Melikşah da yine ikinci Bağdat’a giderken Nizamülmülk de onu takip etti. Dilekçe vermek isteyen Tahir Arrani adlı bir haşhaşi tarafından öldürülüyor.             

Bazı çevreler bu suikastı Melikşah’tan çok Terken Hatun’a yüklüyorlardı.[18]

Suikastın ardından yoluna devam eden Melikşah, Türkan Hatun’a yakınlığı tanınan Tac’ül Mülk’ü baş vezir tayin etti.

Nizamülmülk’ün esrarengiz bir şekilde ölümünden 35 gün sonra Melikşah da Bağdat’a öldürülüyor.

Melikşah, Halife Muktedi Biemrillah’tan Terken Hatun’un kızı Mah Melek Hatından dünyaya gelen küçük oğlu Ebu Fazıl Cafer’i büyük oğlu veliaht Müstazhir’in yerine veliaht tayin etmesini istiyor. Ancak halife ona karşı koyacak gücü olmamasına rağmen bu isteğini yerine getirmiyor. Bunun üzerine Melikşah onu, kızı Mah Melek Hatun’un ölümünden sorumlu tutuyor ve egemenliği altında bulunan şehri –Bağdat’ı- terk etmesini istiyor. Ancak araya girenlerin isteği doğrultusunda 10 gün süre istiyor. Ancak Melikşah 19 Kasım 1092 de 9. Gün 38 yaşındayken öldürülüyor. [19]

Terken Hatun, veliaht şehzade Berkyaruk’un sultan olmasını engelleyip küçük yaştaki oğlu Mahmut’u tahta çıkarmak amacıyla Melikşah’ın ölümünü gizledi. Melikşah cenaze namazı kılınmadan gizlice Şüniziyye’de defnedildi. Daha sonra başkent İsfahan’a götürüldü ve yaptırdığı medresenin avlusuna gömüldü. [20]  

Selçuklu Devletini,

1) Türkan Hatun ve onun desteklediği ümera, Tac’ül Mülk

2) Nizamülmülk’ün ailesi ve onun tayin ettiği devlet görevlileri

3) Abbasiler ve Halife

4) Hasan Sabbah ve Bâtıniler tehdit etmeye başlamıştır.[21]

Sultan 2. Kılıçaslan kızlarından birini Musul Meliki 2. Seyfettin Gazi’ye, birini Erzincan Meliki Fahrettin Behramşah’a, birini Hısnıkeyfa (Adıyaman) Hükümdarı Nurettin Mehmet’e vermiş ve kendi oğullarına da hep hükümdar kızlarını almıştır.

Nurettin Mehmet öldükten sonra onun eşi olan kızını Abbasi halifesi Nasır Li Dinillah ile evlendirmiştir. Anadolu Selçuklu Sultanları halifelerle iyi geçinmişler ve onların adlarına hutbelerde okutmuşlar ve sikkelerde de onların adlarına yer  vermişlerdir.[22]   

                               Moğol Damatlar

                Uygurlardan Emir Tarımtaz ve kardeşleri Sünüktaz (?) ve Eretna ki Orta Anadolu’da Eretna Beyliğini kurmuştur. Emir tarımtaz Gazan Han zamanında da emirlerden olup, Taycu (?) Bahşi’nin oğludur. Taycu Bahşi Abaka’nın en güvendiği yakın arkadaşlarındandı. Tarımtaz ve kardeşi 1319 da Kurumuşu, İrincin ve arkadaşlarının ayaklanmasına katıldıkları için öldürlmüşlerdir. Eretna ise beyliğini idare etmeye devam etmiştir.

                Abaka Han, Selçuk Hatun’u Demavent tarafına göndriyordu. Emir tarımtaz’ın babası Taycu (?) Bahşi ve anası Tükelti’yi çağırıp, “Tam güvendiğim için Gazan’ı oğlunuz gibi bakmak üzere size teslim ediyorum” dedi.[23]   

                               Bizanslı Damat

                Danişmentlileri’in Anadolu’nun en güçlü merkezlerinden birisi olan Niksar’ı aldıkları sırada Bizans İmparatoru 9. Konstantin’in biraderi İzaak’ın oğlu Jan amcasına kızarak firar etti ve Türklerek katıldı. Daha sonra Müslüman olup Sultan Mesut’un kızlarından birisiyle evlenerek birçok kaleye ve araziya sahip olarak Çelebi unvanını aldı.[24]

                               Anadolu Selçuklularında Yabancı Gelinler

                Kutalmışoğlu Süleyman Şah Antakya’yı (Hatay) aldıktan sonra Büyük Kilise’yi camiye çevirmiş, içindeki değerli eşyaları almış, 120 müezzine aynı anda ezan okuttuktan sonra Cuma Namazı’nı burada kıldı. Bundan sonra kuşattığı kaleyi birkaç hafta sonra 12Ocak 1085 te aldı. Kalade bulunanları affedip evlerine dönmelerine izin verdi. İçbir Türk ve Müslüman’ın hiçbir Hırıstiyan’ın evine girmesine ve evlilik yoluyla da olsa bir Hıristiyan kız almasına izin vermedi.[25] Anadolu Selçuklu Devleti’nin Sultanlarının çoğu yabancı kızlarla evlenmişlerdir.

                2. Kılıç Aslan kendisinden sonra oğullarının taht kavgası yapmamaları için en küçük oğlu annesi Hıristiyan olan Gıyasettin’in veliaht tayin etmiştir. Her biri bir Anadolu şehrinde idareci olan diğer oğulları Oğuz töresine göre en yaşlı şehzadenin veliaht olması kuralından dolayı da bunu hoş karşılamamışlardır. Kardeşler Tokat valisi olan Rüknettin’in yanına giderek kendisini veliaht tanıyacaklarını söylediler. Ancak o hayatı savaş meydanlarında geçen babasının bu isteğine karşı çıkamayacağını söyleyerek kardeşlerinin teklifini reddetti.

                Bunun üzerine kardeşler Sivas Valisi Kutbettin Melikşah’a giderek, Konya’ya gidip babasına kendisini veliaht ilan ettirmesini istediler. O kerdeşlerinin bu teklifini kabul ederek, erzincan Beyi Fahrettin Behram Şah’a de ittifak teklifinde bulundu. Onun bu teklifi kabul etmesi üzerine, babasına Gıyasettin’in veliaht olmasını kabul etmediklerini bildirdi. Onun veliahtlığını kabul edenlerin başında olan Emir İhtiyarüddin Hasan’ın ülkede işgalci sultan olmak istediğini de söyledi. Sultan Kılıç Aslan’ın elinde Emir İhtiyarüddin Hasan’a karşı koyacak gücü olmadığı için Erzincan Meliki Fahrettin Şah’a başvurarak burada oturmasına izin verilmesini ve Melşkşah adına aman verilmesi istedi O da bunu kabul etti. Emir İhtiyarüddin Hasan da Erzincan’a gitmesine izin verilmesini istediği Sultan oğullarıyla barıştıktan sonra geri döneceğini bildirdi. Bu arada Emir İhtiyarüddin ve oğlu öldürüldü.

                Melikşah bundan sonra gittiği Konya’da babasının elini öperek tahta en uygun olanın kendisinin olduğunu belirttikten sonra babasını ve devleti hain emirlerden kurtaracağını da söyledi. Onları idam ettirdikten sonra babası Gıyasettin’i veliahtlıktan çıkardı ve Melikşah’ı veliaht tayin ettiği gibi mısır Sultanı Selahattin’in kızını da onun için istedi.

                 Melikşah bu gelişmelerden sonra sözlerinde durmayan kardeşleriyle uğraşmak zorunda kaldı ve onları azletmeye başladıysa da onlar bunu kabul etmediler. Bunun üzerine devlete ve orduya hakim olduktan sonra babasıyla beraber gittiği Aksaray’ı aldı. Bu arada haçlılar da harekete geçmişlerdi.[26]

                2. Kılıç Aslan’ın ölümü üzerine yerine geçen 1. Keyhusrev’in anası anonim Selçuk-name’ye göre Bizans imparatorluk ailesine mensup bir kadındı. Fakat Bizans tarihçisi Niketas Khoniates bu durumdan bahsetmeden, anasının sadece Hıristiyan olduğunu söyler.[27] 

                Süleyman Şah, Sultan Gıyasettin’e aslen Hıristiyan bir anadan doğması dolayısıyla derin bir kin besliyordu. Bu da doğruysa Rüknettin’in bunu da bir propaganda aracı olarak kullandığına hükmedilebilir.[28]

Moğollar, Çepe Noyan ve Subutay Bahadır komutasında önemli bir ticaret ve liman şehri olan karadeniz kıyısındaki Sudak’a girerek birçok Türkü öldürdüler. Bazı Türklerde Anadolu’ya sığındılar. Bu arada Gürcülerde Ahlat emirine bağlı olan Sermari kalesini kuşattılarsa da alamadan geri döndüler. Tekrar geldiklerinde kale komutanı Şerefüddin Ezdere dar vadide yakaladıklarını kılıçtan geçirdi ve Gürcü komutanında içinde bulunduğu birçok kişiyi esir aldı. Bunu öğrenen Ünlü Kraliçe Tamara’nın kızı olan Kraliçe Rosudan biraderi Jorj (George) dan sonra ülke idaresini ele almış ve yaptığı anlaşma ile Gürcü esirleri kurtardı. Bundan sonra asil bir prensle evlenip onu kraliçenin vekili olacağını söyledi.

Erzurum Meliki Tuğrul Şah b. Kılıç Aslan kraliçeye haber göndererek oğullarından birisiyle evlenmesini teklif ettti. Gürcüler de şehzadenin din değiştirmesi şartıyla bu evliliğe razı olacaklarını söylediler. Melik ileride Gürcü ülkesine sahip olmak istediği için oğluna yardım etti. şehzade Gürcistan’a giderek kraliçe Rosudan ile evlendi ve kral ilan edildi. Sultan Celalettin Herzemşah Tiflis’i alınca kraliçe kaçmayı başarmış ama kral kaçamamıştı. Sultan ona hürmeten Tiflis’te oturmasına izin verdiyse de o kraliöçenin yanına kaçtı ve ondan ayrılmak istemedi.[29]

Süleyman Şah, Mısır ve Suriye Meliki olan Adil’in kızyla evlenmişti.[30]

Sultan Gıyesettin Keyhusrev’in biraderi olan Malatya Meliki Muizzüddin Kayserşah’ın bu görevineson verilmiş ve kayınpederi olan Melik Adil’e sığınmış. O kardeşinin kendisini koruyacağını ve kendisine bir vilayetin idaresini vereceğini düşünmüş, ancak sultan ona bir miktar eşya ve para ve mal vererek ülkeyi terk etmesini istedi. Bunun üzerine Urfa’ya gelerek ölünceye kadar burada yaşadı.[31]

                Sultan İzzettin Keykavus, 1219/616 da çok genç yaşta vefat ettti. Sultan Erzincan Meliki fahrettin behramşah’ın kızı ile evlendi bunun için gelini Erzincan’dan Kayseri’ye getirtti.[32]

                Erzincan Meliki Mengücek ailesinden Fahrettin Behramşah burayı Anadolu Selçuklu Sultanlarına bağlı olarak altmış yıldan fazla idare etmiş ve artık çok yaşlanmıştı. Bu arada Sultan İzzetin Keykavus’un kızlarından birisiyle evlenmiş ve kendi kızını da ona vermişti.[33]

                1224 te Sultan celalettin Mnegüberti Harzemşah Hindistan’dan çıkarak sırasıyla Kirman, Fars ve Acem Irak’ına geldi. Tekrar Hindistan’a yönelerek elde ettiği ganimetlerle bağdat’a kadar yaklaştı, Dokuka’yı tahrip etti. Biraderi olan ve babasının ölümünden sonra İran’da saltanatını ilan eden Gıyasettin Pirşah ona itaat ederek bağlılığını bildirdi. Bundan sonra Azerbeycan’a yönelerek sırasıyla Hamedan, Meraga ve tebriz’i aldı. Azerbaycan idarescisi Atabek Özbe Gence’ye kaçtı ve orada öldü. Sultan Celalettin özbey’in eşi olup Irak Selçuklu Sultanlarının sonuncusu olan Sultan Tuğrul’un kızıyla evlenerek  adı geçenin idaresinde olan Azerbaycan ve Arran bölgelerine egemen oldu. Bu eşine de Nahçıvan ve Hoy şehirlerini verdi.[34]     

                Sultan Alaattin keykubat, Sultan Celalettin Herzemşah’ı Eyyubi Hanedanı aleyhine teşvik ediyor, onun Ahlat’ı kuşatmaya geldiğini öğrenince pekçok hediye gönderek onunla dostluk kurmak istiyordu. Bu arada onun kızlarından birisini oğlu Gıyasettin keyhusrev’e istiyordu.[35] 

                Moğollar, Anadolu gibi Gürcistan’ı da almak istiyorlardı. Bunu fark eden Prenses Rosudan bint-i Tamar barış teklif ettti. Bu arada kızını Anadolu selçuklu Sultanın büyük oğlu Gıyasettin Keyhusrev’e vermeye hazır olduğunu bildirdi. O da bunu kabul ettiğini bildirdi.[36]

                Harput Artukluları, Anadolu selçuklu Sultanlarına bağlıydılar. İzzettin hızır’ın 1225/662 de vefat etmesi üzerine yerine geçen oğlu Artuk Şah bir süre sonra Sultan Alaattin’e samimi bir kalp ile bağlanmış ve Sultanın Malatya Meliki Adil’in kızıyla evlenmesi sırasında abık Anadolu Sultanı İzzettin Keykavus’un kızına talip olmuş ve onunla evlenmişti. Daha sonra Sultan Alaattin’in Anadolu’daki meliklerin topraklarını kendi sınırlarına katmaya başlamasından endişelenerek, Danişmentoğullarının başına gelenin kendi başına gelmesinden çekinerek diğer meliklerle işbirliği yapma yollarını aradı.[37]     

İçindekiler                                                                                                    

Konu                                                                                                             Sayfa No

-------------                                                                                                      ------   --Yabancı Gelinler

Göktürklerde Yabancı Gelinler

Uygurlarda Yabancı Gelinler

Avrupa Hunlarında Yabancı Gelinler

Hazarlarda Yabancı Damatlar

Artuklularda Yabancı Damat

Dulkadıroğulları

Safevilerde Damatlar ve Gelinler

Kırım Hanlarında Damatlar ve Gelinler

Kazan Hanlığında Damat ve Gelinler

Selçuklu Yabancı Gelinleri

Cariyelerle Evlilik

Sultanlar

Büyük Selçuklu Devleti        

Anadolu Selçuklu Devleti

Anadolu Beylikleri

Ümeralar

Cariyelerle Evlilik

Akkoyunlularda Yabancı Gelinler

Osmanlı’da Yabancı Gelinler

Osmanlılarda Kadınlar Saltanatı

                                    Yabancı Gelinler

                        KURAN

MAİDE 4 - Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: "Size iyi ve temiz şeyler helal kılındı." Allah'ın size öğrettiğinden öğreterek yetiştirdiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın (besmele çekin), Allah'tan korkun. Muhakkak Allah, hesabı çabuk görendir. 5 - Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mihirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahrette zarara uğrayanlardandır.[2]

Bu ayetin ışığında bir Müslüman erkek kitap ehli namuslu kadınlarla evlenebilirler. Aşağıdaki ayetlerin ışığında da bir Müslüman kadın Müslüman olmayan bir erkekle evlenemez.

MÜMTEHİNE 10 - Ey iman edenler! Mümin kadınlar hicret ederek size geldiği zaman, onları imtihan edin. Allah onların imanlarını daha iyi bilir. Eğer siz de onların inanmış kadınlar olduğunu öğrenirseniz onları kâfirlere geri döndürmeyin. Bunlar onlara helal değildir. Onlar da bunlara helal olmazlar. Onların (kocalarının) sarf ettiklerini (mehirleri) geri verin. Mehirlerini kendilerine verdiğiniz zaman onlarla evlenmenizde size bir günah yoktur. Kâfir kadınları nikâhınızda tutmayın, sarf ettiğinizi isteyin. Onlar da sarf ettiklerini istesinler. Allah'ın hükmü budur. Aranızda O, hükmeder, Allah bilendir, hikmet sahibidir. 11 - Eğer eşlerinizden biri, sizden kâfirlere kaçar da siz de savaşta galip durumda olursanız, eşleri gitmiş olanlara ganimetten, harcadıkları kadar verin. İnandığınız Allah'a karşı gelmekten sakının. 12 - Ey Peygamber! İnanmış kadınlar sana gelip Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık etmemeleri, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleri ile ayakları arasında bir iftira uydurup getirmemeleri, iyi bir işte sana karşı gelmemeleri hususunda sana bey ‘at ederlerse onların bey 'atlarını al ve onlar için Allah'tan mağfiret dile. Şüphesiz Allah, çok bağışlayan, çok merhamet edendir.[3]   

                        Göktürklerde Yabancı Gelinler

            Göktürkler 552de iktidarı Aparlardan aldıktan sonra Bumin Kağan Doğu Kağanı ve Büyük Kağan, kardeşi istemi Han da ona bağlı Batı Kağan’ı olmuştur.

            Bumin kağan 552de Wei imparatorluk hanedanından Prenses Çang-Lo ile evlenmiştir. Fakat üç oğlunun anneleri bu kadın değildir.[4]    

                        Uygurlarda Yabancı Gelinler

            Bayançur Kağan (746-759) tahta geçtikten az sonra bir Çin İmparatorluk prensesi ile evlendi. Çin imparatoruyla dostça ilişkiler kurdu ve Çin’deki isyanların bastırılmasında ona yardım etti. Oğlu Böğü Kağan “Çin Fatihi” olarak ün kazandı ve cihangir büy6ük Türk hakanlarının izinden yürüdü. 20 Kasım 761de Çin imparatorluğunun başkenti Lo-Yang’ı fethetti. 763 Martına kadar da burada kaldı.[5]

                        Avrupa Hunlarında Yabancı Gelinler

            Atilla ilk gençliğini bir roma sarayında geçirdi. Roma kültürünü ve Latinceyi öğrendi. Bilhassa oma İmparatorluğunun bütün zaaflarına dikkat etti ve tahta çıkınca bunlardan dâhice faydalandı. Önce Doğu Roma (Bizans üzerine yürüdü ve vergiye bağladı. Birkaç yıl sonra da Roma’yı vergiye bağlayarak bu zilleti daha da arttırdı. Tekrar üzerine yürüdüğü Bizans’tan Belgrat, Niş ve Filibe’yi aldıktan sonra Gelibolu’ya geldi. GBu yenilgi üzerine Bizans daha ağır vergi vermeyi kabul etti.

            Daha sonra tekrar Bizans üzerine yürüyerek balkanlardaki 70 şehir ve kasabayı aldı. Bizans bu zilletten kurtulmanın tek çıkış yolunu Attila’yı zehirleyip ortadan kaldırmayı planladı. Bu ağır suçu işleyecek olan kişinin başı kesilerek Atilla’ya gönderildi ve anlaşma yapıldı.

            Attila bu sırada gözlerini batı Roma’ya çevirmişti. Bu arada batı Roma Attila’nın tahtı üzerinde hak iddia edenleri koruyordu. İmparator 3. Valentinaus’un kız kardeşi Prenses Honaria, doğacak çocukları tahta rakip olmasın diye, evlenmemeye mahkûm edilmişti. Bunun üzerine intikam almak isteyen prenses Atilla’ya bir nişan yüzüğü gönderdi. Atilla bu prensesin bu teklifine cevap bile vermedi. Fakat batı roma ile bozuşmak için bahane ararken aklına yıllar önce ortaya çıkan olay geldi. Bu sıralarda Prenses Honaria, saray adamlarından birisiyle seviştiği iddiasıyla annesi İmparatoriçe Placidia tarafından önce İstanbul’a sonra da İtalya’daki Ranenna’ya gönderilmişti. Bunu öğrenen Atilla Batı Roma İmparatoruna elçi gönderdi. Nişanlısını hemen serbest bırakılmasını, müstakbel (gelecekteki) zevcesi Prenses Honaria’nın miras ve çeyizi olarak da batı Roma İmparatorluğunun yarısının kendisine verilmesini istedi. Siyasi gerginlik zirveye çıkmıştı.

            Bu sıralarda Atilla’nın en büyük endişesi, iki Roma imparatorunun kendi aleyhine işbirliği yapmaları ve aynı anda iki cephede savaşmak zorunda bırakılmakla karşı karşıya bırakılmasıydı. Bunu önlemek amacıyla hızla batı Roma üzerine yürüyüp, ona baş eğdirmek gerekiyordu.

            Atilla, Batı Roma’yı Galya’da ezdi. Reni geçerek Fransa’ya (Galya) girdi. Metz ve Reims şehirlerini aldı. 24 Haziran 451 de Orleans şehri yakınlarında batı Roma ile müttefiki batı Gotlarının büyük bir ordusunu karşıladı. Çok kanlı geçen ve her iki taraftan 165.000 kayıpla sonuçlanan meydan savaşından her iki tarafta sonuç alamadı.

            Atilla 452de doğrudan doğruya İtalya üzerine yürüdü, Milano ve Pavia şehirlerini aldı. Atilla’nın he an Roma’ya girmesi bekleniyordu. Papa 3. Leo, Atilla’nın karargâhı a giderek, Roma’yı çiğnememesi için yalvardı. Atilla tekrar Roma üzerine yürümek niyetinde olduğu için, Batı Roma yıllık vergi vermek teklifini kabul ettiği için geri döndü.

            Atilla tarihin en büyük cihangirlerinden birisidir. Kendinden önceki Büyük İskender ve Mete gibi cihan devleti kurmak ve dünyaya hâkim olmak istiyordu. Avrupalılar kendisine “Tanrının Kılıcı” diyorlardı. Yıldırım gibi hareket ederek Avrupa’nın büyük bir bölümüne sahip olmuştu.                       

            Atilla, “İldiko” adındaki genç bir kızla evlenmiş ve evliliğinin ilk gecesinin sabahında yatağında ölü bulunmuştu. Ağzından ve burnundan akan kanlarla yatak kıpkırmızı olmuştu. Eşi odanın bir köşesinde korkudan aklını kaybetmiş bir şekilde çaresiz olarak duruyordu. Ölümün şiddetli bir kanamadan mı, bir suikast sonucu mu meydana geldiği anlaşılamadı.

            Atilla çok büyük bir törenle gömüldü. Cenaze altın bir tabuta kondu. Bu tabut bir gümüş, gümüş tabut da demir bir tabut içinde korumaya alındı. Gömüldüğü yer belli olmasın diye, mezarı kazanlar okla vurulup öldürüldü. Mezarın yanından geçen çayın yatağı (mecrası) değiştirildi, sular başka yöne çevrildi.[6]

                        Hür Kadınlarla Evlilik

            Anadolu’nun Müslüman olmasına etki eden mühtediler arasında kadınlar ilk sırayı alıyorlardı. Bunların din değiştirip Müslüman olmalarında (ihtidasına da) büyük ölçüde Müslüman erkeklerle evlenmeleri sebep olmuştur.

            Daha başlangıçtan itibaren Selçuklu Sultanlarının Hıristiyan saraylarına mensup bazı kadınlarla evlenmeleri, Türkler arasında gayrimüslim kadınlarla evlenmelerin son derece normal karşılandığını göstermektedir. Üstelik yabacılarla evlenenler sadece sultanlar olmamış, ümera ve halk da bu tür evlilikleri yapmışlardır.

                        Sultanlar

            Sultanların evlilikleri daha çok siyasi amaçlara bağlı kalmıştır. Aslında bu çeşit evliliklere tarihin her devrinde rastlamak mümkündür. Selçuklu sultanları bazen komşu Müslüman hükümdarların bazen de Hıristiyan hükümdarların saraylarına mensup kadınlarla evlenmişlerdi.

            KURAN

            BAKARA 256 Dinde zorlama yoktur.

KEHF 29 - Ve de ki: O hak Rabbimizdendir. Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin. Çünkü biz zalimler için öyle bir ateş hazırlamışız ki, duvarları, çepeçevre onları içine alacaktır. Eğer feryat edip yardım isteseler, erimiş maden gibi yüzleri haşlayan bir su ile cevap verilir. O ne kötü bir içecek ve ne kötü bir dayanma yeri! 30 - İman edip de güzel davranışlarda bulunanlar var ya, şüphe yok ki biz öyle güzel işler yapanların mükâfatını zayi etmeyiz.[7]           

            2. Gıyasettin Keyhusrev’in annesi Mahperi Hatun da aslen Hıristiyan idi.

            1. Alaatttin Keykubat, Alanya hâkimi Kirvag’ın kızı olan bu kadınla evlenirken onu dininde serbest bırakmıştı. Ancak Hatun bir süre sonra hem ihtida etmiş hem de dindarlığı ve hayır işlerine düşkünlüğüyle tanınmıştı.

            2. Gıyasettin Keyhusrev, söz konusu olan Gürcü prensesinden başka Konyalı biri zengin, biri de bir papaz olan iki Hıristiyan’ın kızları ile de evlendi. Sultan’ın üç oğlu bu üç Hıristiyan kadından dünyaya gelmişti.

            Sultanların eşleri arasında Gürcü kadınlarının yanında Ermeni kadınlarının olmamsı, Ermenilerin siyasi bir güç olarak görülmediğini göstermektedir. Fakat Selçuklu devlet adamları arasında Ermeni kadınlarla evlenenler de olmuştur.  

            Hıristiyan olarak saray ve konaklara giren bu kadınlara mutlaka, hem saray içindeki hem de saray dışındaki Hıristiyan kadınların dikkatini çekmişlerdir. Onların kendi istekleri ile ihtida ederek Müslüman olmaları da diğer Hıristiyan kadınların Müslüman olmalarında etkili olmuştur. [8]

            Bizans imparatoru, kuzeyde Peçenek, doğuda ve güneyde Osmanlı tehlikesine karşı yardım alabilmek için İl Türk Denizcisi Çaka Bey’e kızını vermeyi teklif etti.[9]

                                    Anadolu Beylikleri

Karesioğulları

Yahşi Han Bey, babasının ölmesi üzerine Bergama Bey’i olmuştur. 1344e kadar 19 yıl Bergama’da kalmıştır. 1341 ve 1342 de iki defa Çanakkale Boğazını geçip Gelibolu yarımadasına çıkmışsa da başarı kazanamamıştır. Ancak bu seferler Osmanoğlu Süleyman Paşa’ya yol göstermiştir. Esasen bu bölgeleri çok iyi tanıyan Karesi komutanları, Süleyman Paşa’nın hizmetine girmişlerdir. Yahşi Bey’in oğlu olduğu zannedilen Süleyman Bey de 1345te Karesioğulları’nın 3. Gelibolu seferini yapmıştır. 1345te Osmanlıların Çanakkale Beyi olan Süleyman Bey,1361 de yani Orhan Bey’in son zamanında ölmüştür. Bizans Generali Vatatses’in kızıyla evliydi. Oğlu Mustafa Bey, Mustafa Bey’in oğulları Kutlug-Melik ve İsa beyler, Kutlug-Melik Bey’in oğlu Musa Bey, İsa Bey’in kızı Hindu Hatun’dur.[10]   

                        Ümeralar

            Babinger, 1. Haçlı ordusunun Anadolu’dan geçişi sırasında birçok Frenk kadınının Selçuklu ümerasının haremine girdiğinden bahseder.[11]

            Ümera arasında sultanlarla yakınlığı olan Hıristiyan ailelerinin kızları ile evlenenler de bulunuyordu. Aksarayi Sahib Frarüd-Din Ali’nin (887/1288) oğlu Tacüd-Din Hüseyin’in, 2. İzzettin Keykavus’un dayısı Kirhaye’nin kızı nikâhlı olduğunu belirtmektedir. [12]  

                                    Cariyelerle Evlilik

                        KURAN

NİSA 3 - Eğer öksüz kızlarla evlendiğinizde onlara karşı adaletli davranamamaktan korkarsanız, hoşunuza giden diğer kadınlardan iki, üç ve dörde kadar evlenebilirsiniz. Eğer adaleti gözetmemekten korkarsanız, o zaman bir tane ile veya elinizin altındakiyle (sahip olduğunuz cariye ile) yetinin. Doğruluktan ayrılmamak için bu daha elverişlidir.           

NİSA 23 - Size şunları nikâhlamak haram kılındı: Anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek ve kız kardeşlerinizin kızları, sizi emziren sütanneleriniz, sütkız kardeşleriniz ve karılarınızın anneleri ve kendileri ile zifafa girdiğiniz kadınlarınızdan olan ve evlerinizde bulunan üvey kızlarınız. Eğer üvey kızlarınızın anneleri ile zifafa girmemişseniz onlarla evlenmenizde size bir günah yoktur. Sulbünüzden gelen (öz) oğullarınızın hanımları ile evlenmeniz ve iki kız kardeşi birlikte nikâhlamanız da haramdır. Ancak cahiliyet devrinde geçen geçmiştir. Şüphesiz ki Allah gafur (çok bağışlayıcı) ve çok merhamet edicidir.    

NİSA 24 - Bir de harp esiri olarak sahibi bulunduğunuz cariyeler müstesna, evli kadınlarla evlenmeniz de size haram kılındı. Bütün bunlar Allah'ın üzerinize farz kıldığı hükümlerdir. Bunların dışında kalanlar ise iffetli olarak zina etmeksizin mallarınızla mehir vermek suretiyle evlenmek istemeniz size helal kılındı. O halde onlardan nikâh ile faydalanmanıza karşılık mehirlerini kendilerine verin ki, bu farzdır. O mehri takdir edip kesinleştirdikten sonra birbirinizi razı etmenizde bir mahzur yoktur. Şüphesiz ki Allah her şeyi çok iyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.           

NİSA 25 - Sizden her kim hür mümin kadınları nikâh edecek bir zenginliğe gücü yetmiyorsa, ona da ellerinizin altındaki mümin cariyelerinizden efendilerinin rızası ile nikâhlamak var. Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Siz birbirinizdensiniz. O halde sahiplerinin izni ile ve mehirlerini örfe göre vermek suretiyle cariyelerden iffetli olan, zina etmeyen, dost da edinmeyenlerle evlenin. Evlendikten sonra bir fuhuş yaparlarsa, o vakit hür kadınlar hakkında gerekli bulunan cezanın yarısı kendilerine lazım gelir. Bu hükümler, içinizden günah işlemekten korkanlaradır. Sabretmeniz ise, sizin için daha hayırlıdır. Allah Gafurdur, Rahimdir (çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.)

NUR 30 - (Resulüm!) Mümin erkeklere, gözlerini (harama) dikmemelerini, ırzlarını da korumalarını söyle. Çünkü bu, kendileri için daha temiz bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarından haberdardır.   

NUR 31 - Mümin kadınlara da söyle: Gözlerini (harama bakmaktan) korusunlar; namus ve iffetlerini esirgesinler. Görünen kısımları müstesna olmak üzere, zinetlerini teşhir etmesinler. Başörtülerini, yakalarının üzerine (kadar) örtsünler. Kocaları, babaları, kocalarının babaları, kendi oğulları, kocalarının oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları (mümin kadınlar), ellerinin altında bulunan (köleleri), erkeklerden, kadına ihtiyacı kalmamış (cinsî güçten düşmüş) hizmetçiler yahut henüz kadınların gizli kadınlık hususiyetlerinin farkında olmayan çocuklardan başkasına ziynetlerini göstermesinler. Gizlemekte oldukları ziynetleri anlaşılsın diye, ayaklarını yere vurmasınlar. Ey müminler! Hep birden Allah'a tövbe ediniz ki, kurtuluşa eresiniz. 32 - Aranızdaki bekârları, kölelerinizden ve cariyelerinizden iyi davranışta olanları evlendirin. Eğer bunlar fakir iseler, Allah kendi lütfu ile onları zenginleştirir. Allah, (lütfu) geniş olan ve (her şeyi) bilendir. 33 - Evlenme imkânını bulamayanlar ise, Allah, lütfu ile kendilerini varlıklı kılıncaya kadar iffetlerini korusunlar. Ellerinizin altında bulunanlardan (köleler ve cariyelerden) mükatebe yapmak isteyenlerle, eğer kendilerinde (hürriyete kavuşmalarında kendileri için) bir iyilik görüyorsanız, hemen mükatebe yapın. Allah'ın size vermiş olduğu malından siz de onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatlerini elde edeceksiniz diye, namuslu kalmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zor altında bırakırsa, bilinmelidir ki, zorlanmalarından sonra Allah (onlar için) çok bağışlayıcı ve merhametlidir.

34 – Ant olsun ki biz size açık açık bildiren ayetler, sizden önce yaşayıp gitmiş olanlardan örnekler ve takvaya ulaşmış kimseler için öğütler indirdik.                   

MÜMİNUN 5 - Ve onlar ki, iffetlerini korurlar, 6 - Ancak eşleri ve ellerinin sahip olduğu (cariyeleri) hariç. (Bunlarla ilişkilerinden dolayı) kınanmış değillerdir. 7 - Şu halde, kim bunun ötesine gitmeyi isterse, işte bunlar, haddi aşan kimselerdir.   

MEARİC 29 - Onlar ki ırzlarını korurlar. 30 - Ancak zevcelerine ve cariyelerine karşı hariç. Çünkü onlara yaklaştıklarında kınanmazlar. 31 - Bundan ötesini isteyenler, var ya işte onlar haddi aşanlardır.

            Hür kadınlardan başka Türk evlerine cariye olarak giren kadınlar da vardır. Bunlar ya deniz korsanları tarafından ele geçirilen veya savaşlarda ve akınlarda esir edilen Hıristiyan kadınları idi. Bu kadınlar cariye olarak satılıyor ve başta saray ve konaklar olmak üzere pek çok Müslüman’ın evine giriyorlardı. Kimsesiz ve çaresiz kalan, bu sebeple de çoğu zaman Müslüman askerlerle evlenen, hatta onları babalarından veya kocalarından kalan evlerine alan Hıristiyan kadınları gibi, bu cariyeler de girdikleri Müslüman harem dairelerinde çarçabuk İslam kültürünün etkisi altında kalıyor ve ihtida ediyorlardı. Hiç olmazsa kendilerinden doğan çocuklar babalarının evlerinde Müslüman olarak yetiştiriliyorlardı. Böylece bu evlilikler bir taraftan Hıristiyan nüfusunu azaltırken, diğer taraftan Türk nüfusunun artmasına ve Müslüman olma olayının hızlanmasına sebep oluyordu.

            Cariyelerin Müslüman olmalarına, kölelerde olduğu gibi, efendilerinin onları İslamiyet’e kazandırmak için başvurdukları tedbirler de sebep oluyordu ki, bunlar tamamen dini muhtevalı tedbirlerdi. Hz. Muhammet,

            -“Üç kişi vardır ki onların sevapları iki kattır. Bunlar:

            1) Kendi peygamberine iman ettikten sonra Hz. Muhammet’e iman eden ehli kitap,

            2) Allah’ın ve efendilerinin hakkını yerine getiren köle,

            3) Bir cariyeye sahip olup da onu iyice terbiye eden ve ona gerekli olan şeyleri iyice öğreten, sonra da onu azat edip onunla evlenen kişidir.”

        Bu ve benzeri tavsiyeler, evlerinde cariye bulunan Müslümanlardan bir kısmını her durumda cariyelerini terbiye etmek ve onların Müslüman olmasını sağlamak için harekete geçirmiştir. Efendilerinin bu çeşit telkin ve tavsiyeleri ile karşılaşan, üstelik ihtida karşılığı azat edilmeleri ve kendileri ile hür kadınlar olarak evlenileceği teklifi ile karşılaşan cariyelerin eski dinlerini koruma konusunda sonuna kadar direnebildiklerini pek zannetmiyoruz. Bu sebeple sonu gelmez savaşlar yüzünden, sayılarının oldukça kabarık olması gereken cariyelerden pek çoğunun, Selçuklu harem dairelerinde Müslüman olduklarını kabul etmek gerekmektedir.

            Yalnız unutulmaması gereken bir konu, Selçuklu toplumunun gayrimüslimler üzerindeki etkisi kadar olmasa bile, Müslümanların da az çok onların kültürlerinden etkilenmesi meselesidir.

            Türk evlerinin bu yeni dönme hanımlarının, bunlardan bir kısmı 12 veya 13 yaşında kız olarak elde edilmiş olsalar bile, doğumlarından bu yaşlarına kadar kendi Hıristiyan ana-baba ve çevrelerinden aldığı terbiyeyi hemen unutamayacaklarına göre, Hıristiyan nine ve annelerinden öğrendikleri masal ve hikâyelere varıncaya kadar pek şeyi çocuklarına öğretecekleri açıktır. Böylece bu kadınların yemek pişirmekten ev döşemeye, kocaları, çocukları ve çevrelerindeki diğer insanlarla olan ilişkilerinden giyim ve kuşama kadar pek çok konuda eski Hıristiyan kültürlerini Türk evlerine taşımış olduklarını kabul gerekmektedir. Şu halde bu tür evlilikler ihtidalara olduğu kadar kültür yayılmalarına da sebep oluyordu.

            Bir Rum anadan doğma 1. Alaattin Keykubat’ın Bizans sarayında da bir süre kalması ile Selçuklu Devlet idaresinde merkeziyetçi bir sistem uygulamaya çalışması, Selçuklu üst tabakasının Rum kadınları ile evlenmeleri ve Bizanslılarla kaynaşmaları ile ne ölçüde kültür etkilerinde kaldıklarını göstermesi bakımından önemlidir.[13]

                        Akkoyunlularda Yabancı Gelinler

            Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan imparator4. İonnes’in (1429-1458) kızı prenses Despina Katherina Theodora ile evliydi. [14]

            4. İonnes ile kardeşi David’in babaları 4. Alexius (1412-1429)un halalarından prenses Maria Anna despina Akkoyunlu Fahrettin Kutlu Bey ile 1352de evlenmiş. Bu evlilikten Uzun Hasan’ın büyük babası olan Kara Yülük Osman Bey doğmuştu. Şu halde Uzun Hasan, damarlarında Comnenus kanı da taşıyordu. Büyükbabasının anası bir Comnenos idi.[15]

                        Karakoyunlularda Yabancı Gelinler

            4. İonnes ile kardeşi sonuncu imparator David’in kız kardeşlerinden biri de Karakoyunlu hükümdarı ve uzun Hasan’ın rakibi Sultan Şah ile evliydi.[16]

                        Osmanlı’da Yabancı Gelinler

            Bu kadınların bir kısmı dinlerini değiştirmemişler, dindaşlarına yardım etmişler. Osmanlı sarayına Hıristiyan danışmanlar getirmişler ve Osmanlı saray usulünü değiştirmişlerdir.[17]

  Osmanlı devletinin ilk yıllarında padişahlar, Bizans imparatorlarının, Anadolu beylerinin, Balkan krallarının kızları ile evlendiler. Bu evlilikler son derece sıkı tutulan diplomatik anlaşmalardı.

İstanbul’un fethinden sonra padişah haremi soylu olmayan odalıklarla dolup taşmaya başladı. Bu gelenek imparatorluğun çöküşüne kadar devam etti. Bu esir kızlar kendi malı sayıldığından, padişahın şeriata uygun olarak bu kızlardan hiçbiriyle evlenme zorunluluğu yoktu. Gene de zaman zaman Kanuni gibi bir padişah seçtiği kadınla nikâh kıyabiliyordu.

Odalıkların aksine, sayıları 4-8 arasında değişen kadınlar ya da kadın efendiler padişahın eşleri olarak kabul ediliyordu. İlk eşe baş Kadınefendi deniliyor onu 2. ve 3. Kadın ile diğerleri takip ediyordu. Kadınlardan biri ölürse yerine alt mevkide olan geçerdi. Ama bunun için kızlar ağasının ve padişahın onayı gerekiyordu.

Padişahın hareminde yüzlerce kadınla yatağa girdiğini hayal etmek vazgeçilmez, bir fantezi ola gelmiştir. Bunun doğru kabul edilebileceği çok ender haller olmuştur.

Örnek 3. Murat öldüğünde yüzden fazla beşiğin sallanmakta olduğu söylenir. Ama 1. Selim, 3. Mehmet, 2. Ahmet gibi padişahlar tek bir kadınla evlenmiş ve ona sadık kalmışlardır.

Padişahların çoğu gecelerini beğendiği kadınlarla paylaşırlardı. Kadınlar arasında tartışmalara sebep olmamak için de bir çetele tutulurdu. Haznedar her buluşmayı bir deftere kaydederdi. Bu kayıtta doğacak çocukların takibine ve kanuniliğine şahitlik edildiği söylenir. Bu olağanüstü vakayiname (Kayıt defteri veya günlük) yalnız cinsi birleşmelerde değil, örnek 1. Süleyman’ın eşlerinden olan ve yatak sırasını başka bir kadına satan Gülfem Kadın’ın idamı gibi olaylara da ışık tutmaktadır. Batı için bir düş kırıklığı sayılabilir ama padişahların eşleriyle toplu seks yaptıkları ile ilgili açık bir kayıt yoktur. Gene de İbrahim gibi kadın düşkünü akli dengesi bozuk padişahların cinsi arayışlara daldıkları bilinmektedir.

Padişahın eşine eşit derecede muhabbet göstermemesi derin kaygılara, güvensizliklere ve hasetliklere yol açıyordu. Örnek Mahidevran Gülbahar Hatun Hürrem’in yüzüne kezzap atmış; Gülnuş Sultan Gülbeyaz adlı odalığı uçurumda yuvarlamış. Kösem Sultan boğdurulmuş ve Bezmialem sultan esrarengiz bir şekilde ortadan kaybolmuştur.

Haremde her şerbet bardağı zehirli bir tuzak olabilirdi. İşbirlikleri yapılıyor, hizipler meydana geliyor, sessiz bir savaş devam edip gidiyordu. Bu hava yalnızca haremin hissi iklimini değil, devler siyasetini de etkiliyordu. Tarihçi lain Grosricharda, Structure du Serail’de (Sarayın Yapısı 1979),

“Haremi bir hapishaneye çeviren katı disiplini mazur görebilecek tek şey kadınların hırsı olabilirdi. Öyle bir hırs ki akıl almaz sapkınlıklara itebiliyordu” der.

Odalılardan birisi bir şehzade ile cinsi birliktelik yaşarsa o şehzade tahta geçtiği zaman onun “Kadını” sayılırdı. “Kadınlar” padişah izin vermeden onun huzurunda oturamazlardı. Son derece terbiyeliler ve saray adabınca oturup kalkmayı çok iyi bilirlerdi.  

Padişah eşleri arasındaki ilişkiler de son derece resmiydi. Biri diğeriyle konuşmak istediğinde ricasını kalfa ile haber verirdi. Harem terbiyesi büyüklere saygı ve nezaketle davranmayı gerektirirdi. Geleneksel olarak bütün kadınlar padişah eşlerinin huzurunda etek öperler, onlar da kimi zaman nezaket gereği etek öpene engel olmak gibi davranırlardı. Şehzadelerde babalarının kadın efendilerinin ellerini öperlerdi.[18]

 

            Orhan Gazi

 

1346da Orhan Bey ile Bizans prensesi Theodora’nın evliliği, o sıralarda fethedilmeyen İstanbul’un Avrupa kıyılarında inanılmaz bir ihtişam içinde, törenlerle kutlandı. Otağını Asya kıyılarına kuran Orhan Bey morlar içindeki gelinini alıp getirmeleri için 30 gemilik bir donanma ve refakatçi olarak bir atlı birliği görevlendirdi. Edward Gibbon The Decline and fall of the Roman İmpire (Roma İmparatorluğunun Gerileyişi ve Çöküşü) adlı eserinde:                   “Bir işaretle çekilen perdeler, düğün meşaleleriyle diz çökmüş haremağalarının ortasındaki gelini yani kurbanı gözlerden uzaklaştırıverdi” diye yazıyor. “Nefir ve borazanlar mutlu olayı ilan ediyordu. Zamanın en iyi ozanları tarafından söylenen düğün şarkısı, gelinin sözde mutluluğunun üstündeydi. Theodora (Nilüfer) Hatun kilisenin törenlerine uyulmadan barbar efendisine teslim edildi. Ama Bursa’daki haremde kendi dinini koruması şartı koşulmuştu.”[19]

 

            Holofira=Lülüfer, Nilüfer

 

Yarhisar tekfurunun kızı Holofira, 18 yaşındaki Orhan Gazi’ye verildi. Bu evlilikten 1. Sultan Murat ile ağabeyi veliaht şehzade Rumeli Fatihi Süleyman Paşa dünyaya geldi. Bu prenses Nilüfer adını almış ve üzerine köprü yaptırdığı için bursa ovasında akan suya “Nilüfer Çayı” adı verilmiştir. [20]  

İmparator Kantakuzen, damadı Orhan Gazi’ye –Rumeli’de fethedilen yerlerin para karşılığında geri verilmesini istediyse de bu ret edildi. Bunun üzerine Kantakuzen, Türklerin aşırı düşmanı olan Bulgarlar ve Sırplarla işbirliği yapma yoluna gitti. [21]

Osman Gazi’nin başarıları, komşu Rum beylerini korkuttuğundan bunlar Osman Bey’i Yarhisar (Yenişehir-Lefke yani Osman ili arasında) Rum beyinin düğününe davet ederek o vesileyle kendisini öldürmek istemişlerdi. Ancak Osman beyi düğüne davet için gelen Harmankaya (2 Bu günkü adı Mihal Gazi, eski adı Prminos olan Söğüt’e bağlı bir köy) Rum beyi Mihal, durumu Osman Gaziye bildirmiş. Osman Gazi de gerekli tedbirleri alarak suikasttan kurtulurken Yarhisar ve Bilecik’i aldı. Bilecik (Belekoma) beyinin oğluna verilecek olan Yarhisar beyinin esir alınan kızı (HOLOFİRA=Lülüfer, Nilüfer, şehzade Süleyman’la I. Murat Hüdavendigar’ın anneleridir. Dip Not 5) Orhan’la nikâhlamıştır. [22]

Efsanelerle karışık söylenenlere göre Yarhisar (İnegöl) tekfurunun kızını alacak olan Bilecik tekfurunun düğününe Osman Gazi de davet edilmiş. Onun aleyhine bir takım gizli düzen kurulmuş. Osman Gazi bunu söylenene göre Harmankaya tekfuru Köse Mihal’den önceden öğrenerek 40 cengaverini kadın kıyafetiyle Bilecik hisarına sokmak ve bir rakım savaş hileleri kurmak amacıyla Bilecik ve Yarhisar kalelerinin aldıktan sonra Çalırpınarda toplanan düğüncüleri gelinle beraber esir almıştır.  Yarhisar tekfurunun kızı olan gelin kızı Nilüfer’i (Holofaria) kendisi için değil oğlu için istemiştir. 

Osmanlı sarayına gelen ilk yabancı gelin budur. Süleyman Paşa ve 1. Murat’ın annesidir. Bursa ovasındaki “Odryses” Çayının –zerine köprü yaptırdığı için bu çayın adı “Ülüfer” ve Nilüfer olarak değiştirildi.[23]   

1299 da Bilecik ve onun batısındaki Yarhisar ile İnegöl alındı. Yarhisar tekfurunun 13 yaşındaki kızı Holoforia, 18 yaşındaki Orhan Gazi’ye verildi. Bu evlilikten 1. Murat ve ağabeyi Rumeli Fatihi Veliaht Şehzade Süleyman dünyaya gelmiştir. Bu prenses Nilüfer adını almış ve üzerinde köprü yaptırdığı için Bursa ovasına akan akarsuya da Nilüfer adı verilmiştir. [24]

Osman Gazi’nin oğlu ve halefi 1999da Nilüfer ile evlendiğinde “Yiğit” genç diye anılmış olduğundan hareketle bu tarihte 18 yaş civarında olduğu düşünülebilir. Osmanlı rivayetine göre, esir edilen Yarhisar tekfurunun kızı Nilüfer (Lülüfer, Rumca Luludia/Çiçek) ile evlendirilmiş. Süleyman (Rumeli Fatihi) ve Murat (Padişah 1. Murat Hüdavendigar) bu evlilikten dünyaya gelmişlerdir. [25]      

 

            KURAN

 

MAİDE 5 – “Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mihirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahrette zarara uğrayanlardandır.”[26]

İbni Batuta bir de Bayal’un Hatun’dan bahseder ama bunun kimliği belli değildir.[27]

 

            Theodora

                                                                                                                                  Bizans imparatorluğu, Kantakuzinos sayesinde Hıristiyan bir prensesin ilk defa olarak bir Osmanlı emiri ile evlendiğine şahit oluyordu. Orhan Bey’in elçileri Kantakuzinos’un ve imparatoriçe İren’in güzel kızları Teodora’yı almaya İstanbul’a kadar gelmişlerdi.  Deniz kıyısında İmparatoriçe İren ve kızları için sırf ipekten büyük bir harem çadırı hazırlanmıştı. Geceyi orada geçiren kadınlar, ertesi günü güneş doğarken İmparator Kantakuzinos ve ordusu çadırın arkasında belirince çadırın etrafındaki perdeler aniden açıldı. İki ırkın anlaşması uğruna kurban edilen genç ve güzel prenses Teodora, mütevazı Osmanlıların hayranlıkla baktığı ipek ve altın ile süslenmiş taht üzerinde görüldü. Türklerin daha sonra ahlaksız Bizans imparatorlarından miras alacakları saray hadımları tahtın etrafında başları yerde secdeye kapanmış halde duruyorlardı. Borular etrafa canlı melodiler çalmaya başladı.

Bu işaret üzerine annesi, tanrısı ve vatanı için ağlayan Teodora, Orhan Bey’in elçilerine teslim edildi. Bir Türk gemisi onu karşıda bekleyen kocasına ulaştırdı. İki ırk yaptıkları fedakârlıklarla halklarının gözünde temize çıkmak istiyorlardı. Teodora, bursa hareminde çocukluk dininin icaplarını yerine getirmekte serbest olacaktı. Sarayında başka eşleri olan bir kocanın yeni eşi olan Teodora, Müslüman gelenekleri içinde dinine sadık, sofu bir Hıristiyan olarak kaldı. Orada kocasının sevgisini ve Türklerin saygısını kazandı.

İki devlet arasında yapılan anlaşma sonucu gerçekleşen bu evlilikten sonra İstanbul’da tahta geçen Kantakuzinos, Bursa sarayına gelerek kızını ziyaret etti. Orhan Bey, diğer eşlerinden olan 4 oğlu ile imparatorun önünden giderek onu Üsküdar’a kadar yolcu etti. Orhan Bey’in yaptığı bu misafir severlik Bursa’da çeşitli eğlenceler ve av seferleri yapılmak suretiyle kutlanıyordu. Teodora Osmanlı Bey’inden zaman, zaman İstanbul’a annesini ve kız kardeşlerini ziyaret etmek iznini aldı. Her defasında büyük bir sadakatle Bursa’ya döndü.[28]

Orhan Gazi karısı Teodora ve oğullarıyla beraber Üsküdar’a gelip kaynatası olan –Bizans İmparatoru- Kantakuzenos ile görüştüğü, bu münasebetle ziyafetler ve şenlikler düzenlenmiştir. Bu sırada imparator, kızı Teodora’yı alıp Orhan Gazi’nin başka kadınlardan olan dört oğluyla beraber İstanbul’daki sarayına götürmüş ve onlar burada üç gün kalmış. Orhan Gazi burada kalmış ve İstanbul’a geçmemiştir.

Orhan Gazi’nin Süleyman, Kasım, Murat, Halil ve İbrahim adlarında beş oğlu olup Kasım bu sırada ölmüştür.[29]               

Orhan Gazi, İonnes Kantakuzeonos’un kızı, Bizans prensesi Theodara ile evlendi. Bu evlilikten şehzade Halil dünyaya geldi.[30]                                                                       Bizans İmparatoru İhtiyar Andronikos’la torunu Genç Andronikos arasında taht kavgası yaşanıyordu. Genç Andronikos, bu konu da saray nazırı Kantakuzen’in de yardımıyla tahta oturdu.

Genç Andronikos, dedesine yardıma gelen Bulgar kralı Mihail Asen’i tehdit ederek geri göndermiş. Ancak Bursa’yı alan, İznik’i kuşatan Orhan Beyle Palekenonda savaşıp yaralanarak kaçmıştı.

Bursa, İznik ve İzmit’in kaybı, Osmanlıların Karadeniz ve boğaza kadar gelmeleri Bizans için çok önemli –özellikle ekonomik- kayıptı.

Bu arada 1340 Sırp kralı İstefan Duşan korkunç bir rakip olarak ortaya çıkmış. Makedonya’yı işgale başlamasının yanında İstanbul’u almak için Orhan Bey’e bir heyet bile göndermişti.

Genç Andronikos, 1341’de kırk bir (41) yaşında ölmüş. Vasiyeti gereği yerine Fransız eşi Anna dö Savua’dan olma henüz küçük yaşta olan oğlu Yuannis’in (Jan) vesayeti Gran Domestik Kantakuzen’e verilmişti.

Kantakuzen vekâleten tacı giydi. Ancak İstanbul ve Edirneliler bunu kabul etmedi. O da Makedonya’da kendisini imparator ilan etti.(26 Ekim 1341)

Edirneliler Bulgar kralı Aleksadr’ı yardıma çağırdılar. Aleksandr önce yağma yapmış. Sonra da yardım karşılığında Serez’e kadar Makedonya’yı işgal etmek karşılığında anlaşmaya çalıştı. Başarılı olamayınca Foça kuşatmasında tanıştığı Aydın oğlu Gazi Umur Beye başvurdu.

Umur Bey, Kantakuzen’e otuz iki (32) gemi ve yirmi dokuz bin (29.000) askerle yardıma geldi. Dimetekoya kadar gelen Bulgarları buradan kovdu. Umur Bey, ertesi yıl tekrar Rumeli’ye geldi. Kantakuzen rakipleri tarafından düzenlenen tehlikelerden kurtuldu,

1344’de Aydın oğullarının sahil şehri İzmir, Latinler tarafından (Papa, Venedik, Rodos, Kıbrıs, Ceneviz) işgal edilmesi ve donanları yakıldı. Bu durumda Umur Beyden yardım umudunu kesen Kantakuzen, Orhan Bey’den yardım istedi. Bir ara Frenklerle ateşkes yapan Umur Bey, Çanakkale üzerinden Saruhan ve Karesi Beyliğinin yardımıyla ona yardım etmişti.

Bu arada Kantakuzen’in hizmetine giren Bulgar çeteci Momiçilo da ona sırt döndü. Umur Bey, başında birçok serseri bulunan ve İskeçe ile kuzey Yunanistan’a kadar Rodop mıntıkasına hâkim olan Mimoçilo’yu öldürdü. Kantakuzen buna ait olan şehir ve kasabalara sahip oldu. Bundan sonra Kantakuzen Orhan Bey’in yardımıyla işini gördü.                      Orhan Bey, ilk olarak beş altı bin (5.000-6.000) kişi ile yardım etti. Kantakuzen’in rakibi olan küçük Jan’ın annesinin elinde bulunan Karadeniz sahilindeki Süzebol hariç bütün yerler alındı. Bundan başka Edirne’de alındı. 1346 Mayıs’ında Kantakuzen, kızı Teodora’yı Orhan Beye nikâhladı.

Kantakuzen, Rumeli’de duruma hâkim olunca İstanbul’a da hâkim olmak istedi. Orhan Bey’in de verdiği kuvvetlerle Yaldızlı (Yedikule) kapının açılmasıyla İstanbul’a girdi. Küçük imparator Yuannis (Jan) ile beraber imparatorluğu kabul ediyor.

Orhan Bey, 1347 yazında Üsküdar’a geçerek kayınpederiyle görüşüyor ve Sırplara karşı harekete geçmek için altı bin (6.000) kişilik kuvvet verdi.[31]

Orhan Bey’in aldığı diğer eşleri Teodora ile bir vakfiyanemesi olan Asporçe de Hıristiyan’dır. Yani Orhan Gazi üç Hıristiyan kız ile evlenmiştir. Bir de İbn-i Batuta’nın sözünü ettiği “Bayalun Hatun” varsa da bunun kimliği belli değildir. Nilüfer Hatun ile Teodora arasında 48 yıllık bir ara vardır. Orhan Gazi ilk evliliğinde 17, Teodora ile evlendiği zaman 65 yaşındadır.

Prenses Teodora’nın babası Bizans İmparatoru 6. Yuannis Kantakuzen, Bizans tacını gasp etmiş çok haris bir kişidir. Esasen eski İmparator 3. Andronikos Paleolog’un başvekili ve danışmanı olan bu kişi 1341de imparatorun ölümü üzerine onun vasiyeti gereği küçük yaşta yetim kalan oğlu 5. Yuannis Paleolog’un vasiliğini üstlenmiş. Bu durumdan faydalanarak bir iki ay sonra Dimeteko’da imparatorluğunu ilan etmiş. Bu Edirne ve İstanbul’da gasp olarak kabul edilmiş. Bu tarihten itibaren 6 yıl Paleolglara karşı mücadele edip, birçok maceralar yaşayan Kantakuzen bu zaman içinde Bizans’ın en çok mücadele ettiği Sırplar ve Türklerden yardım istemiş. 1343de Aydın Oğlu Umur Bey’in yardımıyla Selanik’e saldırdığı gibi 1343de Kanunusani’de Orhan Gazi’den de yardım istemiş. Kızı Teodora’ya karşılık 6.000 asker istemiş. Orhan gazi, meşru Bizans İmparatoru yerine bu teklifi uygun bularak ona yardım etmiştir. Bunun üzerine gaspçı imparator, Karadeniz sahillerine kadar Trakya’yı alıp İstanbul’u kuşatmıştır. 1346 (747) de Toedora’nın verilmesi bu olaydan sonradır.

Bundan sonraki Osmanlı-Bizans ilişkilerinin iyi anlaşılabilmesi için şu noktaya dikkat çekelim. Ertesi yıl şehirdeki taraftarları sayesinde kapıların açılması sonucu İstanbul’a girebilmiştir. 1348 (1748) Bunun üzerine Kantakuzen’in diğer kızı Eleni, meşru İmparator 5. Yuannis Paleologos’a nişanlanarak iki haneden bu şekilde birbirine bağlanmıştır.

6. Yuannis Kantakuzen ortak saltanat sürmek üzere aynı zamanda imparator olmuş. Antakuzen’in eşi İrini ile 5. Yuannise verilen kızı Eleni de imparatoriçe unvanı aldıkları gibi 5. Yuannis’in anası da bu unvana sahip olduğu için aynı anda iki imparator, 3 imparatoriçe olmuştur. Orhan gazi bu unvanlarla Üsküdar’ı ziyaret etmiştir.                                              Başka bir ifadeyle Orhan Gazi gaspçı imparatorun damadı, meşru imparatorun da bacanağı, yine bir imparatoriçe kaynanası diğeri de baldızı olmuştur.[32]                           Orhan Bey’in Kantakuzen’in kızı Teodora’dan olan şehzadesi Halil, 1356’da İzmit körfezinde kayıkla gezerken Foça Ceneviz korsanları tarafından yakalanıp Foça’ya götürüldü. İmparator Yuannis, bu çocuğu kurtarmayı üzerine almış. Bozcaada, Limni ve Midilli’deki donanmalarını alıp Foça’ya gitti. Foça beyine yalvararak yarısı kendisi diğer yarısı da Orhan Bey tarafından olmak üzere doksan veya yüz bin (90.000-100.000) altın vererek şehzadeyi alıp İstanbul’a getirdi. Oradan da İzmit’e götürerek babasına teslim etti.                                       Aynı yıl yapılan bir anlaşmayla Yuannis, Orhan’ın Rumeli’ye yerleşmesini kabul etmiş. On (10) yaşındaki kızını şehzade Halil’le evlendirmeyi kabul etmiştir.[33]                    Bizans İmparatoru 5. Yoannis Paleologos’un Türk prensini kurtarmak için bizzat sefere çıkıp Foça’yı kuşattığı halde başarılı olamamış. Daha sonra Orhan Gazi’nin emriyle tekrar sefere çıktığı halde kendi donanmasına bile söz geçirememiş. Bu duruma kızan Orhan gazi Kadıköy’e gelip ordu kurarak, Bizans İmparatoruna şiddetli emirler vermiştir. Bunun üzerine İmparator, şehzadeyi yarısını da kendisinin vermesi şartıyla fidye yoluyla kurtarmayı, Trakya’daki Osmanlı fetihlerini bir anlaşmayla kabul etmiştir. Fidye ile kurtardığı Şehzade Halil’i İstanbul’a getirmiş ve on yaşındaki kızı İrini ile nişanladıktan sonra bizzat kendisi İzmit’e götürüp babasına teslim etmiştir. Böylece imparator Orhan Gazi’nin maiyet memuru gibi olmuştur. [34]                                                                                                                     &nbs https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/18-02-2026/24475268862021323240.jpg Yazarlar 100326 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlilar-da-yabanci-damatlar-100326.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlilar-da-yabanci-damatlar-100326.html 2026-02-17 10:05:43 2026-02-17 10:05:43 İçindekiler

 

            Konu                                                                                                 Sayfa No:

            -------                                                                                                  ------------

 

            Hür Yabancı Kadınlarla Evlilik

            Osmanlılarda Yabancı Damatlar

            Damat Olan Kaptanlar

            Harf Sırasına Göre Sadrazam Damatlar

            İki ve Daha Fazla Sadrazam Olanlar

            Tarih Sırasına Göre Sadrazam Damatlar

            Damat Ferit Paşa’nın Firarı

           

           

 

 

 

 

 

 

 

 

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Hür Kadınlarla Evlilik

 

MAİDE 5 - Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mehirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahrette zarara uğrayanlardandır.[1]      

 

İslam inancında Müslüman olmayan kitap ehli hür kadınlarla evlenmek vardır. Bunun tersine bir hüküm olmadığına göre Müslüman bir kadının Müslüman olmayan bir erkekle evlenmesi uygun değildir.

Bu yüzden devşirme erkekler, Müslüman olduktan sonra Müslüman kadınlarla evlenebilmişlerdir.

 

            KURAN

 

            BAKARA 256 Dinde zorlama yoktur.

 

            KEHF 29 - Ve de ki: O hak Rabbimizdendir. Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin. Çünkü biz zalimler için öyle bir ateş hazırlamışız ki, duvarları, çepeçevre onları içine alacaktır. Eğer feryat edip yardım isteseler, erimiş maden gibi yüzleri haşlayan bir su ile cevap verilir. O ne kötü bir içecek ve ne kötü bir dayanma yeri! 30 - İman edip de güzel davranışlarda bulunanlar var ya, şüphe yok ki biz öyle güzel işler yapanların mükâfatını zayi etmeyiz.[2]

 

                        Meydan

 

                        “Çabuk söner şişirdiğin,

                        Soya çeker devşirdiğin,

                        Kırk Bismillah’la girdiğin,

                        Meydan şimdi kir meydanı.”

 

                                               Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                    Osmanlılarda Yabancı Damatlar

 

                        I. Murat

 

            Nefise Hatun Karamanoğlu Alaüddün Ali Bey

 

                        Yıldırım I. Beyazıt

 

            Esir alınan Yıldırım Beyazıt’ın kızlarından büyüğü Timur’un torunu Ebubekir Mirza, küçüğü Paşa Melek Emir Celalettin İslam’ın oğlu Emir-zade Şemsettin Muhammet ile evlendirildi. [3]

            Temür ve torunu tarafından Süleyman ve diğer şehzadeleri aramaya çıkan Türkistan birlikleri İznik ve hatta Avrupa kıyılarına kadar ilerlemişlerdir. Sağda soda kalan Osmanlı birlikleri Temür’ün askerlerinin takiplerinden ancak Trakya ve Küçük Asya dağlarına sığınmakla kurtulmuşlardır. Temür’ün torunlarından Muhammet Mirza esir Sultan’ın ve dedesinin de bulunduğu bir törenle Yıldırım’ın büyük kızıyla evlendi. 

            Bu evlilikle Temür’ün kanı Osman Bey’in kanıyla karışıyordu. Temür bilhassa Sırp Kralı Lazar’ın kızı ve Sultan Beyazıt’ın en gözde eşine çok saygı gösterdi. Şimdiye kadar Osmanlı hareminde Hıristiyan dinini bırakmamış olan bu eşi, Kütahya’da kocasının dinine girdi.[4]

 

                        Çelebi I. Mehmet

           

            Selçuk Hatun (İsfendiyar oğlu İbrahim Bey eşi 2 erkek, 1 kız)

            Hatice (Kirmastı, Mustafakemalpaşa/Pörklü ve Tavşancık köyleri)

            Kızı     (İsfendiyar Oğlu Kasım Beyin eşi)

            Kızı (İsfendiyar oğlu İbrahim Bey’in eşi

            Kızı Karaman oğlu İsa Beyi’n eşi)

            Kızı (Karamanoğlu Ali Bey’in eşi) (Bkz C I. s 403 dipnot 1)

            Fatma (Timurtaş Paşa-zade Ali Beyoğlu Oruç Bey’in eşi. Karesi Meşahiri) 

            Hafsa Hatun (Çandarlı-zade Mahmut Bey eşi Mekke’de öldü.)

            Sultan Hatun (Kramanoğlu İbrahim Beyin eşi)

 

                        II. Murat

           

            Kızı (Rumeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa eşi Belgrat’ta öldü.)

            Kızı (İsfendiyar oğlu Kasım Bey’in oğlu Kaya’nın eşi)

 

                        II. Beyazıt Sofu

 

Ayn-ı Şah Sultan (Göde Ahmet Bey Eşi),

Gevher Mülük Sultan ((Dükakin zade Ahmet Paşa eşi)

Hatice Sultan, Selçuk Sultan, Hüma Sultan (Bali Paşa Eşi) Sofu Fatma Sultan, 

 

                        2. Mehmet Fatih

 

            Fatih tek kızı Gevher Sultan’ı Uzun Hasan’ın oğlu Uğurlu Mehmet’te verdi. Bu evlilikten dünyaya gelen Göde Ahmet daha sonra Akkoyunlu tahtına oturdu.[5]

 

                        I. Selim Yavuz

 

            Fatma Sultan (Kara Ahmet Paşa eşi), [6]

            Hatice Sultan (Makbul-Maktul Pargalı İbrahim Paşa eşi),[7] İdamı[8]

            Şah Sultan (Lütfü Paşa eşi),

            Hafize Sultan (İskender Paşa zade Mustafa Paşa eşi),

            (HAFSA-HAFZA-HAFİZE), Kırım Hanının oğlu Saadet Giray’ın eşi olan bir kız.

1. Mengli (Benli) Giray’ın kızı hafsa valide Sultan,  Yavuz’un eşi ve Kanuni’nin anasıdır. [9]

            İlk kalgay olan 1. Mengli (Benli Giray) Yavuz’un kayınpederi, Kanuni ile Hatice Sultanın (pargalı İbrahim eşi) büyükbabalarıdır.[10]

            Sinan Paşa, Yavuz’un bir kızının kızıyla evliydi.[11]

 

                        I. Süleyman Kanuni

 

            Mihrimah Sultan Rüstem Paşa eşi[12] Ölümü[13]

            Feridun Paşa Mihrimah Sultan’ın kızıyla evlidir.[14]

 

                        II. Selim Sarı

           

            Esmahan (İsmihan) Sultan (Sokollu Mehmet Paşa eşi),[15] Sadareti[16] 2. Selim’den 19 yaş büyüktür. [17]

            Sokollu, 27.12.1574de yapılan cülus töreninde kayınbiraderi 3. Murat’ın eteğini öptü. Bu olay gelenek haline gelip 1924e kadar devam etti. [18]

            Sokollu damadı Piyale Paşayı kaptanıderyalıktan vezirliğe yükseltti.[19]

            2. Selim Sokollu’nun baskılarına rağmen devamlı Lala Mustafa Paşa’yı tutmuştur. Divan üyeleri:

            Sadrazam Damat Sokollu Mehmet Paşa, 2. Vezir Pertev Paşa, 3. Vezir Damat Piyale Paşa, 4. Vezir Ahmet Paşa ve 5. Vezir Damat Zal Mahmut (ki Kanuni’nin oğlu veliaht şehzade Mustafa’yı boğmuş) Paşa’dır.[20]

            Gevher Han Sultan (Piyale Paşa eşi),[21]

            Şah Sultan (Zal Mahmut Paşa eşi)

            Fatma Sultan (Siyavuş Paşa eşi),

 

                        III. Murat

 

            Mihrimah Sultan (Mirahor Ahmet Paşa eşi),

            Fahriye Sultan (Ağa Ahmet Paşa eşi),

 

                        III. Mehmet

 

            (Sadrazam Kara Davut ve Sadaret Kaymakamı Mustafa Paşanın eşleri olan iki kız)

 

                        I. Ahmet

 

            1- Hanzade, (Bayram Paşadan sonra Nakkaş Mustafa Paşa eşi)

            2-Zeynep,

            3- Ayşe Sultan (Sıra ile Hafız Ahmet Paşa, Hasan Paşa, Canbolat Mustafa Paşa, Ahmet Paşa eşi),

            4- Atike Sultan (Sıra ile Cafer Paşa, Koca Kenan Paşa, Doğancı Yusuf Paşa eşi),

            5- Ubeyde Sultan (Musa Paşa eşi),

            6- Fatma Sultan (Sıra ile Kara Mustafa Paşa, Kambur Mustafa Paşa, Kozbekçi Yusuf Paşa eşi),

            7- Gevherhan (Sıra ile Öküz Mehmet Paşa, Recep Paşa, Siyavuş Paşa eşidir. ) ,

 

                        İbrahim Deli

 

            Atike (Sarı Kenan Paşa, sonra Müfettiş İsmail Paşa eşi)

            Gevherhan (Çavuş- zade Mehmet Paşa)

            Ayşe (İbşir Paşa )  

 

                        IV. Mehmet Avcı

 

            Hatice (Musahip Mustafa Paşa- Moralı Hasan Paşa)

            Fatma (Tırnakçı İbrahim Paşa-Topal Yusuf Paşa)

            Ümmü Gülsüm (Küçük Osman Paşa)

 

                        II. Mustafa

 

            Emetullah (Sirke Osman Paşa eşi),

            Emine, (Çorlulu Ali Paşa, Recep Paşa, İbrahim Paşa, Muhassıl Abdullah Paşa eşleri),     Safiye (Maktul-zade Ali Paşa, Mirza Mehmet, Kara Mustafa, Alaylı Hacı Ebu Bekir Paşa eşleri),

            Ayşe ( Köprülü-zade Numan, Tezkireci İbrahim, Koca Mustafa Paşa eşleri),

 

                        III. Ahmet

 

            Atike (Genç Mehmet Paşa eşi),

            Ayşe (Kunduracı- zade Mehmet, Gül Ratip, Ahmet, Silahtar Mehmet Paşa eşleri),           Esma (Yakup, Muhsin-zade Mehmet Paşa eşleri),

            Fatma (Silahtar şehit Ali, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa eşleri),

            Hatice (Hafız Ahmet Paşa, Ali Paşa ve Halil Ağa eşleri),

            Saliha (Sarı Mustafa Paşa, Sarhoş Ali, Ragıp Mehmet Paşa, Turşu Mehmet Paşa eşleri), 

            Ümmügülsüm (Ahmet Bey ve Nevşehirli Ali Paşa eşi),

            Zeynep (Küçük Mustafa, Melek Mehmet Paşa eşi) ve Zübeyde (Kara Ali-zade, Süleyman ve Numan Paşa eşleridir.)   

 

                        III. Mustafa

 

            Beyhan (Mustafa Paşa eşi)

            Hatice (Seyit Ahmet Paşa eşi)

            Şah ( Köse Bahir Mustafa, Mehmet Emin ve Nişancı Seyit Mustafa Paşa eşi) Fatma,       Hibetullah (Hamza Paşa namzet)

 

                        II. Mahmut

 

            Adile (Mehmet Ali Paşa eşi),

            Atiye (Ahmet Fethi Paşa eşi),

            Salime, (Mehmet Halil Rıfat Paşa eşi),

            Mihrimah (Mehmet Sait Paşa)

 

                        Abdülmecit

 

            Bedihe, (Hüsnü Paşa ve Halil Hamit Paşa-zade Hamit eşleri),

Behiye, Cemile (Mamut Celalettin Paşa eşi)

            Fatma (Ali Galip, Mehmet Nuri Paşa eşleri),

            Medihe (Ferit-Necip Paşa eşleri)

            Naile (Çerkes Mehmet Paşa)

            Refia (Mahmut Paşa eşi)

            Seniha (Asaf Mahmut Celalettin Paşa eşi)

 

                        Abdülaziz

 

            Saliha (Kurt-zade Ahmet Zülfi Paşa eşi),

            Nazime, (Ali Halit Paşa eşi)

            Esma (Çerkez Mehmet Paşa)

            Emine ÇAVDAR OĞLU Mehmet Şerif Paşa eşi)

 

                        V. Murat

 

            Fatma (Kara Cehennem Faik Beyzade Refik Beyle evli), 

            Fehime (Ali Gaip Paşa, Mahmut Bey eşi),

            Hatice (Hayrettin Paşa-zade Rauf Beyle evlenmiştir.

 

                        II. Abdülhamit

 

            Zekiye (Nurettin Paşa eşi),

            Naime (Kemalettin Paşa-Cemalettin Paşa, Arif Hikmet Paşa eşleri),

            Şadiye (Fuat-Fahir Bey eşleri)

            Refia (Ahmet Eyüp Paşa-zade Ali Fuat Bey eşi)

 

 

                        Damat Olan Kaptanlar

           

            Kaptanken damat olanların bir kısmı daha sonra sadrazam da olmuşlardır.

 

 

            1) Zağnos Paşa 1463-1466 ? 2. Murat’ın kızı Fatma Sultan ile evli. Daha sonra sadrazam olmuştur. [22]

 

            2) Damat İbrahim Paşa 1587-1588 Hırvat 3. Murat’ın kızı ile evli daha sonra sadrazam olmuştur.[23]

 

            3) Damat Halil Paşa 1595-1598 Boşnak 3. Murat’ın kızı Fatma Sultan ile ilk evliliği yapmıştır. [24]

 

            4) Siyavuş Paşa 1640-1642 Abaza 1. Ahmet’in Öküz Mehmet Paşa ve Recep Paşalardan sonra dul kalan kızı gevher Han Sultan ile evlenmiştir. Daha sonra sadrazam olmuştur.[25]

 

            5) Damat Fazlı/Fazlullah Paşa 1647 Boşnak[26]

 

            6) Voynuk Ahmet Paşa 1648-1649 Bulgar 1. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan’ın beşinci kocasıdır.[27]  

 

            7) Çavuşoğlu /Çavuşzade Mehmet Paşa 1653-1654/1657-1658 ? Sultan İbrahim’in kızı Gevher Han Sultan ile evlidir.[28] 

 

            8) Helvacı/Palabıyık Yusuf Paşa 1692-1694 ? Çavuşoğlu Mehmet Paşa’dan dul kalan Sultan İbrahim’in kızı Gevher Han Sultan ile evlenmiştir.[29]

 

            9) Damat Hafız Ahmet Paşa 1730 Çerkez 3. Ahmet’in kızlarından Hatice Sultan ile evlidir.[30]

 

            10) Damat Melek Mehmet Paşa 1752-1755 Boşnak 3. Ahmet’in kızı Asime Sultan’ın ikinci kocasıdır. Daha sonra sadrazam olmuştur.[31]

 

            11) Damat Halil Rıfat Paşa 1830-1832/1843-1845/1847-1848 Gürcü, Çerkez? 2. Mahmut’un kızı Saliha Dultan ile evlenmiştir.[32]

 

 

Damat (Moralı-Enişte) Hasan Paşa               : IV. Mehmet’in kızı Hatice Sultan’la evlendi.

Damat Ferit Paşa                                           : Abdülhamit’in dul kız kardeşi Mediha Sultan’la evlendi.

Damat Silahtar (Damat-Şehit) Ali Paşa        : III. Ahmet’in 5 yaşındaki kızı Fatma Sultan’la nikâhlandı. 14 Mayıs 1704

Damat Nevşehirli İbrahim Paşa                     : III. Ahmet’in kızı Şehit Ali Paşadan dul kalan eşi Fatma Sultanla nikâhlandı.

Damat Pargalı Makbul-Maktul İbrahim P.    :

Damat Mehmet Ali Paşa                               : 1845 Abdülmecit’in kız kardeşi Adile sultanla evlendi.

Moralı-Enişte Damat Hasan Paşa                  : IV. Mehmet’in kızı Hatice Sultan’la evlendi.

Nevşehirli Damat İbrahim Paşa                     : III. Ahmet’in kızı Şehit Ali Paşadan dul kalan eşi Fatma sultanla nikâhlandı.

Silahtar (Damat-Şehit) Ali Paşa                    : III. Ahmet’in 5 yaşındaki kızı Fatma Sultan’la nikâhlandı. 14 Mayıs 1704

 

                        Harf ve Lakap Sırasına Göre Sadrazam Damatlar

 

1) Cağaoğlu, Cağalazade, Ciğalazade Sinan Paşa: Kanuni torunlarından -Mihrimah-Rüstem Paşa’nın kızlarından- ikisiyle birinin ölmesi üzerine diğeriyle evlenmiştir.

2) Cican-Kapıcıbaşı Sultanzade Semin Mehmet Paşa: Sultanzadeliği ise Mehmet Paşa, Sokollu’nun yerine sadrazam olan Kanuni’nin torunu yani Mihrimah Sultan-Rüstem Paşa çiftinin oğlu olan Semiz Ahmet Paşa’nın, oğlu olan Abdurrrahman Bey’in oğlu olmasındandır. Yani Kanuni büyük dedesidir. Annesi de Cağaloğlu Sinan Paşanın kızı olduğuna göre Mehmet Paşa Arnavut-İtalyan melezidir.

3) Cerrah Mehmet Paşa                                 : 1. Ahmet’in kızı ile evliydi.

4) Damat Ferit Paşa                                       : Abdülmecit’in kızı, Abdülhamit’in dul kız kardeşi Mediha sultanla evlendi.

5) Damat İbrahim Paşa                                  : 3. Murat’ın en büyük kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

6) Damat Melek Mehmet Paşa                      3. Ahmet’in kızı Zeynep Asime Sultan’ın ikinci kocasıdır.

7) Damat (Moralı-Enişte) Hasan Paşa           : IV. Mehmet’in kızı Hatice Sultan’la evlendi.

8) Damat Pargalı Frenk (Makbul-Maktul) İbrahim Paşa: Yavuz Sultan Selim’in kızı Hatice Sultan ile evlenmiştir. (Böyle bir kayıt yoktur. Eşinin adı Muhsine Hatun’dur.

9) Hazerpare Ahmet Paşa                              : Sultan İbrahim’in iki yaşındaki kızı Beyhan Sultan ile nikâhlanmıştır.

10) Hersekzade Ahmet Paşa                          : 2. Beyazıt’ın kızı Hindu Hatun’u almıştır.[33]

11) İbşir Mustafa Paşa                                   : Sultan İbrahim’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

12) Kanijeli Siyavuş Paşa                              : 2. Selim’in kızlarından Fatma Sultan ile evlenmiş, sadrazam olmadan önce eşi ölmüştür

13) Kara Ahmet Paşa                                     : Yavuz Sultan Selim’in kızı Fatma Sultan ile evlenmiştir

14) Kara Davut Paşa                                      : 3. Mehmet’in kızlarından Sultan ile evlenmiştir.

15) Kehle-i İkbal (Bitle Talihi Açılan) Rüstem Paşa: Kanuni’nin kızı Mihrimah Sultan ile elendi.

16) Köprülüzade Numan Paşa                       : 2. Mustafa’nın kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

17) Lütfi Paşa                                                : Yavuz Sultan Selim’in kızlarından kızı Şah

Sultan ile evlendi.

18) Mahmut Paşa                                           : Zağnos Paşa’nın kızı ile evlidir.

19) Melek Ahmet Paşa                                  : 4. Murat’ın kızı Kaya Sultan ile evlenmiştir.

20) Muhsinzade Mehmet Paşa                      : 3. Ahmet’in kızı Esma Sultan ile evlendi.

21) Müezzinzade Hafız Ahmet Paşa             : 1. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

22) Nasuh Paşa                                              : Padişahın (1. Ahmet) on üç yaşındaki kızı Ayşe Sultan ile nişanlanınca kendisini daha da güçlü hissetmiştir.

23) Semiz Ahmet Paşa                                  : Kanuni’nin torunlarından –Mihrimah,  Rüstem Paşa çiftinin kızı- Ayşe Hanım Sultan ile evlidir

24) Siyavuş Paşa                                            : 1. Ahmet’in kızı Gevher Sultan’ın 3. kocasıdır

25) Sokollu Mehmet Paşa                             : 2. Selim’in kızı İsmi Han Sultan ile evlenmiştir.

26) Süleyman Paşa                                       : Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

27) Zağnos Mehmet Paşa                              : 2. Murat’ın Fatma Sultan ile evlidir.

 

           

                        İki ve Daha Fazla Sadrazam Olanlar

           

            Mehmet Sait Paşa                               8

            Mustafa Reşit Paşa                             5

            Mehmet Emin Rauf Paşa                   5

            Damat Ferit Paşa                                5

            Koca Sinan Paşa                                 5

            Hersekzade Ahmet Paşa                    5

            Ahmet Tevfik Paşa                             4 (Son sadrazam

            Mehmet Kamil Paşa                           4

            Mehmet Emin Ali Paşa                      4

            Damat İbrahim Paşa                           3

            Kanijeli Siyavuş Paşa                        3

            Mere Hüseyin Paşa                            2

            Müezzinzade Hafız Ahmet Paşa        2

            Mahmut Paşa                                      2

            Lütfi Paşa                                           2

            Öküz Kara Mehmet Paşa                   2

            İzzet Mehmet Paşa                             2

            Mehmet Paşa                                      2

            Giritli Mustafa Nail Paşa                   2

            Kıbrıslı Mehmet Emin Paşa               2

            Mehmet Rüştü Paşa                           2         

            Mahmut Nedim Paşa                          2

            Ahmet Şefik Mahmut Paşa                2

            Ahmet Vefik Paşa                              2

 

                                    Tarih Sırasına Göre Damat Sadrazamlar

 

                        1) Zağnos Mehmet Paşa

 

            2. Murat’ın kızı Fatma Sultan ile evli[34]

 

            İlk Devşirme sadrazam 

 

                        2) Mahmut Paşa

 

            1453-1466/1472-1474 Rum veya Hırvat, Zağnos Paşa’nın ikinci kızı ile evlenmiştir.[35]

 

                        3) Hersekzade Ahmet Paşa

 

            1497-1498 Hersekli İslav, damat bile olup Hersek dukası Stipan Kossariç’in oğludur.[36]

Üç defa 2. Beyazıt, iki defa 2. Selim zamanında olmak üzere beş defa sadrazam olmuştur.[37]

Hersekzade Ahmet Paşa 2. Beyazıt’ın kızı Hindu Hatun’u almıştır.[38]

           

                        4) Damat Pargalı Frenk (Makbul-Maktul) İbrahim Paşa

 

            1523-1536 Aslının Rum, İtalyan (Frenk) veya Arnavut olduğu hakkında anlaşmazlık vardır. Odabaşlıktan sadrazamlığı yükselmesi onu “Makbul İbrahim” yapmıştır. Odabaşı iken efendisinin ayaklarını bile yıkaması dikkat çekicidir. Sonra, “Padişahın iki mührü vardır ki, biri kendisinde, diğeri bende bulunur. Kendisi ile benim aramda fark olmasını istemez. Devleti ben idare ederim. Padişah bir şey ihsan etmek istediği zaman, ben kararı ben onaylamazsam o iş yapılmaz” demesi kendisinde gördüğü güç ve nüfuzun pervasızca ortaya konmasından ibarettir. “Serasker Sultan” diye imza attığı, “Sultan İbrahim” diye fermanlar yayınlaması, baş defterdar İskender çelebi ile arasındaki anlaşmazlık ve son zamanlarda kutsallara gösterdiği ilgisizlik idam edilmesinde “Makbul” iken “Maktul” olmasında önemli rol oynamıştır. [39] Dönme, devşirme Yavuz Sultan Selim’in kızı Hatice Sultan ile evlenmiştir. İdam edilmiştir.[40] 13 Yıllık sadrazamlığı döneminde bir padişah gibi her istediğini yapmıştır. Boğdurulmasında İran seferinde almış olduğu serasker sultan unvanı zahiri sebep olsa da esas sebep büyük şehzade araman valisi Mustafa taraftarı olmasından dolayı kendi oğlu Beyazıt’ın padişah olmasını isteyen Hürrem Sultan’ın desisesidir. İbrahim Paşa’nın Osmanlı hanedanından kız aldığı ve damat olduğu hakkında devam ede gelen değerlendirmelerin aslı yoktur. Onun eşinin adı Muhsine’dir. [41]

 

                        5) Lütfi Paşa

 

            1539-1541 Arnavut, ilmine mağrur, inatçı ve mutaassıp olup Yavuz Sultan Selim’in kızlarından kızı Şah Sultan ile evlendi. 1541 de Savaş kararı verildikten sonra, gayrimeşru ilişkide bulun bir kadının fecrini oydurmuş, eşi ile aralarındaki anlaşmazlık üzerine onu dövmüş, padişah nikâhlarını bozmuştur.[42]Çok çirkin ve iğrenç (müstehreh) bir taassup faciası kötü bir iş yaptığından, rüşvet aldığından (irtikab ettiğinden) dolayı sultanın sarayında dayak yedikten sonra kapı dışarı edilmiş ve hemen azledilip Dimeteko’ta sürülmüştür.[43] Burada iken hacca gitmiş, kuruluştan 1553e kadar “Tevarihi Ali Osman” adlı eseri yazmıştır.[44] 

             

                        6) Kehle-i İkbal (Bitle Talihi Açılan) Rüstem Paşa

 

            1554-1553/1561 Hırvat, çirkinliği ve cahilliğiyle meşhur olan bu entrikacı Kanuni’nin kızı Mihrimah Sultan ile evlendi. Kanuni’nin en sevdiği şehzadesi Mustafa’nın idamına sebep olduğu için zamanındakilerin lanetine uğramıştır.[45] Yeniçerilerin isyan etmesinden çekinilerek azledilmiştir. İkinci defa sadrazam oluncaya kadar eşinin Üsküdar’daki sayfiyesinde oturmuş. Eşi ve kayınvalidesi Hürrem’in çevirdiği dolaplar sonunda kara Ahmet Paşa’nın katledilmesi üzerine 2. defa sadrazam oldu. [46]         

            Saraydan yetişmedir. Diyarbakır valisiyken şansı açılmış, padişah ona kızını vermek ister. Ancak kalçasında cüzam olduğu söylenir. Bunun doğru olup olmadığını incelemeye giden görevli onu incelerken yakasında canlı bit görür. İşte o bit onun bahtını açar. Çünkü bit cüzzamlı hastalara bulaşmazmış. Bunun zerine Kehle-i İkbal ile padişaha damat ve sadrazam olur. Siyaseti iyi kavramış, ileriyi gören birisidir. Bu makamda rüşvet almak ve vermenin kapısını açar. Böylece büyük bir servet sahibi olur. İlim ve edebiyattan nasbi olmamasına rağmen, şairlerden ve sanatçıların eserlerine değer verir.[47]

 

            Mezarı Şehzade Cami avlusundaki türbede olan Rüstem Paşa öldüğü zaman geride,

 

1700                köle

2900                savaş atı

1600                deve

700.000           altın (sikke-i hasene)

5000                dikilmiş kaftan ve elbise

1700                üsküf

600                  gümüş eğer

500                  altın eğer

1500                at başlığı

133 çift           altın üzengi

Kalıp nakit altın ve gümüş ile altın, gümüş eşya ve mücevherler.[48]

                       

                        7) Kara Ahmet Paşa

 

            1553-1555 Arnavut. Çok iyi bir asker olup, Erdel ve Tımışvar Fatihi olarak bilinir. Damat Rüstem Paşa’nın yerine -onun eşi Mihrimah Sultan ve Kaynanası Hürrem Sultan’ın şerlerine emin olduğundan- sadrazam olmayı –Kanuninin onu azletmeyeceği ile ilgili- yemin etmesi üzerine kabul etmiştir.[49] Yavuz Sultan Selim’in kızı Fatma Sultan ile evlenmiştir.[50]

 

                        8) Sokollu Mehmet Paşa

 

            1565-1579 En uzun süre ile sadrazamlık yapmıştır. Boşnak, boyunun uzunluğundan dolayı “Tavil Mehmet” olarak da bilinir. Kanuni, 2. Selim ve 3. Murat devirlerinde sadrazamlık yapmıştır. Kanuni devrinde 2. Selim’in kızı Esma Han ile evlenmiş. Zigetvar seferi dışında hiçbir sefere katılmamış, öldürülünceye kadar İstanbul’da rahatına bakmıştır.[51]

            Bosna’nın Vişegrad kazasının Rudo nahiyesinin Şahinoğlu (Sokoloviç) köyündendir. 15-16 yaşlarında devşirilmiş olup, adı “Bayo”dur. Silahtar olduktan sonra saraydaki itibarı artmış ve köyündeki yakınlarını İstanbul’a getirdi. Denizcilikle hiç ilgisi yokken Barbaros’un yerine Kaptanı Derya yapıldı. Rumeli Beylerbeyi olduktan sonra 80.000 kişilik kuvvetle Erdel ve Temeşvar’ın fethi için yola çıktı, ama başarı sağlayamadı. Kanuni’nin Nahçıvan seferinde Rumeli Beylerbeyi olarak 1552/1553 kışını Tokat’ta geçirdi. Herhangi bir başarısı görülmedi. Düzmece Mustafa olayı üzerine Rumeli’ye gönderildi.

            Şehzade Beyazıt ile Selim arasındaki taht kavgasında Selim’i tuttuğu için Kanuninin yanında Selimin de güvenini kazandı ve onun kızı İsmi Han Sultan ile evlendi.[52] Semiz Ali Paşa sadrazam olunca 2. vezir oldu. En önemli hizmeti kendisinin de ilk ve son defa katıldığı Kanuniyi Zigetvar seferine ikna etmesidir. Diğer yandan Kanuninin ölümünü yeni padişah –kayınpederi- 2. Selim gelinceye kadar ustalıkla gizlemiştir.

            Kıbrıs’ın fethine haçlıların ortak hareket edeceği endişesiyle karşı çıkmıştır.

            Donanmayı, Piyale Paşa gibi bir denizci varken bu işle ilgisi olmayan Müezzinzade Ali Paşa’ya teslim etmiştir.     

            Don-Volga kanal projesi gibi önemli bir proje için düzenlenen “Ejderhan Seferi”ni bizzat idare etmesi gerekirken bir defterdara teslim etmiştir.

            Lehistan kralının seçilmesinde önemli rol oynamıştır.

            İyi bir asker değilse de iyi bir devlet ve siyaset adamı olarak değerlendirilir.

            Ciddi tavırları ve iyi konuşmasıyla padişahları ikna ederdi. Kendisine yöneltilen suçlamalardan kolaylıkla kurtulurdu ama idam öldürülmekten kurtulamamıştır.[53]

           

                        9) Semiz Ahmet Paşa

 

            1579-1580 Arnavut. Kanuni devrinin meşhur defterdarlarından İskender Çelebinin kölelerindendir. Sokollu’ya cephe alan saray partisi erkânındandır. Kanuni’nin torunlarından –Mihrimah, Rüstem Paşa çiftinin k https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/17-02-2026/22383267502685330256.jpg Yazarlar 100308 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlilarda-anadolu-beyleri-ile-kiz-alip-vermek-100308.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlilarda-anadolu-beyleri-ile-kiz-alip-vermek-100308.html 2026-02-16 09:40:35 2026-02-16 09:40:35 Kız Almak

 

                                  

1378de ise Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunu olan kızı Devlet Hatun’u Sultan I. Murat’ın oğlu Yıldırım I. Beyazıt’a verdi. Gelinin çeyizi olarak da Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini Osmanlılara bıraktı. Bu suretle bugünkü Kütahya vilayetinin tamamı ve Afyon ilinin büyük bir kısmı da Osmanlı topraklarına katıldı. Süleyman Şah da Kula’yı başkent yapıp buraya çekildi. Osmanlılar artık Rumeli’deki fetihler için büyük bir ihtiyaç olan Türk nüfusuna da kavuşmuş oluyorlardı.[1]    

1. Murat 1381 Sonbaharı veya Kışında şehzade Beyazıt ile –ağabeyi- Süleyman Paşa’nın kızının düğünü için Edirne’den Bursa’ya geldi. Düğün 1382 İlkbaharında büyük bir törenle gerçekleşti.[2]

            Düğün sırasında önemli diplomatik anlaşmalar yapıldı. Germiyandan, Karaman ülkesine sınırı olan bölge, Kütahya, Simav, Emet (Eğrigöz), Tavşanlı ve zengin Gediz Şaphanesi çeyiz olarak şehzadeye verildi.[3] 

1. Murat Rumeli Fatihi ağabeyi Süleyman Paşa’nın kızı Sultan Hatun ile evlenen Candaroğlu Damat 2. Süleyman’ın kızlarından biriyle evlendi. [4] 

            Candaroğlu Damat Süleyman Paşa’nın (1385-1392) kızlarından birisini de Sultan Murat aldı. Bu himaye ile Osmanlı nüfuzu Yeşilırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü çevreye kadar uzanmıştı. (Bezm-u Rezm 203, 387) [5]

            Esasen anne tarafından Osmanoğlu olan –Candar oğlu- İsfendiyar Bey, güzelliğiyle meşhur kızını II. Murat’a verdi. Düğün 1424 de Bursa’da yapıldı.[6]

            Osmanlılar bu üç beylikle sıkı akrabalık bağları kurmuştu. II. Murat’ın annesi –Çelebi I. Mehmet’in eşi- Dulkadır beyi kızıdır. [7]      

            Damat Süleyman Paşa’nın (1385-1392) kızlarından birisini de Sultan I. Murat aldı. Bu himaye ile Osmanlı nüfuzu Yeşilırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü çevreye kadar uzanmıştı. (Bezm-u Rezm 203, 387)[8]

            Yıldırm Beyazıt Aydınolu İsa Bey’in kızı Hafsa Hatun ile evlenmiştir.[9]                            Germiyanoğlu Yakup Bey’in annesinin babası Umur Bey’in kardeşi Süleyman Bey’in kızı  ile Beyazıt Paşa’nın kardeşi Hamza Bey’in oğlu Çelebi Mehmet’in evli olması ile ilgilidir. Yani iki emir de Osman Han’ın Savcı Bey adlı oğlunun soyundan gelen kişilerle kurulan evliliklerle birbirlerine olan yakınlıklarını pekiştirmişlerdir.                                      Yakup Bey’in erkek çocuğu olmasına rağmen topraklarını Osmanlı padişahına vasiyet ettikten sonra Kütakya sancağına Timurtaş Paşa oğlu Umur’un oğlu Osman Bey’in sancak Bey’i olarak gönderilmesi tesadüf değildir.[10]  

 

            1378 de ise Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunu olan kızı Devlet Hatun’u Sultan I. Murat’ın oğlu Yıldırım I. Beyazıt’a verdi. Gelinin çeyizi olarak da Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini Osmanlılara bıraktı. Bu suretle bugünkü Kütahya vilayetinin tamamı ve Afyon ilinin büyük bir kısmı da Osmanlı topraklarına katıldı. Süleyman Şah da Kula’yı başkent yapıp buraya çekildi. Osmanlılar artık Rumeli’deki fetihler için büyük bir ihtiyaç olan Türk nüfusuna da kavuşmuş oluyorlardı.[11]    

            Yıldırım Beyazıt, 1381 yılı dolaylarında Germiyanoğlu Süleyman Çelebi’nin kızı Sultan Hatun ile evlendi ve hanımının çeyizi olarak Osmanlılara bırakılan topraklara sancak beyi tayin edildi. [12]

 

            Yıldırım Beyazıt Germiyan Beyi Süleyman (Şah Çelebi) Şah’ın Kızı ile Evlendi. Bu evlilikle Osmanlılar gelin Devlet Hatun’a çeyiz olarak verilen, Kütahya, Simav, Emet  (Eğrigöz) ve Tavşanlı’yı sınırlarına kattı.[13]

            Germiyanoğlu 2. Yakup eniştesi Yıldırım Beyazıt’a –kız kardeşi- Devlet Hatun ile evlenmesi sonucu verilen eski Germiyan başkenti Kütahya ile civarını işgal etti.[14]

            Yıldırım Beyazıt, Aydın Bey’i İsa’nın kızı ile evlendi.[15]

            Yıldırım Beyazıt, Dulkadıroğlu Alaüddevle Bozkurt’un kızıyla evlendi.[16]

            Alaüddevle Bozkurt, şehzade Selim ile ağabeyi şehzade Korkut’un ana tarafından büyükbabaları yani 2. Beyazıt’ın kayınpederiydi. [17]       

            Alaüddevle Bozkurt, ana tarafından büyük babası olup 87 yaşındayken turnadağ savaşında maktul düşmüştür.[18]

            Şehzade Şehanşah’ın anası Karamanoğluydu.[19]

            Selim, (Yavuz) ana tarafından Dulkadıroğluydu.[20]

            İlk Erzurum beylerbeyliğine tayin edilen Mehmet Paşa, Yavuz’un dayıoğludur. [21]

Timur’un Anadolu’dan ayrılmasından sonra Dulkadır Beyi Nasıreddin’in kızı ile evlenen Çelebi 1. Mehmet, o günden beri Dulkadır Beyi ile ittifak yapmıştı. Bu defa yanında onun kuvvetleri de vardı.[22]

 

            Çelebi 1. Mehmet, Dulkadıroğlu Süli Bey Kızı Emine Hatun ile evlendi.[23]

Dulkadıroğlu Süli Bey’in üç kızı vardı. Bunlardan;

Büyüğü Rahatoğullarından (Sivas) Ali Bey ile,

Ortancası adı Burhanettin ile,

Küçüğü de Yıldırım Beyazıt ile evlenmiştir.

Süli Bey’in yerine geçen Halil Bey oğlu Nasurittin Mehmet, Kadı Burhanettinin kızı Mısır Hatun ve Rahatoğlu Ali Bey’in kızı ile evlenmiştir.

Mehmet Bey’in yerine geçen Süleyman Bey 1454de öldürülmüştür. Kardeşleri 1500de ölen Elbistan Beyi Rüstem olup kızı Şems Hatun’dur. Davut Bey ve 1440larda ölen feyyaz beydir. Üç de kız kardeşi vardır. Bunlardan Emine Hatun, Çelebi Sultan Mehmet ile evlenmiş ve bu evlilikten 2. Murat dünyaya gelmiştir. Diğer kızı, Mısır-Suriye Türk Devleti Sultanı Çakmak ve diğeri de Memluk emirlerinden Cane Bey Sufi ile 1437de evlenmiştir.[24]              Mehmet Bey’den sonra yerine geçen Süleyman Bey’in yerine sırasıyla 4 oğlu Melik Aslan, Şah Budak, Şahsuvar ve Alaüdevle Bozkurt’un 5 kızından birisi olup ve Mehmet’in dayısının kızı olan Sitti Hatun,1449da Fatih’le Edirne’de evlenmiştir.[25]

2. Murat İsfendiyaroğlunun kzı Halime (Hatice) Hatun ile evlendi. [26]

2. Murat Kastamonu-Sinop Beyi İsfendiyar’ın kızıyla evlendi. [27]

2. Murat Candaroğlu kızı Hüma hatun ile Bursa’da 1424te evlenmiştir. Hüma Hatun’un mezarı Bursa’daki Hatuniye Türbesindedir. Büyük ihtimalle Fatih’in ve küçük şehzade Ahmet’in annesidir.[28]

Anne tarafından Osmanoğlu olan İsfendiyar Bey, güzelliğiyle meşhur kızını 2. Murat’a verdi. Düğün 1424de Bursa’da yapıldı.[29]

Padişahın (2. Murat) Sinop prensesi ile yapılan düğünleri Edirne’yi şenlendirdi. Kocasının ölümünden beri Sultan’ın hareminde yetiştirilen Halil Paşa’nın genç eşi, yanında bir devlet heyeti olduğu halde Sinop’a giderek Sultan’ın nişanlısını başkente (Edirne) götürdü. Deddebeli bir şekilde Edirne’ye girişi, Semerkant ve İstanbul düğünleri ile rekabet edecek derecedeydi.[30]  

2. Murat Dulkadıroğlu’nun kızı Alime Hatun ile evlendi.[31]

 

2. Murat, Oğlu -2. Fatih- Mehmet’i dayısı Dulkadır oğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti hatun ile evlendirdi.[32]

2. Mehmet (Fatih) Dulkadıroğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti Mükerreme Hatun ile evlendi.[33]

2. Murat oğlu Mehmet (Fatih) 1450 kışında Dulkadıroğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti hatun ile evlenmesi dolayısıyla Edirne’de muhteşem bir düğün yapıldı.[34]

Dulkadır oğlu Alaüddevle Bozkurt, Fatih’in kayınbiraderi ve şehzade -2. Sofu- Beyazıt’ın da kayınpederiydi.[35]

Alaüddevle Bozkurt bey’in kızı Ayşe hatun Fatih’in oğlu 2. Beyazıt ile evli olup Yvuz Sultan 1. Selim bu evlilikten dünyaya gelmiştir.[36]

Fatih, 1458de Karamanoğlu 2. İbrahim’in kızı ile evlenmiştir. [37]  

 

            Cem Sultan’ın Doğumu

 

Fatih’in üzücü maceralarıyla hayat yaşayan veliaht oğlu Cem’in annesi Çiçek Hatun’un milliyeti hakkında çeşitli söylenenler vardır. Rum, Sırp, Fransız, İtalyan olması yanında Macar Kralı Hünyadi Yanoş’un yeğeni olduğu da söylenmiştir.[38]

  

            Yavuz Sultan Selim’in Doğumu

 

II. Beyazıt, Dulkadır oğlu Alaüddevle Bozkurt beyin kızı Ayşe Hatunla evlendi. Selim ve Korkut dünyaya geldi.[39]

Fatih’in torunu, 2. Beyazıt’ın oğlu olan Yavuz ve Korkut, Amasya’da Dulkadır hanedanından olan Ayşe Hatun’dan dünyaya gelmiştir.[40]

Dulkadıroğlu Mehmet, Yavuz’un dayıoğludur.[41]

Yavuz Sultan Selim –Kanuni’nin annesi- Kırım Hanı Mengli Giray’ın kızı ile evlendi.[42] Bu evlilikten şehzade Süleyman (Kanuni) dünyaya geldi. [43]

Şehzade Şehinşah’ın anası Karaman oğluydu.[44]

 

 

 

 

 

 

                        Kız Vermek

 

            1383 de Candaroğullarının Osmanlı tabiiyetine girmesi de Anadolu birliği için önemli bir adımdı. Sultan I. Murat’ın ağabeyi veliaht şehzade Süleyman Paşa’nın kızı Sultan Hatun, Candaroğlu Süleyman Paşa ile evlendi.

            Süleyman Paşa’nın babası Kötürüm Beyazıt Beyin de Sultan Hatun’un ablası Efenzed Hatun’la evlenmesi iki hanedanı birbirine yaklaştırdı.[45]

1. Murat’ın ağabeyi veliaht şehzade Rumeli Fatihi Süleyman Paşa’nın kızı Sultan Hatun Candaroğlu Süleyman Paşa ile Sultan Hatun’un ablası Efzend Hatun –ki İsa çelebinin ikinci derecede halasıydı.- da Candaroğlu Süleyman Paşa’nın babası Kötürüm Beyazıt ile evlendi.[46]

Adil Bey’in yerine geçen Celalettin (Kötürüm) Beyazıt Veli Bey, 1. Murat’ın ağabeyi Rumeli fatihi gazi Süleyman Paşa’nın kızı Efzend Hatun ile evlenmiştir. Efzend Hatun’un kız kardeşi Sultan Hatun ile de Beyazıt Bey’in oğlu Süleyman paşa evlenmiştir. Efzend Sultan, Sinop’ta Aynalıkadın Türbesinde gömülüdür. Amasya Beyi Ahmet Bey (Paşa) Kötürüm Beyazıt’ın damadıydı. [47]   

1. Murat 1381 Sonbaharı veya Kışında şehzade Beyazıt ile –ağabeyi- Süleyman Paşa’nın kızının düğünü için Edirne’den Bursa’ya geldi. Düğün 1382 İlkbaharında büyük bir törenle gerçekleşti.[48]

            1. Murat kardeşi Süleyman Paşa’nın kızı Sultan Hatun’u Kastamonu Beyi Kötürüm Beyazıt ile evlendirdi.[49]

            İsfendiyar Bey’in yerine geçen 2. Tacettin, çelebi Sultan 1. Mehmet’in kızı Selçuk Hatun ile evlenmiştir. Diğer eşi Devlet Hatun Abdullah Bey’in kızıdır.

            2. İbrahim Bey’in kardeşlerinin en büyüğü Kıyamettin Kasım Bey, Çelebi Sultan 1. Mehmet’in diğer kızını almıştır. [50] 

Candar oğlu İsfendiyar Bey’in büyük oğlu ve veliahdı II. İbrahim Beyle bunun kardeşi II. Murat’ın iki kız kardeşi ile evlendi. Bu suretle iki hanedan çok sıkı bağlarla birbirine bağlandı.[51]

İsfendiyaroğlu Sultanzade Mehmet Paşa, Fatih’in hem dayısının, hem de halasının oğludur. 2. Beyazıt’ın bit kızıyla evli olduğundan aynı zamanda Yavuzun da eniştesiydi.[52]

            31 Aralık 1378 de Sultan I. Murat’ın kızı Nefise Melek Hatun, Karaman oğlu damat Alaattin Ali Bey’le evlendi. Bu evlilikten Sultan-zade Mehmet Bey dünyaya geldi. Bu olay Anadolu’nun iki büyük devletini yakınlaştırmaktan çok uzaklaştırdı.[53]

            Süleyman Bey Kararaman’da beş yıl beylik yapmıştır. 11 Ocak 1350de esir düşmüş ve öldürülmüştür. Onun yerine geçen Halil Mirza Bey’in büyük oğlu Alaattin Ali Bey 1. Murat’ın kızı ve Yıldırım Beyazıt’ın kız kardeşi Nefise Sultan ile evlenmiştir. 1398 de kayınbiraderi Yıldırım Beyazıt tarafından esir alınarak idam edilmiştir. [54]

            Germiyanoğlu Yakup Bey, Yıldırım’ın kayınbiraderi ve 2. Mehmet Bey’in damadı olan yüksek meziyetlere sahip bir hükümdardı. Çelebi 1. Mehmet’in nüfuzunu kabul etmiş ve bundan dolayı Karamanlıların düşmanlığını üzerine çekmişti. Karamanoğlu 1413de Bursa’ya kadar geldi. 31 gün kaleyi zorladıysa da hacı vaz Paşa’yı teslime zorlayamadı. Bunun öz dayısı olan ve bütün dünya Müslümanlarının en büyük kahramanı şeklinde tanıdıkları Yıldırım 1. Beyazıt’ın mezarını yakmak gibi akıl almaz bir şeneaatte bulundu.[55]

Çelebi Mehmet, halasının oğlu Karamanoğlu 2. Mehmet ile oğlunu otağında kabul etti ve: “Ey Karamanoğlu, ben seni neyliyeyim?” dedi. O da,

-“Ferman padişahımındır” dedi.[56]

 

1383 de Candaroğullarının Osmanlı tabiiyetine girmesi de Anadolu birliği için önemli bir adımdı. Sultan I. Murat’ın ağabeyi veliaht şehzade Süleyman Paşanın kızı Sultan Hatun, Candaroğlu Süleyman Paşa ile evlendi.[57]

            2. İbrahim Bey’in yerine geçen İsfendiyaroğlu Kemalettin Ebu’l-Hasan İsmail Bey, 2. Murat’ın kızı Hatice Sultan ile evlenmiştir. [58]

            Damat Kemalettin Ebu’l Hasan İsmail Bey 1418de doğmuş 1479da Filibe’de ölmüştür. Fatih’in bir kız kardeşi ile evlendiği için onun eniştesidir.

            Fatih’in annesi eğer İsfendiyar prensesi olan bir hatun ise aynı zamanda onun dayısının oğlu olur. Daha uzak akrabalık ilişkileri de vardır. Babası Damat 2. İbrahim Bey ile amcası Damat Kasım Bey de, Çelebi 1. Sultan Mehmet’in damadıydılar.[59]   

            İsfendiyaroğulları bu İbrahim Bey ile değil Kızıl Ahmet Paşa ile devam etmiştir. Bu Kızıl Ahmet Bey’in oğullarından Murat’ın kızı Sitti Nefise Hatun anne tarafından 2. Murat’ın torunu ve Fatih’in yeğenidir. Kastamonu’da Hatun Sultan Türbesinde gömülüdür.[60]

            Kızıl Ahmet Paşa, Fatih’in dayısının oğlu olup, Selçuk Sultan’dan dünyaya gelmiş ise aynı zamanda halasının da oğludur. Fatih’ten sonra ölmüştür.

            Kızıl Ahmet Paşa’nın çocuklarından Mirza Mehmet Paşa, 2. Beyazıt’ın kızlarından biriyle evlenmiştir.[61]

            Fatih’in halaoğlu İshak, Pir Ahmet Bey, Kızıl Ahmet[62]

            2. Murat, Sinop prensesi ile evlendiği zaman kendi düğününün yapıldığı zamanda üç kız kardeşini de evlendirmiştir. Bunlardan birincisi Sultanın kayınbiraderi olan İsfendiyar Bey’in oğlu, ikincisi Anadolu beylerbeyi Karaca Çelebi, üçüncüsü de sadrazam İbrahim Paşa’nın oğlu ile evlendiler.[63]

  

            Yıldırım’ın 3. Anadolu Seferi

 

Sebep, Anadolu’da Kadı Burhanettin’in Yıldırım’a rakip görülmesi, Karaman’ı desteklemesi ve Candaroğlu damat 2. Süleyman’ın bu ittifaka katılmasıdır.[64]

Candaroğlu İsfendiyar Bey’in büyük oğlu ve veliahdı II. İbrahim Beyle bunun kardeşi Kasım Bey 2. Murat’ın iki kız kardeşi ile evlendi. Bu suretle iki hanedan çok sıkı bağlarla birbirine bağlandı.[65]

II. Murat üç kız kardeşini –Karamanoğlu- II. İbrahim, İsa ve Alaattin Ali Bey’e vererek damat yaptı. Sultan 1. Murat’ın torunu ve Osmanlıların azılı düşmanı olan ve kendisini Selçukluların varisi sayan Karaman hükümdarı tarih sahnesinden silindi.[66]

            Sinop kalesinde bulunan Candaroğlu İsmail Bey Fatih’in bir kız kardeşi ile evlenmişti.[67]

            2. Murat, Konya ve Karaman şehirlerine girdi. Fakat aklı Rumeli’ndeydi. Kız kardeşi olan 2. İbrahim’in eşiyle Karaman veziri Kara Sururi huzuruna çıkıp af dileyince, eniştesini af edip barış yapmak zorunda kaldı. [68]                      

 

 

---

[1] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 51 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964 

[2] Halik İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Padişahları sf 109 İsam Yayınları 2020 Ankara

[3] Halik İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Padişahları sf 110 İsam Yayınları 2020 Ankara

[4] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 52 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964

[5] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 52,53 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964

[6] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 148 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964

[7] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 150 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964

[8] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 52,53 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964 

[9]Kamil Kepecioğlu Bursa Kütüğü Vakıf Belgelerine Göre Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Dönemi Aileleri II Âl-i Timurtaş Paşa  sf 63 Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları 2010 

[10]Kamil Kepecioğlu age sf 68

[11] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 63.64,89/T. Yılmaz Öztuna age c3 sf 51

[12] Halil İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları sf 129 İsam Yayınları 2020 Ankara 

[13] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 63/ T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c2 sf 193 Hayat Yayınevi İstanbul 1964 

[14]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Kadar Türk Tarihi c 3 sf 67

[15] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1sf 88 

[16] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 128

[17]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 169,170,172 Hayat Yayınları İstanbul 1964  

[18] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 5 sf 21Hayat Yayınları İstanbul 1964  

[19] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 173 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[20] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 166

[21]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 6 sf 148,156 Hayat Yayınları İstanbul 1964  

[22]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c1 sf 237 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul

[23] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 147

[24] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 220 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[25] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 221 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[26] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 201

[27]Halil İnalcık İki Karanın, İki Deniz’in Hakanı Kayseri Rum sf 106 Türkiye İş Bankası Yayınları  

[28]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 210 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[29] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 3 sf 148 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[30]A. de Lamartine Aşiretten Devlete Türkiye Tarihi Hazırlayan M.R. Uzmen c 2 sf 234 Tercüman 1001 Temel Eser Kervan Kitapçılık A.Ş.    

[31] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 201

[32]T. Yılmaz Öztuna age c 3 sf 149

[33] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 222

[34]Halil İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları sf 175 İsam Yayınları 2020 Ankara  

[35] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 44

[36] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 44  Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[37]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c2 sf 189 Hayat Yayınevi İstanbul 1964  

[38] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 227

[39] İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 315/T. Yılmaz Öztuna age c4 sf 169/1707172

[40]T. Yılmaz Öztuna age c4 sf 169

[41]T. Yılmaz Öztuna age c6 sf 156

[42] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 84

[43] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf

[44] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 173

[45] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 52,53 Hayat Yayınevi İstanbul 1964 

[46] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c3 sf 52,53,119 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964 

[47]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 52,53-74,75 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[48] Halik İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Padişahları sf 109 İsam Yayınları 2020 Ankara

[49] Halik İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Padişahları sf 115 İsam Yayınları 2020 Ankara

[50] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 209 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[51]T. Yılmaz Öztuna age c3 c sf 148

[52]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 5 sf 36 Hayat Yayınları İstanbul 1964   

[53] T. Yılmaz Öztuna age c3 c sf 55,56,79,113/c 4 sf 28

[54] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c2 sf 187,188 Hayat Yayınevi İstanbul 1964 

[55]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 3 sf 128 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[56]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 3 sf 129 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[57]T. Yılmaz Öztuna age c3 sf 52,53

[58]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 210 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[59] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 17 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[60]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 211 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[61] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 211 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[62] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 28,47,56,60 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[63] A. de Lamartine Aşiretten Devlete Türkiye Tarihi Hazırlayan M.R. Uzmen c 2 sf 234 Tercüman 1001 Temel Eser Kervan Kitapçılık A.Ş.   

[64]T. Yılmaz Öztuna age c3 sf 74,75

[65] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 148 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[66]T. Yılmaz Öztuna age c3 c sf 149

[67] T. Yılmaz Öztuna age c4 c sf 17

 

 

 

 

 

 

2. Murat prenses Olivera’nın dedesi Yıldırım Beyazıt’ın eşi olması dolayısıyla kendisini Macarların saçma bulduğu Sırp tahtının meşru varisi olduğunu iddia ediyordu.[68]

2. Murat’ın eşi Prenses Mara, Sırbistan’da Türk taraftarlarının lideri mevkiinde olup, Sırp milliyetinin ve Ortodoks mezhebinin ezilmemesi için tek çarenin Türk idaresinde yaşamak olduğuna inanıyordu. Sonradan üvey oğlu Fatih tarafından çok itibar görmesinin sebebi budur. İslam hukuku bir Müslüman ile evlenen bir Hıristiyan veya Yahudi kadının dinini yaşamasına engel olmadığından (Maide 3) ve dinde zorlama olmadığından (Bakara 256) Prenses Mara ve aynı hanedandan prenses Olivera Despina (Yıldırım’ın eşi) Müslüman olmamışlardır. 59

Fatih’in halaoğulları olan Karamanoğlu Pir Ahmet ve Kasım beylerin Tebriz sarayındaki devamlı kışkırtmalarının sonucunu tahmin ediyordu. Karamanoğulları Uzun Hasan’ı da kendi sonlarıyla tehdit ediyorlardı. 60 T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 47,52 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

 

 

 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/16-02-2026/30954281702160726329.jpg Yazarlar 100302 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlida-turk-gelinler-100302.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlida-turk-gelinler-100302.html 2026-02-15 13:18:40 2026-02-15 13:18:40 Osmanlı’da Türk Gelinler                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Osman Gazi’nin kayınbabası Şeyh Edebali 120 yaşında ölmüştür. O “mal Hatun’un babası değildir.  Mal Hatun’un babası Ömer adında birisidir. Mal Hatun’un adı da “Malhun Hatun”, “Bala Hatun” veya Rabia Hatun” gibi şekiller almaktadır.[1]

 

 

 

---

[1]İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 13 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971      

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/15-02-2026/26678233012474722536.jpg Yazarlar 100275 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlida-turk-gelinler-100275.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlida-turk-gelinler-100275.html 2026-02-13 09:48:19 2026-02-13 09:48:19 Osman Gazi’nin kayınbabası Şeyh Edebali 120 yaşında ölmüştür. O “mal Hatun’un babası değildir.  Mal Hatun’un babası Ömer adında birisidir. Mal Hatun’un adı da “Malhun Hatun”, “Bala Hatun” veya Rabia Hatun” gibi şekiller almaktadır.[1]

 

 

 

---

[1]İsmail Hami Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 13 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971      

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/13-02-2026/24720212292494323556.jpg Yazarlar 100254 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlida-turk-damatlar-100254.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanlida-turk-damatlar-100254.html 2026-02-12 09:19:32 2026-02-12 09:19:32 İçindekiler

Konu                                                                                                             Sayfa No:

                       

Selçuklularda Türk Damatlar

Osmanlılarda Türk Damatlar

Damat Olan Kaptanlar

Damat Olan Türk Sadrazamlar Harf ve Lakap Sırasına Göre

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Giriş

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Önsöz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

             

                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                    Osmanlılarda Türk Damatlar

 

                        I. Murat

 

            Nefise Hatun Karamanoğlu Alaüddün Ali Bey

 

                        Yıldırım I. Beyazıt

 

            Hindu Hatun Emir Sultan

            Esirler arasında Yıldırım’ın damadı meşhur mutasavvıf Emir Mehmet Buhari de vardı. [1]

            Emir Sultan Yıldırım Beyazıt’ın Hondi Hatun adındaki kızı ile evlenmiş ve bu evlilikten Emir Ali Çelebi ile iki kız dünyaya gelmiştir.[2] 

             

 

                        Çelebi I. Mehmet

 

            Selçuk Hatun (İsfendiyar oğlu İbrahim Bey eşi 2 erkek, 1 kız)

            Hatice (Kirmastı M.K. Paşa/Pörklü ve Tavşancık köyleri)

            Kızı     (İsfendiyar Oğlu Kasım Bey’in eşi)

            Kızı (İsfendiyar oğlu İbrahim Bey’in eşi

            Kızı Karaman oğlu İsa Bey’in eşi)

            Kızı (Karamanoğlu Ali Bey’in eşi) (Bkz C I. s 403 dipnot 1)

            Fatma (Timurtaş Paşa-zade Ali Beyoğlu Oruç Bey’in eşi. Karesi Meşahiri) 

            Hafsa Hatun (Çandarlı-zade Mahmut Bey eşi Mekke’de öldü.)

            Sultan Hatun (Karamanoğlu İbrahim Beyin eşi)

 

                        II. Murat

 

            Kızı (Rumeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa eşi Belgrat’ta öldü.

            Kızı (İsfendiyar oğlu Kasım beyin oğlu Kaya’nın eşi)

            Kızı (Zağnos Mehmet Paşa’nın eşi)

 

                        2. Mehmet

 

            2. Mehmet’in kızı Gevher Sultan, Uzun Hasan’ın oğlu Uğurlu Mehmet Bey ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen Göde Ahmet Akkoyunlu devleti tahtına oturdu.[3]

 

                        II. Beyazıt Sofu

 

Ayn-ı Şah Sultan (Göde Ahmet Bey Eşi),

Gevher Mülük Sultan ((Dükakin zade Ahmet Paşa eşi)

Hatice Sultan, Selçuk Sultan, Hüma Sultan (Bali Paşa Eşi) Sofu Fatma Sultan, 

 

            Abdülaziz

 

Emine Çavdaroğlu Mehmet Şerif Paşa eşi

 

            Damat Olan Kaptanlar

 

1) Hatipzade Yahya Paşa 1743 Sadrazam Hekimoğlu Ali Paşa’nın damadıdır.[4]

2) Damat Mehmet Ali Paşa 1845-1847/1848-1849-1851-1852/1855-1858/1858-1863/1866-1867 Daha sonra sadrazam olmuştur.[5]     

3) Damat Küçük/Sinek Mustafa Paşa 1762-1763 Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın kardeşi Halil Ağa’nın oğlu ve vezirlerden Damat Genç Ali Paşa’nın kardeşidir. 3. Ahmet’in kızlarından Zeynep Asime Sultan’ın ilk kocasıdır. Bu sultan’ın ikinci kocası Sadrazam Melek Mehmet Paşa’dır.[6]

 

            Damat Olan Türk Sadrazamlar Harf ve Lakap Sırasına Göre

 

1) Bayram Paşa                                  : 1. Ahmet’in kızlarından Hanzade Sultan ile evlenmiştir.

2) Çorlulu Ali Paşa                             : 2. Mustafa’nın kızı Emine Sultan ile evlenmiştir.

3) Damat Mehmet Ali Paşa               : 2. Mahmut’un kızlarından -Abdülmecit’in kız kardeşi- Adile Sultan ile evlendi.

4) Damat Nevşehirli İbrahim Paşa    : III. Ahmet’in kızı Şehit Ali Paşa’dan dul kalan eşi Fatma sultanla nikâhlandı.

5) Koca Ragıp Mehmet Paşa             : 3. Ahmet’in kızı Saliha Sultan’ın üçüncü kocasıdır

6) Öküz Kara Mehmet Paşa               : 1. Ahmet’in kızlarından Gevher Han Sultan ile evlenmiştir.

7) Silahtar (Damat Şehit) Ali Paşa    : 3. Ahmet’in dokuz yaşındaki kızı Fatma Sultan ile beş yaşındayken nikâhlanmıştır. Şehit olunca bu sultanla Damat Nevşehirli İbrahim Paşa evlenmiştir.8) Silahtar Mehmet Ağa (1730-1731) : 3. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

9) Silahtar Mehmet Paşa (1770-1771) : 3. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir.

10) Yağlıkçızade Nişancı Tevkii Hacı Mehmet Emin Paşa: 3. Mustafa’nın kızı Şah Sultan ile nişanlanmış, -bazı söylentilere göre- evlenememiştir.

 

                        Damat Olan Türk Sadrazamlar Tarih Sırasına Göre

 

            1) Öküz Kara Mehmet Paşa

 

Türk, 1614-1616/1618-9 babası İstanbul’un Karagümrük Mahallesinden Kara Hasan ve Kara Hüseyin adlı bir öküz nalbandıdır. Unvanı buradan gelir. Bir rivayete göre de ağır bir yük taşıyan ve çamura saplanan öküz arabasını çamurdan çıkarınca bu unvanı almıştır. Enderun’da yetişmiştir. Mısır valiliği yani keşşaflığı sırasında halkın ezilmesine sebep olan “Keşufiye adlı vergiyi almadığı gibi askerlerin aldığı “Küfle” ve “Talbe” adlı vergileri de kaldırmıştır. Parayı da ıslah ederek halkın refahını arttırmıştır. Bu onun başarısını arttırmıştır. İstanbul’a gelince 1. Ahmet’in kızlarından Gevher Han Sultan ile evlenmiştir. Bundan sonra kaptanı Derya olmuştur. Daha sonra iki defa sadrazam olmuş ve Halep valiliği sırasında ölmüştür.[7]

 

 

            2) Bayram Paşa

 

1637-1638 Amasya’nın (Samsun) Lâdik kasabasından olup İstanbul’da dünyaya gelmiştir. 1. Ahmet’in kızlarından Hanzade Sultan ile evlenmiştir. Şair Nefi’yi bir hicvinden dolayı idam ettirmiştir.[8]   

İstanbulludur, kendisini çok takdir eden 4. Murat’la Bağdat seferine giderken Urfa’ya yakın Celab mevkiinde öldü. Cesedi İstanbul’daki Cerrahpaşa’daki Avrat Pazarı’ndaki türbesine taşınmıştır.  Buna çok üzülüp ağlayan 4. Murat, çadırına girip kendisine sunulacak zırhtan gömlek, miğfer, samur takımı ve esvapları görünce daha çok ağlamış,

-“Böyle vezir az bulunur” diyerek dua etmiştir.[9]

 

            3) Çorlulu Ali Paşa

 

1710 Çorlulu bir Türk çiftçi veya bir berberin oğludur. 1706-1710 Sadrazamlığının ikinci yılında 2. Mustafa’nın kızı Emine Sultan ile evlenmiştir. İsrafı önlemek için gerekli tedbirleri almış. Muhaliflerinin işbirliği yapması sonucu azledilmiştir.[10]

Emine Sultan daha sonra Trabzon valisi Boşnak Recep ile evlenmiştir.[11]

 

            4) Silahtar (Damat Şehit) Ali Paşa

 

1713-1716 İznik’in Selöz (Sölez) köyünde dünyaya gelmiştir. Silahtarlık görevinden dolayı bu unvanı almıştır. 3. Ahmet’in dokuz yaşındaki kızı Fatma Sultan ile beş yaşındayken nikâhlanmıştır. Fatma Sultan daha sonra Nevşehirli Damat İbrahim Paşa evlenmiştir. Peterveradin savaşında prens Eugen’e karşı yapılan çatışmada şehit olmuştur, mezarı Belgrat’tadır.[12]

 

Âlim, fazıl, dürüst ve teşkilatçı, fakat şiddetli ve kan dökücüdür.

Bazı paşalara kethüdalık yapmış olan Hacı Hüseyin Ağa’nın oğludur. 2. Ahmet devrinde Enderun’a girmiş ve kiler odasına kadar yükselmiştir. İyi bir eğitim ve terbiye gördükten sonra 2. Mustafa zamanında sır kâtibi oldu. 3. Ahmet zamanında rikapdarlık, çuhadarlık ve silahtarlık görevine getirildi ve bu unvanı aldı. Padişah üzerinde o kadar etkili oldu ki istemediği kişilerin ve sadrazamların görevde kalması imkânsızdı. Padişah kendisine vezirlik yanında bir de 5 yaşındaki kızı Fatma Sultan’ı nikâhladı.[13] Çorlulu Ali Paşa buna engel olmak istedi. Damat olduktan sonra 2. vezir olarak Kıbrıs eyaletinin geliri verildi. 27.4.1713 de Hoca İbrahim Paşa’nın idam edilmesi üzerine mühür kendisine verildi. Önce işleri sadaret kaymakamı olarak yürüttü, padişahın ısrarı üzerine sadrazam olarak görevine devam etti. Rusya ile anlaşma imzalandıktan sonra Karlofça antlaşmasının kayıplarını önlemek için Venedik’e açtığı savaşa Avusturya’da katıldı ve Pterveradinde alnından vurularak şehit oldu. Naşı Belgrat’a getirilerek buraya gömüldü. Bundan sonra “Şehit” olarak da anıldı.

Açtığı savaşlarda Mora’yı almışsa da, Belgrat, Temeşvar, Banat ve Küçük Eflak’ı kaybetmiştir. Yetmiş yıl sonra mezarı Avusturyalı General Laudan tarafından Viyana’daki Hadersdorf ormanına nakledilmiştir.

Büyük bir komutan olmakla beraber, iyi bir devlet adamı ve dürüst bir insandı. Bilhassa cesaretiyle ve adaleti öne çıkarması ve rüşveti önleme çalışmalarıyla tanınmıştır. Hediye alıp vermeyi bile kaldırmıştır. Fikirlerine ve uygulamalarına itiraz edilmesine tahammülü yoktu. Bira kan dökücü olmuştur. Bilhassa ehil insanları ilim ve marifet erbabını elinden geldiği kadar korumuştur. Astrolojiye düşkündü.[14]                                         

 

            5) Damat Nevşehirli Damat İbrahim Paşa

 

1718-1730 Ürgüp kazasının Muşkara (Nevşehir) köyünde dünyaya gelmiştir. Babası İzdin (Ezdin) voyvodosu Ali Ağa’dır. 27 yaşındayken bazı hemşerilerini ziyaret için İstanbul’a geldi. Yakın akrabalarından Eski sarayda görevli olan Mustafa Efendi aracılığıyla saraya helvacı olarak girdi. Sonra baltacı ve saray vakfı ve kızlar ağası yazıcılığına yükseldi. 2. Mustafa Edirne’de iken şehzade Ahmet’in hizmetine verilip yakınlık sağladı. 2. Mustafa’nın halledilip yerine 3. Ahmet geçince Kızlarağası yazıcılığından haremin muhasebeciliğine yükseldi. Şehit Ali Paşa’nın sadrazamlığında padişaha yakınlığı hoş görülmeyerek azledildi. 1715 de alınan Mora’nın mufkufatcılık hizmetine verilerek bu bölgenin arazi tahririni başarıyla yaptı. Niş defterdarlığına tayin edildi. Peterveradin savaşı kaybedilince önce baş imrahor sonra vezirlikle sadaret kaymakamlığına getirildi. 3. Ahmet’in daha önce nişanlısı şehit olan Silahtar Damat Ali Paşa’nın Peterveradin savaşında şehit olması üzerine 3. Ahmet’in Şehit Ali Paşa ile nişanlı olan[15] 13 yaşındaki kızı Fatma Sultan ile evlenmiştir. 3. Ahmet kendisini çok sever ve ona çok güvenirdi. Padişahın çok istemesine rağmen iki defa sadrazam olamadı. Halil Paşa ve Nişancı Mehmet Paşanın sadrazam olmasını istedi. 1718de Pasorafça anlaşması imzalanınca sadrazam oldu ve imar hareketlerine başladı. İdarede ve sosyal hayatta düzenlemelere başladı. Batının yeniliklerinden faydalanmaya ağırlık verdi. Bu eskiye bağlı olanları ve çıkarları zarar görenleri kızdırdı. Devlet görevlerine kendi akrabalarını getirmesi zevk ve eğlenceye dalması da olumsuzluk yarattı.

Diğer taraftan Fransa’dan uzmanlar getirip Avrupalı tarzında asker yetiştirmesi ocaklıları da kızdırdı. Bu arada askerlikle ilgisi olmayıp maaş almak için ocağa kayıtlı olup kayıtları silinen ırgat, hamal ve esnaf takımı da ona kızmaya başladı. Yeni vergiler de halkı kızdırdı. Devlet erkânının kadınlarla meşru olmayan ilişkilere girdikleri söylentileri olumsuz etkiler yaptı. Ruslar ve İran’la yapılan anlaşmanın yarattığı olumsuzluk, açılan savaşta sağlanan başarısızlık halkı daha da olumsuz etkiledi. Bütün bunlardan sonra yalnız başına kaldı. 

Patrona Halil isyanında isyancılar kendisini canlı olarak istemişlerse de padişah onu boğdurduktan sonra teslim etmiştir. İsyancılar şüpheye düşerek onun cenazesini bir atın kuyruğuna bağlayarak saraya geri göndermişlerdir. Öldüğü zaman yetmiş yaşlarındaydı. Alçakgönüllü, vakur, cömert, bilgili şair ve hattattı. Ulemaya ve şeyhlere büyük sevgisi vardı. Her türlü sanat ve marifet erbabını korurdu. Devlet işlerinde büyük dirayet göstermiş ancak akrabalarına fazla güvenerek hataya düşmüştür. Gereksiz harcamaları kısarak hazineyi doldurmuş, uzun savaşlar yüzünden gülmeyi bile unutan İstanbul halkını biraz evlendirmek için “Lale Devri”ni başlatmıştır. Ancak bu onun sonunu hazırlamıştır.[16]

 

            6) Silahtar Mehmet Ağa

 

1730-1731 İstanbul’u bir kavafın oğludur. 3. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiştir. Patrona Halil isyanı üzerine saltanattan feragat eden 3. Ahmet ile sadrazam olarak sadece bir ay çalışmış ve onun son sadrazamıdır.[17] 1. Mahmut zamanında azledilince Halep valisi olmuştur.[18]

 

            7) Koca Ragıp Mehmet Paşa

 

1757-1763 İstanbul’u olup defterhane kâtiplerinden Mehmet Şevki Efendi’nin oğludur.  3. Ahmet’in kızı, 3. Mustafa’nın dul kız kardeşi[19] Saliha Sultan’ın üçüncü kocasıdır.[20]

 

            8) Yağlıkçızade Nişancı Tevkii Hacı Mehmet Emin Paşa

 

1768-1769 Tevkilik=Nişancılıktan sadrazam olmuştur. 3. Mustafa’nın kızı Şah Sultan ile nişanlanmış, -bazı söylentilere göre- evlenememiştir. Halep eyaleti has olarak verilmiş. 1768de sadaret kaymakamı aynı yıl Mahir Hamza Paşa’nın azledilmesiyle sadrazam olmuştur.  Sadrazamlığa ek olarak serdarı Ekrem olarak Rus seferine gitmiş, başarılı olamayınca azledilmiş, Dimeteko’ya giderken Edirne’de idam edilmiştir.[21]

İstanbul’da dünyaya gelmiş, babası ünlü zenginlerden Hint elçisi Yağlıkçı Hacı Yusuf Ağa’dır. Eğitimini tamamladıktan sonra babasıyla beraber uzun ticaret seferleri yapmış. Bu arada Kâbe’yi de ziyaret ederek hacı olmuştur. 1744 de Trabzonlu Salim Efendi Hindistan’a elçi olarak giderken Yusuf Ağa da yanına verilmiş o da oğlunu da beraberinde götürmüştür. Salim yolda ölünce elçilik görevini Yusuf Ağa üstlenmiş. Baba oğul altı ay sonra İstanbul’a dönmüşlerdir. Hacı Emin Mehmet fendi bundan sonra sadaret mektubu kalemine alınmış, 1758de baş halife, 1761 de sadaret mektupçusu, 1764 reis-ül-küttap olmuştur. Burada ün yapmış, Bahir Mustafa Paşa kendisini korumuştur. Kısa zamanda padişahın da gözüne girdiğinden 1765de vezir olmuştur. [22]  

3. Mustafa’nın yedi yaşındaki kızı Şah Sultan kendisine aday yapılmıştır.(1768)[23]

 

            9) Silahtar Mehmet Paşa

 

1770-1771 Bosna valiliğinden sadrazam olmuştur. Cihangirli Ahmet kaptan’ın oğludur.[24]

Bosna valiliğinden sadrazam olup, İstanbul Cihangirli Ahmet Kaptanın oğludur. 3. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile evlenmiş, azledildikten sonra çeşitli valiliklerde bulunmuştur.[25]

Osmanlı ordusu deniz komutanlarından Riyale (iri kalyonların 3. kaptanı) kavun Ahmet Bey’in oğludur. 1710 da İstanbul’da dünyaya gelmiş, Enderun’da görev yapan ağabeyinin aracılığıyla helvahane ocağına alındı. 1731 de kiler odasına geçti. 1732 de rikap çuhadarı oldu. 1743 de peşkir ağası, 3. Mustafa’nın cülusunda rikapdar, sonra çuhadar ve iki buçuk ay sonra da silahtar oldu. Ancak padişahın tereddütlü ve hiddetli olması onun görevini zorlaştırıyordu. 1756da vezir olarak Trahala mutasarrıflığına tayin edildi ve bu zor durumdan kurtuldu.

3. Mustafa tahta çıkınca şehzadeliğinde kendisine hizmet eden Silahtar Mehmet Paşa’yı kardeşi 3. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan ile nikâhlamış ve Özi valiliğine tayin etmişti. Sonra zengin haslar vererek İstanbul’da oturmasına izin vermiş. 1759 da Rumeli valiliği, 1761 de Anadolu valiliği, 1763de Aydın muhasallığı verilip İstanbul’a davet edilmiş. 1764 de tekrar Anadolu valiliği, sonra Selanik mutasarrıfı, Maraş valisi, Özi valisi, 1767 de Hersek sancağı da katılarak Bosna valisi olmuş ve 4 yıl başarı ile çalışmıştır. Bu arada çıkan Karadağ isyanını bastırmış. Larga yenilgisi üzerine azledilen İvaz Paşazade Halil Paşa’nın yerine sadrazam olmuştur.[26]

Eşi 3. Ahmet’in kızı Ayşe Sultan kendisinden üç yıl önce ölmüştür. (1785)[27]

 

            10) Damat Mehmet Ali Paşa

 

1852-1853 Trabzon’a –Rize’ye- bağlı Hemşin kasabasından, Hacı Ali oğullarından fındık tüccarı ve Galata Baş Ağası Hacı Ömer Ağa’nın oğludur.

Önce Kaptanı Derya Ahmet Paşa’ya sonra onun aracılığıyla Enderun’a geçti. 2.ve 3. mabeyinci oldu. 1837 de Nizip’te bulunan Osmanlı ordusunu teftiş yola çıktı. Malatya’da ordunun yenildiğini haber alınca geri döndü. Bu sırada 2. Mahmut ölmüştü. Mirvalıkla saray dışı göreve çıktı.  Aynı yıl ferik ve Darı Şurayı askeri üyesi, ertesi yıl Tophane feriki, 1844 de Tophane müşiri oldu. 

1845 de 2. Mahmut’un kızlarından Adile Sultan ile evlenmiştir. İki defa Kaptanı Derya oldu. 1849 da serasker oldu. 1851 de 3. defa Kaptanı Derya oldu.1852 de Ali Paşanın azledilmesiyle sadrazam oldu. Kırım Savaşı ve Makam-ı Mübareke için İstanbul’a gelen Rus Mentschof’un baskısı üzerine azledilmiştir.[28]  

Bundan sonra defalarca boşta kaldı değişik görevlere tayin edildi. Abdülmecit’e veliaht Abdülaziz’i öldürmesini tavsiye ettiği söylenir.

Değişik görevler alması damat olmasına bağlıdır. Yetenek ve liyakatleri yoktur. Cesur, insafsız, bencil, rüşvet almakla çıkar sağlamak eğilimlidir. İlim ve din adamlarına değer verir. Alçakgönüllü görülür, cömert ve eli açıktı.[29]

 

 

                         

 

           

                       

           

 

 

---

[1]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Kadar Türk Tarihi c 3 sf 113,150

[2]İsmail Hakkı Danişmend İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi c 1 sf 196,197 Türkiye Yayınevi İstanbul  

[3] Halil İnalcık Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları sf 226 İsam Yayınları 2020 Ankara 

                [4] İsmail Hami Danişmend age sf 212

                [5]İsmail Hami Danişmend age sf 230.231.233.235

                [6] İsmail Hami Danişmend age sf 216,217

                [7]İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Veziriazamlar sf 29,30 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971/Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 2 sf 1783,1784 İskit Yayınevi/Güven Basımevi İstanbul 1971İsmail Hakkı Uzunçarşlı Osmanlı Tarihi c 3. 2. Kısım 3.  Baskı sf 367-373Türk Tarih Kurumu Basımevi Ankara 1982

                [8]İsmail Hami Danişmend age sf 35

                [9]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c3 2. Kısım 3. Baskı sf 385,386

                [10]İsmail Hami Danişmend age sf 52/İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 287

                [11]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 290

                [12]İsmail Hami Danişmend age sf 54,

                [13]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 300

                [14]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 5 sf 2454

                [15]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 312

                [16]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 5 sf 2454,2455 İsmail Hami Danişmend age sf 54,55/ İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 310-315

                [17]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 316

                [18]İsmail Hami Danişmend age sf 55

                [19]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 391

                [20]İsmail Hami Danişmend age sf 61

                [21]İsmail Hami Danişmend age sf 63

                [22]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 5 sf 2596

                [23]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 408

                [24]İsmail Hami Danişmend age sf 64

                [25]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 5 2597,2598

                [26]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 5 sf 2597,2598

                [27]İsmail Hakkı Uzunçarşılı age c4 2. Kısım 2. Baskı sf 416

                [28]İsmail Hami Danişmend age sf 179

                [29]Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c 5 3100,3101

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/12-02-2026/23240310162096724800.jpg Yazarlar 100235 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/devlet-adamlarinin-kizlariyla-evlenen-padisahlar-100235.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/devlet-adamlarinin-kizlariyla-evlenen-padisahlar-100235.html 2026-02-11 09:36:14 2026-02-11 09:36:14 Fatih Sultan Mehmet              Zağnos Mehmet Paşa’nın ikinci eşinden olan kızıyla[1]

 2. Osman (Genç)                    Şeyhülislam Sadettinzade Hacı Mehmet Efendi’nin kızı Ukayle Hanım ile Lehistan seferinden sonra evlenmiştir. [2]

 

 

                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Devlet Adamlarının Yabancı Devlet Adamlarının Oğullarına Kız Vermeleri

           

            Uzun Hasan’ın büyük oğlu Uğurlu Mehmet Mirza, Fatih’in tek kızı Gevher Hatun ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen Göde Ahmet Akkoyunlu tahtına oturdu.[3]

 

            2. Beyazıt kızı Aynı Şah Sultanı ana tarafından Fatih’in torunu olan –Gevher Sultan Uzun Hasan’ın oğlu Mirza Mehmet evliliğinden dünyaya gelen- Göde Ahmet’e;

            Kardeşi Cem’in kızını da Memlük Sultanına verdi.[4]

 verdi. 

             

 

---

                [1]İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Veziriazamlar sf 10, 11Kaptanlar sf 175 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971 Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c4 sf 1818.1819.1834 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul 1971/Muharrem Eren Zağnos Mehmet Paşa sf 4042 Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı Balıkesir 1994   

                [2] İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Şeyhülislamlar sf 121 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971 Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c4 sf 658 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul

[3] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 55

[4]T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 165

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/11-02-2026/30825218492412221199.jpg Yazarlar 100219 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-padisahlarinin-es-ve-cocuklari-100219.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-padisahlarinin-es-ve-cocuklari-100219.html 2026-02-10 09:17:53 2026-02-10 09:17:53 En çok tahtta kalan Kanuni 46 yıl

           En az tahtta kalan 5. Murat 93 gün

 

            2. Selim tek eşi var

 

            3. Murat tek eşi, birçok cariyesi ve en çok çocuğu var

 

            Yavuz tek erkek çocuğu (Kanuni) var

 

            4. Mustafa tek kızı (Emine) var

 

            Deli Mustafa’nın eş ve çocuğu yok, 2 defa tahta çıktı                    

 

            2. Süleyman eş ve çocuk yok

 

            4. Murat eş yok

 

            1. Ahmet çocuk yok

 

            3. Osman çocuk yok

 

            1. Abdülhamit çocuk yok

 

3. Selim çocuk yok

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

                        SÜLEYMAN ŞAH

 

            Kayı boyu reisidir. Kayı boyu Oğuzların sağ kolu olan Bozoklara bağlı Günhan soyuna bağlıdır.[1] Mezarı Suriye’deki Caber kalesindeki Türk mezarındadır. Yeri üç defa değiştirilmiştir. En son 2014 de sınırımıza yakın bir yere taşınmıştır.

  Ertuğrul, Dündar isimli oğulları vardır.[2]

            Süleyman Şah’ın Gündoğdu, Ertuğrul isimli ki oğlu vardır. (Korkut, Sungurtekin-Dündar Diriliş Dizisi)

 

                        ERTUĞRUL GAZİ (Doğru Yürekli)[3]

 

            Babası:            Süleyman Şah

            Annesi:           Hayme Hatun (Kardeşi Dodurga Beyi Korkut oğlu Tuğtekin

            Söğüt kışlak, Domaniç yaylaktır. Sungur Tekin, Gündüz Bey ve Osman adlı üç oğlu vardır.

Mezarı Söğüt’tedir.[4]

 

            Ertuğrul Gazi’nin –bir rivayete göre Osman Gazi’nin anasının adı- Hayme (Haymana’dır) anadır, mezarı Domaniç’e bağlı Çarşamba köyündedir. Mezarı 2. Abdülhamit tarafından yeniden yaptırılmıştır. Türbesinde her yıl milli-askeri tören yapılmaktadır.[5]

 

                        1-OSMAN BEY (Kemikkıran)[6]

 

            Babası:                        Ertuğrul Gazi

 

Bilinen eşleri:  Mal Hatun, Bala Hatun

Osman Gazi Anadolu’daki dervişlerin en önemlilerinden Şeyh Edabalı’ya damat olmuştu.[7]

Osman Bey’in hayattan pişmanlık duyacağı ve hayattan isteyeceği bir şey kalmamıştı. Sevgili eşi Mal Hatun ondan önce ölmüştü. Osman Bey’in de ona mezarda kavuşmaktan başka bir emeli yoktu.

Nasihatlerin kaynağı, İslamiyet’in ve siyasetin en yetkili (salahiyetli) ağızlarından biri olan değerli âlim, kayınbabası Şeyh Edebalı 110 yaşında hayata gözlerini yummuştu.[8]

  

Çocukları: ORHAN BEY (Mal Hatun’dan) Alaattin, Çoban, Hamit, Pazarlı, Melik

 

Fatma Hatun [9]

 

                        2-ORHAN GAZİ

 

            Annesi: Mal Hatun

            D.T. 1288

            Devlet Reisi Olduğu T. 1324

 

            Ö. T. 1360 Türbesi Bursa Tophane’dedir.

 

            Bilinen Eşleri: Nilüfer (Holofira Yarhisar tekfurunun kızı), Asporçe Bizans prensesi, Todora (Kantakuzenos’un kızı)

            Yarhisar tekfurunun kızı Holofira, 18 yaşındaki Orhan Gazi’ye verildi. Bu evlilikten 1. Sultan murat ile ağabeyi veliaht şehzade Rumeli fatihi Süleyman Paşa dünyaya geldi. Bu prenses Nilüfer adını almış ve üzerine köprü yaptırdığı için bursa ovasında akan suya “Nilüfer Çayı” adı verilmiştir. [10]  

            İmparator Kantakuzen, damadı Orhan Gazi’ye –Rumeli’de fethedilen yerlerin para karşılığında geri verilmesini istediyse de bu ret edildi. Bunun üzerine Kantakuzen, Türklerin aşırı düşmanı olan Bulgarlar ve Sırplarla işbirliği yapma yoluna gitti. [11]

            Orhan gazi Bizans prensesi Theodara ile evlendi. Bu evlilikten şehzade Halil dünyaya geldi.[12]

            Sırp Despotu Stefan Duşan’ın ölümüyle, devlet parçalanmış ve Sırp tehlikesi azalmış idi. Duşan bir ara Orhan Gazi’ye yanaşmış ve bir kızını Orhan Gazi’nin oğullarından birisine vermek istemişti. Fakat Bizans’ı Slavların kucağına atmak demek olan bu olay, Türklerin çıkarına, hatta geleceğine aykırı olduğu için bir sonuç vermedi. [13]   

 

            Çocukları: Nilüfer’den Süleyman Paşa ve I. MURAT Asporçe’den İbrahim Bey ve Sultan Bey ve Kasım Bey

            Fatma Sultan Teodora’dan

            Orhan Beyin mezarı Bursa’da Tophane semtindeki türbesindedir.[14]

           

 

3-I. MURAT-HÜDAVENDİGAR   

 

            Annesi                        : Nilüfer Hatun

            D.T:                             : 1326

            Devlet Reisi olduğu T.: 1360            

            Şehit Olduğu T           : 1389 İç organları Kosova’da Türbesi Bursa’dadır.

 

            Bilinen Zevceleri: Gülçiçek Hatun, Prenses Marya Bulgar kralı İvan Aleksandra’nın kızı, İvan Şişman’ın kız kardeşi. Köstendil Bulgar Prensi Konstantin’in üç kızından biri. Diğer üç kızdan biri oğlu Beyazıt ve diğeri de Yakup Bey’le evlenmiştir.[15]

 

Murat Köstendil’de saltanat süren Bulgar prensi Konstantin’in üç kızından birisiyle evlenmiş, diğer iki kızdan birini büyük oğlu Yıldırım Beyazıt ve küçük oğlu Yakup ile evlendirmişti.[16] 

 

1. Murat

 

 

            Çocukları: I. BEYAZIT BEY  (Yıldırım) (Gülçiçek Hatun’dan. Yakup Bey, İbrahim Bey,

            Nefise Hatun

            İç organları şehir düştüğü yere gömülmüş. Sonradan buraya türbe yapılmıştır. Naşı Bursa Çekirge’deki caminin bahçesine defin edilmiştir.[17]

                       

4-I. BEYAZIT-YILDIRM

 

            Babası:            I. Murat Hüdavendigar

            Annesi:            Gülçiçek Hatun

            D. T.    :           1360

            Devlet reisi Olduğu Tarih: 1389

 

            Öldüğü Tarih: 8 Mart 1403 Türbesi Bursa Yıldırım Semtindeki Caminin yanındadır.

 

            Bilinen Eşleri: Devlet Hatun (Germiyan oğlu Süleyman Şah’ın kızı) Prenses Olivera Kosova’da öldürülen Sırp kralı Lazar’ın kızı) Köstendil Bulgar Prensi Konstantin’in üç kızından biri.[18] Kuzey Arnavutluk prensi olan II. Jorj Başla sulha talip oldu ve akrabalarından güzel bir prensesi padişaha takdim etti. Sf 176 Tesalya’da Yenişehir (Larissa), Farsala ve bunlara civar bazı şehirler mücadelesiz telsi oldular. 1397 Daha sonra meşhur Temopil geçidi savunmaya rastlanılmadan geçildi. Solona dükalığına gelindiği sırada, bizzat düşeş Yıldırım’ı karşıladı. Güzel kızını ve memleketini padişaha takdim etti. Düşeş serbest bırakıldı. Yuannis Kantakuzenos’un torunu olan güzel prenses padişahın haremine yollandı.

 

1378de Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunlarından olan kızı Devlet Hatun’u 1.Murat’ın oğlu Yıldırım Beyazıt’a verdi. Geline çeyiz olarak Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini ) Osmanlılara bıraktı.[19]

 

            Çocukları: ÇELEBİ I. MEHMET (Devlet Hatun’dan), Emir Süleyman Musa Çelebi, İsa Çelebi, Mustafa (Düzmece), Kasım Çelebi,

 

            Hundi Hatun, Fatma Hatun, Paşa Melek ve adı bilinmeyen bir kız.[20]

            Hundi Hatun, Emir Sultan adıyla bilinen Şeyh Buhari ile evlendi. [21]

            Germiyan oğlu Süleyman Bey kızı I. Murat’ın oğlun verdi Çeyiz olarak da Kütahya, Simav, Eğriboz ve Tavşanlı’yı verdi. 11381 Evlilik yolu ile sınır genişletmek.[22]

           

           

                        5-ÇELEBİ I. MEHMET

 

            Babası :           I. Beyazıt Yıldırım

            Annesi:            Devlet Hatun

            D. T     :           1387

            Padişah olduğu tarih: 1403-1413 Fetret Devri

            Ö. T: :             1421 Türbesi Bursa Yeşil Cami Yanındadır.

 

            Bilinen Eşi:     Emine Hatun, Dulkadır oğlu Süli Beyin kızı           

 

            Çocukları:       I. MURAT Mustafa, Ahmet, Yusuf, Mahmut, Kasım,

 

            Hatice, Ayşe, Selçuk, Sultan Hatun, Hafsa Hatun ve adı bilinmeyen iki kız.[23]

 

            6-II. MURAT

 

            Babası             : Çelebi I. Mehmet

            Annesi             : Dulkadıroğlu Süli Bey’in kızı

            D. T.                : 1402

Devlet Reisi Olduğu Tarih: I. 1421-1443, II. 1443, III. 1444-1451

            Ö. T.    :           3 Şubat 1451 Türbesi Bursa’dadır.

 

            Bilinen Eşleri: Âlime Hatun (Candar oğlu İbrahim Beyin kızı), Mara (Sırp kralı Jorj nbronkoviç’in kızı), Hüma

 

            Çocuklar: Ahmet, Alaattin, Orhan, Hasan, II. MEHMET FATİH, Küçük Ahmet,

 

            Fatma Sultan ve adı bilinmeyen 5 kız.

 

            Çelebi Mehmet ölümü gizlenen ilk Osmanlı padişahıdır.[24]

 

7-II. MEHMET-FATİH

 

            Babası:            II. Murat

            Annesi:            Hüma Hatun

            D.T.     :           30 Mart 1430

            Devlet reisi olduğu tarih: 1144,1451

            Ö. T.    :           1481 Türbesi İstanbul Fatihteki Caminin avlusundadır.

 

            Bilinen Eşleri: Sitti Mükrime Hatun, (Dulkadır oğlu Süleyman Beyin kızı) Çiçek Hatun, Hatice Hatun (Zağnos Mehmet Paşanın kızı) Anna (Trabzon Rum İmparatoru David cpmnen’in kızı) Helen (Mora Despotunun kızı) Tamara (Phrantez’in kızı) Gülbahar Hatun (Karaman oğlu İbrahim Beyin kızı)

 

            Çocukları: Mustafa, Beyazıt Mükrime Hatun’dan, Cem Çiçek Hatun’dan,

            Gevher ve ismi bilinmeyen iki kız.[25]

 

Fatih, Mora Despotu Demetriyus’un kızını haremine aldı.[26]

Fatih, Trabzon Rum imparatoru David’in kızı Anna ile evlendi. Anna dinini değiştirmedi. Bu haldeyken önce Zağnos Paşa ile Müslüman olduktan sonra Evrenos-zadelerden birisiyle evlendirildi.[27]

Fatih, son Trabzon Rum İmparatoru Komnen Aleksiyes’in dul karısını hareme aldı. İmparatorun dul kızı Anna, Makedonya Beyi ile evlendirildi. [28]

II. Mehmet Fatih Devrinde Hazırlanan “Fatih Kanunnamesinde”:

 

            “Her kimenesneye ki, ahfadımdan saltanat müyesser ola 

            Karındaşların nizam-ı âlem için katletmek münasiptir.

 

            Evlat ve torun=ahfadımdan, nasip=müyesser ola 

            Ekser ulema izin, rıza=tecviz etmiştir. Anınla amil olalar” denilmekte idi.[29]

 

            8-II. BEYAZIT-SOFU, VELİ

 

Babası             : Fatih-II. Mehmet

Annesi             : Mükrime Hatun

D. T.                : 1452

Padişah Olduğu Tarih: 19 Mayısı 1481

Tahttan Mecburen İnişi: 25 Nisan 1512

Ö. T.    :           26 Mayıs 1512

 

Bilinen Eşleri: Ayşe Hatun (Dulkadır oğlu Alaaddevle’nin kızı) Hüsnüşah Hatun (Karaman oğullarından Nasuh Bey kızı) Bülbül Hatun

Çocukları: Korkut, Abdullah, Ahmet, Şehinşah; (Hüsnü Şah Hatun’dan,) Şehzade Şah Sultan, Âlem Şah, SELİM (Ayşe Hatun’dan), Mahmut,

Ayn-ı Şah Sultan (Göde Ahmet Bey Eşi), Gevher Mülük Sultan ((Dükakin zade Ahmet Paşa eşi), Hatice Sultan, Selçuk Sultan, Hüma Sultan (Bali Paşa Eşi) Sofu Fatma Sultan, Mehmet [30]

 

            9-I. SELİM-YAVUZ

 

Babası             : II. Beyazıt

Annesi             : Ayşe Hatun

D. T.                : 1470

Padişah Olduğu Tarih: 25 Nisan 1512                                                                                 Ö. T. :             21 Eylül 1520 Türbesi İstanbul Sultan Selim Caminin avlusundadır.         Bilinen Eşleri: Hafsa Sultan, Ayşe Sultan, Kırım Hanı Mengli Giray’ın adı tarihe geçmemiş olan kızı.

Çocukları: I. SÜLEYMAN KANUNİ (HAFSA-HAFZA-HAFİZE’DEN), Fatma Sultan (Kara Ahmet Paşa eşi), Hatice Sultan (Makbul-Maktul Pargalı İbrahim Paşa eşi[31]), Şah Sultan (Lütfü Paşa eşi), Hafize Sultan (İskender Paşa zade Mustafa Paşa eşi), Kırım Hanının oğlu Saadet Giray’ın eşi olan bir kız.[32]

 

“Şems-i asr idi; asırda şemsin                        Şems: Güneş   Memdud: Uzatılan

Zullı memdud olur, zamanı kâsir”                 Kâsir: Çok

 

Yavuz asrının, yani zamanının güneşi idi.  Fakat bu ikindi güneşine benzemektedir. Nasıl ikindi güneşinin zamanı kısa ve bu zamandaki gölgeler uzun olursa, Yavuz’un da zamanı kısa, fakat yaptığı ve gördüğü işler ise ikindi güneşinin gölgesi gibi uzun sürdü. [33]

 

            10-I. SÜLEYMAN-KANUNİ

 

Babası             : I. Selim Yavuz

Annesi             : Hafsa-Hafza-Hafize Hatun

D. T.                : 1495

Padişah Olduğu Tarih: 30 Eylül 1520

Ölümü 6/7 Eylül 1566 gecesi İç organları Macaristan’da Zigetvar’dadır. Türbesi İstanbul Süleymaniye Camii avlusundadır.

 

Bilinen Eşleri: Hürrem Sultan (Roxalana), Mahidevran (Gülbahar Hatun), Gülfem Hatun

Çocukları: Abdullah, Murat, Mahmut, Mustafa, (Mahidevran’dan), Mehmet, Cihangir, Beyazıt, II. SELİM, (Hürrem Sultan’dan)

Mihrimah Sultan Rüstem Paşa eşi (Hürrem Sultan’dan)[34]

Bu evlilikten dünyaya gelen Ayşe Hanım sadrazam Ahmet Paşa ile evlendi. Bu evlilikten da Kilis sancak Beyi Mustafa ve Hersek Sancak Beyi olan Mehmet Beyler dünyaya gelmiştir. [35] Yine bu evlilikten dünyaya gelen kızla Cağaloğlu Sinan Paşa da evlenmiştir.[36]

 

            11-II. SELİM-SARI

 

Babası             : I. Süleyman Kanuni

Annesi             : Hürrem Sultan

D. T.                : 1524

Padişah Olduğu Tarih: 29 Eylül 1566

Ö. T.                : 1574Bilinen Eşleri: Nur-Banu Sultan

Çocukları: Osman, Mustafa MURAT III. Süleyman, Cihangir, Mehmet Abdullah,

Esmahan Sultan (Sokolu Mehmet Paşa eşi[37]),  Gevher Han Sultan (Piyale Paşa eşi[38]), Şah Sultan (Zal Mahmut Paşa eşi) Fatma Sultan (Damat Siyavuş Paşa eşi)[39]

Sadrazam Damat Siyavuş Paşa, 2. Selim’in kızlarından Fatma Sultan ile evli olduğu için Sokollu ve Piyale aşanın bacanağıydı.[40]

 

            12-III. MURAT

 

Babası             : II. Selim

Annesi             : Nurbanu Sultan

D. T.                : 1546

Padişah Olduğu Tarih: 22 Aralık 1574

Ö. T.                : 16 Ocak 1595

 

Bilinen Eşleri: Safiye Sultan, ayrıca 40 kadar haseki ve cariye)

Çocukları: MEHMET III. Mustafa, Abdullah, Beyazıt, Osman, Korkut, Yakup, HASAN, Ömer, Ali, Cihangir, Alaattin, Abdurrahman, Murat, Selim, Davut, İshak, Hüseyin, Alemşah, Yusuf

Mihrimah Sultan (Mirahor Ahmet Paşa eşi), Fahriye Sultan (Ağa Ahmet Paşa eşi), Fatma Sultan, Ayşe Sultan (Sultan III. Murat’ın büyük oğlu Mehmet tahta çıkınca 19 erkek, 21 kız kardeşi vardı. 62 erkek ve kız kardeşi babasının sağlığında ölmüştü.)[41]

İbrahim Paşa, 3. Murat’ın büyük kızı Ayşe Sultan ile nişanlıydı.[42] 9.6 1586da evlendi ve 2. Damat İbrahim Paşa oldu.[43]

Damat Cerrah Mehmet Paşa, 3. Mehmet’i Saadettin Efendi’nin ısrarıyla sünnet etmiş ve İstanbul’daki Cerrahpaşa semtine adını vermiştir. [44]

Damat Yemişçi Hasan Paşa[45]

Sadrazam Damat Kara (Oğuz, Öküz) Mehmet Paşa[46] Padişahın üç yaşındaki kızıyla nişanlanarak damat adayı oldu.[47]

Sadrazam Damat Nasuh Paşa[48]

Sadrazam Damat Halil Paşa[49] 2. (Genç) Osman’ın eniştesiydi.[50]

            13-III. MEHMET      

 

Babası             : III Murat

Annesi             : Safiye Sultan

D. T.                : 26 Mayıs 1566

Padişah Olduğu Tarih: 27 Ocak 1595

Ö. T.                : 22 Aralık 1603

Bilinen Eşleri: Handan Sultan

 

Çocukları: Mahmut, AHMET I. Cihangir, Mustafa Selim, (Sadrazam Kara Davut ve Sadaret Kaymakamı Mustafa Paşa’nın eşleri olan iki kız)[51]

 

            14- I. AHMET

 

Babası             : III. Mehmet

Annesi             : Handan Sultan

D. T.                : 18 Nisan 1590

Pad Old Ta.    : 21 Aralık 1603

Ö. T.                : 22 Kasım 1617

 

Bilinen Eşleri: Mahfiruz Sultan Mahpeyker (Kösem Sultan)

Çocukları: Beyazıt, Süleyman Kasım, OSMAN II. (Genç), MURAT IV. İBRAHİM I. Mehmet, Selim, Hüseyin,                                                                                                        Hanzade, (Bayram Paşa’dan sonra Nakkaş Mustafa Paşa eşi) 2-Zeynep, 3- Ayşe Sultan (Sıra ile Hafız Ahmet Paşa, Hasan Paşa, Canbolat Mustafa Paşa, Ahmet Paşa eşi), 4- Atike Sultan (Sıra ile Cafer Paşa, Koca Kenan Paşa, Doğancı Yusuf Paşa eşi), 5- Ubeyde Sultan (Musa Paşa eşi), 6- Fatma Sultan (Sıra ile Kara Mustafa Paşa, Kambur Mustafa Paşa, Kozbekçi Yusuf Paşa eşi), 7- Gevherhan (Sıra ile Öküz Mehmet Paşa, Recep Paşa, Siyavuş Paşa eşidir. )[52]

 

            15-I. MUSTAFA (Deli)

 

Babası             : III. Mehmet

Annesi             : İsmi kayıtlı değil

D. T.                : 1591/1592

Pahişah Ol Ta.: 22 Kasım 1617 (I.), 1622,1623 (2.)

Tanht İn Ta.    : 26 Şubat 1618

 

Eşleri               : -

Çocukları        : -[53]

 

 

            16-II. OSMAN (Genç Osman)                                                                      Babası             : I. Ahmet                                                                                    Annesi            : Mahfiruz Sultan                                                                                          D. T.               : 3 Kasım 1604                                                                                  Padişah Ol Ta.: 26 Şubat 1618

Tahttan İn Ta. : 19 Mayıs 1622

Ö. T.                : 20 Mayıs 1622

 

Bilinen Eşleri  : Meylikaya (Melek Sima),  Akile (Ukayle)                                                 2. Osman’ın kayınpederi Hoca Saadettin Efendi’nin 2. Oğlu Şeyhülislam Esat Efendidir. Bu eşinin adı Akile Hatundur.[54]                                                                                      2. Osman, 3. Murat’ın damadı olan ve güzelliğiyle bütün İstanbul’da ünlenen damat Pertev Paşa’nın ana tarafından Osmanlı olan kızıyla evlendi. [55]

Sadrazam Damat Kara Davut Paşa, Sultan Mustafa’nın ana-baba bir kız kardeşiyle evli olup –2. Osman’ın katlinde önemli rol oynamıştır.-[56]

 

Çocukları        : Mustafa, Ömer

Zeynep[57]

 

            17-IV MURAT

 

Babası             : I. Ahmet

Annesi             : Mahpeyker Kösem Sultan

D. T.                : 27 Temmuz 1612

Pad Old Ta: 10 Eylül 1623

 

Ö. T.                : 8/9 Şubat 1640

 

Çocukları        : Alaatin, Mehmet, Ahmet, Süleyman, Ruhiye, Safiye, Gevherhan, Kaya İsmihan, Ayşe, Hafise

Eş                    : -[58]

 

Damat Müezzinzade Filibeli Hafız Ahmet Paşa, 1. Ahmet’in büyük kızı Ayşe Sultan ile evliydi.[59]

Damat Recep Paşa[60]

Vezir Damat Bayram Paşa[61]

 

            18-SULTAN I. İBRAHİM (Deli)                                                    

 

Babası             : I. Ahmet

Annesi             : Kösem (Mahpeyker) Sultan

D. T.                : 4 Kasım 1615

Pad Ol Ta        : 9 Şubat 1640

Taht İnd Ta     : 8 Ağustos 1648

Öld  Ta            : 18 Ağustos 1648

 

Eşleri               : Hatice Turhan, Saliha Dilaşub, Hatice Muazzez, Hümaşah (Telli Haseki)                      

Çocukları: IV. MEHMET, II. SÜLEYMAN, II. AHMET, Cihangir, Selim

 

Ümmü Gülsüm, Beyhan, Atike (Sarı Kenan Paşa, sonra Müfettiş İsmail Paşa eşi) Orhan, Beyazıt, Gevherhan (Çavuş- zade Mehmet Paşa), Ayşe (İbşir Paşa ) Murat[62] 

 

            19-IV. MEHMET (Avcı)

 

Babası             : Sultan İbrahim

Annesi             : Hatice Turhan Sultan

D. T.                : 2 Ocak 1642

Pa Ol Ta          : 8 Ağustos

Hal Ed Ta        : 8 Kasım 1687

Ö. T.                : 6 Ocak 1693

 

Eşleri               : Emetullah Gülnuş, Cihanşah, Düriye, Nevruz, Afife

Çocukları        : MUSTAFA II. AHMET III. Beyazıt, Hatice (Musahip Mustafa Paşa- Moralı Hasan Paşa) Fatma (Tırnakçı İbrahim Paşa-Topal Yusuf Paşa) Ümmü Gülsüm (Küçük Osman Paşa) [63]

Damat Sadrazam Melek Ahmet Paşa[64]

Damat Sadrazam İpşir Mustafa Paşa[65]

Damat Sadrazam Kara Murat Paşa[66]

Damat Sadrazam Süleyman Paşa [67]

2. Vezir Damat Musahip Mustafa Paşa[68]

4. Mehmet kayınpederinin ve kayınbiraderinin 20 yıl devam eden sadaretleri devrinde çok rahat etmiştir. [69]

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa[70]                                                                 

 

            20-II. SÜLEYMAN

 

Babası                         : Sultan İbrahim

Annesi                        : Saliha Dilaşub Sultan

D. T.                           : 15 Nisan 1642

Pad Ol Ta                    : 8 Kasım 1687

Ö. T.                           : 22 Haziran 1691

Eşleri                           . –

Çocukları                    : Yok[71]

 

            21-II. AHMET

 

Babası             : Sultan İbrahim

Annesi             : Hatice Muazzez Sultan

D. T.                : 25 Şubat 1643

Pad Ol Ta        : 22 Haziran 1691

Ö. T.                : 6 Şubat 1695

 

Eşleri               : Rabia Kadın

Çocukları        : İbrahim, Selim, Hatice,

Asiye[72]

 

            22-II. MUSTAFA

 

Babası             : IV. Mehmet

Annesi             : Emetullah Rabia Gülnuş Hatun

D. T.                : 5 Haziran 1664

Pad Ol Ta        : 6 Şubat 1695

Taht İnd Ta     : 23 Ağustos 1703

Ö. T.                : 8 Ocak 1704

 

Eşleri               : Saliha Sultan, Şahsüvar Sultan, Alicebab Kadın

 

Çocukları        : Ahmet, Ahmet, Hasan, Hüseyin, Selim, III. OSMAN, İsa, Mehmet ve Murat’tır.

Emetullah (Sirke Osman Paşa eşi), Emine, (Çorlulu Ali Paşa, Recep Paşa, İbrahim Paşa, Muhassıl Abdullah Paşa eşleri), Rukiye, Zeynep, Safiye (Maktul-zade Ali Paşa, Mirza Mehmet, Kara Mustafa, Alaylı Hacı Ebu Bekir Paşa eşleri), Ayşe ( Köprülü-zade Numan, Tezkireci İbrahim, Koca Mustafa Paşa eşleri), Atike,[73]

 

            23-III. AHMET

 

Babası                         : IV. Mehmet

Annesi                        : Emetullah Gülnuş Sultan

D. T.                           : 33/31 Aralık 1673

Pad Ol Ta.                   : 22 Ağustos 1703                                                                             Taht İnd Ta                 : 1-2 Ekim 1730                                                                                Ö. T.                           : 1 Temmuz 1736                                                                          

Eşleri                           : Ayşe Mihri, Fatma Hümaşah, Gülnuş, Hüsnüşah, Hatem, Mihrişah Emine, Rabia, Rukiye, Emetullah Banu, Ümmü Gülsüm, Zeynep Sultan

Çocukları                    : Abdullah, I. ABDÜLHAMİT, Abdülmecit, Abdülmelik, Ali, Beyazıt, Hasan, İbrahim, İsa, Mahmut, Mehmet (4 tane), Murat (2 tane) III. MUSTAFA, Numan, Selim, (2 tane) Seyfettin, Süleyma https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/10-02-2026/23974257872972030846.jpg Yazarlar 100206 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-doneminde-kadin-100206.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-doneminde-kadin-100206.html 2026-02-09 09:25:04 2026-02-09 09:25:04 Bacıyan-ı Rum (Anadolu Kadınlar Teşkilatı)

13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Bacıyan- Rum, tarihte ilk defa kültürel, askeri, ticari, siyasi örgütlenmesidir.     

Kavramlar durumları görünür kılar. Bir durumu tarihin belirli bir döneminde ya da dönemlerinde süre gelmişse de yıllar sonra o durumu niteleyen kavram ortaya çıktığında tarih yanılgısına (anakronizme) dönüşmemek kaydıyla kavramlar durumlara genellenebilir. Bu açıdan Anadolu’nun toplumcu düşünce ve eylem dünyası bugün yaşadığımız birçok duruma tarihin çok erken devirlerinde ev sahipliği yapmıştır. Bunlardan birisi de hiç şüphesiz kadın mücadelesidir. 

 13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Anadolu Kadınlar Örgütü namı diğer Bacıyan-ı Rum, tarihteki ilk sosyal, kültürel, askeri, ticari ve siyasi kadın örgütlenmesidir. Fatma acı/Kadıncık Ana/Hatun Ana tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum, Selçuklular ve Osmanlı’nın kuruluşunda önemli roller üstlenmiştir.  

 Dünyada henüz Feminist Kadın Hareketleri ve kadın hürriyet mücadelesi ortaya çıkmamışken Anadolu’da kadınlar, devlet idaresi, ticaret, savaş ve sosyal alanlarda çalışarak önemli örgütlenmeler yapmışlardı. Anadolu’da “Erkek Öldürenler” diye tanımlanan İskit’li savaşçı Amazon Kadınlardan, Kadın Alplere ve Bacıyan-ı Rum’a kadar birçok hareket ve örgüt Anadolu’dan kadın mücadelesinin ne kadar eskiye dayandığını gözle önüne sermektedir. Dönemin Avrupa’sı ve İslam coğrafyasında kadının durumu düşünüldüğünde, Anadolu’daki kadın örgütlenmelerinin, ilerici ve inkılapçı bir denkleme denk düşen pozisyona sahip olduklarını kavramak gerekir.

 Ahilik Örgütü, Bacıyan-ı Rum ve Fatma Bacı Horasan’dan Anadolu’ya göç eden göçebe Türkmen zümrelerin, yerleşik hayata geçmesiyle beraber, sosyal ve ekonomik zorlukların bir sonucu olarak Bâtıni ve Bektaşi ideoloji ile Fütüvvet ilkeleri temelinde çeşitli sanat kollarına bağlı insanların kurmuş olduğu Ahilik Teşkilatı, Anadolu’da ekonomik, askeri, sosyal ve siyasi çalışmalarda bulunan bir organizasyondur. Kurucusu Hacı Bektaş-ı Veli’nin yakın arkadaşı olan Ahi Evran (Türk Halk Kültüründeki Nasrettin Hoca) olan Ahilik, Sultan Alaattin Keykubat devrinde önce Kayseri, Konya ve Kırşehir’in ardından da tüm Anadolu’da kooperatifler şeklinde örgütlenmiş, kadın erkek tük kesimlerin sosyal hayata katılmasıyla Moğol istilalarına karşı direnişte önemli roller üstlenmiştir.

 Ahilik örgütünün kadın kolu olarak Ahi Evren’in eşi ve Hacı Bektaş Veli’nin nefes avladı olan Fatma Bacı tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum ise tarihi kaynaklarda ilk defa Baba İlyas’ın torunu olan Tarihçi Âşık Paşa zadenin Tevarih-i Ali Osman adlı eserinde söz edilmektedir. İlgili kaynakta Anadolu Selçukluları devrinde Türkmenler arasındaki sosyal örgütlenmelerden ve Osmanlı’nın kuruluşundaki göçebe Türken unsurların etkisinden bahsederken Bacıyan-ı Rum örgütünde de hatırlanır.

 

            “Ayrılık can paresidir,

            Sıla gurbet çaresidir,

            Ahi Evran töresidir.

            Yarenlere yar meydanı.”

 

                                    Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu                    

 

            “… Rum’a (Anadolu) gelen dört grup insan vardır.

 

                        Gaziyan-ı Rum (Anadolu Gazileri),

                        Abdalan-ı Rum (Anadolu Abdalları)

                        Ahiyan-ı Rum (Anadolu Ahileri)

                        Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları)

                       

Hacı Bektaş Sultan bunların içinde Bacıyan-ı Rum’u tercih etti ki o da Hatun Ana’dır. Onu evlatlık kız edindi, keşiflerini ve kerametlerini ona gösterdi ve ona teslim etti.

İlk olarak Kayseri’de Örgücüler (Külahdüzar) Çarşısında kurulup tüm Anadolu’ya yayılan Bacıyan-ı Rum örgütü,

Kadınların çeşitli sanat dallarında yetiştirilip iş sahibi olmasını,

Kurulan sanayi sitelerinde aktif olarak iş hayatına katılmasına ve ürettikleri malları dükkânlarda satmalarına,

Kadınların eğitim ve öğretim çalışmalarına katılmalarına,

Ataerkil ve erkek egemenliğine karşı silahlı milis güçler kurulmasına,

Moğol ve haçlı saldırılarına karşı şehrin savunmasına kadar birçok yönde kadın örgütlülüğü sağlamıştır.

Bacıyan-ı Rum Örgütü üyeleri siyaseten aldıkları pozisyon, dini inançları, hayat tarzları ve kadın olmalarından dolayı Ortodoks resmi tarih yazıcılarının karalamalarına maruz kalmışlardır. Ortodoks Sünni anlayışın dışında bâtıni/heterodoks ve sen kritik inanca bağlı olan bu göçebe Türkmen kadınlar saray tarihçileri tarafından Dinsiz Türkmenler (Etrak-ı bi- din, Harici Babailer (Babaiyan-ı Harici), Rafıziler, her şeyi mubah gören zındık ve mülhidler şeklinde birçok suçlamaya maruz bırakmışlardır. Bacıyan-ı Rum örgütü aynı zamanda kadın ve erkek eşitliğinin bir nişanesi olarak kadın ve erkekli cemler ve semahlar yapmış, erkeklerle birlikte eşit bir şekilde toplantılara katılmışlardır. Tüm bunlarla beraber Moğol saldırıları karşısında ülkelerini savunmalarından dolayı binlercesi katledilmiş, tutuklanmış, mallarına el konulmuş ve sürgün edilmişlerdir. Mallarına el konulan Bacıyan-ı Rum üyelerinin malları Mevlevilere verilmiştir. O devirde Mevlana ve Mevleviler Moğol yanlısı tutum almaktadır. Mevlana Ahilerin mallarının kendilerine verilmesi için sultanlara bizzat mektuplar yazmıştır.        

 Âşık paşazadenin Hatun Ana diye söz ettiği Fatma Bacı namı diğer Kadıncık Ana aynı zamanda dönemin en önemli bilginlerinden Hamid El Kir Mani’nin kızıdır. Hamid El Kir Mani de Ahi Evran’ın kayınpederi ve hocasıdır. 1213 yıllarında doğan Fatma Bacı, Moğolların Kösedağ başarısından sonra savunmaya geçen Kayseri kuşatması sırasında Bacıyan-ı Rum üyesi birçok kadınla beraber esir düşmüş, yaklaşık 14 yık esir hayatı yaşamıştır.     

Esaretten kurtulduktan sonra 1260 yıllarında Kırşehir’e kocası Ahi Evran’ın yanına gelen Fatma Bacı, 1261e kadar burada kalmıştır. Bu devir Moğol yanlısı Rükneddin Kılıç Aslan’ın tahta oturtulması ve İzzetin Keykavus’un Anadolu’yu terk etmesi üzerine Moğollar tarafından Anadolu’nun uç bölgelerine sürgün edilen Türkmenler ve Ahiler, bu durumu kabul etmeyerek direnişe geçmişlerdir. Kırşehir, Ankara, Aksaray, karaman, Çankırı uç bölgelerde başlayan Türkmen direnişi bastırılmış ve Ahi Evran dâhil olmak üzere birçok Türkmen katledilerek Ahilik ve Bacıyan-ı Rum örgütü dağıtılmıştır. (1261)

Direnişin bastırılmasından sonra önce Ereğli daha sonra da Sulucahöyük’e giden Fatma Bacı, burada Hacı Bektaş Veli’nin dergâhına giderek onun nefes evladı olmuştur. Velayetnamede aktarıldığına göre Hacı Bektaş Veli Horasan’dan Anadolu’ya geldiğinde Fatma Bacı’nın babası Kir Mani’nin dergâhında bir süre kalması da muhtemeldir. Hacı Bektaş Veli’nin tüm yol öğretisini ve ilmini Fatma Bacı’ya aktarmış ve kendisinden sonra Fatma Bacı postşinliğe geçmiştir. Bu bağlamıyla Fatma Bacı’nın Kızılbaş Alevi toplumlar nezdinde önemli yeri vardır. Fatma Bacı’nın bu öğretisi Abdal Musa aracılığıyla tüm Anadolu’ya yayılmış ve Kızılbaş Alevi topluluklarda yaşatılmaya devam etmiştir.

“… Bazı zaviye ve müessislerin (63,74,32,81) numaralı kayıtlarda gördüğümüz kız Bacı, Ahi Ana, Sakari Hatun, Hacı Fatma Zaviyeleri gibi bazı zaviye şeyhlerinin de aynı şekilde kadınlar olması dikkat çekicidir. Bununla beraber bu sırada Anadolu’da kadın tekke şeyhleri görmek bizi hayrete düşürmemelidir. Yukarıda söz edildiği gibi Âşık Paşazade bu kadın dervişlerden Bacıyan-ı Rum adı ile söz eder. Hacı Bektaş’ın Rum Ahileri, Rum Abdalları ve Rum Gazileri gibi gruplar içinde Bacıyan-ı Rum’u ihtiyar edip, Kadıncık Ana (Fatma) adında bir kadına bütün kerametini göstermesi ve yolu ona bırakması da bu bakından anlamlıdır.”

Genel hatlarıyla sözünü etmeye çalıştığımız Bacıyan-ı Rum Örgütü, tespit edildiği kadarıyla tarihte bilinen en eski kadın örgütüdür. Kadınların işgücüne kendi başlarına katılması, erkek egemen düzene karşı örgütlenmesi ve kadın dayanışması bağlamıyla kendi devri içerisinde bir ilki gerçekleştirmiştir. Bugüne kadar çeşitli sebeplerden dolayı üzerinde yeterli çalışma yapılmamış bu kadın örgütü, Anadolu topraklarında kadın inkılabının en önemli mahalli dinamiklerinden biri olarak, günümüzdeki kadın hareketleri tarafından refere edilmeyi ve araştırılmayı fazlasıyla hak etmektedir. Bu durum aynı zamanda erkek egemen şoven milliyetçi kesimlerin inkılapçı hakların yarattığı bu gelişmeci değerleri kendi gelenekleri gibi kabul edip asimile etmesine karşı da bir set olacaktır.

Kadın cinayetleri nasıl politikse, tarihten günümüze kadar yaratılan kadın mücadeleleri de bu bağlamıyla siyasidir. Siyasi olarak denk düştüğü yer ise egemenlerin değil, ezilenlerin safı ve ideolojisidir. İstanbul Sözleşmesinin feshi sırasında bazı şovenist kesimler Bacıyan-ı Rum Örgütünü sık olarak refere ettiler. Oysa bazılarına ve fetvacılarına göre bu sözleşme, “Batıl, zındık ve sapkındı.”            

Ne acıdır ki bir zamanlar kadın mücadelesinin ilk örneklerinin sergilendiği Anadolu, bugün kadın cinayetlerinde başı çekmektedir.

Emre Ergül

Kaynak:

Mikail Bayram           Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum Çizgi Kitabevi Konya 2016

Abdülbaki Gölpınarlı Velayetname Menakıb-ı Hünkâr hacı Bektaş Veli İnkılap Kitabevi İstanbul 1990

Ömer Lütfi Berkan     Kolonizatör Türk Dervişleri Hamle Yayınları İstanbul

Necdet Türk               Âşık Paşazade Tarihi Bilge Kültür Sanat 2013

Sevgi Erol Işık            Ahilik Teşkilatı Ekin Kitabevi yayınları Bursa 2017[1]                       

             

            Osmanlı devrinde toplumu meydana getiren ailenin en önemli unsuru kadındır. Osmanlı devletinin kuruluş devrinde kadınlar sosyal hayatın içinde erkekler ile birlikte daha etkili olmuşlardır. Kadının ailedeki en önemli görevi annelik olmuştur. Konar-göçer ailelerde işlerin düzenleyicisi kadındır.

            Anadolu Selçuklu Devleti zamanında kurulan Bacıyan-ı Rum bu devirde de görevine devam etmiş ve özellikler yerleşmede (iskân) görev almışlardır. 

Ahi Evren’in eşi Fatma Bacı tarafından kurulan Ahiyan-ı Rum da görevine devam etmiştir. Bu teşkilatta görev alan kadınlar dokumacılık ve örücülük yanında özellikle uç bölgelerinde savaşlara da katılmışlardır. Ahi teşkilatlarında yer alanlar ayrıca tekke ve zaviyelerde misafirleri ağırlamanın yanında; zikir, sema ve sohbet meclislerine de katılmışlardır.      

 

Ahilikteki erkeklere,

 

“Eline, beline, diline sahip ol” öğüdü verilmişse;

 

Bacıyan-ı Rum kadınlarına da,

 

“Aşına, eşine, işine sahip ol” öğüdü verilmiştir.

 

Böylece Anadolu coğrafyasında Türk aile yapısı temel alınarak sağlam bir cemiyet hayatı meydana getirilmiştir.[2]

            Osmanlı döneminde hayat şekli dini uygulamalar ve toplumla ilgili baskılar belirlemiştir. Ferdin geri planda kaldığı hayat şekli kadının aile ve toplum içindeki yerini ortaya koymuştur.

            Kadının toplum içindeki yerini belirleyen en önemli şey kadın erkek ayrımı olmuştur. Erkeğin dünyası kadının hayatını edilgen bir konumda yönlendirmiştir. Erkek dışarıda iken kadın sadece içerdedir. Kamu alanında erkek, özel ve gizli dünyada ise kadın var oluyordu. Bu şekilde iki cinsin tüm ilişkileri kontrol altına alınmış oluyordu.

            Evlerde ve saraylarda harem ve selamlık vardı. Tesettür önemli bir belirleyiciydi. Kadın ev ortamında gösterişli ve şatafatlı bir şekilde giyinir, ev dışında ise vücut ölçülerini belli etmeyecek şekilde giyinirdi.

            Evlerin yollara bakan pencerelerinde kafesler olurdu.[3]

 

                        Evlilik, Hukuk ve Eğitim

 

            Eşler görücü usulüyle ve şahitler huzurunda nikâhları kıyılarak evlenirlerdi. Bazı bölgelerde erkek tarafı –günümüzde bazı bölgelerde hala uygulanan- gelin kızları hamamda yıkamak geleneğini uygularlardı. [4]

            Kadınların eşlerinden ayrılmak, mal ve mülk sahibi olma hakları vardı. İslam hukukuna göre 4 kadınla evlenmeye izin olsa da tek eşle evlilik esastı. Kadınların da cariyeleri olurdu ve bunlar gençte olsa erkekler yan gözle bakamazlardır.[5]   

           

                        Ailelerde Harem

 

            Kadınlar haremde kan bağı olanlar dışında hiçbir erkekle görüşmezler ve dışarıya çok çıkmazlar çıksalar da peçelerini sıkı, sıkı örterler.

            Evlilikler görücü usulü ile yapılır, evlenilen güne kadar görülmeyen damat adayları ailelerin büyükleri tarafından seçilirler.         

            Evin pencereleri kafesli olup dışarısı buradan seyredilirdi. Evde kadınların eş ve dostlarıyla birlikte yıkandıkları bir hamamcık bulunur.

            Hanımların harem günlerinde taşıyıp getirdikleri gelenekler vardır. İstenmeyen tüyleri almak için ağda hazırlamak, güzel kahve pişirmek, fakirlere kurban eti dağıtmak, büyü yapmak, kem gözlerden korunmak için nazar boncuğu takmak vs.[6]

 

                        Osmanlı’da Kadın

 

 

            Belirli istisnalar dışında hemen her dönemde kadın ile erkek sayısı birbirine yakın olmasına ve kadınla erkeğin, hayatın hemen her safhasını paylaşmalarına rağmen tarihi kaynaklarda kadınlardan hak ettikleri oranda bahsedilmemiştir. Bu sebeple tarihteki birçok kadının gerçek hayatı hakkında bilgi sahibi olunamadığı gibi, onların insanlık tarihine yaptıkları katkılar da genelde bilinmez olmuştur. Bu eksiklikler, zaman, zaman onlar hakkında yanlış ve eksik bilgilerin yayılmasına da sebep olmuştur. Haklarındaki gerçekler tam ve doğru olarak anlatılmadığı ve bilinmediği için onlar içte ve dışta genellikle batı toplamlarında eksik hatta çok yanlış tanıtılmıştır.

            Eksik ve yanlış peşin hükümlere göre kadınlar, üretime hiç katkısı olmayan, aksine hazırdan yiyen, idare eden değil, idare edilen kişidir. Hiçbir konuda söz hakkı olmayan, hukuki statüsü olmayan, mal mülk sahibi dahi olamayan, sadece evde yemek pişirip, çocuk bakan, dışarıya çıkınca kocasından ö adım geride yürüyen kadınlar bir çeşit 2. 3. sınıf insan durumundadır. Kısacası batılı zihniyete göre geçmiş toplum hayatında “Kadının adı yoktur.” Peki, gerçek öyle midir acaba?

            Osmanlı kadınının hukuki hakları ABD lileri şaşırtıyor! ABD li tarih araştırıcısı Ronald C. Jennings 1975 de Osmanlı şehirlerinin idarecileri olan kadıların idareleri sırasında tutmuş oldukları kayıtları incelemek üzere Kayseri’ye gelir. “Kayseri Kadı Sicilleri”nde rastlamış olduğu belgelere göre şehirdeki bütün kadınlar; mülk sahibi oluyorlar, onları satabiliyorlar, hatta ticaret yapabiliyorlardı. Kendilerinin veya yakınlarının kurmuş oldukları vakıflarda idareci olabiliyorlar, çok miktardaki paraları idare edebiliyorlardı. Buna benzer pek çok hak ve hürriyetleri yanında sahip oldukları bazı hukuki hak ve yetkileri de vardı. Bunların başında hukuki kişilikleri geliyordu. Buna göre bir kadın yanında kocası, babası veya ağabeyi, yani bir erkek akrabası olmadan mahkemeye gidip kendisine haksızlık eden kişiyi dava edebiliyor. Kadı karşısında yazılı sözlü ifade verip hakkını arayabiliyor, suçluyu mahkûm ettirebiliyordu. Ama isterse bu işi, kendisine vekil tayin ettiği birisi aracılığıyla yapabiliyordu. Ayrıca mahkemede şahitlik yapabiliyor, hatta bilinenin aksine kocasından boşanabilmek için davacı bile olabiliyordu. Üstelik bütün bu hak ve yetkiler Osmanlı hukuk sisteminin de bağlı olduğu İslam hukukuna dayanıyordu.

            Jennigs karşılaştığı bu belgeleri hemen yazıya dökmüş ve kadınların sosyal, ekonomik, hukuki durumlarını ele aldığı 60 sayfalık makalesinde Anadolu’da kadının hiç de zannedildiği gibi toplum hayatının dışında olmadığını ortaya koymuştur. 1990 da yazdığı diğer bir makalede ise, bu defa incelemekte olduğu Trabzon da, kadınların kendi mal ve mülklerini vakıf yoluyla bağışlamak suretiyle hem sosyal hem de ekonomik hayata nasıl katıldıklarını ortaya koymuştur. Kadınların bilinenin dışındaki durumları, daha sonra batılı başka araştırmacılar tarafından da çeşitli makale ve kitaplarda belirtilmiş, bilgi şölenlerinde (sempozyum) dile getirilmiştir.

 

                        Osmanlı Sarayında Kadın ve Harem

 

            Harem, Arapça haramdan gelir. Haram kanun dışı, korunan, ya da yasaklanmış demektir. Dini saflığı, temizliği hatırlatan bir kelimedir. Örnek Mekke-Medine çevresindeki kutsal topraklar Müslümanlar dışındakilere haramdır. Bu Kuran’da:

“TEVBE 28 - Ey iman edenler! Müşrikler bir pisliktirler. Artık bu yıldan sonra Mescid-i Haram'a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız Allah sizi dilediğinde lütuf ve ihsanıyla zenginleştirecektir. Allah gerçekten âlimdir, hakîmdir” şeklinde anlatılır. Korunan bu bölge mikad sınırı ile belirlenmiştir. Müminler bu sınırda ihrama girerek kıbleleri olan Kâbe’yi ziyaret ederler, tavaf yaparlar. Bu sınırda gelen ziyaretçilerin kimlikleri kontrol edilir Mümin olmayanlar bu sınırdan içeriye alınmazlar.         

Haram, kadının kendisi için de kullanılır ve mahrem şeklinde bir erkeğin eşini ifade ettiğinden manevi iffet ve saflığı belirtir. İslam inancında bu nikâhla gerçekleşir.

            Batıda harem bir çeşit “Mutluluk Evi’ni anlatır. Burada efendinin ona ait olan cinsi beraberlik haklarını kullanmanın din ile pek ilgisi yoktur.

            Harem aynı zamanda zengin konağında efendinin eşlerini ve hizmetkârlarını genellikle de hadım kölelerin gözetiminde tuttuğu bölümdür. Burada kadın hayatını idare eden o tek erkek ve yakın erkek akrabaları dışında bütün erkeklerden saklı tutulduğu ayrılıp kapatıldığı bir yerdir.

            Gündelik hayatta ise harem denilince, ailedeki kadınların, çocukların, dul kalmış kadın akrabaların ve kadın hizmetkârların bir arada dışa kapalı olarak yaşadıkları özel bölüm akla gelir. Kadın tutkuyu,  erkek mantığı simgeler.[7]

            Harem, Ortaçağdan 20. Yüzyıl başlarına kadar devam etmiş geleneksel bir kurumdur. Dışarıdan çok az kilinin girebildiği bu kapalı dünya, esrarlı atmosferiyle pek çoklarının düş gücünü kışkırtmış. Günümüze kadar “Harem fantezileri” üretilmesine kaynaklık etmiştir.

            Batılı düş gücünün gizemli ve erotik bir fanteziye çevirdiği harem kavramını fantezi olmaktan çıkarılmalıdır. Kadın tarihinin bu pek mahrem dünyasını, gerek harem kadınlarının gerçek hayatları ile gerekse de batılı ressamların ve yazarların soluk kesici ama iç gıcıklayıcı tasvirleriyle yan yana sergileyerek bir fanteziye ulaşılmalı.

            Osmanlı Sultanları 1540tan 1900lere kadar Topkapı’daki haremde yaşamışlardır. Burada yaygın olarak akla gelen cinsellikten daha çok şeyler gizlidir. Burada kadınlar kozasına rastlanır.

            Osmanlı’da savaş ve fetihler geniş bir şekilde ele alınıp yazıldığı halde kadın ve haremle ilgili bilgiler genelde tablolar, gezi kitapları, fotoğraflar, batılı yazar ve diplomatların romantik ve fantezilerle ele aldıkları uydurma tasvirler, haremden dışarıya sızdırılan, şiir ve mektuplar vs den elde edilir.

            Harem ve çok eşlilik sadece Türkiye’ye ait bit gelenek değildi. Haremler Asya’nın değişik bölgelerinde örnek Hindistan’da purdah (perde), İran’da Enderun ya da zenane gibi değişik adlarla tarih boyunca var olmuş. Çin’de Pekin’in iç kesimlerindeki Yasak Şehirde de kadınlar kapanmış, korunmaları ve kontrol altında tutulmaları için iç hadımlar kullanılmıştı.

            M.Ö. 6. Yüzyılda Banaras Kralı Tamba’nın 16.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. 15. Yüzyılda Malva Sultanı Gıyasettin Halaci 15.000 kadını kapsayan kalabalık haremi için surlarla çevrili ayrı bir şehirde “Gemi Saray” Cahaz Mahal’i yaptırmış.

            Moğol lideri Kubilay Han’ın 4 imparatoriçesi ve yaklaşık 7.000 cariyesi olduğu söyleniyor. Her iki yılda birkaç yüz binine yol veriyor, yerine tazelerini alıyor.

            Hint imparatoru Cihangir’in de Burası imparatorluk 6.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. Ayrıca iştahı kendi cinsine meyleder diye her zaman 1.000 erkek bekletilirmiş.

            Ancak en gelişmiş ve en kapsamlı harem bütün haremlere örnek olan Topkapı Sarayındaki imiş.

            Burada binlerce kadın birbirlerinden başka hiç kimseyi tanımadan yaşayıp ölmüş.[8]

       

                        Topkapı Sarayı Haremi

 

            Haremin Bölümleri

 

            Arabacılar Kapısı,                  Valide Sultan Koridoru

            Adalet Kapısı                         Valide Sultan Dairesi

            Kule Kapısı Nöbet Yeri         Valide Sultan Odası

            Meşkhane                               Valide Sultan Namaz Odası

            Baltacılar Ocağı                     Hamam Koridoru

            Sultanın Binek Taşı                Valide Hamamları 

            Haremağaları Mescidi            Hünkâr Hamamları

            Haremağaları Taşlığı              1. Abdülhamit’in Yatak Odası

            Haremağaları Koğuşu            3. Selim’in Has Odasına Giden Merdivenler

            Haremağaları Tuvaleti            3. Selim’in Has Odası

            Şehzade Mektebi                    3. Osman Köşküne Giden Koridor

            Cümle Kapısı                         3. Osman Taşlığı ve Köşkü

            Haremağaları 2. Nöbet yeri    Has Oda

            Aşhane Yolu                          Kadın Efendiler Koridoru

Meyyit Kapısı*                       1. Kadın Efendi Dairesi

Cariyeler Taşlığı**                 2. Kadın Efendi Dairesi

Mutfak                                    3. Murat Has Odası

            Kiler                                       3. Murat Köşkü

            Çamaşırhane                           1. Ahmet Kütüphanesi

Harem Hastanesi                    3. Ahmet’in Yemiş Odası

Cariyeler Avlusu                    Cariyeler Taşlığı**

Ebe ve Hizmetliler Koğuşu    Haseki Sultan Dairesi

Meyyit Kapısı*                       Mabeyin Taşlığı

Valide Taşlığı                         Şimşirlik[9]

 

            Osmanlılar dâhil Türk boyları Bizans’ın fethine kadar çok eşliydi. Fatih İstanbul’u fethettikten sonra onu daha öncekinden daha muhteşem yapmaya kararlıydı. Annesi valide sultandan evini, Konstantin’inin dul kalan eşi imparatoriçe Elen’in “Gynaecea”sına (kadınlar Diresine) benzer şekilde düzenlemesini istedi. Burası imparatorluk sarayının gözden uzak bir köşesinde bir iç avlunun ardında yer alırdı. Kadınlar burada görev gruplarına bölünmüş olarak ayrı bir hayat yaşarlardı. Fatih de padişah ailesinin yaşadığı bölümleri ayırmak, saray okulu açmak, köle hizmetkârlar kullanmak gibi Bizans uygulamalarını benimsedi. İslamiyet belirli şartlarla çok evliliğe izin veriyordu. Bu Bizans gelenekleriyle birleştirilerek harem ortaya çıktı.

            İlk Osmanlı sultanları Anadolu beyleri ve Bizans imparatorluk ailesinin kızlarıyla evlenmişlerdi. İstanbul’un fethinden sonra cariyelerle evlenmek bir gelenek oldu. Haremin hanımları, orada doğanlar hariç, Asya’dan, Afrika’dan, hatta kimi zaman Avrupa’nın dört bir yanından gelen kadınlardı.

            Efsaneye göre Marmara Denizi-Haliç arasındaki muhteşem Sarayburnu, delf kâhinleri tarafından yeni bir koloni için ideal yerleşim yeri olarak gösterilmiş ve eski Bizans Akropolü olmuştu. Fatih, fetihten sonra aynı kutsal noktada batıda Yeni Saray (Saray-ı Cedit) ya da Babıali (Sublime Porte) adı ile bilinen Topkapı sarayını yaptırdı.

            Sir William (Oriental) Jones, 1772de yazdığı “Servet Sarayı” adlı şiirinde:

 

                        “Akan yeşim dalgalandı, dolambaçlı lülelerle

                        Cilalı akik döşeli kaygan yatağında;

Ve buzdan bir kaya üstünde yükseldi sihirle

Göğe doğru, ışıl, ışıl ihtişamlı bir saray orta yerde” der.

 

Devlet gücünün merkezi olan sarayda, padişahın şahsi hizmetinde ve idari işlerde görev yapan binlerce kişi yaşıyordu. En mahrem bölüm, sarayın diğer bölümlerinden özenle ayrılmış olan padişah haremiydi. Bu haremin hikâyesi 1541 de Hürrem Sultan (Rokslan) ile başladı ve 1909a kadar devam etti. Devamlı değişim halindeki kadın ailesi dört yüz yıl boyunca burada yaşadı, sevdi ve öldü. Burası haremlerin en kusursuz örneği, kadını soyutlama sisteminin en ünlü simgesiydi.

Harem, padişahın özel dairesi olan mabeyin ile kızlar ağasının dairesi arasında yer alırdı. Valide Sultan’ın avlusu etrafında dizilmiş dört yüz kadar oda, diğer kadınların daireleri ve yatakhaneleri olarak kullanılıyordu.               

Haremi dış dünyaya bağlayan Araba Kapısı ve kuşhane Kapısı içerden haremağaları dışarıdan da saray muhafızı niteliğindeki baltacılar (teverdaran) tarafından korunurdu. Araba Kapısı haremin esas giriş kapısıdır. Dışarı ile bütün bağlantılar, şafakla açılıp ve hava kararınca kapanan bu kapıdan sağlanırdı.

Haremağalarının yaşadığı bölüm avluya açılırdı. Sağdan Altın Yola, ortadan Valide Sultan Dairesine, soldan odalıkların dairelerine gidilirdi. Dairelerin lüksü orada yaşayanların itibarı ile bağlantılıydı. Elbette en muhteşem bölüm padişahın yaşadığı yerdi. Üst seviyedeki hatunlar özel dairelerde otururken, yeni cariyeler ve haremağaları yatakhanelerde kalırlardı.

Çoğu zaman bini aşkın olan harem nüfusu 15.-16. Yüzyıllarda birkaç yüze kadar düştü. Bunun sebebi devletin çeşitli bölgelerine tayin edilen şehzadelerin saraydan ayrılırken kendi haremlerini yanlarında götürmeleriydi. Ne var ki 17. Yüzyıldan itibaren miras kanunlarında –Osmanlı ailesinin en yaşlı erkeğinin tahta çıkması- yapılan reformlar, şehzadelerin kendi kadınları ile “Altın kafeste esaret anlamına- gelse de sarayda yaşamalarına imkân sağladı ve toplam harem nüfusu iki bine kadar yükseldi. Ama burada karşımıza iki durum ortaya çıkıyor. Kaynaklar bize Altın kafesin haremlerindeki kadınların doğurmamaları için kısırlaştırıldıklarını da söylüyor.

Devlet yükselişin doruğa çıktığında çok genişlemiş Kafkas Dağlarından İran körfezine Tuna’dan Nil’e kadar büyük bir alana yayılmıştı. Topkapı ve haremin tarihi devletin azalıp çoğalan servetinin de göstergesi olmuştur. Kabarık saray masrafları, kadınlar arasındaki insafsız rekabet, siyasi gündemi etkileyen entrikalar ve tabii en önemlisi de çeşitli milletlere mensup bu kadınların eşsiz güzelliği, bütün dünyanın büyük ilgisini çekiyordu. Ancak hiçbir yabancı o duvarın ötesine izin verilmiyordu. Yabancı büyükelçilikler, seyyahlar, ressamlar ve yazarlar bir zamanlar içeride yaşamış kadın hizmetkârlardan ya da bohçacılardan duyduklarını her fırsatta aktarmışlar. Ancak bu hikâyeler genelde yakıştırma bir egzotizm bulamacıydı. Günümüzde bile ulaşılabilen kaynakların varlığına rağmen bu hikâyeleri doğrulamak çok zordur. [10]           

 

Harem Duvarları

 

            “Özel hayatlarımızın üzerine duvar çekilmelidir” sözü Osmanlıların bu konudaki tutumunu gayet iyi açıklar.

            Haremler gerçekten de kadınları duvarların arkasına hapsediyordu. Tarihçi Dursun Bey:

            “Eğer güneş –şems- dişi olmasaydı, o bile hareme giremezdi” der. Nitekim 4. Mehmet’in gözdesi Gülbeyaz 17. Yüzyılda:

            “Güneş hiç ziyaretimize gelmiyor, cildim tıpkıpı fildişi renginde” der.

            Dış dünyada yakınlıklar kurmak nerdeyse imkânsızdı. Bu sebeple gündelik harem hayatıyla ilgili şahsi ve birinci elden anlatmalar çok azdır. Haremde nasıl bir hayatın olduğu ve devam ettiğini anlayabilmek için, çeşitli kaynaklardan derlenmiş parçalar –pazıl gibi- bir araya getirilir. Böylece aldatıcı da olsa resim yavaş yavaş tamamlanır.

            Kaçırılarak ya da esir pazarından satın alınarak Müslüman olması sağlanan harem kadınlarının kaçı bu kaderi alınyazısı olarak benimsemiştir? Hanım Sultanların kaleme aldığı bir dizi mektuplar –Haremden Mektuplar- 1450-1850- haremde kendisini esir alanların dilini kusursuz öğrenemeyen, okur-yazar kadınların olduğunu biliyoruz. Acaba Hıristiyan ve Musevi kadınların çarptırıldıkları bu cezanın affı için kendi tanrılarına gizli gizli yalvardıkları olur muydu? Yoksa yürekli günahlarının kefaretini ödeyemeyeceklerine inanmanın utancıyla mı yaşamışlardı?  

            Elimizde haremde kara sanatlara başvurulduğu ile ilgili bilgiler var. Fal, büyü ve batıl inanç orada gizli ve açık taraftarlar bulmuştu. Kadınlar gündelik zorluklara dayanabilmek, derinlerinde kuluçkaya yatmış şeytanlarından kurtulabilmek için geleceği bilmenin yollarını arıyorlardı.

            Kalbini tutkularına yenik düşerek aşk ilişkilerine giren, sevgilileriyle gizlice randevulaşan isyankâr kadınların varlığını da biliyoruz. Topkapı Sarayındaki şık cilalı gizli odanın duygu dolu bir hikâyesi var:

            “2. Ahmet,(1691-1696) odalıklarından birinin gizlice hareme girip-çıkan delikanlı ile ilişkisi olduğunu öğrenir. Küplere binen padişah sevgililere tuzak hazırlar. Şaşkınlığa uğrayan âşıklar koşarak haremin koridoruna dalarlar. Padişah da peşlerindedir. Haremağalarının yaşadığı bölüme varınca kendilerini bir odaya atarlar. Padişah hançerini çekip arkalarından içeri dalar, ama odanın boş olduğunu görüp hayretler içinde kalır. Sevgililer sırra kadem basmışlardır. Bir mucize karşısında olduğuna inanan padişah dizüstü çöküp ağlamaya boğulur. Sonunda kutsal odanın altınla süslenip mabede çevrilmesini ister. Ne var ki harem kurallarına uymayanların bu türden ilahi müdahalelerle paçayı kurtarmaları çok enderdir. Sayılamayacak kadar çok kadın casuslar, rakiplerin fitne ve itirafları yüzünden ele geçmiş sonunu bulmuştur.

            Saadet kapısından bir defa giren kadın için bir daha geri dönüşün olmadığını bilmek harem duvarları ardında olup bitenleri bir ölçüde mazur gösterebilirdi. Şimdi o kapılardan geçip Saadet Evine, Topkapı Sarayına adım atalım.       

      

                        Bahçeler

 

            Çınar ve servi ağaçlarından bir koru ile çevrili olan bahçeler, güller, yaseminler, minelerle süslüydü. Dar yürüyüş yolları, içinde egzotik balıkların yüzdüğü nilüferlerle süslü havuzcuklar ile gezenin güneşten korunmak için sığınabileceği altın yaldızlı kameriyeleri ile sona ererdi. Bahçeler birer eğlence yeriydi. Kimileri çiçeklerle uğraşır, kimileri de ılık günlerde çıkılan gezintilerin keyfi ile yetinirdi. Gözdeler peşlerinde odalık ve haremağalarının meydana getirdiği maiyetleri ile o yollarda gezinir. Çiçek ve meyve toplar, kebap ve helva yer, çocuksu oyunlar oynayıp eğlenirlerdi.

 

                        Oyunlar

 

            Tablolardaki odalıklar, yetişkin kadınlardan çok çocuklara yakışır oyunlar oynarken resimleri yapılmamıştır. Ancak haremde yaş ortalamasının 17 olduğu unutulmamalıdır. Örnek “İstanbul Beyefendileri” adlı oyun sırasında kadınlardan biri erkek kılığına girer, kaşlarına kalın bir rastık çekilir, bıyık yapılır, başının üstüne kavuk yerine karpuz ya da balkabağı oturtulur. Sırtına ters yüz edilmiş bir kürk geçirilirdi. Kadın eşeğe ters biner, bir eliyle eşeğin kuyruğundan tutar, diğer eliyle sarımsak, soğan dizili bir tespih çekerdi. Biri eşeği tekmeleyip rodeoyu andıran oyunu başlatır.

Yaygın oyunlardan birisi de “Kovalamaca” idi. Kızlardan biri ayağı kaymış gibi yapıp havuza düşerdi. Dışarıya çakmaya çalışırken, çemberdeki kızlar da onu havuza itmeye çalışırlardı. Kız dışarı çıkabilirse ötekileri yakalayıp havuza atmaya çalışırdı. Padişah özel köşesinden bu oyunları seyreder, genellikle bir sonraki gözdesini böyle seçerdi.

            Haremden daha uzun ömürlü olmuş başka bir oyun da, kızlardan birisinin gözü bağlanır ve sorulurdu:  

            “Güzellik mi çirkinlik mi?” Ötekiler gözü bağlı kızın cevabına göre poz verip öylece dururlardı. Zaman dolunca göz bağı açılır, ebe beğendiğini seçer ve u-oyun böyle devam edip giderdi.

            Bazı padişah kızları ise kendilerine hediye edilen köle kız çocuklarla oyuncak bebekle oynar gibi oynar gibi oynar. Onları yıkar, saçlarını tarar, örer, haremli annelerinin yardımıyla onlara elbise dikerler, onları birer prenses gibi terbiye ederlerdi. Bu canlı oyuncak bebekler büyüdüklerinde genellikle padişah kızlarının hizmetine verilir, rakipleri evlendiğinde onlarla birlikte yeni evlere çıkarlardı.

 

                        Havuzlar

 

            Harem kadınları, sıcak ve nemli yaz aylarında içinde küçük gezinti kayıklarının bulunduğu mermer havuzlarda suya girer, güle oynaya banyo alır, sonra da havuzun başında sere serpe uzanırlar. 3. Murat arabesk oymalı paravanların arkasından, devamlı yeni oyunlar icat ederek suda oynaşan kızları seyrederdi. Saatlerce devam eden bu seyirler uyarıcı bir etki yaratmış ki yüz üç çocuğu olmuştur.

            Deli İbrahim’in ise kızları dalmaya teşvik için havuza inciler ve yakutlar serptiği söylenir. Onun saltanatı sırasında kızlar ağası bakire bir kız satın almıştı. Hareme girer girmez kızın karnı büyümeye başladı ve bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Aynı günlerde baş kadın efendi Turhan Sultan da erkek çocuk dünyaya getirmişti. Köle kız, şehzade Mehmet’e sütanne tayin edildi ve kendi bebeği ile padişahın haremine taşındı. Padişah kendi zayıf, mızmız şehzadesine hiç benzemeyen topaç gibi sağlıklı bebeği çok sevmişti. Oğlunu ihmal ediyor, köle kızın oğluna daha çok zaman ayırıyordu. Turhan Sultan bir gün bu durumdan yakınınca İbrahim çok öfkelendi, küçük şehzadeyi annesinin kollarından yakalayıp havuza fırlattı. Bebek kurtarıldı ama ömrü boyunca alnındaki yara ile yaşadı.          

 

                        Bilmeceler ve Masallar

 

            Havuzların suyunda oynaşan, eğlence olsun diye saatlerce birbirleri ile gevezelik eden, çocuksu oyunlar oynayan, cennet-cehennem kelimelerini dillerinden düşürmeyen, perili ve devli masallar anlatan harem kadınlarını gözle önüne getirebilmek pek zor olmasa gerekir. Genç olanlar kocakarıların anlattığı Acem masallarını, Leyla ve Mecnun gibi kayıp sevgilisinin peşinde geçen aşk hikâyelerini büyülenmiş gibi dinlerlerdi.

            Masallar genellikle “Gökten üç elma düştü, biri san, biri sana biri de masalı anlatana…” tekerlemesi ile biterdi. Oradaki “Ben” genellikle dinleyenlerle özdeşleşen masal kahramanıydı.           

            Güneş battıktan sonra ve şafak sökmeden önce kadınların dışarı çıkmaları yasaktı. Masallar işte bu zaman dilimi içinde doğup gelişiyordu. Uykusuzluk çeken harem halkı masallardan medet bekliyordu. Ayrıca birbirlerine bilmeceler de sorarlardı. Bu bilmeceler genellikle cevabını bilmeyenlere tehditler savururdu. Örnek:

 

                        “Sarıdır safran gibi

                        Okunur Kuran gibi

                        Ya bu bulmacayı çözersin

                        Ya bu gece ölüp gidersin”

 

            Bu bilmecenin 15. Yüzyılda ortaya çıktığı zannediliyordu. Özellikle çocuk yaşta olanlar o gece Azrail’i beklemeye başlarlardı.

           

                        Şiir

            Kadınların dünyadan koparılması, orta şartları, gözlerden uzak olmalarının niteliği ve akışı şiirde de yansımasını bulmuştur. Trajik olaylar, özveri, vazgeçişler ve karşılıksız aşklar başlıca temalardı. 2. Mahmut’un kız kardeşi Hatibullah Sultan ağabeyi ile arasındaki siyasi anlaşmazlıklar yüzünden Boğaziçi’nde bir yalıya sürülmüştü. Son şiiri “Ölümün Şarkısı” zehir içeceği iması taşıyan ve kendi sonunu önceden seçtiği duygusunu veren, önsezili dizelerdir. Hatibullah Sultan, “İçine acıdır Boğazın Suyu” diye ifade etmişti.

            Kimliği bilinmeyen bir odalık tarafından harem zindanının duvarına kazınmış bir şiir vardır. Ucuz bir ayna çaldı diye zindanı boylayan odalık, gözyaşlarını buradayken yazdığı şiire akıtmıştır.

 

                        “Kayboldu diye

                        İki paralık ayna

                        Yakalandı burada oturan

                        Muhafızlar tarafından”

 

            Şair hanım sultanların bu yetenekleri şehzadelere de geçmiş olmalı ki, otuz dört (36) padişahın on biri usta birer şair olarak bilinir.

Bu konuda geniş bilgi için bak Rüştü Sardağ Şair Sultanlar Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 1. Baskı Ankara 1982 Yavuz Sultan selim sefer için yola çıkmış ve bir yerde otağını kurmuş. O Yavuz ki en yakınları bile karşısına çıkıp söz söylemeye cesaret edemezlerdi. Bir görevli kız kendisine âşık olmuş ama onu söylemeye cesaret edememiş, çareyi otağın duvarlarına yazmakta bulmuş ve yazdıklarına Yavuz’un verdiği cevapla bir dörtlük ortaya çıkmıştır. 

 

“Âşık olan neylesin,

Derdi ne ise söylesin

Ya korkarsa ne söylesin

Hiç korkmasın söylesin.”

 

Bundan cesaret alan kız derdini söylemek için Yavuz’un karşısına çıkar öıkmaz dili tutulmuş ve yere yığılıp kalmıştır.

    

            Babaannemin okuduğu şiir benim de ezberimdedir.

 

                        “Felek hüsnün diyarında

                        Cüda kaldı bizi şimdi

                        Aramızda yüce dağlar

                        Iraktan merhaba şimdi”

 

                        İbadet

 

            Müslüman kadınlar namazdan önce abdest alırlardı. Başlarını örter, yere özel bir seccade serer, kötülük değmesin diye avuçlarını yüzlerine, gözlerine sürüp namaza öyle başlarlardı. Önce Mekke yönünde Kâbe’yi selamlar, sonra sessiz dudakları, dualarla kıpır, kıpır namaza dururlardı. Dizler ayaklar, eller, ayaklar, burun ve alın yere değmek zorunda olduğundan zorunlu olduğundan, namaz manevi olduğu kadar bedeni bir hareketti. [11]       

             

                        Çiçeklerin ve Kuşların Sırrı

 

            John Frederick Lewis’in An İntercepted Correspondence (Engellenmiş Bir Mektuplaşma) adlı tablosunda bir demet çiçekle yakalanmış kadın resmi yapılmıştır. Kadının hali insana, çiçeğin sevgiliden meydana gelen simgesel bir mesaj olduğunu düşündürür. Her çiçeğin ayrı bir anlamı vardı. Hareme misafir olma ayrıcalığını yaşamış olan Lady Mary Wordey Momtagu bu iletişim şekline hayran kalmıştı. Bunu ülkesine dönünce çevresine de öğretti ve çiçek dili ülkede salgın halini aldı. Gizli mesajların dilini çözme yollarını çiçeklerle nasıl haberleşileceğini ve çiçeklerin şifa gücünü anlatan kitaplar yayınladı. İngiliz kadınları bu reçeteleri hemen benimseyip gönül ilişkilerinde kullanmaya koyuldular.

            Topkapı Sarayında hatırı sayılır büyüklükte bir hayvanat bahçesi vardı. Çocuklar aslanların, kaplanların, leoparların ve çeşitli vahşi hayvanların teşhir edildiği Fil bahçesinde oynamaya bayılırlardı. Padişahlar eşlerine ve odalıklarına evcil niyetine maymun, leylek, egzotik kuşlar ve ceylanlar armağan ederlerdi. 17. Yüzyılda nedim ve Baki gibi büyük şairle ceylan kelimesini güzel kızları anlatmada mecaz olarak da kullanmışlardı.

            Saray bahçeleri bülbül, kanarya, güvercin cennetiydi. Kocaman renkli papağanlar ve papağanlar gevezelikleri ile kapalı kapılar ardındaki sırları ifşa ederlerdi. 2. Abdülhamit papağanlara tutkundu. Bu hayvanların kendisine ve tahtına yönelik olası tehditler karşısında uyarı görevi yapacağına inanmıştı. Yıldız sarayının odalarını çeşit, çeşit kuşlarla dolu kafesler, süsler, bahçelerde süslü bekçi köpekleri gibi dolaşan tavus kuşları istenmeyen misafirlerin ödünü koparırdı.

            En makbul sayılan kuşlar bülbüllerdi. Eski bir Türk atasözü “Bülbülü altın kafese koymuşlar ille de vatanım” der. Kim bilir belki şu hikâye buna en güzel örnektir.

            “Bir zamanlar bülbülün biri bir güle âşık olmuş. Onun sesini duyan gül, sapının üstünde titreyerek uyanmış. Zamanın bütün güller gibi o da saf ve masum, beyaz bir gülmüş.

            Bülbülün şarkısını dinlerken gülün yüreğinde bir şeyler kopmuş. Bülbül tir, tir titreyen gülün yanına yaklaşıp fısıldamış.

“Ben seni seviyorum gül, gül” demiş.

Bu sözler üzerine gülün minik kalbi hafice kızarmış ve pembe güller böyle ortaya çıkmış. Bülbül güle biraz daha yaklaşmış. Ama Allah dünyayı yaratırken güle dünyevi aşkı yasaklamış. Gene de gül taç yapraklarını aralamış ve bülbül gülün bekâretini çalmış.   

            Ertesi sabah gül utancından kıpkırmızı kesilmiş ve bundan da kırmızı güller ortaya çıkmış. O gün bugündür bülbül her gece gelip ilahi aşk için yalvarır, bülbülün şakımasını duyan gül tir, tir titrer ama taç yaprakları kapalı kalır. Çünkü Allah gülü bülbüle yar olsun diyerek yaratmamıştır.

 

                        Afyon

 

      https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/09-02-2026/26019265112043428274.jpg Yazarlar 100202 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-ailesi-kizlari-ile-aile-ici-evlenme-100202.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-ailesi-kizlari-ile-aile-ici-evlenme-100202.html 2026-02-08 14:25:06 2026-02-08 14:25:06 Osmanlı Ailesi İçinde Evlilik

Fatih’in Otlukbeli zaferinde önemli başarıları olan oğlu Mustafa 1474te valisi olduğu Konya’ya gelmeden Niğde yakınlarında öldü. Şehzadesi yoktu. Kızı amcası II. Beyazıt’ın büyük oğlu şehzade Abdullah ile evlenmiştir. Bu evlilik Osmanlı tarihinde 1920 ye kadar görülen aile içinde yapılan ilk ve son evliliktir. [1]

            Sultan Ahmet, Damat Abdullah’ın 1483de ölmesi üzerine 17 yaşında veliaht şehzade olmuş ve 1512 Nisanına kadar v29 yıl bu makamda kalmıştır.[2]

            Vahdettin’in kızı Rukiye Sabiha (Son Halife Abdülmecid Efendi-zade Ömer Faruk ile evlenmiş sonra ayrılmıştır.)[3]

                              

                               Atatürk’ün Damatlığı

 

          Sık anlatılan bir olay vardır. Mustafa Kemal Vahdettin’in kızı Sabiha Sultan ile yani Hümeyra Özbaş’ın teyzesi (ki Vahdettin’e “Şahbaba” diyen Hümeyra Sultan, son Osmanlı Padişah Sultan Vahdettin’in kızı Ulviye Sultan ile son Osmanlı sadrazamı Ahmet Tevfik Paşa’nın oğlu İsmail Hakkı Okday’ın evliliğinden dünyaya gelmiştir.)  Sabiha Sultan ile evlenmek ister ama saraydan izin çıkmaz. Hümeyra Sultan’a bu konuda bilgisi vardır diyerek bu konuyu sordum. O, 

         -“Emin olun, işin aslını bizim aileden kimse öğrenemedi” dedi.

         -“O olay şimdi başka şekilde anlatılıyor. Önce Mustafa Kemal’in aileye damat olmak istediğini, Sabiha Sultan’a talip olduğunu” söylerlerdi.

         “Sultan vahdettin ret etti” denirdi.

         “Bu yakınlarda başka bir dedikodu çıktı. Güya Şahbaba’m Vahdettin, Mustafa Kemal’e teyzemi vermek istemiş, Paşa bir ara padişah yaveri ya, oradan tanışıyorlar. Şahbaba’m haber göndermiş, Mustafa kemal de arkadaşlarına danışmış ve ret etmiş, damat olmak istememiş. Bunu yeni durdum. Bana çok enteresan geldi. Olabilir mi? Hangisi doğru bilmiyorum. Bu mesele aile içinde hiç konuşulmadı. En doğrusunu bilen mutlaka teyzemin kendisiydi, o da bundan hiç söz etmedi. Zaten vefat etti. Büyükbabam bu derece güçsüz bir hale mi gelmişti? Ama eğer paşa aileye damat olsaydı, bu, tarihte bir dönüm noktası olabilirdi. Paşa belki bütün idareyi eline alır, padişah, hanedan, sembol olarak gene başta kalırdı. Dizginler padişahın elinde olur, başbakanlığı, başkomutanlığı alırdı. İtalya’da böyle olmuştu. Ama Gazi o zaman da cumhuriyet üzerinde ısrar etseydi, her durumda (halükârda) bizim dışarı gitmemiz gerekecekti.

          Aileye göre Mustafa Kemal, Sabiha Sultan’ı bir değil iki defa istemiştir. Önce Sultan Reşat’ın, sonra da Sultan Vahdettin’in padişahlığı sırasındadır. Ancak her iki talep da aile fertlerinin anlattığına göre,

          “Sabiha Sultan’ın –Son Halife Abdülmecit’in oğlu şehzade- Ömer Faruk Efendi’den başka kimseyi gözünün görmemesi” sebebiyle ret edilmiştir. Sabiha Sultan’ın şehzadeye meyli, babasının aile içerisinde en sevmediği kişi olan Abdülmecit Efendi’ye gelin olacak kadar fazladır. Ancak bu büyük aşk zamanla sona erecek, çift boşanacak ve Ömer Faruk Efendi, bir başka hanedan mensubuyla Sultan Abdülaziz’in torunlarından Mihrişah Sultan ile evlenecek, sonra ondan da ayrılacaktır. Yakın çevresine de,

          -“Şu dünyanın işine bak dünyanın en güzel kadınını bırakıp en çirkiniyle evlendim” diyecektir.[4]

           

           

             

 

 

---

[1] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c4 106,123 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964

[2] T. Yılmaz Öztuna age C 5 sf 10

[3] Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c6 sf 3574

[4]Murat Bardakçı Osmanlı Hanedanın Sürgün Öyküsü Son Osmanlılar sf 40,41 Hürriyet gazetesi ve Matbaacılık A.Ş. İstanbul 2006   

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/08-02-2026/24449274123165122156.jpg Yazarlar 100181 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/mogollarla-evlilik-100181.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/mogollarla-evlilik-100181.html 2026-02-07 09:30:49 2026-02-07 09:30:49 Moğollar

Moğollar, bilhassa kültür bakımından Türkler’in en yakın akrabası olan kavimdir.  Bu sıfatla Türkler’in yanında Türk tarihinin birçok safhalarına katılmışlardır. Büyük Türk Hakanlığı’nda çok defa Moğollar da, Türkler gibi egemen kavim sayılmıştır. Fakat kültür bakımından Türklerden geri olmaları ve nüfus bakımından Türklerden az olmaları, onları devamlı ikinci derecede bırakmış, bilhassa AÇİNA OĞULLARI sülalesi Türk olduğu için, Moğollar bir imparatorluk hanedanına sahip olamamışlardır. Ancak Kırgız Türkleri Büyük Türk Hakanlığı’nı temsil eden Dokuz-Oğuz-On-Uygurları Türkler’in o çağa kadar ağırlık merkezi olan şimdiki Moğolistan’dan 9. Asır ortalarından Doğu Türkistan’a sürünce, Büyük Türk Hakanlığı’nın egemenliğinden kurtulmuş ve kültür seviyesi bakımından kendilerinden üstün bulunmayan Kırgızlarla iyice kaynaşmışlardır. Daha sonraları Kırgızlar, batıya doğru çekilmişler, Moğolistan’da Türk nüfusu tehlikeli şekilde azalmış, göçebe Moğol kabileleri, nüfus bakımından, Türk kabilelerine üstünlük kazanmışlardır.  Bu durum Cengiz’i ortaya çıkarmıştır. Bununla beraber bu ülkelerde Türk ve Moğol kabileleri o derece karmakarışık ve iç içe yaşıyorlardı ki, tarihçiler çok defa hangi kabilenin Türk, hangisinin Moğol olduğunda, daha açık bir deyişle, hangisinin Türkçe, hangisinin Moğolca konuştuğunda tereddüt etmişlerdir.  Fakat Cengiz’in ortaya çıkışını kavramak bakımından faydalıdır ki, artık 10. Asırdan sonra Türkler, Türkistan’dadırlar. Moğolistan’a kalmış Türk kabileleri arasında devlet kuracak çapta bir hareket olmamış, bir hanedan ortaya çıkamamıştır.

Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan’a göre Cengiz Türk’tür. Ona göre Cengiz, Açinaoğulları’ndan olup, son Göktürk Hakanlarından birisinin 25. Batından torunudur. Nitekim Göktürk hakanları gibi sarışın ve ela (gök) gözlü olduğu sabittir. Klaproth gibi bazı uzmanlar da bu iddiada bulunmuşlardır. 

Cengiz, Çin’de egemenlik kurmuş olan Şatolardan inmiştir. Bu Cengiz’in Türk olduğuna en önemli delil teşkil eder. Zira Şatoların Göktürklerin bir kolu olduğu bütün tarihçiler tarafından kabul edilmiştir. Türk ve Moğollarda aile şeceresi konusunda gösterilen mutasapçıpça denilecek titizlikte başka bir ihtimal düşünmeye imkân bırakmaz.

Zeki Velidi Togan’ın iddiası bundan ibarettir. Bundan başka,

Cengiz’in Moğolca’nın yanında Türkçe bilmesi onun Türk olduğunu ispat etmez. Zira Türkçe büyük bir kültür dilidir. Cengiz’in ataları da Türkçe konuşmuştur.

Cengiz, cihan devleti peşinde koştuğu için tabiatıyla esi Türk cihangirlik ananesine sahip çıkmış ve kendini bütün Türklerin ve Moğolların idarecisi saymıştır. Bu da onun Türk olduğunu ispat etmez.

Cengiz’in ordusunun büyük bir bölümü de Türklerden meydana geliyordu. Çünkü Moğol nüfusu bunun için yeterli değildir Ordusunun çoğunluğunun Türk olması da onun Türk olduğunu ispat etmez.                   

Sonuç olarak denilebilir ki, Cengiz’in mensup olduğu Kıyat kabilesi, eski bir Türk ailesidir. Fakat Moğollaşmış, Moğol derebeylerinden biri olmuştur. Cengiz hanedanı da, Türkleşinceye kadar kendilerini Türk değil Moğol saymışlardır. 13. Asırda Türkler Müslüman oldukları için, bu iki akraba kavim, tamamen düşman olarak karşı karşıya gelmişlerdir. Cengiz Türk devletlerini çiğneyerek büyük devletini kurmuştur. Torunlarının Türkleşmesi sonucu değiştirmez.[1]      

Kireyitler arasında Hıristiyanlık çok yayılmış olup, İlhanlı Devleti’nin önemli mevkilerinde bulunmuşlardır. Çünkü Hülagu’nun baş ve en önemli sevgili eşi Dokuz Hatun, Kireyit hükümdarı Onğ han’ın torunudur. [2]   

 

                İlhanlılar

 

Cengiz Devleti’nin 4 parçasından birisinin başında bulunan idarecilere İl-Han denilirdi. İl-hanlar, Türkiye’nin yani Anadolu Selçuklu Devletini -1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra- kendilerine bağladıkları için, Türkiye tarihindeki rolleri önemlidir. Osman oğlu Orhan Gazi bile bile başlangıçta İlhan’a bağlıydı.

3. İl-Han Ahmet Teküdar Müslüman iken halefleri tekrar Şamanlığa dönmüşlerdir. 7. İlhan Gazan han tekrar Müslüman olmuştur. Bu 1295 tarihi, İlhanlıların Müslüman ve Türk olmalarının başlangıcı sayılır. Gazan İlhan’ı, 4. Kılıç Aslan’ın kızı ve 3. Gıyasettin Keyusrev’in kız kardeşi Hüdavend Selçuk hatun yetiştirmiş ve ona İslam dinini telkin etmiştir. Selçuk hatun, Argun İlhan ile evli idi ve Gazan’ın üvey anası oluyordu. 13. Nisan 1330 da Niğde’de ölmüş ve meşhur Hüdavend Hatun Türbesine gömülmüştür.     

İlhanlı hanedanı mensupları içinde Müslüman ve Şaman olanlardan başka Budistler veçeşitli Hıristiyan mezheplerine bağlı olanlar da vardı.[3]

Cengiz’in oğulları, yüzyıllarca kendilerini dünyanın en asil hanedanı telakki etmişlerdir. İl-Han, Abaka, Bizans İmparatoru Mihail Paleologos’un kızını sarayında cariyeler arasında katmış, kalabalık Türk ve Moğol eşleri ile aynı payeyi vermemiştir. İmparator 2. Andronikos’un kızı prenses Maria da İl-Han Olcoyto tarafından ancak “kuma” yani cariye olarak kabul edilmiş, asla hatun yani eş mevkiine yükseltilmemiştir.

Altın-Ordu imparatoru Özbek Han da Bizans prensesini cariyeleri arasında saymıştır. Üstelik bu prenseslerden çocuk sahibi olunmamış, yalnız Türk ve Moğol eşlerden çocuk sahibi olmaya özen gösterilmiştir. [4]      

Moğol İdarecilerinin Selçuklu Kızlarıyla Evlenmeleri

Uygurlar’dan Emir Tarımtaz, Gazan Han, devri emirlerinden olup, Gazan Han’ın çok güvendiğ Taycu (?) Bahşi’nin oğludur. Aynı zamanda  Olcaytu’nun yakın emirlerindendir. Diğer kardeşlerinden Sünüktaz (?) ve özellikle Eretna, Orta Anadolu’ya geldği zaman bir devlet kurmuştur.

Abaka Han, Selçuk Hatun’u demavent tarafına gönderiyordu.[5]   

 

---

[1]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 141,142 Hayat Yayınları İstanbul 1964       

[2]Faruk Sümer Anadolu’da Moğallar 2 . Baskı  sf 12 Türk Tarih Kurumu Yayınları Ankara 2024

[3]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 148,149 Hayat Yayınları İstanbul 1964       

[4]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 152 Hayat Yayınları İstanbul 1964        

[5] Faruk Sümer Anadolu’da Moğallar 2 . Baskı  sf 19,20 Türk Tarih Kurumu Yayınları Ankara 2024

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-02-2026/26164319993077127963.jpg Yazarlar 100172 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dogu-anadolu-turk-devletleri-nde-evlilik-100172.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dogu-anadolu-turk-devletleri-nde-evlilik-100172.html 2026-02-06 09:26:32 2026-02-06 09:26:32 MENGÜCEKLER  

Anadolu Fatihi ve Türkiye Devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Danişment Gazi’nin kız kardeşinin oğludur. Bu yüzden Artuk Bey’in fetihlerine varis olmasının kolaylaştığı muhakkaktır.[1]                                                                                                                                                                                 Sultan 1. İzzettin Keykavus, ana tarafından 2. Kılıç Aslan’ın torunu olan Erzincan Meliki Mengücekoğlu Fahrettin Behram Şah’ın kızı Selçuk Hatun ile büyük bir törenle evlendi.[2]                  Selçuklu Sultanları ile karşılıklı evliliklerle dostluklar kuran Behram Şah 1225 te ölünce yerine olu Alaattin 2. Davutşah geçti.[3]                                                                                                                                                            Sultan 1. İzzettin Keykavus Behram Şah’ın kızı ve kendi hala-zadesi Selçuk Hatun ile evlenmesi iki hanedan arasındaki yakınlığı ve dostane ilişkileri daha fazla kuvvetlendirdi. Bu evlilik devrin iktisadi durumu, sosyal ve medeni hayatı bakımlarından önemli bir olaydır. İzzettin Keykavus Selçuk Hatun’u istemek amacıyla Erzincan’a bir elçi göndererek olumlu cevap aldı. Bu karar üzerine ehram Şah her beldeden meşhur terziler ve sanatkârlar getirterek gelinin çeyizini üç ay içinde tamamlamaya çalıştı. Selçuk Hatun’a ağır ipekli elbiseler, mücevherli yüzükler, gerdanlıklar, altın ve gümüş eşya, pek kıymetli hediyeler hazırlandı. Köleler, cariyeler, atlar ve katırlar seçildi. İzzettin Keykavus hazırlığın bittiğini öğrenince Sivas’tan meşhur emirlerin refakatiyle büyük bir düğün alayını Erzincan’a gönderdi. Nikâhı kıymaya Kadı Şerafettin görevlendirildi. Sivas’ta ve Erzincan’da ihtişamlı düğün başladı. Karşılıklı olarak defterler dolusu hediyeler takdim edildi. Behram Şah Erzincan’a gelenlere dağıtılmak üzere 300 hilat, 30.000 dirhem para ve hediyeleri Emir-i Meclis aracılığıyla gönderdi. Gelin alayı Erzincan’dan Sivas’a dönünce şehirde bir hafta devam eden bir düğün yapıldı. Sultan memleketlerine dönen Erzincan beylerine 100 at 100 katır dengi hediyeler 200 at ve katır, 500 hilat ve 70.000 dinar altın hediye ve ihsan etti.[4]                                                                                                                                 Fahrettin Behram Şah (1168-1225) ve eşi İsmetiye Hatun âlimlere ve din adamlarına çok hürmet ederlerdi. Bahaattin Veled çocuk yaşta olan oğlu Mevlana Celalettin Anadolu’ya gelirken Malatya’dan Erzincan’a geçmiş ve orada onların misafiri olurlar. Misafirler Erzincan Akşehir’ine vardıklarında Sultan’ın ricası üzerine burada yaptırdığı medresede ders verir. Aha sonra Alaattin Keykubat’ın çağrısına uyarak Konya’ya gelirler. [5]                                                                                                            Mengücek Gazi’nin ölmesinden sonra yerine geçen oğlu İshak, Danişmentli Melik Gazi’nin kızı ile evlenmişti.[6]

                                                                                                                                                                                                                            Divriği Mengücekleri                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Divriği Mengücekleri Mengücek Gazi’nin torunu Süleyman ile fakat Divriği’deki abide eserler onun oğlu Şahinşah ile başlar. Şehinşah’ın iki oğlu olup yerine Süleyman’ın geçtiği, diğer oğlu İshak’ın ise 13. Asır ortalarında Kayseri’de bulunduğu anlaşılıyor. Divriği Ulu Cami 1228/626 da yapılmış olup, Süleyman’ın oğlu Ahmet Şah’a aittir. Kitabesinde metbu olan Alaattin Keykubat’ın adı da yazılıdır.  Divriği Dar-üs Şifası (Hastanesi) Fahrettin Behram Şah’ın kızı ve Ahmet Şah’ın eşi Turan Melek Hatun’a aittir. Ulu Camii’ne bitişik birçok medrese ve türbe de vardır. Ahmet Şah ile anası Fatma Hatun’un 641 Muharrem/Temmuz 1243 tarihli Divriği Mahkemesinde Ulu Camiye ait vakıf ve tescil edilen vakfiye günümüze kadar gelmiştir. [7]                                                                                                                             Mengücekoğulları veya Mengücekler devleti, Malazgirt Zaferi yıllarında yani 1071 e doğru başlamış 1252ye kadar 181 yıl devam etmiştir. Devlet, Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı olup, bu bağlılık 2. Kılıç Aslan zamanında daha da artmıştır. Başkenti Erzincan olup daha sonra Kemah’a taşınmıştır. Devletin bir de Divriği şubesi olmuştur. En geniş zamanında Erzincan, Gümüşhane, Giresun, Divriği, Kuzey Tunceli taraflarına egemen olmuşlardır.                                                                     Devletin Kurucusu Mengücük veya Mengücek, Gazi Süleymanşah’ın maiyetinde Anadolu’nun fethine katılmıştır. Yerine oğlu Melik İshak geçmiş ve devlet iki şubeye ayrılmış asıl şube Erzincan-Kemah, diğeri Divriği’dir. Onun yerine oğlu 1. Davut onun yerine de oğlu Behram Şah sonra onun oğlu 2.Davut geçmiş ve Erzincan’da saltanat sürmüştür. Behram Şah, Türk asıllı büyük Farsça mesnevi şairi Nizam-i Gencevi tarafından övülmüştür.                                                                                                                     Melik Mehmet’in kız kardeşi olan prenses önce Sultan 2. Kılıç Aslan ile evlenmiş (Fakat Danişmentoğlu Zünnûn ile 1159 sonra da Halep Melik’i İsmail Zengi ile 1172 de evlenmiştir.        Behram Şah’ın oğullarından Selçuk Şah Kemah ve diğer oğlu Muzafferettin Mehmet de Şebinkarahisar’ında hüküm sürmüşlerdir. Behram Şah’ın kızlarından Turan Melik Hatun, hanedanın diğer oğlu Muzaffereddin Mehmet de Şebinkarahisar’da egemen olmuştur.                                            Behram Şah’ın kızlarından biri olan Turan Melik hatun hanedanın Divriği dalından Ahmet Şahla, diğer kızı Selçuk hatun ise Sultan izzettin Keykavus ile evlenmiş, diğer bir kızı da Erzurum Selçuklu Meliki Tuğrul Şah’la evlenmiştir.                                                                                                     Muzafferiddin Mehmet’in kızı ile de 2. Keyhusrev evlenmiştir. Muzafferiddin Mehmet’in oğulları İzzettin Siyavuş, Fahrettin Süleyman,  Nasırettin Behram Şah Selçuklu hizmetine girmişlerdir.       Divriği dalının kurucusu Melik İshak’ın diğer oğlu Süleyman olup yerine Şehinşah, sonra onun oğlu 2. Süleyman ve daha sonra da bunun oğlu Ahmet Şah ve nihayet sonuncusunun oğlu Melik Salih geçmiştir.[8]                                                                                                                                                                       Anadolu Fatihi ve Türkiye Devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Danişment Gazi’nin kız kardeşinin oğludur. Bu yüzden Artuk Bey’in fetihlerine varis olmasının kolaylaştığı muhakkaktır.[9]                                                                                                                                                                           Saltuklların yerine geçen Selçuklu Sultanlarından Tuğrul Şah’ın eseri olan Erzurum kalesinin kitabelerin birinde Erzincan Mengücek Hükümdarı Fahreddin Behram Şah’ın kızı olan hatuna aittir.[10] .                Sultan 1. Kılıç Aslan’ın oğlu Tuğrul Aslan adına Malatya’yı idare eden anası Hatun, Artuklu Gazi ile evli olarak, Mengüceklere ait olduğu anlaşılan Tunceli (Dersim) ve Palu havalisini işgal ettiler.[11]                                                                                                                                                                                         Mengücek oğlu İshak, Belek Gazi’nin Haçlılarla karşı savaşa gitmesinden faydalanarak 118 de bu ülkeleri kurtardı. Belek 1119 da haçlı seferinden dönünce Mengücek üzerine yürüdü. Belek Artuklu ordusuna karşı koyamayacağını anlayınca gittiği Trabzon’da buranın dukası olan Konstantin Gabras’tan yardım istedi. Buna karşılık Trabzon ve Canik Hıristiyanlarına karşı da Danişment Oğlu Melik gazi ile de anlaşma yaptı. Bu şekilde ilerleyen Bizanslılar ve Mengücekler karşısında Artuklular ve Danişmentliler de onlara karşı harekete geçtiler. İki taraf Erzincan kuzeyindeki Şıran bölgesinde karşılaştılar.  Gabras ve İshak’ın da esir edildiği bu savaşta beş bin Rum da öldürüldü. Gabras 30.000 duka karşılığında kurtulup Trabzon’a gitti. İshak da Danişmentli Melik Gazi’nin damadı olduğu için hiçbir şarta bağlı olmadan serbest bırakıldı ve kayınpederinin nüfuzu altında yaşamaya devam etti.[12]

Erzincan Bey’i Alaattin (Davud-Şah) Süryani kaynaklarına göre 1151 de eşi tarafından yayın kirişi ile boğdurulmuş, Divriği (Dibariği) de bulunan kardeşi Süleyman Şah’ı çağırarak onunla evlenmiş ve ülkeyi onun idaresine teslim etmiştir. Süleyman Şah iki Mengücekli kolunu idare etmiş ancak kendi ülkesi olan Divriği de eğmen olmuş, Erzincan’ı da bağlı olarak idare etmiştir. [13]

Sultan Alaattin Keykubat, Gürcistan fetihlerine başlayınca (1230) onunla dostluk kurmaya çalışan kraliçe Rosudan kızını da Sultan’ın oğluna vadetmişti. Gıyaseddin Keyhusrev tahta çıkınca Maliye Nazırı Şahabettin Müstevfi’yi büyük bir çeyiz ve hazine ile Gürcistan’a gönderdi ve nikâh yapıldı. Gelin büyük bir alay ile Erzincan’a oradan Kayseri’ye doğru yola çıkmıştır. Sultan, melikenin (prenses) yol boyunca istikbali ve tazimi için para saçılmış şehirler ve köşkler ışıklandırılmıştır, gelin bu şenlikler ve musikiler eşliğinde yoluna devam etmiştir. Sultan Gıyasettin Keyhusrev de eşini Kayseri’de karşılamış ve düğün orada yapılmış. Gürcü Aznavurlarına (Bey) birçok hediyeler verilmiştir.[14] Erzurum’daki Çifte Minare Alaattin’in (Keykubat) kızı Hwand Hatun tarafından yaptırılmıştır. Son Erzurum Meliki Cihan Şah’ın bu Selçuklu Sultan’ın damadı olduğu ile ilgili kayıt vardır. Abidenin Hatuniye adını alması da bundandır. Ruslar 1828de Erzurum’u işgal edince Çifte Minare zarar görmüş, mezara da zarar verip kitabesini Rusya’ya götürmüşlerdir. [15]  

                DANİŞMENTLİLER                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Danişmentli Anadolu Türk Devleti Anadolu Selçukluları’na bağlı olarak yaklaşık 1095 ten 1175 Haziran’ına kadar yaklaşık 80 yıl devam etmiş, yani Türkiye Devleti’nin bir parçası olmuştur. Devletin esas sahası Sivas Tokat, Amasya çevresiydi. 1127-1142 arasında 15 yıl genişlemiş, Ankara, Çankırı, Kastamonu, Çorum, Yozgat çevrelerine eğmen olmuştur. 1127 den 1175 Haziran’ına kadar 48 yıl Malatya, 1127den 1173 e kadar 46 yıl da Kayseri Danişmentoğulları’nın olmuştur. Danişmentoğulları 1. Mesut’tan sonra yani 2. Kılıç Aslan zamanında tamamen Konya’ya bağlanmıştır.                                                                                                                                                                                                                                                  Devletin Başkentleri                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Niksar                   1095?-1127=32?                                                                                                             Malatya                1127?-1135=8                                                                                                                  Kayseri                 1135-1142=7                                                                                                                                    Sivas                      1142-1171=42                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Devletin kurucusu Emir Gazi Danişment Taylı Bey’in –Balıkesir’in Edremit ilçesine bağlı Taylıeli (Taylı Baba) adlı bir köy bulunmaktadır- adı bazı kaynaklarda “Mehmet” bazı kaynaklarda “Ahmet” şeklinde geçmektedir. Danişment Bey Anadolu’nun fethine katılan ve Türkiye’nin kurulmasında rol oynayan büyük komutanlardan birisi olmakla beraber devleti esas itibarıyla Süleymanşah’ın gazabına uğrayıp Anadolu’dan kovulan Artuk (Artık) Bey’in fethettiği Yeşilırmak vadisinde kurulmuştur. Anadolu Fatihi ve Türkiye Devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Danişment Gazi’nin kız kardeşinin oğludur. Bu yüzden Artuk Bey’in fetihlerine varis olmasının kolaylaştığı muhakkaktır.[16]                                                                                                                                                                   Danişment Gazi’nin yerine önce Emir=Prens, sonra Melik=Kral unvanıyla oğlu Gazi Bey geçmiştir. Gazi Bey’den sonra devlet iki kola ayrılmıştır. Gazi Bey’in büyük oğlu Melik Mehmet Kayseri, Sivas’ta, küçük oğlu Melik Aynuddevle Malatya’da saltanat sürmüştür.                                                              Melik Aynuddevle, 1. Kılıç Aslan’ın oğlu Melik Aslan’ın kızı ile evliydi. Bu Selçuklu prensesi 1152 Haziran’ında oğlunun namına saltanat naibesi olmuştur. Oğlu Melik Alaattin Zu’l-Karnayn’dir. Ondan sonra Melik Alaattin’in 3. Oğlu Malatya’da tahta çıkmışlardır. Artukoğlu Fahrettin Kara Aslan’ın kızı sırasıyla bu 3 kardeş ile evlenmiştir. 1175 Haziran’ında Selçuklular bu dala son vermişlerdir. Bu dalın son hükümdarı Melik Efridûn bu tarihte 18 yaşında ölmüştür.                                                                                Esas dalda ise Melik Mehmet’in yerine kardeşi Melik Nizamettin Yağı-Basan geçmiş. Bu kişi 1. Sultan Mesut’a damat olmuştur.  1150 de Yağı-Basan 1164 Eylül’ünde Melik İsmail ile evlenen bu Türkiye devleti prensesi 1174 Kasım’ında öldürülmüştür.                                                                                             Yağı-Basan’ın yerine Melik İbrahim’den olan torunu Melik Şemsettin İsmail, sonra Melik Mehmet’in oğlu Melik İmadettin Nasırettin Zünn’un da Sultan Mesut’a damat olup, bir de 2. Kılıç Aslan’dan dul kalan Selçuklu prensesi ile evlenmiştir. Zünn’un 1175 Aralık’ından 1173e kadar yalnız Kayseri’de hüküm sürmüş Sivas’ı kaybetmiştir.                                                                                                                Melik Yağı-Basan’ın kızlarından biri Sultan Mesut’un oğlu Melik Şehenşah ile diğerleri de Artukoğlu Fahrettin Kara Aslan’la evlenmiştir. Yağı-Basan’ın 4 oğlu vardı.[17]                                               Fahrettin Kara Aslan Harput’u idare eden oğlu Nasrettin’in 1163 Nisan’ında Erzen Beyi Devlet Şah’ın kızı ile düğününü yaptıktan sonra ordusu ile hareket edip Diyarbakır’ı (Amid) kuşattı. Necmettin Alpı da Şemsettin Sevinç komutasında bir kuvvet gönderip kuşatmaya katıldı. Çünkü şehir eski sahipleri olan İnal oğullarından ihtiyar Cemalettin Mahmut vezir ailesi Nisan Oğulların egemenliğine düşmüş, halkı da onların zulümlerinden ezilmiş bulunuyordu. Artuklular bu müstahkem şehri bir Mağribinin imal ettiği mancınıklar ile dövüyor, demir ile desteklenen kuleler ile savaşı şiddetlendiriyordu. Nisan oğlu Kemalettin de içeriden savaş makineleri kurmuş; halkın savunmaya katılması için onlara birçok vaatlerde bulunmuş, komşu hükümdarlardan da yardım istemişti. Şiddetli kuşatma sırasında Diyarbakır’da yaşayan Hıristiyan ve Yahudileri surlardan dışarı atınca Kara Aslan bunları esir etti. Nisan oğullarının isteği üzerine Danişmentli Yağı-basan yardıma geldi ve barış teklifinde bulundu. Ara Aslan kayınpederinin bu teklifine hiddetlendi, fakat cevap vermeden 1163 Eylül’ünde 558 Şaban kuşatmayı kaldırmaya mecbur oldu. Damadı gelmeyince kızan Sivas hükümdarı Yağı-basan da Harput ve Çemişgezek bölgesinde Kızan, Karsen ve Tell-patrik beldelerini yağma, Sumişki kalesini zapt etti. O Artukluların memleketlerinde köyleri ıssızlaştırarak 10.000 kişiyi de Kemah yoluyla kendi memleketine sevk etti. Fahrettin Kara Aslan’ın büyük oğlu Nasrettin, 1164 te Hısn Keyfa’da ölünce babası çok feryat etti. Necmettin Alpı oğlu İl Gazi, Gevher Hatun ve Şir-Baki’nin başında bulunduğu bir heyeti göndererek mateme ve cenaze törenine katıldı.[18]                                                    Kara Aslan ile Nisan Oğulları arasında devam eden gerginlik de Diyarbakır Kadısı Nasihüddin Hısn Keyfa’ya gelip başlattığı görüşmeler ile halledildi. Aynı yıl 1164 kara Aslan’ın kardeşi Tanza’da öldü ve Necmettin Alpı kardeşi Cemalettin ile Hediye Hatun’u Hani’den gönderip Kara Aslan’a taziyede bulundu.[19]                                                                                                                                                                      İl Gazi’nin amcaları hani sahibi Cemalettin ile Bilecik hâkimi Şahabettin Muhammet onu n egemenliğini tanımadılarsa da Hani Emiri bir süre sonra Mardin’e gelip itaatini arz etti. [20]                       Sivas İli Gürün İlçesine bağlı İncesu Köyü’nden emekli öğretmen Şahin Akkaya ile eşi Ayşe Akkaya ile Balıkesir ili Sındırgı ilçesi Karaağaç Köyü’nden Hasan Bozkurt ile evli olan Düvertepeli Fatma Bozkurt bizim köyde gelinler yaşları küçük olsa da kayın ve görümcelere abi ve abla denilerek elleri öpülürdü.[21]                                                                                                                                                                                      Bu da bize gösteriyor ki Sivas’ın bir ilçesinin köyü ile Balıkesir’in bir ilçesinin köyleri arasındaki adetler arasında bir benzerlik vardır.                                                                                                                                             1121 de Harput, 1123 te ek olarak Halep emiri olmuştur. 6 Mayıs 1124e kadar Büyük Selçuklu Sultanlığına bağlı kalmıştır.  8 Nisan 1123te Kudüs Kralı 2. Baudouin’iğ meydan savaşında yenip esir aldığı için “Gazi” unvanını almıştır.[22]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    HISN-KEYFA ARTUKLULARI (SÖKMENLİLER)                                                                                                                                                                                                                                                                     Anadolu’nun fethine katılıp Yeşilırmak vadisini fethettikten sonra başkomutan Süleyman-Şah tarafından Büyük Selçuklu Sultanı- Melikşah’a şikâyet edilip Anadolu’dan alınan ve fethedilen yerler Süleyman-Şah’ın dayısı Danişment Gazi’ye verilen Gazi Artuk (Artık) Bey, Anadolu’da 1098 den 1407 ye kadar 309 yıl devam eden bir hanedanın kurucusudur. Bu hanedan 3 dal halinde devam etmiştir.                                                                                                                                                                                                            Küçük Hısn-Keyfa            Mardin ve Harput                                                                                                          Hasankeyf (Hısnkeyfa) (Sökmenliler) Kurucusuna izafeten, kardeşi İlgazi’ye izafeten İlgazililer                                                                                                                                                                                                                  Harput                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Artuk Bey, Osmanoğulları gibi Oğuzların kayı boyuna bağlı olup, Eksük,(Eksik) Bey’in oğludur. Anadolu’dan çıkarıldıktan sonra 1086-1091 arasında Kudüs (Filistin Genel Valisi olup Umman’ı fethetmiş. Alpaslan’ın oğlu ve Süleyman-Şah’ın rakibi Tutuş’un maiyetine girerek Anadolu Fatihinin acılı ölümünde başlıca amil olmuştur.  1183 te aldığı Diyarbakır’ı merkez yapmıştır. 1094 te Suruç’u alan Artuklular 1108 de Mardin’i 1121-1185 Silvan’ı (Meyyâfârikiyn) aldılar.  Artuk Bey’in                      Sokman (Sökmen) Hasankeyf (Hısnkeyfa) yerine oğulları İbrahim ve Davut ile Davut’un oğlu Kara Aslan onun yerine de Mehmet ondan sonra da oğlu 2. Sokman ile Mahmut ve Mahmut’un oğlu Mevdud geçmiştir.                                                                                                                                                                    Yakuti                                                                                                                                                                                 Ali                                                                                                                                                                        Bedrüddevle Abdülcebbar oğlu Bedrüddevle Süleyman yerine amcasının oğlu Nuruddevle Gazi Belek geçmiştir.                                                                                                                                                                        Belek Bey’in askeri dehası dedesi Artuk Bey gibi gelişmiştir. 1113te 1. Kılıç Aslan ile Emir il Aslan’dan dul kalan Ayşe hatun ile evlenmiş ve 1. Kılıç Aslan’ın oğlu Tuğrul Aslan’ın atabeyi olmuştur. Divriği dalının kurucusu Melik İshak’ın diğer oğlu Süleyman olup yerine Şehinşah, sonra onun oğlu 2. Süleyman ve daha sonra da bunun oğlu Ahmet Şah ve nihayet sonuncusunun oğlu Melik Salih geçmiştir.[23]                                                                                                                 & https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-02-2026/22479293662296322382.jpg Yazarlar 100162 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/devlet-adamlarinin-kizlariyla-evlenen-padisahlar-100162.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/devlet-adamlarinin-kizlariyla-evlenen-padisahlar-100162.html 2026-02-05 09:39:25 2026-02-05 09:39:25 Fatih Sultan Mehmet              Zağnos Mehmet Paşa’nın ikinci eşinden olan kızıyla[1]

2. Osman (Genç)                    Şeyhülislam Sadettinzade Hacı Mehmet Efendi’nin kızı Ukayle Hanım ile Lehistan seferinden sonra evlenmiştir. [2]

Devlet Adamlarının Yabancı Devlet Adamlarının Oğullarına Kız Vermeleri

           

Uzun Hasan’ın büyük oğlu Uğurlu Mehmet Mirza, Fatih’in tek kızı Gevher Hatun ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen Göde Ahmet Akkoyunlu tahtına oturdu.[3]

2. Beyazıt kızı Aynı Şah Sultanı ana tarafından Fatih’in torunu olan –Gevher Sultan Uzun Hasan’ın oğlu Mirza Mehmet evliliğinden dünyaya gelen- Göde Ahmet’e;

 Kardeşi Cem’in kızını da Memlük Sultanına verdi.[4]

 verdi. 

             

 

---

                [1]İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Veziriazamlar sf 10, 11Kaptanlar sf 175 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971 Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c4 sf 1818.1819.1834 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul 1971/Muharrem Eren Zağnos Mehmet Paşa sf 4042 Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı Balıkesir 1994   

                [2] İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Şeyhülislamlar sf 121 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971 Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c4 sf 658 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul

[3] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 55

[4]T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 165

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/05-02-2026/24528318123119322258.jpg Yazarlar 100139 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-sarayinda-kadin-ve-harem-100139.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-sarayinda-kadin-ve-harem-100139.html 2026-02-04 09:42:20 2026-02-04 09:42:20 Bacıyan-ı Rum (Anadolu Kadınlar Teşkilat)

13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Bacıyan- Rum, tarihte ilk defa kültürel, askeri, ticari, siyasi örgütlenmesidir.     

            Kavramlar durumları görünür kılar. Bir durumu tarihin belirli bir döneminde ya da dönemlerinde süre gelmişse de yıllar sonra o durumu niteleyen kavram ortaya çıktığında tarih yanılgısına (anakronizme) dönüşmemek kaydıyla kavramlar durumlara genellenebilir. Bu açıdan Anadolu’nun toplumcu düşünce ve eylem dünyası bugün yaşadığımız birçok duruma tarihin çok erken devirlerinde ev sahipliği yapmıştır. Bunlardan birisi de hiç şüphesiz kadın mücadelesidir. 

            13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Anadolu Kadınlar Örgütü namı diğer Bacıyan-ı Rum, tarihteki ilk sosyal, kültürel, askeri, ticari ve siyasi kadın örgütlenmesidir. Fatma acı/Kadıncık Ana/Hatun Ana tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum, Selçuklular ve Osmanlı’nın kuruluşunda önemli roller üstlenmiştir.  

            Dünyada henüz Feminist Kadın Hareketleri ve kadın hürriyet mücadelesi ortaya çıkmamışken Anadolu’da kadınlar, devlet idaresi, ticaret, savaş ve sosyal alanlarda çalışarak önemli örgütlenmeler yapmışlardı. Anadolu’da “Erkek Öldürenler” diye tanımlanan İskit’li savaşçı Amazon Kadınlardan, Kadın Alplere ve Bacıyan-ı Rum’a kadar birçok hareket ve örgüt Anadolu’dan kadın mücadelesinin ne kadar eskiye dayandığını gözle önüne sermektedir. Dönemin Avrupa’sı ve İslam coğrafyasında kadının durumu düşünüldüğünde, Anadolu’daki kadın örgütlenmelerinin, ilerici ve inkılapçı bir denkleme denk düşen pozisyona sahip olduklarını kavramak gerekir.

            Ahilik Örgütü, Bacıyan-ı Rum ve Fatma Bacı Horasan’dan Anadolu’ya göç eden göçebe Türkmen zümrelerin, yerleşik hayata geçmesiyle beraber, sosyal ve ekonomik zorlukların bir sonucu olarak Bâtıni ve Bektaşi ideoloji ile Fütüvvet ilkeleri temelinde çeşitli sanat kollarına bağlı insanların kurmuş olduğu Ahilik Teşkilatı, Anadolu’da ekonomik, askeri, sosyal ve siyasi çalışmalarda bulunan bir organizasyondur. Kurucusu Hacı Bektaş-ı Veli’nin yakın arkadaşı olan Ahi Evran (Türk Halk Kültüründeki Nasrettin Hoca) olan Ahilik, Sultan Alaattin Keykubat devrinde önce Kayseri, Konya ve Kırşehir’in ardından da tüm Anadolu’da kooperatifler şeklinde örgütlenmiş, kadın erkek tük kesimlerin sosyal hayata katılmasıyla Moğol istilalarına karşı direnişte önemli roller üstlenmiştir.

            Ahilik örgütünün kadın kolu olarak Ahi Evren’in eşi ve Hacı Bektaş Veli’nin nefes avladı olan Fatma Bacı tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum ise tarihi kaynaklarda ilk defa Baba İlyas’ın torunu olan Tarihçi Âşık Paşa zadenin Tevarih-i Ali Osman adlı eserinde söz edilmektedir. İlgili kaynakta Anadolu Selçukluları devrinde Türkmenler arasındaki sosyal örgütlenmelerden ve Osmanlı’nın kuruluşundaki göçebe Türken unsurların etkisinden bahsederken Bacıyan-ı Rum örgütünde de hatırlanır.

 

            “Ayrılık can paresidir,

            Sıla gurbet çaresidir,

            Ahi Evran töresidir.

            Yarenlere yar meydanı.”

 

                                    Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu                    

 

            “… Rum’a (Anadolu) gelen dört grup insan vardır.

 

                        Gaziyan-ı Rum (Anadolu Gazileri),

                        Abdalan-ı Rum (Anadolu Abdalları)

                        Ahiyan-ı Rum (Anadolu Ahileri)

                        Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları)

                       

Hacı Bektaş Sultan bunların içinde Bacıyan-ı Rum’u tercih etti ki o da Hatun Ana’dır. Onu evlatlık kız edindi, keşiflerini ve kerametlerini ona gösterdi ve ona teslim etti.

İlk olarak Kayseri’de Örgücüler (Külahdüzar) Çarşısında kurulup tüm Anadolu’ya yayılan Bacıyan-ı Rum örgütü,

Kadınların çeşitli sanat dallarında yetiştirilip iş sahibi olmasını,

Kurulan sanayi sitelerinde aktif olarak iş hayatına katılmasına ve ürettikleri malları dükkânlarda satmalarına,

Kadınların eğitim ve öğretim çalışmalarına katılmalarına,

Ataerkil ve erkek egemenliğine karşı silahlı milis güçler kurulmasına,

Moğol ve haçlı saldırılarına karşı şehrin savunmasına kadar birçok yönde kadın örgütlülüğü sağlamıştır.

Bacıyan-ı Rum Örgütü üyeleri siyaseten aldıkları pozisyon, dini inançları, hayat tarzları ve kadın olmalarından dolayı Ortodoks resmi tarih yazıcılarının karalamalarına maruz kalmışlardır. Ortodoks Sünni anlayışın dışında bâtıni/heterodoks ve sen kritik inanca bağlı olan bu göçebe Türkmen kadınlar saray tarihçileri tarafından Dinsiz Türkmenler (Etrak-ı bi- din, Harici Babailer (Babaiyan-ı Harici), Rafıziler, her şeyi mubah gören zındık ve mülhidler şeklinde birçok suçlamaya maruz bırakmışlardır. Bacıyan-ı Rum örgütü aynı zamanda kadın ve erkek eşitliğinin bir nişanesi olarak kadın ve erkekli cemler ve semahlar yapmış, erkeklerle birlikte eşit bir şekilde toplantılara katılmışlardır. Tüm bunlarla beraber Moğol saldırıları karşısında ülkelerini savunmalarından dolayı binlercesi katledilmiş, tutuklanmış, mallarına el konulmuş ve sürgün edilmişlerdir. Mallarına el konulan Bacıyan-ı Rum üyelerinin malları Mevlevilere verilmiştir. O devirde Mevlana ve Mevleviler Moğol yanlısı tutum almaktadır. Mevlana Ahilerin mallarının kendilerine verilmesi için sultanlara bizzat mektuplar yazmıştır.        

 Âşık paşazadenin Hatun Ana diye söz ettiği Fatma Bacı namı diğer Kadıncık Ana aynı zamanda dönemin en önemli bilginlerinden Hamid El Kir Mani’nin kızıdır. Hamid El Kir Mani de Ahi Evran’ın kayınpederi ve hocasıdır. 1213 yıllarında doğan Fatma Bacı, Moğolların Kösedağ başarısından sonra savunmaya geçen Kayseri kuşatması sırasında Bacıyan-ı Rum üyesi birçok kadınla beraber esir düşmüş, yaklaşık 14 yık esir hayatı yaşamıştır.     

Esaretten kurtulduktan sonra 1260 yıllarında Kırşehir’e kocası Ahi Evran’ın yanına gelen Fatma Bacı, 1261e kadar burada kalmıştır. Bu devir Moğol yanlısı Rükneddin Kılıç Aslan’ın tahta oturtulması ve İzzetin Keykavus’un Anadolu’yu terk etmesi üzerine Moğollar tarafından Anadolu’nun uç bölgelerine sürgün edilen Türkmenler ve Ahiler, bu durumu kabul etmeyerek direnişe geçmişlerdir. Kırşehir, Ankara, Aksaray, karaman, Çankırı uç bölgelerde başlayan Türkmen direnişi bastırılmış ve Ahi Evran dâhil olmak üzere birçok Türkmen katledilerek Ahilik ve Bacıyan-ı Rum örgütü dağıtılmıştır. (1261)

Direnişin bastırılmasından sonra önce Ereğli daha sonra da Sulucahöyük’e giden Fatma Bacı, burada Hacı Bektaş Veli’nin dergâhına giderek onun nefes evladı olmuştur. Velayetnamede aktarıldığına göre Hacı Bektaş Veli Horasan’dan Anadolu’ya geldiğinde Fatma Bacı’nın babası Kir Mani’nin dergâhında bir süre kalması da muhtemeldir. Hacı Bektaş Veli’nin tüm yol öğretisini ve ilmini Fatma Bacı’ya aktarmış ve kendisinden sonra Fatma Bacı postşinliğe geçmiştir. Bu bağlamıyla Fatma Bacı’nın Kızılbaş Alevi toplumlar nezdinde önemli yeri vardır. Fatma Bacı’nın bu öğretisi Abdal Musa aracılığıyla tüm Anadolu’ya yayılmış ve Kızılbaş Alevi topluluklarda yaşatılmaya devam etmiştir.

“… Bazı zaviye ve müessislerin (63,74,32,81) numaralı kayıtlarda gördüğümüz kız Bacı, Ahi Ana, Sakari Hatun, Hacı Fatma Zaviyeleri gibi bazı zaviye şeyhlerinin de aynı şekilde kadınlar olması dikkat çekicidir. Bununla beraber bu sırada Anadolu’da kadın tekke şeyhleri görmek bizi hayrete düşürmemelidir. Yukarıda söz edildiği gibi Âşık Paşazade bu kadın dervişlerden Bacıyan-ı Rum adı ile söz eder. Hacı Bektaş’ın Rum Ahileri, Rum Abdalları ve Rum Gazileri gibi gruplar içinde Bacıyan-ı Rum’u ihtiyar edip, Kadıncık Ana (Fatma) adında bir kadına bütün kerametini göstermesi ve yolu ona bırakması da bu bakından anlamlıdır.”

Genel hatlarıyla sözünü etmeye çalıştığımız Bacıyan-ı Rum Örgütü, tespit edildiği kadarıyla tarihte bilinen en eski kadın örgütüdür. Kadınların işgücüne kendi başlarına katılması, erkek egemen düzene karşı örgütlenmesi ve kadın dayanışması bağlamıyla kendi devri içerisinde bir ilki gerçekleştirmiştir. Bugüne kadar çeşitli sebeplerden dolayı üzerinde yeterli çalışma yapılmamış bu kadın örgütü, Anadolu topraklarında kadın inkılabının en önemli mahalli dinamiklerinden biri olarak, günümüzdeki kadın hareketleri tarafından refere edilmeyi ve araştırılmayı fazlasıyla hak etmektedir. Bu durum aynı zamanda erkek egemen şoven milliyetçi kesimlerin inkılapçı hakların yarattığı bu gelişmeci değerleri kendi gelenekleri gibi kabul edip asimile etmesine karşı da bir set olacaktır.

Kadın cinayetleri nasıl politikse, tarihten günümüze kadar yaratılan kadın mücadeleleri de bu bağlamıyla siyasidir. Siyasi olarak denk düştüğü yer ise egemenlerin değil, ezilenlerin safı ve ideolojisidir. İstanbul Sözleşmesinin feshi sırasında bazı şovenist kesimler Bacıyan-ı Rum Örgütünü sık olarak refere ettiler. Oysa bazılarına ve fetvacılarına göre bu sözleşme, “Batıl, zındık ve sapkındı.”            

Ne acıdır ki bir zamanlar kadın mücadelesinin ilk örneklerinin sergilendiği Anadolu, bugün kadın cinayetlerinde başı çekmektedir.

Emre Ergül

Kaynak:

Mikail Bayram           Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum Çizgi Kitabevi Konya 2016

Abdülbaki Gölpınarlı Velayetname Menakıb-ı Hünkâr hacı Bektaş Veli İnkılap Kitabevi İstanbul 1990

Ömer Lütfi Berkan     Kolonizatör Türk Dervişleri Hamle Yayınları İstanbul

Necdet Türk               Âşık Paşazade Tarihi Bilge Kültür Sanat 2013

Sevgi Erol Işık            Ahilik Teşkilatı Ekin Kitabevi yayınları Bursa 2017[1]                       

             

            Osmanlı devrinde toplumu meydana getiren ailenin en önemli unsuru kadındır. Osmanlı devletinin kuruluş devrinde kadınlar sosyal hayatın içinde erkekler ile birlikte daha etkili olmuşlardır. Kadının ailedeki en önemli görevi annelik olmuştur. Konar-göçer ailelerde işlerin düzenleyicisi kadındır.

            Anadolu Selçuklu Devleti zamanında kurulan Bacıyan-ı Rum bu devirde de görevine devam etmiş ve özellikler yerleşmede (iskân) görev almışlardır. 

Ahi Evren’in eşi Fatma Bacı tarafından kurulan Ahiyan-ı Rum da görevine devam etmiştir. Bu teşkilatta görev alan kadınlar dokumacılık ve örücülük yanında özellikle uç bölgelerinde savaşlara da katılmışlardır. Ahi teşkilatlarında yer alanlar ayrıca tekke ve zaviyelerde misafirleri ağırlamanın yanında; zikir, sema ve sohbet meclislerine de katılmışlardır.      

 

Ahilikteki erkeklere,

 

“Eline, beline, diline sahip ol” öğüdü verilmişse;

 

Bacıyan-ı Rum kadınlarına da,

 

“Aşına, eşine, işine sahip ol” öğüdü verilmiştir.

 

Böylece Anadolu coğrafyasında Türk aile yapısı temel alınarak sağlam bir cemiyet hayatı meydana getirilmiştir.[2]

            Osmanlı döneminde hayat şekli dini uygulamalar ve toplumla ilgili baskılar belirlemiştir. Ferdin geri planda kaldığı hayat şekli kadının aile ve toplum içindeki yerini ortaya koymuştur.

            Kadının toplum içindeki yerini belirleyen en önemli şey kadın erkek ayrımı olmuştur. Erkeğin dünyası kadının hayatını edilgen bir konumda yönlendirmiştir. Erkek dışarıda iken kadın sadece içerdedir. Kamu alanında erkek, özel ve gizli dünyada ise kadın var oluyordu. Bu şekilde iki cinsin tüm ilişkileri kontrol altına alınmış oluyordu.

            Evlerde ve saraylarda harem ve selamlık vardı. Tesettür önemli bir belirleyiciydi. Kadın ev ortamında gösterişli ve şatafatlı bir şekilde giyinir, ev dışında ise vücut ölçülerini belli etmeyecek şekilde giyinirdi.

            Evlerin yollara bakan pencerelerinde kafesler olurdu.[3]

 

                        Evlilik, Hukuk ve Eğitim

 

            Eşler görücü usulüyle ve şahitler huzurunda nikâhları kıyılarak evlenirlerdi. Bazı bölgelerde erkek tarafı –günümüzde bazı bölgelerde hala uygulanan- gelin kızları hamamda yıkamak geleneğini uygularlardı. [4]

            Kadınların eşlerinden ayrılmak, mal ve mülk sahibi olma hakları vardı. İslam hukukuna göre 4 kadınla evlenmeye izin olsa da tek eşle evlilik esastı. Kadınların da cariyeleri olurdu ve bunlar gençte olsa erkekler yan gözle bakamazlardır.[5]   

 

           

                        Ailelerde Harem

 

            Kadınlar haremde kan bağı olanlar dışında hiçbir erkekle görüşmezler ve dışarıya çok çıkmazlar çıksalar da peçelerini sıkı, sıkı örterler.

            Evlilikler görücü usulü ile yapılır, evlenilen güne kadar görülmeyen damat adayları ailelerin büyükleri tarafından seçilirler.         

            Evin pencereleri kafesli olup dışarısı buradan seyredilirdi. Evde kadınların eş ve dostlarıyla birlikte yıkandıkları bir hamamcık bulunur.

            Hanımların harem günlerinde taşıyıp getirdikleri gelenekler vardır. İstenmeyen tüyleri almak için ağda hazırlamak, güzel kahve pişirmek, fakirlere kurban eti dağıtmak, büyü yapmak, kem gözlerden korunmak için nazar boncuğu takmak vs.[6]

 

                        Osmanlı’da Kadın

 

 

            Belirli istisnalar dışında hemen her dönemde kadın ile erkek sayısı birbirine yakın olmasına ve kadınla erkeğin, hayatın hemen her safhasını paylaşmalarına rağmen tarihi kaynaklarda kadınlardan hak ettikleri oranda bahsedilmemiştir. Bu sebeple tarihteki birçok kadının gerçek hayatı hakkında bilgi sahibi olunamadığı gibi, onların insanlık tarihine yaptıkları katkılar da genelde bilinmez olmuştur. Bu eksiklikler, zaman, zaman onlar hakkında yanlış ve eksik bilgilerin yayılmasına da sebep olmuştur. Haklarındaki gerçekler tam ve doğru olarak anlatılmadığı ve bilinmediği için onlar içte ve dışta genellikle batı toplamlarında eksik hatta çok yanlış tanıtılmıştır.

            Eksik ve yanlış peşin hükümlere göre kadınlar, üretime hiç katkısı olmayan, aksine hazırdan yiyen, idare eden değil, idare edilen kişidir. Hiçbir konuda söz hakkı olmayan, hukuki statüsü olmayan, mal mülk sahibi dahi olamayan, sadece evde yemek pişirip, çocuk bakan, dışarıya çıkınca kocasından ö adım geride yürüyen kadınlar bir çeşit 2. 3. sınıf insan durumundadır. Kısacası batılı zihniyete göre geçmiş toplum hayatında “Kadının adı yoktur.” Peki, gerçek öylemidir acaba?

            Osmanlı kadınının hukuki hakları ABD lileri şaşırtıyor! ABD li tarih araştırıcısı Ronald C. Jennings 1975 de Osmanlı şehirlerinin idarecileri olan kadıların idareleri sırasında tutmuş oldukları kayıtları incelemek üzere Kayseri’ye gelir. “Kayseri Kadı Sicilleri”nde rastlamış olduğu belgelere göre şehirdeki bütün kadınlar; mülk sahibi oluyorlar, onları satabiliyorlar, hatta ticaret yapabiliyorlardı. Kendilerinin veya yakınlarının kurmuş oldukları vakıflarda idareci olabiliyorlar, çok miktardaki paraları idare edebiliyorlardı. Buna benzer pek çok hak ve hürriyetleri yanında sahip oldukları bazı hukuki hak ve yetkileri de vardı. Bunların başında hukuki kişilikleri geliyordu. Buna göre bir kadın yanında kocası, babası veya ağabeyi, yani bir erkek akrabası olmadan mahkemeye gidip kendisine haksızlık eden kişiyi dava edebiliyor. Kadı karşısında yazılı sözlü ifade verip hakkını arayabiliyor, suçluyu mahkûm ettirebiliyordu. Ama isterse bu işi, kendisine vekil tayin ettiği birisi aracılığıyla yapabiliyordu. Ayrıca mahkemede şahitlik yapabiliyor, hatta bilinenin aksine kocasından boşanabilmek için davacı bile olabiliyordu. Üstelik bütün bu hak ve yetkiler Osmanlı hukuk sisteminin de bağlı olduğu İslam hukukuna dayanıyordu.

            Jennigs karşılaştığı bu belgeleri hemen yazıya dökmüş ve kadınların sosyal, ekonomik, hukuki durumlarını ele aldığı 60 sayfalık makalesinde Anadolu’da kadının hiç de zannedildiği gibi toplum hayatının dışında olmadığını ortaya koymuştur. 1990 da yazdığı diğer bir makalede ise, bu defa incelemekte olduğu Trabzon da, kadınların kendi mal ve mülklerini vakıf yoluyla bağışlamak suretiyle hem sosyal hem de ekonomik hayata nasıl katıldıklarını ortaya koymuştur. Kadınların bilinenin dışındaki durumları, daha sonra batılı başka araştırmacılar tarafından da çeşitli makale ve kitaplarda belirtilmiş, bilgi şölenlerinde (sempozyum) dile getirilmiştir.

 

                        Osmanlı Sarayında Kadın ve Harem

 

            Harem, Arapça haramdan gelir. Haram kanun dışı, korunan, ya da yasaklanmış demektir. Dini saflığı, temizliği hatırlatan bir kelimedir. Örnek Mekke-Medine çevresindeki kutsal topraklar Müslümanlar dışındakilere haramdır. Bu Kuran’da:

“TEVBE 28 - Ey iman edenler! Müşrikler bir pisliktirler. Artık bu yıldan sonra Mescid-i Haram'a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız Allah sizi dilediğinde lütuf ve ihsanıyla zenginleştirecektir. Allah gerçekten âlimdir, hakîmdir” şeklinde anlatılır. Korunan bu bölge mikad sınırı ile belirlenmiştir. Müminler bu sınırda ihrama girerek kıbleleri olan Kâbe’yi ziyaret ederler, tavaf yaparlar. Bu sınırda gelen ziyaretçilerin kimlikleri kontrol edilir Mümin olmayanlar bu sınırdan içeriye alınmazlar.         

Haram, kadının kendisi için de kullanılır ve mahrem şeklinde bir erkeğin eşini ifade ettiğinden manevi iffet ve saflığı belirtir. İslam inancında bu nikâhla gerçekleşir.

            Batıda harem bir çeşit “Mutluluk Evi’ni anlatır. Burada efendinin ona ait olan cinsi beraberlik haklarını kullanmanın din ile pek ilgisi yoktur.

            Harem aynı zamanda zengin konağında efendinin eşlerini ve hizmetkârlarını genellikle de hadım kölelerin gözetiminde tuttuğu bölümdür. Burada kadın hayatını idare eden o tek erkek ve yakın erkek akrabaları dışında bütün erkeklerden saklı tutulduğu ayrılıp kapatıldığı bir yerdir.

            Gündelik hayatta ise harem denilince, ailedeki kadınların, çocukların, dul kalmış kadın akrabaların ve kadın hizmetkârların bir arada dışa kapalı olarak yaşadıkları özel bölüm akla gelir. Kadın tutkuyu,  erkek mantığı simgeler.[7]

            Harem, Ortaçağdan 20. Yüzyıl başlarına kadar devam etmiş geleneksel bir kurumdur. Dışarıdan çok az kilinin girebildiği bu kapalı dünya, esrarlı atmosferiyle pek çoklarının düş gücünü kışkırtmış. Günümüze kadar “Harem fantezileri” üretilmesine kaynaklık etmiştir.

            Batılı düş gücünün gizemli ve erotik bir fanteziye çevirdiği harem kavramını fantezi olmaktan çıkarılmalıdır. Kadın tarihinin bu pek mahrem dünyasını, gerek harem kadınlarının gerçek hayatları ile gerekse de batılı ressamların ve yazarların soluk kesici ama iç gıcıklayıcı tasvirleriyle yan yana sergileyerek bir fanteziye ulaşılmalı.

            Osmanlı Sultanları 1540tan 1900lere kadar Topkapı’daki haremde yaşamışlardır. Burada yaygın olarak akla gelen cinsellikten daha çok şeyler gizlidir. Burada kadınlar kozasına rastlanır.

            Osmanlı’da savaş ve fetihler geniş bir şekilde ele alınıp yazıldığı halde kadın ve haremle ilgili bilgiler genelde tablolar, gezi kitapları, fotoğraflar, batılı yazar ve diplomatların romantik ve fantezilerle ele aldıkları uydurma tasvirler, haremden dışarıya sızdırılan, şiir ve mektuplar vs den elde edilir.

            Harem ve çok eşlilik sadece Türkiye’ye ait bit gelenek değildi. Haremler Asya’nın değişik bölgelerinde örnek Hindistan’da purdah (perde), İran’da Enderun ya da zenane gibi değişik adlarla tarih boyunca var olmuş. Çin’de Pekin’in iç kesimlerindeki Yasak Şehirde de kadınlar kapanmış, korunmaları ve kontrol altında tutulmaları için iç hadımlar kullanılmıştı.

            M.Ö. 6. Yüzyılda Banaras Kralı Tamba’nın 16.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. 15. Yüzyılda Malva Sultanı Gıyasettin Halaci 15.000 kadını kapsayan kalabalık haremi için surlarla çevrili ayrı bir şehirde “Gemi Saray” Cahaz Mahal’i yaptırmış.

            Moğol lideri Kubilay Han’ın 4 imparatoriçesi ve yaklaşık 7.000 cariyesi olduğu söyleniyor. Her iki yılda birkaç yüz binine yol veriyor, yerine tazelerini alıyor.

            Hint imparatoru Cihangir’in de Burası imparatorluk 6.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. Ayrıca iştahı kendi cinsine meyleder diye her zaman 1.000 erkek bekletilirmiş.

            Ancak en gelişmiş ve en kapsamlı harem bütün haremlere örnek olan Topkapı Sarayındaki imiş.

            Burada binlerce kadın birbirlerinden başka hiç kimseyi tanımadan yaşayıp ölmüş.[8]

       

                        Topkapı Sarayı Haremi

 

            Haremin Bölümleri

 

            Arabacılar Kapısı,                  Valide Sultan Koridoru

            Adalet Kapısı                         Valide Sultan Dairesi

            Kule Kapısı Nöbet Yeri         Valide Sultan Odası

            Meşkhane                               Valide Sultan Namaz Odası

            Baltacılar Ocağı                     Hamam Koridoru

            Sultanın Binek Taşı                Valide Hamamları 

            Haremağaları Mescidi            Hünkâr Hamamları

            Haremağaları Taşlığı              1. Abdülhamit’in Yatak Odası

            Haremağaları Koğuşu            3. Selim’in Has Odasına Giden Merdivenler

            Haremağaları Tuvaleti            3. Selim’in Has Odası

            Şehzade Mektebi                    3. Osman Köşküne Giden Koridor

            Cümle Kapısı                         3. Osman Taşlığı ve Köşkü

            Haremağaları 2. Nöbet yeri    Has Oda

            Aşhane Yolu                          Kadın Efendiler Koridoru

Meyyit Kapısı*                       1. Kadın Efendi Dairesi

Cariyeler Taşlığı**                 2. Kadın Efendi Dairesi

Mutfak                                    3. Murat Has Odası

            Kiler                                       3. Murat Köşkü

            Çamaşırhane                           1. Ahmet Kütüphanesi

Harem Hastanesi                    3. Ahmet’in Yemiş Odası

Cariyeler Avlusu                    Cariyeler Taşlığı**

Ebe ve Hizmetliler Koğuşu    Haseki Sultan Dairesi

Meyyit Kapısı*                       Mabeyin Taşlığı

Valide Taşlığı                         Şimşirlik[9]

 

            Osmanlılar dâhil Türk boyları Bizans’ın fethine kadar çok eşliydi. Fatih İstanbul’u fethettikten sonra onu daha öncekinden daha muhteşem yapmaya kararlıydı. Annesi valide sultandan evini, Konstantin’inin dul kalan eşi imparatoriçe Elen’in “Gynaecea”sına (kadınlar Diresine) benzer şekilde düzenlemesini istedi. Burası imparatorluk sarayının gözden uzak bir köşesinde bir iç avlunun ardında yer alırdı. Kadınlar burada görev gruplarına bölünmüş olarak ayrı bir hayat yaşarlardı. Fatih de padişah ailesinin yaşadığı bölümleri ayırmak, saray okulu açmak, köle hizmetkârlar kullanmak gibi Bizans uygulamalarını benimsedi. İslamiyet belirli şartlarla çok evliliğe izin veriyordu. Bu Bizans gelenekleriyle birleştirilerek harem ortaya çıktı.

            İlk Osmanlı sultanları Anadolu beyleri ve Bizans imparatorluk ailesinin kızlarıyla evlenmişlerdi. İstanbul’un fethinden sonra cariyelerle evlenmek bir gelenek oldu. Haremin hanımları, orada doğanlar hariç, Asya’dan, Afrika’dan, hatta kimi zaman Avrupa’nın dört bir yanından gelen kadınlardı.

            Efsaneye göre Marmara Denizi-Haliç arasındaki muhteşem Sarayburnu, delf kâhinleri tarafından yeni bir koloni için ideal yerleşim yeri olarak gösterilmiş ve eski Bizans Akropolü olmuştu. Fatih, fetihten sonra aynı kutsal noktada batıda Yeni Saray (Saray-ı Cedit) ya da Babıali (Sublime Porte) adı ile bilinen Topkapı sarayını yaptırdı.

            Sir William (Oriental) Jones, 1772de yazdığı “Servet Sarayı” adlı şiirinde:

 

                        “Akan yeşim dalgalandı, dolambaçlı lülelerle

                        Cilalı akik döşeli kaygan yatağında;

Ve buzdan bir kaya üstünde yükseldi sihirle

Göğe doğru, ışıl, ışıl ihtişamlı bir saray orta yerde” der.

 

Devlet gücünün merkezi olan sarayda, padişahın şahsi hizmetinde ve idari işlerde görev yapan binlerce kişi yaşıyordu. En mahrem bölüm, sarayın diğer bölümlerinden özenle ayrılmış olan padişah haremiydi. Bu haremin hikâyesi 1541 de Hürrem Sultan (Rokslan) ile başladı ve 1909a kadar devam etti. Devamlı değişim halindeki kadın ailesi dört yüz yıl boyunca burada yaşadı, sevdi ve öldü. Burası haremlerin en kusursuz örneği, kadını soyutlama sisteminin en ünlü simgesiydi.

Harem, padişahın özel dairesi olan mabeyin ile kızlar ağasının dairesi arasında yer alırdı. Valide Sultan’ın avlusu etrafında dizilmiş dört yüz kadar oda, diğer kadınların daireleri ve yatakhaneleri olarak kullanılıyordu.               

Haremi dış dünyaya bağlayan Araba Kapısı ve kuşhane Kapısı içerden haremağaları dışarıdan da saray muhafızı niteliğindeki baltacılar (teverdaran) tarafından korunurdu. Araba Kapısı haremin esas giriş kapısıdır. Dışarı ile bütün bağlantılar, şafakla açılıp ve hava kararınca kapanan bu kapıdan sağlanırdı.

Haremağalarının yaşadığı bölüm avluya açılırdı. Sağdan Altın Yola, ortadan Valide Sultan Dairesine, soldan odalıkların dairelerine gidilirdi. Dairelerin lüksü orada yaşayanların itibarı ile bağlantılıydı. Elbette en muhteşem bölüm padişahın yaşadığı yerdi. Üst seviyedeki hatunlar özel dairelerde otururken, yeni cariyeler ve haremağaları yatakhanelerde kalırlardı.

Çoğu zaman bini aşkın olan harem nüfusu 15.-16. Yüzyıllarda birkaç yüze kadar düştü. Bunun sebebi devletin çeşitli bölgelerine tayin edilen şehzadelerin saraydan ayrılırken kendi haremlerini yanlarında götürmeleriydi. Ne var ki 17. Yüzyıldan itibaren miras kanunlarında –Osmanlı ailesinin en yaşlı erkeğinin tahta çıkması- yapılan reformlar, şehzadelerin kendi kadınları ile “Altın kafeste esaret anlamına- gelse de sarayda yaşamalarına imkân sağladı ve toplam harem nüfusu iki bine kadar yükseldi. Ama burada karşımıza iki durum ortaya çıkıyor. Kaynaklar bize Altın kafesin haremlerindeki kadınların doğurmamaları için kısırlaştırıldıklarını da söylüyor.

Devlet yükselişin doruğa çıktığında çok genişlemiş Kafkas Dağlarından İran körfezine Tuna’dan Nil’e kadar büyük bir alana yayılmıştı. Topkapı ve haremin tarihi devletin azalıp çoğalan servetinin de göstergesi olmuştur. Kabarık saray masrafları, kadınlar arasındaki insafsız rekabet, siyasi gündemi etkileyen entrikalar ve tabii en önemlisi de çeşitli milletlere mensup bu kadınların eşsiz güzelliği, bütün dünyanın büyük ilgisini çekiyordu. Ancak hiçbir yabancı o duvarın ötesine izin verilmiyordu. Yabancı büyükelçilikler, seyyahlar, ressamlar ve yazarlar bir zamanlar içeride yaşamış kadın hizmetkârlardan ya da bohçacılardan duyduklarını her fırsatta aktarmışlar. Ancak bu hikâyeler genelde yakıştırma bir egzotizm bulamacıydı. Günümüzde bile ulaşılabilen kaynakların varlığına rağmen bu hikâyeleri doğrulamak çok zordur. [10]           

 

Harem Duvarları

 

            “Özel hayatlarımızın üzerine duvar çekilmelidir” sözü Osmanlıların bu konudaki tutumunu gayet iyi açıklar.

            Haremler gerçekten de kadınları duvarların arkasına hapsediyordu. Tarihçi Dursun Bey:

            “Eğer güneş –şems- dişi olmasaydı, o bile hareme giremezdi” der. Nitekim 4. Mehmet’in gözdesi Gülbeyaz 17. Yüzyılda:

            “Güneş hiç ziyaretimize gelmiyor, cildim tıpkıpı fildişi renginde” der.

            Dış dünyada yakınlıklar kurmak nerdeyse imkânsızdı. Bu sebeple gündelik harem hayatıyla ilgili şahsi ve birinci elden anlatmalar çok azdır. Haremde nasıl bir hayatın olduğu ve devam ettiğini anlayabilmek için, çeşitli kaynaklardan derlenmiş parçalar –pazıl gibi- bir araya getirilir. Böylece aldatıcı da olsa resim yavaş yavaş tamamlanır.

            Kaçırılarak ya da esir pazarından satın alınarak Müslüman olması sağlanan harem kadınlarının kaçı bu kaderi alınyazısı olarak benimsemiştir? Hanım Sultanların kaleme aldığı bir dizi mektuplar –Haremden Mektuplar- 1450-1850- haremde kendisini esir alanların dilini kusursuz öğrenemeyen, okur-yazar kadınların olduğunu biliyoruz. Acaba Hıristiyan ve Musevi kadınların çarptırıldıkları bu cezanın affı için kendi tanrılarına gizli gizli yalvardıkları olur muydu? Yoksa yürekli günahlarının kefaretini ödeyemeyeceklerine inanmanın utancıyla mı yaşamışlardı?  

            Elimizde haremde kara sanatlara başvurulduğu ile ilgili bilgiler var. Fal, büyü ve batıl inanç orada gizli ve açık taraftarlar bulmuştu. Kadınlar gündelik zorluklara dayanabilmek, derinlerinde kuluçkaya yatmış şeytanlarından kurtulabilmek için geleceği bilmenin yollarını arıyorlardı.

            Kalbini tutkularına yenik düşerek aşk ilişkilerine giren, sevgilileriyle gizlice randevulaşan isyankâr kadınların varlığını da biliyoruz. Topkapı Sarayındaki şık cilalı gizli odanın duygu dolu bir hikâyesi var:

            “2. Ahmet,(1691-1696) odalıklarından birinin gizlice hareme girip-çıkan delikanlı ile ilişkisi olduğunu öğrenir. Küplere binen padişah sevgililere tuzak hazırlar. Şaşkınlığa uğrayan âşıklar koşarak haremin koridoruna dalarlar. Padişah da peşlerindedir. Haremağalarının yaşadığı bölüme varınca kendilerini bir odaya atarlar. Padişah hançerini çekip arkalarından içeri dalar, ama odanın boş olduğunu görüp hayretler içinde kalır. Sevgililer sırra kadem basmışlardır. Bir mucize karşısında olduğuna inanan padişah dizüstü çöküp ağlamaya boğulur. Sonunda kutsal odanın altınla süslenip mabede çevrilmesini ister. Ne var ki harem kurallarına uymayanların bu türden ilahi müdahalelerle paçayı kurtarmaları çok enderdir. Sayılamayacak kadar çok kadın casuslar, rakiplerin fitne ve itirafları yüzünden ele geçmiş sonunu bulmuştur.

            Saadet kapısından bir defa giren kadın için bir daha geri dönüşün olmadığını bilmek harem duvarları ardında olup bitenleri bir ölçüde mazur gösterebilirdi. Şimdi o kapılardan geçip Saadet Evine, Topkapı Sarayına adım atalım.       

      

                        Bahçeler

 

            Çınar ve servi ağaçlarından bir koru ile çevrili olan bahçeler, güller, yaseminler, minelerle süslüydü. Dar yürüyüş yolları, içinde egzotik balıkların yüzdüğü nilüferlerle süslü havuzcuklar ile gezenin güneşten korunmak için sığınabileceği altın yaldızlı kameriyeleri ile sona ererdi. Bahçeler birer eğlence yeriydi. Kimileri çiçeklerle uğraşır, kimileri de ılık günlerde çıkılan gezintilerin keyfi ile yetinirdi. Gözdeler peşlerinde odalık ve haremağalarının meydana getirdiği maiyetleri ile o yollarda gezinir. Çiçek ve meyve toplar, kebap ve helva yer, çocuksu oyunlar oynayıp eğlenirlerdi.

 

                        Oyunlar

 

            Tablolardaki odalıklar, yetişkin kadınlardan çok çocuklara yakışır oyunlar oynarken resimleri yapılmamıştır. Ancak haremde yaş ortalamasının 17 olduğu unutulmamalıdır. Örnek “İstanbul Beyefendileri” adlı oyun sırasında kadınlardan biri erkek kılığına girer, kaşlarına kalın bir rastık çekilir, bıyık yapılır, başının üstüne kavuk yerine karpuz ya da balkabağı oturtulur. Sırtına ters yüz edilmiş bir kürk geçirilirdi. Kadın eşeğe ters biner, bir eliyle eşeğin kuyruğundan tutar, diğer eliyle sarımsak, soğan dizili bir tespih çekerdi. Biri eşeği tekmeleyip rodeoyu andıran oyunu başlatır.

Yaygın oyunlardan birisi de “Kovalamaca” idi. Kızlardan biri ayağı kaymış gibi yapıp havuza düşerdi. Dışarıya çakmaya çalışırken, çemberdeki kızlar da onu havuza itmeye çalışırlardı. Kız dışarı çıkabilirse ötekileri yakalayıp havuza atmaya çalışırdı. Padişah özel köşesinden bu oyunları seyreder, genellikle bir sonraki gözdesini böyle seçerdi.

            Haremden daha uzun ömürlü olmuş başka bir oyun da, kızlardan birisinin gözü bağlanır ve sorulurdu:  

            “Güzellik mi çirkinlik mi?” Ötekiler gözü bağlı kızın cevabına göre poz verip öylece dururlardı. Zaman dolunca göz bağı açılır, ebe beğendiğini seçer ve u-oyun böyle devam edip giderdi.

            Bazı padişah kızları ise kendilerine hediye edilen köle kız çocuklarla oyuncak bebekle oynar gibi oynar gibi oynar. Onları yıkar, saçlarını tarar, örer, haremli annelerinin yardımıyla onlara elbise dikerler, onları birer prenses gibi terbiye ederlerdi. Bu canlı oyuncak bebekler büyüdüklerinde genellikle padişah kızlarının hizmetine verilir, rakipleri evlendiğinde onlarla birlikte yeni evlere çıkarlardı.

 

                        Havuzlar

 

            Harem kadınları, sıcak ve nemli yaz aylarında içinde küçük gezinti kayıklarının bulunduğu mermer havuzlarda suya girer, güle oynaya banyo alır, sonra da havuzun başında sere serpe uzanırlar. 3. Murat arabesk oymalı paravanların arkasından, devamlı yeni oyunlar icat ederek suda oynaşan kızları seyrederdi. Saatlerce devam eden bu seyirler uyarıcı bir etki yaratmış ki yüz üç çocuğu olmuştur.

            Deli İbrahim’in ise kızları dalmaya teşvik için havuza inciler ve yakutlar serptiği söylenir. Onun saltanatı sırasında kızlar ağası bakire bir kız satın almıştı. Hareme girer girmez kızın karnı büyümeye başladı ve bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Aynı günlerde baş kadın efendi Turhan Sultan da erkek çocuk dünyaya getirmişti. Köle kız, şehzade Mehmet’e sütanne tayin edildi ve kendi bebeği ile padişahın haremine taşındı. Padişah kendi zayıf, mızmız şehzadesine hiç benzemeyen topaç gibi sağlıklı bebeği çok sevmişti. Oğlunu ihmal ediyor, köle kızın oğluna daha çok zaman ayırıyordu. Turhan Sultan bir gün bu durumdan yakınınca İbrahim çok öfkelendi, küçük şehzadeyi annesinin kollarından yakalayıp havuza fırlattı. Bebek kurtarıldı ama ömrü boyunca alnındaki yara ile yaşadı.          

 

                        Bilmeceler ve Masallar

 

            Havuzların suyunda oynaşan, eğlence olsun diye saatlerce birbirleri ile gevezelik eden, çocuksu oyunlar oynayan, cennet-cehennem kelimelerini dillerinden düşürmeyen, perili ve devli masallar anlatan harem kadınlarını gözle önüne getirebilmek pek zor olmasa gerekir. Genç olanlar kocakarıların anlattığı Acem masallarını, Leyla ve Mecnun gibi kayıp sevgilisinin peşinde geçen aşk hikâyelerini büyülenmiş gibi dinlerlerdi.

            Masallar genellikle “Gökten üç elma düştü, biri san, biri sana biri de masalı anlatana…” tekerlemesi ile biterdi. Oradaki “Ben” genellikle dinleyenlerle özdeşleşen masal kahramanıydı.          

            Güneş battıktan sonra ve şafak sökmeden önce kadınların dışarı çıkmaları yasaktı. Masallar işte bu zaman dilimi içinde doğup gelişiyordu. Uykusuzluk çeken harem halkı masallardan medet bekliyordu. Ayrıca birbirlerine bilmeceler de sorarlardı. Bu bilmeceler genellikle cevabını bilmeyenlere tehditler savururdu. Örnek:

 

                        “Sarıdır safran gibi

                        Okunur Kuran gibi

                        Ya bu bulmacayı çözersin

                        Ya bu gece ölüp gidersin”

 

            Bu bilmecenin 15. Yüzyılda ortaya çıktığı zannediliyordu. Özellikle çocuk yaşta olanlar o gece Azrail’i beklemeye başlarlardı.

           

                        Şiir

            Kadınların dünyadan koparılması, orta şartları, gözlerden uzak olmalarının niteliği ve akışı şiirde de yansımasını bulmuştur. Trajik olaylar, özveri, vazgeçişler ve karşılıksız aşklar başlıca temalardı. 2. Mahmut’un kız kardeşi Hatibullah Sultan ağabeyi ile arasındaki siyasi anlaşmazlıklar yüzünden Boğaziçi’nde bir yalıya sürülmüştü. Son şiiri “Ölümün Şarkısı” zehir içeceği iması taşıyan ve kendi sonunu önceden seçtiği duygusunu veren, önsezili dizelerdir. Hatibullah Sultan, “İçine acıdır Boğazın Suyu” diye ifade etmişti.

            Kimliği bilinmeyen bir odalık tarafından harem zindanının duvarına kazınmış bir şiir vardır. Ucuz bir ayna çaldı diye zindanı boylayan odalık, gözyaşlarını buradayken yazdığı şiire akıtmıştır.

 

                        “Kayboldu diye

                        İki paralık ayna

                        Yakalandı burada oturan

                        Muhafızlar tarafından”

 

            Şair hanım sultanların bu yetenekleri şehzadelere de geçmiş olmalı ki, otuz dört (36) padişahın on biri usta birer şair olarak bilinir.

Bu konuda geniş bilgi için bak Rüştü Sardağ Şair Sultanlar Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 1. Baskı Ankara 1982 Yavuz Sultan selim sefer için yola çıkmış ve bir yerde otağını kurmuş. O Yavuz ki en yakınları bile karşısına çıkıp söz söylemeye cesaret edemezlerdi. Bir görevli kız kendisine âşık olmuş ama onu söylemeye cesaret edememiş, çareyi otağın duvarlarına yazmakta bulmuş ve yazdıklarına Yavuz’un verdiği cevapla bir dörtlük ortaya çıkmıştır. 

 

“Âşık olan neylesin,

Derdi ne ise söylesin

Ya korkarsa ne söylesin

Hiç korkmasın söylesin.”

 

Bundan cesaret alan kız derdini söylemek için Yavuz’un karşısına çıkar öıkmaz dili tutulmuş ve yere yığılıp kalmıştır.

    

            Babaannemin okuduğu şiir benim de ezberimdedir.

 

                        “Felek hüsnün diyarında

                        Cüda kaldı bizi şimdi

                        Aramızda yüce dağlar

                        Iraktan merhaba şimdi”

 

                        İbadet

 

            Müslüman kadınlar namazdan önce abdest alırlardı. Başlarını örter, yere özel bir seccade serer, kötülük değmesin diye avuçlarını yüzlerine, gözlerine sürüp namaza öyle başlarlardı. Önce Mekke yönünde Kâbe’yi selamlar, sonra sessiz dudakları, dualarla kıpır, kıpır namaza dururlardı. Dizler ayaklar, eller, ayaklar, burun ve alın yere değmek zorunda olduğundan zorunlu olduğundan, namaz manevi olduğu kadar bedeni bir hareketti. [11]       

             

                        Çiçeklerin ve Kuşların Sırrı

 

            John Frederick Lewis’in An İntercepted Correspondence (Engellenmiş Bir Mektuplaşma) adlı tablosunda bir demet çiçekle yakalanmış kadın resmi yapılmıştır. Kadının hali insana, çiçeğin sevgiliden meydana gelen simgesel bir mesaj olduğunu düşündürür. Her çiçeğin ayrı bir anlamı vardı. Hareme misafir olma ayrıcalığını yaşamış olan Lady Mary Wordey Momtagu bu iletişim şekline hayran kalmıştı. Bunu ülkesine dönünce çevresine de öğretti ve çiçek dili ülkede salgın halini aldı. Gizli mesajların dilini çözme yollarını çiçeklerle nasıl haberleşileceğini ve çiçeklerin şifa gücünü anlatan kitaplar yayınladı. İngiliz kadınları bu reçeteleri hemen benimseyip gönül ilişkilerinde kullanmaya koyuldular.

            Topkapı Sarayında hatırı sayılır büyüklükte bir hayvanat bahçesi vardı. Çocuklar aslanların, kaplanların, leoparların ve çeşitli vahşi hayvanların teşhir edildiği Fil bahçesinde oynamaya bayılırlardı. Padişahlar eşlerine ve odalıklarına evcil niyetine maymun, leylek, egzotik kuşlar ve ceylanlar armağan ederlerdi. 17. Yüzyılda nedim ve Baki gibi büyük şairle ceylan kelimesini güzel kızları anlatmada mecaz olarak da kullanmışlardı.

            Saray bahçeleri bülbül, kanarya, güvercin cennetiydi. Kocaman renkli papağanlar ve papağanlar gevezelikleri ile kapalı kapılar ardındaki sırları ifşa ederlerdi. 2. Abdülhamit papağanlara tutkundu. Bu hayvanların kendisine ve tahtına yönelik olası tehditler karşısında uyarı görevi yapacağına inanmıştı. Yıldız sarayının odalarını çeşit, çeşit kuşlarla dolu kafesler, süsler, bahçelerde süslü bekçi köpekleri gibi dolaşan tavus kuşları istenmeyen misafirlerin ödünü koparırdı.

            En makbul sayılan kuşlar bülbüllerdi. Eski bir Türk atasözü “Bülbülü altın kafese koymuşlar ille de vatanım” der. Kim bilir belki şu hikâye buna en güzel örnektir.

            “Bir zamanlar bülbülün biri bir güle âşık olmuş. Onun sesini duyan gül, sapının üstünde titreyerek uyanmış. Zamanın bütün güller gibi o da saf ve masum, beyaz bir gülmüş.

            Bülbülün şarkısını dinlerken gülün yüreğinde bir şeyler kopmuş. Bülbül tir, tir titreyen gülün yanına yaklaşıp fısıldamış.

“Ben seni seviyorum gül, gül” demiş.

Bu sözler üzerine gülün minik kalbi hafice kızarmış ve pembe güller böyle ortaya çıkmış. Bülbül güle biraz daha yaklaşmış. Ama Allah dünyayı yaratırken güle dünyevi aşkı yasaklamış. Gene de gül taç yapraklarını aralamış ve bülbül gülün bekâretini çalmış.   

            Ertesi sabah gül utancından kıpkırmızı kesilmiş ve bundan da kırmızı güller ortaya çıkmış. O gün bugündür bülbül her gece gelip ilahi aşk için yalvarır, bülbülün şakımasını duyan gül tir, tir titrer ama taç yaprakları kapalı kalır. https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/04-02-2026/30119267172307631189.jpg Yazarlar 100120 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-padisahlarinin-es-ve-cocuklari-100120.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-padisahlarinin-es-ve-cocuklari-100120.html 2026-02-03 09:20:51 2026-02-03 09:20:51 En çok tahtta kalan Kanuni 46 yıl

            En az tahtta kalan 5. Murat 93 gün

 

            2. Selim tek eşi var

 

            3. Murat tek eşi, birçok cariyesi ve en çok çocuğu var

 

            Yavuz tek erkek çocuğu (Kanuni) var

 

            4. Mustafa tek kızı (Emine) var

 

            Deli Mustafa’nın eş ve çocuğu yok, 2 defa tahta çıktı                    

 

            2. Süleyman eş ve çocuk yok

 

            4. Murat eş yok

 

            1. Ahmet çocuk yok

 

            3. Osman çocuk yok

 

            1. Abdülhamit çocuk yok

 

3. Selim çocuk yok

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

                        SÜLEYMAN ŞAH

 

            Kayı boyu reisidir. Kayı boyu Oğuzların sağ kolu olan Bozoklara bağlı Günhan soyuna bağlıdır.[1] Mezarı Suriye’deki Caber kalesindeki Türk mezarındadır. Yeri üç defa değiştirilmiştir. En son 2014 de sınırımıza yakın bir yere taşınmıştır.

  Ertuğrul, Dündar isimli oğulları vardır.[2]

            Süleyman Şah’ın Gündoğdu, Ertuğrul isimli ki oğlu vardır. (Korkut, Sungurtekin-Dündar Diriliş Dizisi)

 

                        ERTUĞRUL GAZİ (Doğru Yürekli)[3]

 

            Babası:            Süleyman Şah

            Annesi:           Hayme Hatun (Kardeşi Dodurga Beyi Korkut oğlu Tuğtekin

            Söğüt kışlak, Domaniç yaylaktır. Sungur Tekin, Gündüz Bey ve Osman adlı üç oğlu vardır.

Mezarı Söğüt’tedir.[4]

 

            Ertuğrul Gazi’nin –bir rivayete göre Osman Gazi’nin anasının adı- Hayme (Haymana’dır) anadır, mezarı Domaniç’e bağlı Çarşamba köyündedir. Mezarı 2. Abdülhamit tarafından yeniden yaptırılmıştır. Türbesinde her yıl milli-askeri tören yapılmaktadır.[5]

 

                        1-OSMAN BEY (Kemikkıran)[6]

 

            Babası:                        Ertuğrul Gazi

 

Bilinen eşleri:  Mal Hatun, Bala Hatun

Osman Gazi Anadolu’daki dervişlerin en önemlilerinden Şeyh Edabalı’ya damat olmuştu.[7]

Osman Bey’in hayattan pişmanlık duyacağı ve hayattan isteyeceği bir şey kalmamıştı. Sevgili eşi Mal Hatun ondan önce ölmüştü. Osman Bey’in de ona mezarda kavuşmaktan başka bir emeli yoktu.

Nasihatlerin kaynağı, İslamiyet’in ve siyasetin en yetkili (salahiyetli) ağızlarından biri olan değerli âlim, kayınbabası Şeyh Edebalı 110 yaşında hayata gözlerini yummuştu.[8]

  

Çocukları: ORHAN BEY (Mal Hatun’dan) Alaattin, Çoban, Hamit, Pazarlı, Melik

 

Fatma Hatun [9]

 

                        2-ORHAN GAZİ

 

            Annesi: Mal Hatun

            D.T. 1288

            Devlet Reisi Olduğu T. 1324

 

            Ö. T. 1360 Türbesi Bursa Tophane’dedir.

 

            Bilinen Eşleri: Nilüfer (Holofira Yarhisar tekfurunun kızı), Asporçe Bizans prensesi, Todora (Kantakuzenos’un kızı)

            Yarhisar tekfurunun kızı Holofira, 18 yaşındaki Orhan Gazi’ye verildi. Bu evlilikten 1. Sultan murat ile ağabeyi veliaht şehzade Rumeli fatihi Süleyman Paşa dünyaya geldi. Bu prenses Nilüfer adını almış ve üzerine köprü yaptırdığı için bursa ovasında akan suya “Nilüfer Çayı” adı verilmiştir. [10]  

            İmparator Kantakuzen, damadı Orhan Gazi’ye –Rumeli’de fethedilen yerlerin para karşılığında geri verilmesini istediyse de bu ret edildi. Bunun üzerine Kantakuzen, Türklerin aşırı düşmanı olan Bulgarlar ve Sırplarla işbirliği yapma yoluna gitti. [11]

            Orhan gazi Bizans prensesi Theodara ile evlendi. Bu evlilikten şehzade Halil dünyaya geldi.[12]

            Sırp Despotu Stefan Duşan’ın ölümüyle, devlet parçalanmış ve Sırp tehlikesi azalmış idi. Duşan bir ara Orhan Gazi’ye yanaşmış ve bir kızını Orhan Gazi’nin oğullarından birisine vermek istemişti. Fakat Bizans’ı Slavların kucağına atmak demek olan bu olay, Türklerin çıkarına, hatta geleceğine aykırı olduğu için bir sonuç vermedi. [13]   

 

            Çocukları: Nilüfer’den Süleyman Paşa ve I. MURAT Asporçe’den İbrahim Bey ve Sultan Bey ve Kasım Bey

            Fatma Sultan Teodora’dan

            Orhan Beyin mezarı Bursa’da Tophane semtindeki türbesindedir.[14]

           

 

3-I. MURAT-HÜDAVENDİGAR   

 

            Annesi                        : Nilüfer Hatun

            D.T:                             : 1326

            Devlet Reisi olduğu T.: 1360            

            Şehit Olduğu T           : 1389 İç organları Kosova’da Türbesi Bursa’dadır.

 

            Bilinen Zevceleri: Gülçiçek Hatun, Prenses Marya Bulgar kralı İvan Aleksandra’nın kızı, İvan Şişman’ın kız kardeşi. Köstendil Bulgar Prensi Konstantin’in üç kızından biri. Diğer üç kızdan biri oğlu Beyazıt ve diğeri de Yakup Bey’le evlenmiştir.[15]

 

Murat Köstendil’de saltanat süren Bulgar prensi Konstantin’in üç kızından birisiyle evlenmiş, diğer iki kızdan birini büyük oğlu Yıldırım Beyazıt ve küçük oğlu Yakup ile evlendirmişti.[16] 

 

1. Murat

 

 

            Çocukları: I. BEYAZIT BEY  (Yıldırım) (Gülçiçek Hatun’dan. Yakup Bey, İbrahim Bey,

            Nefise Hatun

            İç organları şehir düştüğü yere gömülmüş. Sonradan buraya türbe yapılmıştır. Naşı Bursa Çekirge’deki caminin bahçesine defin edilmiştir.[17]

                       

4-I. BEYAZIT-YILDIRM

 

            Babası:            I. Murat Hüdavendigar

            Annesi:            Gülçiçek Hatun

            D. T.    :           1360

            Devlet reisi Olduğu Tarih: 1389

 

            Öldüğü Tarih: 8 Mart 1403 Türbesi Bursa Yıldırım Semtindeki Caminin yanındadır.

 

            Bilinen Eşleri: Devlet Hatun (Germiyan oğlu Süleyman Şah’ın kızı) Prenses Olivera Kosova’da öldürülen Sırp kralı Lazar’ın kızı) Köstendil Bulgar Prensi Konstantin’in üç kızından biri.[18] Kuzey Arnavutluk prensi olan II. Jorj Başla sulha talip oldu ve akrabalarından güzel bir prensesi padişaha takdim etti. Sf 176 Tesalya’da Yenişehir (Larissa), Farsala ve bunlara civar bazı şehirler mücadelesiz telsi oldular. 1397 Daha sonra meşhur Temopil geçidi savunmaya rastlanılmadan geçildi. Solona dükalığına gelindiği sırada, bizzat düşeş Yıldırım’ı karşıladı. Güzel kızını ve memleketini padişaha takdim etti. Düşeş serbest bırakıldı. Yuannis Kantakuzenos’un torunu olan güzel prenses padişahın haremine yollandı.

 

1378de Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunlarından olan kızı Devlet Hatun’u 1.Murat’ın oğlu Yıldırım Beyazıt’a verdi. Geline çeyiz olarak Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini ) Osmanlılara bıraktı.[19]

 

            Çocukları: ÇELEBİ I. MEHMET (Devlet Hatun’dan), Emir Süleyman Musa Çelebi, İsa Çelebi, Mustafa (Düzmece), Kasım Çelebi,

 

            Hundi Hatun, Fatma Hatun, Paşa Melek ve adı bilinmeyen bir kız.[20]

            Hundi Hatun, Emir Sultan adıyla bilinen Şeyh Buhari ile evlendi. [21]

            Germiyan oğlu Süleyman Bey kızı I. Murat’ın oğlun verdi Çeyiz olarak da Kütahya, Simav, Eğriboz ve Tavşanlı’yı verdi. 11381 Evlilik yolu ile sınır genişletmek.[22]

           

           

                        5-ÇELEBİ I. MEHMET

 

            Babası :           I. Beyazıt Yıldırım

            Annesi:            Devlet Hatun

            D. T     :           1387

            Padişah olduğu tarih: 1403-1413 Fetret Devri

            Ö. T: :             1421 Türbesi Bursa Yeşil Cami Yanındadır.

 

            Bilinen Eşi:     Emine Hatun, Dulkadır oğlu Süli Beyin kızı           

 

            Çocukları:       I. MURAT Mustafa, Ahmet, Yusuf, Mahmut, Kasım,

 

            Hatice, Ayşe, Selçuk, Sultan Hatun, Hafsa Hatun ve adı bilinmeyen iki kız.[23]

 

            6-II. MURAT

 

            Babası             : Çelebi I. Mehmet

            Annesi             : Dulkadıroğlu Süli Bey’in kızı

            D. T.                : 1402

Devlet Reisi Olduğu Tarih: I. 1421-1443, II. 1443, III. 1444-1451

            Ö. T.    :           3 Şubat 1451 Türbesi Bursa’dadır.

 

            Bilinen Eşleri: Âlime Hatun (Candar oğlu İbrahim Beyin kızı), Mara (Sırp kralı Jorj nbronkoviç’in kızı), Hüma

 

            Çocuklar: Ahmet, Alaattin, Orhan, Hasan, II. MEHMET FATİH, Küçük Ahmet,

 

            Fatma Sultan ve adı bilinmeyen 5 kız.

 

            Çelebi Mehmet ölümü gizlenen ilk Osmanlı padişahıdır.[24]

 

7-II. MEHMET-FATİH

 

            Babası:            II. Murat

            Annesi:            Hüma Hatun

            D.T.     :           30 Mart 1430

            Devlet reisi olduğu tarih: 1144,1451

            Ö. T.    :           1481 Türbesi İstanbul Fatihteki Caminin avlusundadır.

 

            Bilinen Eşleri: Sitti Mükrime Hatun, (Dulkadır oğlu Süleyman Beyin kızı) Çiçek Hatun, Hatice Hatun (Zağnos Mehmet Paşanın kızı) Anna (Trabzon Rum İmparatoru David cpmnen’in kızı) Helen (Mora Despotunun kızı) Tamara (Phrantez’in kızı) Gülbahar Hatun (Karaman oğlu İbrahim Beyin kızı)

 

            Çocukları: Mustafa, Beyazıt Mükrime Hatun’dan, Cem Çiçek Hatun’dan,

            Gevher ve ismi bilinmeyen iki kız.[25]

 

Fatih, Mora Despotu Demetriyus’un kızını haremine aldı.[26]

Fatih, Trabzon Rum imparatoru David’in kızı Anna ile evlendi. Anna dinini değiştirmedi. Bu haldeyken önce Zağnos Paşa ile Müslüman olduktan sonra Evrenos-zadelerden birisiyle evlendirildi.[27]

Fatih, son Trabzon Rum İmparatoru Komnen Aleksiyes’in dul karısını hareme aldı. İmparatorun dul kızı Anna, Makedonya Beyi ile evlendirildi. [28]

II. Mehmet Fatih Devrinde Hazırlanan “Fatih Kanunnamesinde”:

 

            “Her kimenesneye ki, ahfadımdan saltanat müyesser ola 

            Karındaşların nizam-ı âlem için katletmek münasiptir.

 

            Evlat ve torun=ahfadımdan, nasip=müyesser ola 

            Ekser ulema izin, rıza=tecviz etmiştir. Anınla amil olalar” denilmekte idi.[29]

 

            8-II. BEYAZIT-SOFU, VELİ

 

Babası             : Fatih-II. Mehmet

Annesi             : Mükrime Hatun

D. T.                : 1452

Padişah Olduğu Tarih: 19 Mayısı 1481

Tahttan Mecburen İnişi: 25 Nisan 1512

Ö. T.    :           26 Mayıs 1512

 

Bilinen Eşleri: Ayşe Hatun (Dulkadır oğlu Alaaddevle’nin kızı) Hüsnüşah Hatun (Karaman oğullarından Nasuh Bey kızı) Bülbül Hatun

Çocukları: Korkut, Abdullah, Ahmet, Şehinşah; (Hüsnü Şah Hatun’dan,) Şehzade Şah Sultan, Âlem Şah, SELİM (Ayşe Hatun’dan), Mahmut,

Ayn-ı Şah Sultan (Göde Ahmet Bey Eşi), Gevher Mülük Sultan ((Dükakin zade Ahmet Paşa eşi), Hatice Sultan, Selçuk Sultan, Hüma Sultan (Bali Paşa Eşi) Sofu Fatma Sultan, Mehmet [30]

 

            9-I. SELİM-YAVUZ

 

Babası             : II. Beyazıt

Annesi             : Ayşe Hatun

D. T.                : 1470

Padişah Olduğu Tarih: 25 Nisan 1512                                                                                 Ö. T. :             21 Eylül 1520 Türbesi İstanbul Sultan Selim Caminin avlusundadır.         Bilinen Eşleri: Hafsa Sultan, Ayşe Sultan, Kırım Hanı Mengli Giray’ın adı tarihe geçmemiş olan kızı.

Çocukları: I. SÜLEYMAN KANUNİ (HAFSA-HAFZA-HAFİZE’DEN), Fatma Sultan (Kara Ahmet Paşa eşi), Hatice Sultan (Makbul-Maktul Pargalı İbrahim Paşa eşi[31]), Şah Sultan (Lütfü Paşa eşi), Hafize Sultan (İskender Paşa zade Mustafa Paşa eşi), Kırım Hanının oğlu Saadet Giray’ın eşi olan bir kız.[32]

 

“Şems-i asr idi; asırda şemsin                        Şems: Güneş   Memdud: Uzatılan

Zullı memdud olur, zamanı kâsir”                 Kâsir: Çok

 

Yavuz asrının, yani zamanının güneşi idi.  Fakat bu ikindi güneşine benzemektedir. Nasıl ikindi güneşinin zamanı kısa ve bu zamandaki gölgeler uzun olursa, Yavuz’un da zamanı kısa, fakat yaptığı ve gördüğü işler ise ikindi güneşinin gölgesi gibi uzun sürdü. [33]

 

            10-I. SÜLEYMAN-KANUNİ

 

Babası             : I. Selim Yavuz

Annesi             : Hafsa-Hafza-Hafize Hatun

D. T.                : 1495

Padişah Olduğu Tarih: 30 Eylül 1520

Ölümü 6/7 Eylül 1566 gecesi İç organları Macaristan’da Zigetvar’dadır. Türbesi İstanbul Süleymaniye Camii avlusundadır.

 

Bilinen Eşleri: Hürrem Sultan (Roxalana), Mahidevran (Gülbahar Hatun), Gülfem Hatun

Çocukları: Abdullah, Murat, Mahmut, Mustafa, (Mahidevran’dan), Mehmet, Cihangir, Beyazıt, II. SELİM, (Hürrem Sultan’dan)

Mihrimah Sultan Rüstem Paşa eşi (Hürrem Sultan’dan)[34]

Bu evlilikten dünyaya gelen Ayşe Hanım sadrazam Ahmet Paşa ile evlendi. Bu evlilikten da Kilis sancak Beyi Mustafa ve Hersek Sancak Beyi olan Mehmet Beyler dünyaya gelmiştir. [35] Yine bu evlilikten dünyaya gelen kızla Cağaloğlu Sinan Paşa da evlenmiştir.[36]

 

            11-II. SELİM-SARI

 

Babası             : I. Süleyman Kanuni

Annesi             : Hürrem Sultan

D. T.                : 1524

Padişah Olduğu Tarih: 29 Eylül 1566

Ö. T.                : 1574Bilinen Eşleri: Nur-Banu Sultan

Çocukları: Osman, Mustafa MURAT III. Süleyman, Cihangir, Mehmet Abdullah,

Esmahan Sultan (Sokolu Mehmet Paşa eşi[37]),  Gevher Han Sultan (Piyale Paşa eşi[38]), Şah Sultan (Zal Mahmut Paşa eşi) Fatma Sultan (Damat Siyavuş Paşa eşi)[39]

Sadrazam Damat Siyavuş Paşa, 2. Selim’in kızlarından Fatma Sultan ile evli olduğu için Sokollu ve Piyale aşanın bacanağıydı.[40]

 

            12-III. MURAT

 

Babası             : II. Selim

Annesi             : Nurbanu Sultan

D. T.                : 1546

Padişah Olduğu Tarih: 22 Aralık 1574

Ö. T.                : 16 Ocak 1595

 

Bilinen Eşleri: Safiye Sultan, ayrıca 40 kadar haseki ve cariye)

Çocukları: MEHMET III. Mustafa, Abdullah, Beyazıt, Osman, Korkut, Yakup, HASAN, Ömer, Ali, Cihangir, Alaattin, Abdurrahman, Murat, Selim, Davut, İshak, Hüseyin, Alemşah, Yusuf

Mihrimah Sultan (Mirahor Ahmet Paşa eşi), Fahriye Sultan (Ağa Ahmet Paşa eşi), Fatma Sultan, Ayşe Sultan (Sultan III. Murat’ın büyük oğlu Mehmet tahta çıkınca 19 erkek, 21 kız kardeşi vardı. 62 erkek ve kız kardeşi babasının sağlığında ölmüştü.)[41]

İbrahim Paşa, 3. Murat’ın büyük kızı Ayşe Sultan ile nişanlıydı.[42] 9.6 1586da evlendi ve 2. Damat İbrahim Paşa oldu.[43]

Damat Cerrah Mehmet Paşa, 3. Mehmet’i Saadettin Efendi’nin ısrarıyla sünnet etmiş ve İstanbul’daki Cerrahpaşa semtine adını vermiştir. [44]

Damat Yemişçi Hasan Paşa[45]

Sadrazam Damat Kara (Oğuz, Öküz) Mehmet Paşa[46] Padişahın üç yaşındaki kızıyla nişanlanarak damat adayı oldu.[47]

Sadrazam Damat Nasuh Paşa[48]

Sadrazam Damat Halil Paşa[49] 2. (Genç) Osman’ın eniştesiydi.[50]

            13-III. MEHMET      

 

Babası             : III Murat

Annesi             : Safiye Sultan

D. T.                : 26 Mayıs 1566

Padişah Olduğu Tarih: 27 Ocak 1595

Ö. T.                : 22 Aralık 1603

Bilinen Eşleri: Handan Sultan

 

Çocukları: Mahmut, AHMET I. Cihangir, Mustafa Selim, (Sadrazam Kara Davut ve Sadaret Kaymakamı Mustafa Paşa’nın eşleri olan iki kız)[51]

 

            14- I. AHMET

 

Babası             : III. Mehmet

Annesi             : Handan Sultan

D. T.                : 18 Nisan 1590

Pad Old Ta.    : 21 Aralık 1603

Ö. T.                : 22 Kasım 1617

 

Bilinen Eşleri: Mahfiruz Sultan Mahpeyker (Kösem Sultan)

Çocukları: Beyazıt, Süleyman Kasım, OSMAN II. (Genç), MURAT IV. İBRAHİM I. Mehmet, Selim, Hüseyin,                                                                                                        Hanzade, (Bayram Paşa’dan sonra Nakkaş Mustafa Paşa eşi) 2-Zeynep, 3- Ayşe Sultan (Sıra ile Hafız Ahmet Paşa, Hasan Paşa, Canbolat Mustafa Paşa, Ahmet Paşa eşi), 4- Atike Sultan (Sıra ile Cafer Paşa, Koca Kenan Paşa, Doğancı Yusuf Paşa eşi), 5- Ubeyde Sultan (Musa Paşa eşi), 6- Fatma Sultan (Sıra ile Kara Mustafa Paşa, Kambur Mustafa Paşa, Kozbekçi Yusuf Paşa eşi), 7- Gevherhan (Sıra ile Öküz Mehmet Paşa, Recep Paşa, Siyavuş Paşa eşidir. )[52]

 

            15-I. MUSTAFA (Deli)

 

Babası             : III. Mehmet

Annesi             : İsmi kayıtlı değil

D. T.                : 1591/1592

Pahişah Ol Ta.: 22 Kasım 1617 (I.), 1622,1623 (2.)

Tanht İn Ta.    : 26 Şubat 1618

 

Eşleri               : -

Çocukları        : -[53]

 

 

            16-II. OSMAN (Genç Osman)                                                                      Babası             : I. Ahmet                                                                                    Annesi            : Mahfiruz Sultan                                                                                          D. T.               : 3 Kasım 1604                                                                                  Padişah Ol Ta.: 26 Şubat 1618

Tahttan İn Ta. : 19 Mayıs 1622

Ö. T.                : 20 Mayıs 1622

 

Bilinen Eşleri  : Meylikaya (Melek Sima),  Akile (Ukayle)                                                 2. Osman’ın kayınpederi Hoca Saadettin Efendi’nin 2. Oğlu Şeyhülislam Esat Efendidir. Bu eşinin adı Akile Hatundur.[54]                                                                                      2. Osman, 3. Murat’ın damadı olan ve güzelliğiyle bütün İstanbul’da ünlenen damat Pertev Paşa’nın ana tarafından Osmanlı olan kızıyla evlendi. [55]

Sadrazam Damat Kara Davut Paşa, Sultan Mustafa’nın ana-baba bir kız kardeşiyle evli olup –2. Osman’ın katlinde önemli rol oynamıştır.-[56]

 

Çocukları        : Mustafa, Ömer

Zeynep[57]

 

            17-IV MURAT

 

Babası             : I. Ahmet

Annesi             : Mahpeyker Kösem Sultan

D. T.                : 27 Temmuz 1612

Pad Old Ta: 10 Eylül 1623

 

Ö. T.                : 8/9 Şubat 1640

 

Çocukları        : Alaatin, Mehmet, Ahmet, Süleyman, Ruhiye, Safiye, Gevherhan, Kaya İsmihan, Ayşe, Hafise

Eş                    : -[58]

 

Damat Müezzinzade Filibeli Hafız Ahmet Paşa, 1. Ahmet’in büyük kızı Ayşe Sultan ile evliydi.[59]

Damat Recep Paşa[60]

Vezir Damat Bayram Paşa[61]

 

            18-SULTAN I. İBRAHİM (Deli)                                                    

 

Babası             : I. Ahmet

Annesi             : Kösem (Mahpeyker) Sultan

D. T.                : 4 Kasım 1615

Pad Ol Ta        : 9 Şubat 1640

Taht İnd Ta     : 8 Ağustos 1648

Öld  Ta            : 18 Ağustos 1648

 

Eşleri               : Hatice Turhan, Saliha Dilaşub, Hatice Muazzez, Hümaşah (Telli Haseki)                      

Çocukları: IV. MEHMET, II. SÜLEYMAN, II. AHMET, Cihangir, Selim

 

Ümmü Gülsüm, Beyhan, Atike (Sarı Kenan Paşa, sonra Müfettiş İsmail Paşa eşi) Orhan, Beyazıt, Gevherhan (Çavuş- zade Mehmet Paşa), Ayşe (İbşir Paşa ) Murat[62] 

 

            19-IV. MEHMET (Avcı)

 

Babası             : Sultan İbrahim

Annesi             : Hatice Turhan Sultan

D. T.                : 2 Ocak 1642

Pa Ol Ta          : 8 Ağustos

Hal Ed Ta        : 8 Kasım 1687

Ö. T.                : 6 Ocak 1693

 

Eşleri               : Emetullah Gülnuş, Cihanşah, Düriye, Nevruz, Afife

Çocukları        : MUSTAFA II. AHMET III. Beyazıt, Hatice (Musahip Mustafa Paşa- Moralı Hasan Paşa) Fatma (Tırnakçı İbrahim Paşa-Topal Yusuf Paşa) Ümmü Gülsüm (Küçük Osman Paşa) [63]

Damat Sadrazam Melek Ahmet Paşa[64]

Damat Sadrazam İpşir Mustafa Paşa[65]

Damat Sadrazam Kara Murat Paşa[66]

Damat Sadrazam Süleyman Paşa [67]

2. Vezir Damat Musahip Mustafa Paşa[68]

4. Mehmet kayınpederinin ve kayınbiraderinin 20 yıl devam eden sadaretleri devrinde çok rahat etmiştir. [69]

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa[70]                                                                 

 

            20-II. SÜLEYMAN

 

Babası                         : Sultan İbrahim

Annesi                        : Saliha Dilaşub Sultan

D. T.                           : 15 Nisan 1642

Pad Ol Ta                    : 8 Kasım 1687

Ö. T.                           : 22 Haziran 1691

Eşleri                           . –

Çocukları                    : Yok[71]

 

            21-II. AHMET

 

Babası             : Sultan İbrahim

Annesi             : Hatice Muazzez Sultan

D. T.                : 25 Şubat 1643

Pad Ol Ta        : 22 Haziran 1691

Ö. T.                : 6 Şubat 1695

 

Eşleri               : Rabia Kadın

Çocukları        : İbrahim, Selim, Hatice,

Asiye[72]

 

            22-II. MUSTAFA

 

Babası             : IV. Mehmet

Annesi             : Emetullah Rabia Gülnuş Hatun

D. T.                : 5 Haziran 1664

Pad Ol Ta        : 6 Şubat 1695

Taht İnd Ta     : 23 Ağustos 1703

Ö. T.                : 8 Ocak 1704

 

Eşleri               : Saliha Sultan, Şahsüvar Sultan, Alicebab Kadın

 

Çocukları        : Ahmet, Ahmet, Hasan, Hüseyin, Selim, III. OSMAN, İsa, Mehmet ve Murat’tır.

Emetullah (Sirke Osman Paşa eşi), Emine, (Çorlulu Ali Paşa, Recep Paşa, İbrahim Paşa, Muhassıl Abdullah Paşa eşleri), Rukiye, Zeynep, Safiye (Maktul-zade Ali Paşa, Mirza Mehmet, Kara Mustafa, Alaylı Hacı Ebu Bekir Paşa eşleri), Ayşe ( Köprülü-zade Numan, Tezkireci İbrahim, Koca Mustafa Paşa eşleri), Atike,[73]

 

            23-III. AHMET

 

Babası                         : IV. Mehmet

Annesi                        : Emetullah Gülnuş Sultan

D. T.                           : 33/31 Aralık 1673

Pad Ol Ta.                   : 22 Ağustos 1703                                                                             Taht İnd Ta                 : 1-2 Ekim 1730                                                                                Ö. T.                           : 1 Temmuz 1736                                                                          

Eşleri                           : Ayşe Mihri, Fatma Hümaşah, Gülnuş, Hüsnüşah, Hatem, Mihrişah Emine, Rabia, Rukiye, Emetullah Banu, Ümmü Gülsüm, Zeynep Sultan

Çocukları                    : Abdullah, I. ABDÜLHAMİT, Abdülmecit, Abdülmelik, Ali, Beyazıt, Hasan, İbrahim, İsa, Mahmut, Mehmet (4 tane), Murat (2 tane) III. MUSTAFA, Numan, Selim, (2 tan https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/03-02-2026/31519275732493529695.jpg Yazarlar 100100 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-doneminde-kadin-100100.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-doneminde-kadin-100100.html 2026-02-02 09:36:19 2026-02-02 09:36:19 Bacıyan-ı Rum (Anadolu Kadınlar Teşkilatı)

13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Bacıyan- Rum, tarihte ilk defa kültürel, askeri, ticari, siyasi örgütlenmesidir.     

            Kavramlar durumları görünür kılar. Bir durumu tarihin belirli bir döneminde ya da dönemlerinde süre gelmişse de yıllar sonra o durumu niteleyen kavram ortaya çıktığında tarih yanılgısına (anakronizme) dönüşmemek kaydıyla kavramlar durumlara genellenebilir. Bu açıdan Anadolu’nun toplumcu düşünce ve eylem dünyası bugün yaşadığımız birçok duruma tarihin çok erken devirlerinde ev sahipliği yapmıştır. Bunlardan birisi de hiç şüphesiz kadın mücadelesidir. 

            13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Anadolu Kadınlar Örgütü namı diğer Bacıyan-ı Rum, tarihteki ilk sosyal, kültürel, askeri, ticari ve siyasi kadın örgütlenmesidir. Fatma acı/Kadıncık Ana/Hatun Ana tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum, Selçuklular ve Osmanlı’nın kuruluşunda önemli roller üstlenmiştir.  

            Dünyada henüz Feminist Kadın Hareketleri ve kadın hürriyet mücadelesi ortaya çıkmamışken Anadolu’da kadınlar, devlet idaresi, ticaret, savaş ve sosyal alanlarda çalışarak önemli örgütlenmeler yapmışlardı. Anadolu’da “Erkek Öldürenler” diye tanımlanan İskit’li savaşçı Amazon Kadınlardan, Kadın Alplere ve Bacıyan-ı Rum’a kadar birçok hareket ve örgüt Anadolu’dan kadın mücadelesinin ne kadar eskiye dayandığını gözle önüne sermektedir. Dönemin Avrupa’sı ve İslam coğrafyasında kadının durumu düşünüldüğünde, Anadolu’daki kadın örgütlenmelerinin, ilerici ve inkılapçı bir denkleme denk düşen pozisyona sahip olduklarını kavramak gerekir.

            Ahilik Örgütü, Bacıyan-ı Rum ve Fatma Bacı Horasan’dan Anadolu’ya göç eden göçebe Türkmen zümrelerin, yerleşik hayata geçmesiyle beraber, sosyal ve ekonomik zorlukların bir sonucu olarak Bâtıni ve Bektaşi ideoloji ile Fütüvvet ilkeleri temelinde çeşitli sanat kollarına bağlı insanların kurmuş olduğu Ahilik Teşkilatı, Anadolu’da ekonomik, askeri, sosyal ve siyasi çalışmalarda bulunan bir organizasyondur. Kurucusu Hacı Bektaş-ı Veli’nin yakın arkadaşı olan Ahi Evran (Türk Halk Kültüründeki Nasrettin Hoca) olan Ahilik, Sultan Alaattin Keykubat devrinde önce Kayseri, Konya ve Kırşehir’in ardından da tüm Anadolu’da kooperatifler şeklinde örgütlenmiş, kadın erkek tük kesimlerin sosyal hayata katılmasıyla Moğol istilalarına karşı direnişte önemli roller üstlenmiştir.

            Ahilik örgütünün kadın kolu olarak Ahi Evren’in eşi ve Hacı Bektaş Veli’nin nefes avladı olan Fatma Bacı tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum ise tarihi kaynaklarda ilk defa Baba İlyas’ın torunu olan Tarihçi Âşık Paşa zadenin Tevarih-i Ali Osman adlı eserinde söz edilmektedir. İlgili kaynakta Anadolu Selçukluları devrinde Türkmenler arasındaki sosyal örgütlenmelerden ve Osmanlı’nın kuruluşundaki göçebe Türken unsurların etkisinden bahsederken Bacıyan-ı Rum örgütünde de hatırlanır.

 

            “Ayrılık can paresidir,

            Sıla gurbet çaresidir,

            Ahi Evran töresidir.

            Yarenlere yar meydanı.”

 

                                    Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu                    

 

            “… Rum’a (Anadolu) gelen dört grup insan vardır.

 

                        Gaziyan-ı Rum (Anadolu Gazileri),

                        Abdalan-ı Rum (Anadolu Abdalları)

                        Ahiyan-ı Rum (Anadolu Ahileri)

                        Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları)

                       

Hacı Bektaş Sultan bunların içinde Bacıyan-ı Rum’u tercih etti ki o da Hatun Ana’dır. Onu evlatlık kız edindi, keşiflerini ve kerametlerini ona gösterdi ve ona teslim etti.

İlk olarak Kayseri’de Örgücüler (Külahdüzar) Çarşısında kurulup tüm Anadolu’ya yayılan Bacıyan-ı Rum örgütü,

Kadınların çeşitli sanat dallarında yetiştirilip iş sahibi olmasını,

Kurulan sanayi sitelerinde aktif olarak iş hayatına katılmasına ve ürettikleri malları dükkânlarda satmalarına,

Kadınların eğitim ve öğretim çalışmalarına katılmalarına,

Ataerkil ve erkek egemenliğine karşı silahlı milis güçler kurulmasına,

Moğol ve haçlı saldırılarına karşı şehrin savunmasına kadar birçok yönde kadın örgütlülüğü sağlamıştır.

Bacıyan-ı Rum Örgütü üyeleri siyaseten aldıkları pozisyon, dini inançları, hayat tarzları ve kadın olmalarından dolayı Ortodoks resmi tarih yazıcılarının karalamalarına maruz kalmışlardır. Ortodoks Sünni anlayışın dışında bâtıni/heterodoks ve sen kritik inanca bağlı olan bu göçebe Türkmen kadınlar saray tarihçileri tarafından Dinsiz Türkmenler (Etrak-ı bi- din, Harici Babailer (Babaiyan-ı Harici), Rafıziler, her şeyi mubah gören zındık ve mülhidler şeklinde birçok suçlamaya maruz bırakmışlardır. Bacıyan-ı Rum örgütü aynı zamanda kadın ve erkek eşitliğinin bir nişanesi olarak kadın ve erkekli cemler ve semahlar yapmış, erkeklerle birlikte eşit bir şekilde toplantılara katılmışlardır. Tüm bunlarla beraber Moğol saldırıları karşısında ülkelerini savunmalarından dolayı binlercesi katledilmiş, tutuklanmış, mallarına el konulmuş ve sürgün edilmişlerdir. Mallarına el konulan Bacıyan-ı Rum üyelerinin malları Mevlevilere verilmiştir. O devirde Mevlana ve Mevleviler Moğol yanlısı tutum almaktadır. Mevlana Ahilerin mallarının kendilerine verilmesi için sultanlara bizzat mektuplar yazmıştır.        

 Âşık paşazadenin Hatun Ana diye söz ettiği Fatma Bacı namı diğer Kadıncık Ana aynı zamanda dönemin en önemli bilginlerinden Hamid El Kir Mani’nin kızıdır. Hamid El Kir Mani de Ahi Evran’ın kayınpederi ve hocasıdır. 1213 yıllarında doğan Fatma Bacı, Moğolların Kösedağ başarısından sonra savunmaya geçen Kayseri kuşatması sırasında Bacıyan-ı Rum üyesi birçok kadınla beraber esir düşmüş, yaklaşık 14 yık esir hayatı yaşamıştır.     

Esaretten kurtulduktan sonra 1260 yıllarında Kırşehir’e kocası Ahi Evran’ın yanına gelen Fatma Bacı, 1261e kadar burada kalmıştır. Bu devir Moğol yanlısı Rükneddin Kılıç Aslan’ın tahta oturtulması ve İzzetin Keykavus’un Anadolu’yu terk etmesi üzerine Moğollar tarafından Anadolu’nun uç bölgelerine sürgün edilen Türkmenler ve Ahiler, bu durumu kabul etmeyerek direnişe geçmişlerdir. Kırşehir, Ankara, Aksaray, karaman, Çankırı uç bölgelerde başlayan Türkmen direnişi bastırılmış ve Ahi Evran dâhil olmak üzere birçok Türkmen katledilerek Ahilik ve Bacıyan-ı Rum örgütü dağıtılmıştır. (1261)

Direnişin bastırılmasından sonra önce Ereğli daha sonra da Sulucahöyük’e giden Fatma Bacı, burada Hacı Bektaş Veli’nin dergâhına giderek onun nefes evladı olmuştur. Velayetnamede aktarıldığına göre Hacı Bektaş Veli Horasan’dan Anadolu’ya geldiğinde Fatma Bacı’nın babası Kir Mani’nin dergâhında bir süre kalması da muhtemeldir. Hacı Bektaş Veli’nin tüm yol öğretisini ve ilmini Fatma Bacı’ya aktarmış ve kendisinden sonra Fatma Bacı postşinliğe geçmiştir. Bu bağlamıyla Fatma Bacı’nın Kızılbaş Alevi toplumlar nezdinde önemli yeri vardır. Fatma Bacı’nın bu öğretisi Abdal Musa aracılığıyla tüm Anadolu’ya yayılmış ve Kızılbaş Alevi topluluklarda yaşatılmaya devam etmiştir.

“… Bazı zaviye ve müessislerin (63,74,32,81) numaralı kayıtlarda gördüğümüz kız Bacı, Ahi Ana, Sakari Hatun, Hacı Fatma Zaviyeleri gibi bazı zaviye şeyhlerinin de aynı şekilde kadınlar olması dikkat çekicidir. Bununla beraber bu sırada Anadolu’da kadın tekke şeyhleri görmek bizi hayrete düşürmemelidir. Yukarıda söz edildiği gibi Âşık Paşazade bu kadın dervişlerden Bacıyan-ı Rum adı ile söz eder. Hacı Bektaş’ın Rum Ahileri, Rum Abdalları ve Rum Gazileri gibi gruplar içinde Bacıyan-ı Rum’u ihtiyar edip, Kadıncık Ana (Fatma) adında bir kadına bütün kerametini göstermesi ve yolu ona bırakması da bu bakından anlamlıdır.”

Genel hatlarıyla sözünü etmeye çalıştığımız Bacıyan-ı Rum Örgütü, tespit edildiği kadarıyla tarihte bilinen en eski kadın örgütüdür. Kadınların işgücüne kendi başlarına katılması, erkek egemen düzene karşı örgütlenmesi ve kadın dayanışması bağlamıyla kendi devri içerisinde bir ilki gerçekleştirmiştir. Bugüne kadar çeşitli sebeplerden dolayı üzerinde yeterli çalışma yapılmamış bu kadın örgütü, Anadolu topraklarında kadın inkılabının en önemli mahalli dinamiklerinden biri olarak, günümüzdeki kadın hareketleri tarafından refere edilmeyi ve araştırılmayı fazlasıyla hak etmektedir. Bu durum aynı zamanda erkek egemen şoven milliyetçi kesimlerin inkılapçı hakların yarattığı bu gelişmeci değerleri kendi gelenekleri gibi kabul edip asimile etmesine karşı da bir set olacaktır.

Kadın cinayetleri nasıl politikse, tarihten günümüze kadar yaratılan kadın mücadeleleri de bu bağlamıyla siyasidir. Siyasi olarak denk düştüğü yer ise egemenlerin değil, ezilenlerin safı ve ideolojisidir. İstanbul Sözleşmesinin feshi sırasında bazı şovenist kesimler Bacıyan-ı Rum Örgütünü sık olarak refere ettiler. Oysa bazılarına ve fetvacılarına göre bu sözleşme, “Batıl, zındık ve sapkındı.”            

Ne acıdır ki bir zamanlar kadın mücadelesinin ilk örneklerinin sergilendiği Anadolu, bugün kadın cinayetlerinde başı çekmektedir.

Emre Ergül

Kaynak:

Mikail Bayram           Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum Çizgi Kitabevi Konya 2016

Abdülbaki Gölpınarlı Velayetname Menakıb-ı Hünkâr hacı Bektaş Veli İnkılap Kitabevi İstanbul 1990

Ömer Lütfi Berkan     Kolonizatör Türk Dervişleri Hamle Yayınları İstanbul

Necdet Türk               Âşık Paşazade Tarihi Bilge Kültür Sanat 2013

Sevgi Erol Işık            Ahilik Teşkilatı Ekin Kitabevi yayınları Bursa 2017[1]                       

             

            Osmanlı devrinde toplumu meydana getiren ailenin en önemli unsuru kadındır. Osmanlı devletinin kuruluş devrinde kadınlar sosyal hayatın içinde erkekler ile birlikte daha etkili olmuşlardır. Kadının ailedeki en önemli görevi annelik olmuştur. Konar-göçer ailelerde işlerin düzenleyicisi kadındır.

            Anadolu Selçuklu Devleti zamanında kurulan Bacıyan-ı Rum bu devirde de görevine devam etmiş ve özellikler yerleşmede (iskân) görev almışlardır. 

Ahi Evren’in eşi Fatma Bacı tarafından kurulan Ahiyan-ı Rum da görevine devam etmiştir. Bu teşkilatta görev alan kadınlar dokumacılık ve örücülük yanında özellikle uç bölgelerinde savaşlara da katılmışlardır. Ahi teşkilatlarında yer alanlar ayrıca tekke ve zaviyelerde misafirleri ağırlamanın yanında; zikir, sema ve sohbet meclislerine de katılmışlardır.      

 

Ahilikteki erkeklere,

 

“Eline, beline, diline sahip ol” öğüdü verilmişse;

 

Bacıyan-ı Rum kadınlarına da,

 

“Aşına, eşine, işine sahip ol” öğüdü verilmiştir.

 

Böylece Anadolu coğrafyasında Türk aile yapısı temel alınarak sağlam bir cemiyet hayatı meydana getirilmiştir.[2]

            Osmanlı döneminde hayat şekli dini uygulamalar ve toplumla ilgili baskılar belirlemiştir. Ferdin geri planda kaldığı hayat şekli kadının aile ve toplum içindeki yerini ortaya koymuştur.

            Kadının toplum içindeki yerini belirleyen en önemli şey kadın erkek ayrımı olmuştur. Erkeğin dünyası kadının hayatını edilgen bir konumda yönlendirmiştir. Erkek dışarıda iken kadın sadece içerdedir. Kamu alanında erkek, özel ve gizli dünyada ise kadın var oluyordu. Bu şekilde iki cinsin tüm ilişkileri kontrol altına alınmış oluyordu.

            Evlerde ve saraylarda harem ve selamlık vardı. Tesettür önemli bir belirleyiciydi. Kadın ev ortamında gösterişli ve şatafatlı bir şekilde giyinir, ev dışında ise vücut ölçülerini belli etmeyecek şekilde giyinirdi.

            Evlerin yollara bakan pencerelerinde kafesler olurdu.[3]

 

                        Evlilik, Hukuk ve Eğitim

 

            Eşler görücü usulüyle ve şahitler huzurunda nikâhları kıyılarak evlenirlerdi. Bazı bölgelerde erkek tarafı –günümüzde bazı bölgelerde hala uygulanan- gelin kızları hamamda yıkamak geleneğini uygularlardı. [4]

            Kadınların eşlerinden ayrılmak, mal ve mülk sahibi olma hakları vardı. İslam hukukuna göre 4 kadınla evlenmeye izin olsa da tek eşle evlilik esastı. Kadınların da cariyeleri olurdu ve bunlar gençte olsa erkekler yan gözle bakamazlardır.[5]   

 

           

                        Ailelerde Harem

 

            Kadınlar haremde kan bağı olanlar dışında hiçbir erkekle görüşmezler ve dışarıya çok çıkmazlar çıksalar da peçelerini sıkı, sıkı örterler.

            Evlilikler görücü usulü ile yapılır, evlenilen güne kadar görülmeyen damat adayları ailelerin büyükleri tarafından seçilirler.         

            Evin pencereleri kafesli olup dışarısı buradan seyredilirdi. Evde kadınların eş ve dostlarıyla birlikte yıkandıkları bir hamamcık bulunur.

            Hanımların harem günlerinde taşıyıp getirdikleri gelenekler vardır. İstenmeyen tüyleri almak için ağda hazırlamak, güzel kahve pişirmek, fakirlere kurban eti dağıtmak, büyü yapmak, kem gözlerden korunmak için nazar boncuğu takmak vs.[6]

 

                        Osmanlı’da Kadın

 

 

            Belirli istisnalar dışında hemen her dönemde kadın ile erkek sayısı birbirine yakın olmasına ve kadınla erkeğin, hayatın hemen her safhasını paylaşmalarına rağmen tarihi kaynaklarda kadınlardan hak ettikleri oranda bahsedilmemiştir. Bu sebeple tarihteki birçok kadının gerçek hayatı hakkında bilgi sahibi olunamadığı gibi, onların insanlık tarihine yaptıkları katkılar da genelde bilinmez olmuştur. Bu eksiklikler, zaman, zaman onlar hakkında yanlış ve eksik bilgilerin yayılmasına da sebep olmuştur. Haklarındaki gerçekler tam ve doğru olarak anlatılmadığı ve bilinmediği için onlar içte ve dışta genellikle batı toplamlarında eksik hatta çok yanlış tanıtılmıştır.

            Eksik ve yanlış peşin hükümlere göre kadınlar, üretime hiç katkısı olmayan, aksine hazırdan yiyen, idare eden değil, idare edilen kişidir. Hiçbir konuda söz hakkı olmayan, hukuki statüsü olmayan, mal mülk sahibi dahi olamayan, sadece evde yemek pişirip, çocuk bakan, dışarıya çıkınca kocasından ö adım geride yürüyen kadınlar bir çeşit 2. 3. sınıf insan durumundadır. Kısacası batılı zihniyete göre geçmiş toplum hayatında “Kadının adı yoktur.” Peki, gerçek öylemidir acaba?

            Osmanlı kadınının hukuki hakları ABD lileri şaşırtıyor! ABD li tarih araştırıcısı Ronald C. Jennings 1975 de Osmanlı şehirlerinin idarecileri olan kadıların idareleri sırasında tutmuş oldukları kayıtları incelemek üzere Kayseri’ye gelir. “Kayseri Kadı Sicilleri”nde rastlamış olduğu belgelere göre şehirdeki bütün kadınlar; mülk sahibi oluyorlar, onları satabiliyorlar, hatta ticaret yapabiliyorlardı. Kendilerinin veya yakınlarının kurmuş oldukları vakıflarda idareci olabiliyorlar, çok miktardaki paraları idare edebiliyorlardı. Buna benzer pek çok hak ve hürriyetleri yanında sahip oldukları bazı hukuki hak ve yetkileri de vardı. Bunların başında hukuki kişilikleri geliyordu. Buna göre bir kadın yanında kocası, babası veya ağabeyi, yani bir erkek akrabası olmadan mahkemeye gidip kendisine haksızlık eden kişiyi dava edebiliyor. Kadı karşısında yazılı sözlü ifade verip hakkını arayabiliyor, suçluyu mahkûm ettirebiliyordu. Ama isterse bu işi, kendisine vekil tayin ettiği birisi aracılığıyla yapabiliyordu. Ayrıca mahkemede şahitlik yapabiliyor, hatta bilinenin aksine kocasından boşanabilmek için davacı bile olabiliyordu. Üstelik bütün bu hak ve yetkiler Osmanlı hukuk sisteminin de bağlı olduğu İslam hukukuna dayanıyordu.

            Jennigs karşılaştığı bu belgeleri hemen yazıya dökmüş ve kadınların sosyal, ekonomik, hukuki durumlarını ele aldığı 60 sayfalık makalesinde Anadolu’da kadının hiç de zannedildiği gibi toplum hayatının dışında olmadığını ortaya koymuştur. 1990 da yazdığı diğer bir makalede ise, bu defa incelemekte olduğu Trabzon da, kadınların kendi mal ve mülklerini vakıf yoluyla bağışlamak suretiyle hem sosyal hem de ekonomik hayata nasıl katıldıklarını ortaya koymuştur. Kadınların bilinenin dışındaki durumları, daha sonra batılı başka araştırmacılar tarafından da çeşitli makale ve kitaplarda belirtilmiş, bilgi şölenlerinde (sempozyum) dile getirilmiştir.

 

                        Osmanlı Sarayında Kadın ve Harem

 

            Harem, Arapça haramdan gelir. Haram kanun dışı, korunan, ya da yasaklanmış demektir. Dini saflığı, temizliği hatırlatan bir kelimedir. Örnek Mekke-Medine çevresindeki kutsal topraklar Müslümanlar dışındakilere haramdır. Bu Kuran’da:

“TEVBE 28 - Ey iman edenler! Müşrikler bir pisliktirler. Artık bu yıldan sonra Mescid-i Haram'a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız Allah sizi dilediğinde lütuf ve ihsanıyla zenginleştirecektir. Allah gerçekten âlimdir, hakîmdir” şeklinde anlatılır. Korunan bu bölge mikad sınırı ile belirlenmiştir. Müminler bu sınırda ihrama girerek kıbleleri olan Kâbe’yi ziyaret ederler, tavaf yaparlar. Bu sınırda gelen ziyaretçilerin kimlikleri kontrol edilir Mümin olmayanlar bu sınırdan içeriye alınmazlar.         

Haram, kadının kendisi için de kullanılır ve mahrem şeklinde bir erkeğin eşini ifade ettiğinden manevi iffet ve saflığı belirtir. İslam inancında bu nikâhla gerçekleşir.

            Batıda harem bir çeşit “Mutluluk Evi’ni anlatır. Burada efendinin ona ait olan cinsi beraberlik haklarını kullanmanın din ile pek ilgisi yoktur.

            Harem aynı zamanda zengin konağında efendinin eşlerini ve hizmetkârlarını genellikle de hadım kölelerin gözetiminde tuttuğu bölümdür. Burada kadın hayatını idare eden o tek erkek ve yakın erkek akrabaları dışında bütün erkeklerden saklı tutulduğu ayrılıp kapatıldığı bir yerdir.

            Gündelik hayatta ise harem denilince, ailedeki kadınların, çocukların, dul kalmış kadın akrabaların ve kadın hizmetkârların bir arada dışa kapalı olarak yaşadıkları özel bölüm akla gelir. Kadın tutkuyu,  erkek mantığı simgeler.[7]

            Harem, Ortaçağdan 20. Yüzyıl başlarına kadar devam etmiş geleneksel bir kurumdur. Dışarıdan çok az kilinin girebildiği bu kapalı dünya, esrarlı atmosferiyle pek çoklarının düş gücünü kışkırtmış. Günümüze kadar “Harem fantezileri” üretilmesine kaynaklık etmiştir.

            Batılı düş gücünün gizemli ve erotik bir fanteziye çevirdiği harem kavramını fantezi olmaktan çıkarılmalıdır. Kadın tarihinin bu pek mahrem dünyasını, gerek harem kadınlarının gerçek hayatları ile gerekse de batılı ressamların ve yazarların soluk kesici ama iç gıcıklayıcı tasvirleriyle yan yana sergileyerek bir fanteziye ulaşılmalı.

            Osmanlı Sultanları 1540tan 1900lere kadar Topkapı’daki haremde yaşamışlardır. Burada yaygın olarak akla gelen cinsellikten daha çok şeyler gizlidir. Burada kadınlar kozasına rastlanır.

            Osmanlı’da savaş ve fetihler geniş bir şekilde ele alınıp yazıldığı halde kadın ve haremle ilgili bilgiler genelde tablolar, gezi kitapları, fotoğraflar, batılı yazar ve diplomatların romantik ve fantezilerle ele aldıkları uydurma tasvirler, haremden dışarıya sızdırılan, şiir ve mektuplar vs den elde edilir.

            Harem ve çok eşlilik sadece Türkiye’ye ait bit gelenek değildi. Haremler Asya’nın değişik bölgelerinde örnek Hindistan’da purdah (perde), İran’da Enderun ya da zenane gibi değişik adlarla tarih boyunca var olmuş. Çin’de Pekin’in iç kesimlerindeki Yasak Şehirde de kadınlar kapanmış, korunmaları ve kontrol altında tutulmaları için iç hadımlar kullanılmıştı.

            M.Ö. 6. Yüzyılda Banaras Kralı Tamba’nın 16.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. 15. Yüzyılda Malva Sultanı Gıyasettin Halaci 15.000 kadını kapsayan kalabalık haremi için surlarla çevrili ayrı bir şehirde “Gemi Saray” Cahaz Mahal’i yaptırmış.

            Moğol lideri Kubilay Han’ın 4 imparatoriçesi ve yaklaşık 7.000 cariyesi olduğu söyleniyor. Her iki yılda birkaç yüz binine yol veriyor, yerine tazelerini alıyor.

            Hint imparatoru Cihangir’in de Burası imparatorluk 6.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. Ayrıca iştahı kendi cinsine meyleder diye her zaman 1.000 erkek bekletilirmiş.

            Ancak en gelişmiş ve en kapsamlı harem bütün haremlere örnek olan Topkapı Sarayındaki imiş.

            Burada binlerce kadın birbirlerinden başka hiç kimseyi tanımadan yaşayıp ölmüş.[8]

       

                        Topkapı Sarayı Haremi

 

            Haremin Bölümleri

 

            Arabacılar Kapısı,                  Valide Sultan Koridoru

            Adalet Kapısı                         Valide Sultan Dairesi

            Kule Kapısı Nöbet Yeri         Valide Sultan Odası

            Meşkhane                               Valide Sultan Namaz Odası

            Baltacılar Ocağı                     Hamam Koridoru

            Sultanın Binek Taşı                Valide Hamamları 

            Haremağaları Mescidi            Hünkâr Hamamları

            Haremağaları Taşlığı              1. Abdülhamit’in Yatak Odası

            Haremağaları Koğuşu            3. Selim’in Has Odasına Giden Merdivenler

            Haremağaları Tuvaleti            3. Selim’in Has Odası

            Şehzade Mektebi                    3. Osman Köşküne Giden Koridor

            Cümle Kapısı                         3. Osman Taşlığı ve Köşkü

            Haremağaları 2. Nöbet yeri    Has Oda

            Aşhane Yolu                          Kadın Efendiler Koridoru

Meyyit Kapısı*                       1. Kadın Efendi Dairesi

Cariyeler Taşlığı**                 2. Kadın Efendi Dairesi

Mutfak                                    3. Murat Has Odası

            Kiler                                       3. Murat Köşkü

            Çamaşırhane                           1. Ahmet Kütüphanesi

Harem Hastanesi                    3. Ahmet’in Yemiş Odası

Cariyeler Avlusu                    Cariyeler Taşlığı**

Ebe ve Hizmetliler Koğuşu    Haseki Sultan Dairesi

Meyyit Kapısı*                       Mabeyin Taşlığı

Valide Taşlığı                         Şimşirlik[9]

 

            Osmanlılar dâhil Türk boyları Bizans’ın fethine kadar çok eşliydi. Fatih İstanbul’u fethettikten sonra onu daha öncekinden daha muhteşem yapmaya kararlıydı. Annesi valide sultandan evini, Konstantin’inin dul kalan eşi imparatoriçe Elen’in “Gynaecea”sına (kadınlar Diresine) benzer şekilde düzenlemesini istedi. Burası imparatorluk sarayının gözden uzak bir köşesinde bir iç avlunun ardında yer alırdı. Kadınlar burada görev gruplarına bölünmüş olarak ayrı bir hayat yaşarlardı. Fatih de padişah ailesinin yaşadığı bölümleri ayırmak, saray okulu açmak, köle hizmetkârlar kullanmak gibi Bizans uygulamalarını benimsedi. İslamiyet belirli şartlarla çok evliliğe izin veriyordu. Bu Bizans gelenekleriyle birleştirilerek harem ortaya çıktı.

            İlk Osmanlı sultanları Anadolu beyleri ve Bizans imparatorluk ailesinin kızlarıyla evlenmişlerdi. İstanbul’un fethinden sonra cariyelerle evlenmek bir gelenek oldu. Haremin hanımları, orada doğanlar hariç, Asya’dan, Afrika’dan, hatta kimi zaman Avrupa’nın dört bir yanından gelen kadınlardı.

            Efsaneye göre Marmara Denizi-Haliç arasındaki muhteşem Sarayburnu, delf kâhinleri tarafından yeni bir koloni için ideal yerleşim yeri olarak gösterilmiş ve eski Bizans Akropolü olmuştu. Fatih, fetihten sonra aynı kutsal noktada batıda Yeni Saray (Saray-ı Cedit) ya da Babıali (Sublime Porte) adı ile bilinen Topkapı sarayını yaptırdı.

            Sir William (Oriental) Jones, 1772de yazdığı “Servet Sarayı” adlı şiirinde:

 

                        “Akan yeşim dalgalandı, dolambaçlı lülelerle

                        Cilalı akik döşeli kaygan yatağında;

Ve buzdan bir kaya üstünde yükseldi sihirle

Göğe doğru, ışıl, ışıl ihtişamlı bir saray orta yerde” der.

 

Devlet gücünün merkezi olan sarayda, padişahın şahsi hizmetinde ve idari işlerde görev yapan binlerce kişi yaşıyordu. En mahrem bölüm, sarayın diğer bölümlerinden özenle ayrılmış olan padişah haremiydi. Bu haremin hikâyesi 1541 de Hürrem Sultan (Rokslan) ile başladı ve 1909a kadar devam etti. Devamlı değişim halindeki kadın ailesi dört yüz yıl boyunca burada yaşadı, sevdi ve öldü. Burası haremlerin en kusursuz örneği, kadını soyutlama sisteminin en ünlü simgesiydi.

Harem, padişahın özel dairesi olan mabeyin ile kızlar ağasının dairesi arasında yer alırdı. Valide Sultan’ın avlusu etrafında dizilmiş dört yüz kadar oda, diğer kadınların daireleri ve yatakhaneleri olarak kullanılıyordu.               

Haremi dış dünyaya bağlayan Araba Kapısı ve kuşhane Kapısı içerden haremağaları dışarıdan da saray muhafızı niteliğindeki baltacılar (teverdaran) tarafından korunurdu. Araba Kapısı haremin esas giriş kapısıdır. Dışarı ile bütün bağlantılar, şafakla açılıp ve hava kararınca kapanan bu kapıdan sağlanırdı.

Haremağalarının yaşadığı bölüm avluya açılırdı. Sağdan Altın Yola, ortadan Valide Sultan Dairesine, soldan odalıkların dairelerine gidilirdi. Dairelerin lüksü orada yaşayanların itibarı ile bağlantılıydı. Elbette en muhteşem bölüm padişahın yaşadığı yerdi. Üst seviyedeki hatunlar özel dairelerde otururken, yeni cariyeler ve haremağaları yatakhanelerde kalırlardı.

Çoğu zaman bini aşkın olan harem nüfusu 15.-16. Yüzyıllarda birkaç yüze kadar düştü. Bunun sebebi devletin çeşitli bölgelerine tayin edilen şehzadelerin saraydan ayrılırken kendi haremlerini yanlarında götürmeleriydi. Ne var ki 17. Yüzyıldan itibaren miras kanunlarında –Osmanlı ailesinin en yaşlı erkeğinin tahta çıkması- yapılan reformlar, şehzadelerin kendi kadınları ile “Altın kafeste esaret anlamına- gelse de sarayda yaşamalarına imkân sağladı ve toplam harem nüfusu iki bine kadar yükseldi. Ama burada karşımıza iki durum ortaya çıkıyor. Kaynaklar bize Altın kafesin haremlerindeki kadınların doğurmamaları için kısırlaştırıldıklarını da söylüyor.

Devlet yükselişin doruğa çıktığında çok genişlemiş Kafkas Dağlarından İran körfezine Tuna’dan Nil’e kadar büyük bir alana yayılmıştı. Topkapı ve haremin tarihi devletin azalıp çoğalan servetinin de göstergesi olmuştur. Kabarık saray masrafları, kadınlar arasındaki insafsız rekabet, siyasi gündemi etkileyen entrikalar ve tabii en önemlisi de çeşitli milletlere mensup bu kadınların eşsiz güzelliği, bütün dünyanın büyük ilgisini çekiyordu. Ancak hiçbir yabancı o duvarın ötesine izin verilmiyordu. Yabancı büyükelçilikler, seyyahlar, ressamlar ve yazarlar bir zamanlar içeride yaşamış kadın hizmetkârlardan ya da bohçacılardan duyduklarını her fırsatta aktarmışlar. Ancak bu hikâyeler genelde yakıştırma bir egzotizm bulamacıydı. Günümüzde bile ulaşılabilen kaynakların varlığına rağmen bu hikâyeleri doğrulamak çok zordur. [10]           

 

Harem Duvarları

 

            “Özel hayatlarımızın üzerine duvar çekilmelidir” sözü Osmanlıların bu konudaki tutumunu gayet iyi açıklar.

            Haremler gerçekten de kadınları duvarların arkasına hapsediyordu. Tarihçi Dursun Bey:

            “Eğer güneş –şems- dişi olmasaydı, o bile hareme giremezdi” der. Nitekim 4. Mehmet’in gözdesi Gülbeyaz 17. Yüzyılda:

            “Güneş hiç ziyaretimize gelmiyor, cildim tıpkıpı fildişi renginde” der.

            Dış dünyada yakınlıklar kurmak nerdeyse imkânsızdı. Bu sebeple gündelik harem hayatıyla ilgili şahsi ve birinci elden anlatmalar çok azdır. Haremde nasıl bir hayatın olduğu ve devam ettiğini anlayabilmek için, çeşitli kaynaklardan derlenmiş parçalar –pazıl gibi- bir araya getirilir. Böylece aldatıcı da olsa resim yavaş yavaş tamamlanır.

            Kaçırılarak ya da esir pazarından satın alınarak Müslüman olması sağlanan harem kadınlarının kaçı bu kaderi alınyazısı olarak benimsemiştir? Hanım Sultanların kaleme aldığı bir dizi mektuplar –Haremden Mektuplar- 1450-1850- haremde kendisini esir alanların dilini kusursuz öğrenemeyen, okur-yazar kadınların olduğunu biliyoruz. Acaba Hıristiyan ve Musevi kadınların çarptırıldıkları bu cezanın affı için kendi tanrılarına gizli gizli yalvardıkları olur muydu? Yoksa yürekli günahlarının kefaretini ödeyemeyeceklerine inanmanın utancıyla mı yaşamışlardı?  

            Elimizde haremde kara sanatlara başvurulduğu ile ilgili bilgiler var. Fal, büyü ve batıl inanç orada gizli ve açık taraftarlar bulmuştu. Kadınlar gündelik zorluklara dayanabilmek, derinlerinde kuluçkaya yatmış şeytanlarından kurtulabilmek için geleceği bilmenin yollarını arıyorlardı.

            Kalbini tutkularına yenik düşerek aşk ilişkilerine giren, sevgilileriyle gizlice randevulaşan isyankâr kadınların varlığını da biliyoruz. Topkapı Sarayındaki şık cilalı gizli odanın duygu dolu bir hikâyesi var:

            “2. Ahmet,(1691-1696) odalıklarından birinin gizlice hareme girip-çıkan delikanlı ile ilişkisi olduğunu öğrenir. Küplere binen padişah sevgililere tuzak hazırlar. Şaşkınlığa uğrayan âşıklar koşarak haremin koridoruna dalarlar. Padişah da peşlerindedir. Haremağalarının yaşadığı bölüme varınca kendilerini bir odaya atarlar. Padişah hançerini çekip arkalarından içeri dalar, ama odanın boş olduğunu görüp hayretler içinde kalır. Sevgililer sırra kadem basmışlardır. Bir mucize karşısında olduğuna inanan padişah dizüstü çöküp ağlamaya boğulur. Sonunda kutsal odanın altınla süslenip mabede çevrilmesini ister. Ne var ki harem kurallarına uymayanların bu türden ilahi müdahalelerle paçayı kurtarmaları çok enderdir. Sayılamayacak kadar çok kadın casuslar, rakiplerin fitne ve itirafları yüzünden ele geçmiş sonunu bulmuştur.

            Saadet kapısından bir defa giren kadın için bir daha geri dönüşün olmadığını bilmek harem duvarları ardında olup bitenleri bir ölçüde mazur gösterebilirdi. Şimdi o kapılardan geçip Saadet Evine, Topkapı Sarayına adım atalım.       

      

                        Bahçeler

 

            Çınar ve servi ağaçlarından bir koru ile çevrili olan bahçeler, güller, yaseminler, minelerle süslüydü. Dar yürüyüş yolları, içinde egzotik balıkların yüzdüğü nilüferlerle süslü havuzcuklar ile gezenin güneşten korunmak için sığınabileceği altın yaldızlı kameriyeleri ile sona ererdi. Bahçeler birer eğlence yeriydi. Kimileri çiçeklerle uğraşır, kimileri de ılık günlerde çıkılan gezintilerin keyfi ile yetinirdi. Gözdeler peşlerinde odalık ve haremağalarının meydana getirdiği maiyetleri ile o yollarda gezinir. Çiçek ve meyve toplar, kebap ve helva yer, çocuksu oyunlar oynayıp eğlenirlerdi.

 

                        Oyunlar

 

            Tablolardaki odalıklar, yetişkin kadınlardan çok çocuklara yakışır oyunlar oynarken resimleri yapılmamıştır. Ancak haremde yaş ortalamasının 17 olduğu unutulmamalıdır. Örnek “İstanbul Beyefendileri” adlı oyun sırasında kadınlardan biri erkek kılığına girer, kaşlarına kalın bir rastık çekilir, bıyık yapılır, başının üstüne kavuk yerine karpuz ya da balkabağı oturtulur. Sırtına ters yüz edilmiş bir kürk geçirilirdi. Kadın eşeğe ters biner, bir eliyle eşeğin kuyruğundan tutar, diğer eliyle sarımsak, soğan dizili bir tespih çekerdi. Biri eşeği tekmeleyip rodeoyu andıran oyunu başlatır.

Yaygın oyunlardan birisi de “Kovalamaca” idi. Kızlardan biri ayağı kaymış gibi yapıp havuza düşerdi. Dışarıya çakmaya çalışırken, çemberdeki kızlar da onu havuza itmeye çalışırlardı. Kız dışarı çıkabilirse ötekileri yakalayıp havuza atmaya çalışırdı. Padişah özel köşesinden bu oyunları seyreder, genellikle bir sonraki gözdesini böyle seçerdi.

            Haremden daha uzun ömürlü olmuş başka bir oyun da, kızlardan birisinin gözü bağlanır ve sorulurdu:  

            “Güzellik mi çirkinlik mi?” Ötekiler gözü bağlı kızın cevabına göre poz verip öylece dururlardı. Zaman dolunca göz bağı açılır, ebe beğendiğini seçer ve u-oyun böyle devam edip giderdi.

            Bazı padişah kızları ise kendilerine hediye edilen köle kız çocuklarla oyuncak bebekle oynar gibi oynar gibi oynar. Onları yıkar, saçlarını tarar, örer, haremli annelerinin yardımıyla onlara elbise dikerler, onları birer prenses gibi terbiye ederlerdi. Bu canlı oyuncak bebekler büyüdüklerinde genellikle padişah kızlarının hizmetine verilir, rakipleri evlendiğinde onlarla birlikte yeni evlere çıkarlardı.

 

                        Havuzlar

 

            Harem kadınları, sıcak ve nemli yaz aylarında içinde küçük gezinti kayıklarının bulunduğu mermer havuzlarda suya girer, güle oynaya banyo alır, sonra da havuzun başında sere serpe uzanırlar. 3. Murat arabesk oymalı paravanların arkasından, devamlı yeni oyunlar icat ederek suda oynaşan kızları seyrederdi. Saatlerce devam eden bu seyirler uyarıcı bir etki yaratmış ki yüz üç çocuğu olmuştur.

            Deli İbrahim’in ise kızları dalmaya teşvik için havuza inciler ve yakutlar serptiği söylenir. Onun saltanatı sırasında kızlar ağası bakire bir kız satın almıştı. Hareme girer girmez kızın karnı büyümeye başladı ve bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Aynı günlerde baş kadın efendi Turhan Sultan da erkek çocuk dünyaya getirmişti. Köle kız, şehzade Mehmet’e sütanne tayin edildi ve kendi bebeği ile padişahın haremine taşındı. Padişah kendi zayıf, mızmız şehzadesine hiç benzemeyen topaç gibi sağlıklı bebeği çok sevmişti. Oğlunu ihmal ediyor, köle kızın oğluna daha çok zaman ayırıyordu. Turhan Sultan bir gün bu durumdan yakınınca İbrahim çok öfkelendi, küçük şehzadeyi annesinin kollarından yakalayıp havuza fırlattı. Bebek kurtarıldı ama ömrü boyunca alnındaki yara ile yaşadı.          

 

                        Bilmeceler ve Masallar

 

            Havuzların suyunda oynaşan, eğlence olsun diye saatlerce birbirleri ile gevezelik eden, çocuksu oyunlar oynayan, cennet-cehennem kelimelerini dillerinden düşürmeyen, perili ve devli masallar anlatan harem kadınlarını gözle önüne getirebilmek pek zor olmasa gerekir. Genç olanlar kocakarıların anlattığı Acem masallarını, Leyla ve Mecnun gibi kayıp sevgilisinin peşinde geçen aşk hikâyelerini büyülenmiş gibi dinlerlerdi.

            Masallar genellikle “Gökten üç elma düştü, biri san, biri sana biri de masalı anlatana…” tekerlemesi ile biterdi. Oradaki “Ben” genellikle dinleyenlerle özdeşleşen masal kahramanıydı.          

            Güneş battıktan sonra ve şafak sökmeden önce kadınların dışarı çıkmaları yasaktı. Masallar işte bu zaman dilimi içinde doğup gelişiyordu. Uykusuzluk çeken harem halkı masallardan medet bekliyordu. Ayrıca birbirlerine bilmeceler de sorarlardı. Bu bilmeceler genellikle cevabını bilmeyenlere tehditler savururdu. Örnek:

 

                        “Sarıdır safran gibi

                        Okunur Kuran gibi

                        Ya bu bulmacayı çözersin

                        Ya bu gece ölüp gidersin”

 

            Bu bilmecenin 15. Yüzyılda ortaya çıktığı zannediliyordu. Özellikle çocuk yaşta olanlar o gece Azrail’i beklemeye başlarlardı.

           

                        Şiir

            Kadınların dünyadan koparılması, orta şartları, gözlerden uzak olmalarının niteliği ve akışı şiirde de yansımasını bulmuştur. Trajik olaylar, özveri, vazgeçişler ve karşılıksız aşklar başlıca temalardı. 2. Mahmut’un kız kardeşi Hatibullah Sultan ağabeyi ile arasındaki siyasi anlaşmazlıklar yüzünden Boğaziçi’nde bir yalıya sürülmüştü. Son şiiri “Ölümün Şarkısı” zehir içeceği iması taşıyan ve kendi sonunu önceden seçtiği duygusunu veren, önsezili dizelerdir. Hatibullah Sultan, “İçine acıdır Boğazın Suyu” diye ifade etmişti.

            Kimliği bilinmeyen bir odalık tarafından harem zindanının duvarına kazınmış bir şiir vardır. Ucuz bir ayna çaldı diye zindanı boylayan odalık, gözyaşlarını buradayken yazdığı şiire akıtmıştır.

 

                        “Kayboldu diye

                        İki paralık ayna

                        Yakalandı burada oturan

                        Muhafızlar tarafından”

 

            Şair hanım sultanların bu yetenekleri şehzadelere de geçmiş olmalı ki, otuz dört (36) padişahın on biri usta birer şair olarak bilinir.

Bu konuda geniş bilgi için bak Rüştü Sardağ Şair Sultanlar Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 1. Baskı Ankara 1982 Yavuz Sultan selim sefer için yola çıkmış ve bir yerde otağını kurmuş. O Yavuz ki en yakınları bile karşısına çıkıp söz söylemeye cesaret edemezlerdi. Bir görevli kız kendisine âşık olmuş ama onu söylemeye cesaret edememiş, çareyi otağın duvarlarına yazmakta bulmuş ve yazdıklarına Yavuz’un verdiği cevapla bir dörtlük ortaya çıkmıştır. 

 

“Âşık olan neylesin,

Derdi ne ise söylesin

Ya korkarsa ne söylesin

Hiç korkmasın söylesin.”

 

Bundan cesaret alan kız derdini söylemek için Yavuz’un karşısına çıkar öıkmaz dili tutulmuş ve yere yığılıp kalmıştır.

    

            Babaannemin okuduğu şiir benim de ezberimdedir.

 

                        “Felek hüsnün diyarında

                        Cüda kaldı bizi şimdi

                        Aramızda yüce dağlar

                        Iraktan merhaba şimdi”

 

                        İbadet

 

            Müslüman kadınlar namazdan önce abdest alırlardı. Başlarını örter, yere özel bir seccade serer, kötülük değmesin diye avuçlarını yüzlerine, gözlerine sürüp namaza öyle başlarlardı. Önce Mekke yönünde Kâbe’yi selamlar, sonra sessiz dudakları, dualarla kıpır, kıpır namaza dururlardı. Dizler ayaklar, eller, ayaklar, burun ve alın yere değmek zorunda olduğundan zorunlu olduğundan, namaz manevi olduğu kadar bedeni bir hareketti. [11]       

             

                        Çiçeklerin ve Kuşların Sırrı

 

            John Frederick Lewis’in An İntercepted Correspondence (Engellenmiş Bir Mektuplaşma) adlı tablosunda bir demet çiçekle yakalanmış kadın resmi yapılmıştır. Kadının hali insana, çiçeğin sevgiliden meydana gelen simgesel bir mesaj olduğunu düşündürür. Her çiçeğin ayrı bir anlamı vardı. Hareme misafir olma ayrıcalığını yaşamış olan Lady Mary Wordey Momtagu bu iletişim şekline hayran kalmıştı. Bunu ülkesine dönünce çevresine de öğretti ve çiçek dili ülkede salgın halini aldı. Gizli mesajların dilini çözme yollarını çiçeklerle nasıl haberleşileceğini ve çiçeklerin şifa gücünü anlatan kitaplar yayınladı. İngiliz kadınları bu reçeteleri hemen benimseyip gönül ilişkilerinde kullanmaya koyuldular.

            Topkapı Sarayında hatırı sayılır büyüklükte bir hayvanat bahçesi vardı. Çocuklar aslanların, kaplanların, leoparların ve çeşitli vahşi hayvanların teşhir edildiği Fil bahçesinde oynamaya bayılırlardı. Padişahlar eşlerine ve odalıklarına evcil niyetine maymun, leylek, egzotik kuşlar ve ceylanlar armağan ederlerdi. 17. Yüzyılda nedim ve Baki gibi büyük şairle ceylan kelimesini güzel kızları anlatmada mecaz olarak da kullanmışlardı.

            Saray bahçeleri bülbül, kanarya, güvercin cennetiydi. Kocaman renkli papağanlar ve papağanlar gevezelikleri ile kapalı kapılar ardındaki sırları ifşa ederlerdi. 2. Abdülhamit papağanlara tutkundu. Bu hayvanların kendisine ve tahtına yönelik olası tehditler karşısında uyarı görevi yapacağına inanmıştı. Yıldız sarayının odalarını çeşit, çeşit kuşlarla dolu kafesler, süsler, bahçelerde süslü bekçi köpekleri gibi dolaşan tavus kuşları istenmeyen misafirlerin ödünü koparırdı.

            En makbul sayılan kuşlar bülbüllerdi. Eski bir Türk atasözü “Bülbülü altın kafese koymuşlar ille de vatanım” der. Kim bilir belki şu hikâye buna en güzel örnektir.

            “Bir zamanlar bülbülün biri bir güle âşık olmuş. Onun sesini duyan gül, sapının üstünde titreyerek uyanmış. Zamanın bütün güller gibi o da saf ve masum, beyaz bir gülmüş.

            Bülbülün şarkısını dinlerken gülün yüreğinde bir şeyler kopmuş. Bülbül tir, tir titreyen gülün yanına yaklaşıp fısıldamış.

“Ben seni seviyorum gül, gül” demiş.

Bu sözler üzerine gülün minik kalbi hafice kızarmış ve pembe güller böyle ortaya çıkmış. Bülbül güle biraz daha yaklaşmış. Ama Allah dünyayı yaratırken güle dünyevi aşkı yasaklamış. Gene de gül taç yapraklarını aralamış ve bülbül gülün bekâretini çalmış.   

            Ertesi sabah gül utancından kıpkırmızı kesilmiş ve bundan da kırmızı güller ortaya çıkmış. O gün bugündür bülbül her gece gelip ilahi aşk için yalvarır, bülbülün şakımasını duyan gül tir, tir titrer ama taç yaprakları kapalı kalır. https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/02-02-2026/31770212462965823809.jpg Yazarlar 100099 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-padisahlarinin-es-ve-cocuklari-100099.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-padisahlarinin-es-ve-cocuklari-100099.html 2026-02-01 14:24:31 2026-02-01 14:24:31   En çok tahtta kalan Kanuni 46 yıl

           

            En az tahtta kalan 5. Murat 93 gün

 

            2. Selim tek eşi var

 

            3. Murat tek eşi, birçok cariyesi ve en çok çocuğu var

 

            Yavuz tek erkek çocuğu (Kanuni) var

 

            4. Mustafa tek kızı (Emine) var

 

            Deli Mustafa’nın eş ve çocuğu yok, 2 defa tahta çıktı                    

 

            2. Süleyman eş ve çocuk yok

 

            4. Murat eş yok

 

            1. Ahmet çocuk yok

 

            3. Osman çocuk yok

 

            1. Abdülhamit çocuk yok

 

3. Selim çocuk yok

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

                        SÜLEYMAN ŞAH

 

            Kayı boyu reisidir. Kayı boyu Oğuzların sağ kolu olan Bozoklara bağlı Günhan soyuna bağlıdır.[1] Mezarı Suriye’deki Caber kalesindeki Türk mezarındadır. Yeri üç defa değiştirilmiştir. En son 2014 de sınırımıza yakın bir yere taşınmıştır.

  Ertuğrul, Dündar isimli oğulları vardır.[2]

            Süleyman Şah’ın Gündoğdu, Ertuğrul isimli ki oğlu vardır. (Korkut, Sungurtekin-Dündar Diriliş Dizisi)

 

                        ERTUĞRUL GAZİ (Doğru Yürekli)[3]

 

            Babası:            Süleyman Şah

            Annesi:           Hayme Hatun (Kardeşi Dodurga Beyi Korkut oğlu Tuğtekin

            Söğüt kışlak, Domaniç yaylaktır. Sungur Tekin, Gündüz Bey ve Osman adlı üç oğlu vardır.

Mezarı Söğüt’tedir.[4]

 

            Ertuğrul Gazi’nin –bir rivayete göre Osman Gazi’nin anasının adı- Hayme (Haymana’dır) anadır, mezarı Domaniç’e bağlı Çarşamba köyündedir. Mezarı 2. Abdülhamit tarafından yeniden yaptırılmıştır. Türbesinde her yıl milli-askeri tören yapılmaktadır.[5]

 

                        1-OSMAN BEY (Kemikkıran)[6]

 

            Babası:                        Ertuğrul Gazi

 

Bilinen eşleri:  Mal Hatun, Bala Hatun

Osman Gazi Anadolu’daki dervişlerin en önemlilerinden Şeyh Edabalı’ya damat olmuştu.[7]

Osman Bey’in hayattan pişmanlık duyacağı ve hayattan isteyeceği bir şey kalmamıştı. Sevgili eşi Mal Hatun ondan önce ölmüştü. Osman Bey’in de ona mezarda kavuşmaktan başka bir emeli yoktu.

Nasihatlerin kaynağı, İslamiyet’in ve siyasetin en yetkili (salahiyetli) ağızlarından biri olan değerli âlim, kayınbabası Şeyh Edebalı 110 yaşında hayata gözlerini yummuştu.[8]

  

Çocukları: ORHAN BEY (Mal Hatun’dan) Alaattin, Çoban, Hamit, Pazarlı, Melik

 

Fatma Hatun [9]

 

                        2-ORHAN GAZİ

 

            Annesi: Mal Hatun

            D.T. 1288

            Devlet Reisi Olduğu T. 1324

 

            Ö. T. 1360 Türbesi Bursa Tophane’dedir.

 

            Bilinen Eşleri: Nilüfer (Holofira Yarhisar tekfurunun kızı), Asporçe Bizans prensesi, Todora (Kantakuzenos’un kızı)

            Yarhisar tekfurunun kızı Holofira, 18 yaşındaki Orhan Gazi’ye verildi. Bu evlilikten 1. Sultan murat ile ağabeyi veliaht şehzade Rumeli fatihi Süleyman Paşa dünyaya geldi. Bu prenses Nilüfer adını almış ve üzerine köprü yaptırdığı için bursa ovasında akan suya “Nilüfer Çayı” adı verilmiştir. [10]  

            İmparator Kantakuzen, damadı Orhan Gazi’ye –Rumeli’de fethedilen yerlerin para karşılığında geri verilmesini istediyse de bu ret edildi. Bunun üzerine Kantakuzen, Türklerin aşırı düşmanı olan Bulgarlar ve Sırplarla işbirliği yapma yoluna gitti. [11]

            Orhan gazi Bizans prensesi Theodara ile evlendi. Bu evlilikten şehzade Halil dünyaya geldi.[12]

            Sırp Despotu Stefan Duşan’ın ölümüyle, devlet parçalanmış ve Sırp tehlikesi azalmış idi. Duşan bir ara Orhan Gazi’ye yanaşmış ve bir kızını Orhan Gazi’nin oğullarından birisine vermek istemişti. Fakat Bizans’ı Slavların kucağına atmak demek olan bu olay, Türklerin çıkarına, hatta geleceğine aykırı olduğu için bir sonuç vermedi. [13]   

 

            Çocukları: Nilüfer’den Süleyman Paşa ve I. MURAT Asporçe’den İbrahim Bey ve Sultan Bey ve Kasım Bey

            Fatma Sultan Teodora’dan

            Orhan Beyin mezarı Bursa’da Tophane semtindeki türbesindedir.[14]

           

 

3-I. MURAT-HÜDAVENDİGAR   

 

            Annesi                        : Nilüfer Hatun

            D.T:                             : 1326

            Devlet Reisi olduğu T.: 1360            

            Şehit Olduğu T           : 1389 İç organları Kosova’da Türbesi Bursa’dadır.

 

            Bilinen Zevceleri: Gülçiçek Hatun, Prenses Marya Bulgar kralı İvan Aleksandra’nın kızı, İvan Şişman’ın kız kardeşi. Köstendil Bulgar Prensi Konstantin’in üç kızından biri. Diğer üç kızdan biri oğlu Beyazıt ve diğeri de Yakup Bey’le evlenmiştir.[15]

 

Murat Köstendil’de saltanat süren Bulgar prensi Konstantin’in üç kızından birisiyle evlenmiş, diğer iki kızdan birini büyük oğlu Yıldırım Beyazıt ve küçük oğlu Yakup ile evlendirmişti.[16] 

 

1. Murat

 

 

            Çocukları: I. BEYAZIT BEY  (Yıldırım) (Gülçiçek Hatun’dan. Yakup Bey, İbrahim Bey,

            Nefise Hatun

            İç organları şehir düştüğü yere gömülmüş. Sonradan buraya türbe yapılmıştır. Naşı Bursa Çekirge’deki caminin bahçesine defin edilmiştir.[17]

                       

4-I. BEYAZIT-YILDIRM

 

            Babası:            I. Murat Hüdavendigar

            Annesi:            Gülçiçek Hatun

            D. T.    :           1360

            Devlet reisi Olduğu Tarih: 1389

 

            Öldüğü Tarih: 8 Mart 1403 Türbesi Bursa Yıldırım Semtindeki Caminin yanındadır.

 

            Bilinen Eşleri: Devlet Hatun (Germiyan oğlu Süleyman Şah’ın kızı) Prenses Olivera Kosova’da öldürülen Sırp kralı Lazar’ın kızı) Köstendil Bulgar Prensi Konstantin’in üç kızından biri.[18] Kuzey Arnavutluk prensi olan II. Jorj Başla sulha talip oldu ve akrabalarından güzel bir prensesi padişaha takdim etti. Sf 176 Tesalya’da Yenişehir (Larissa), Farsala ve bunlara civar bazı şehirler mücadelesiz telsi oldular. 1397 Daha sonra meşhur Temopil geçidi savunmaya rastlanılmadan geçildi. Solona dükalığına gelindiği sırada, bizzat düşeş Yıldırım’ı karşıladı. Güzel kızını ve memleketini padişaha takdim etti. Düşeş serbest bırakıldı. Yuannis Kantakuzenos’un torunu olan güzel prenses padişahın haremine yollandı.

 

1378de Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunlarından olan kızı Devlet Hatun’u 1.Murat’ın oğlu Yıldırım Beyazıt’a verdi. Geline çeyiz olarak Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini ) Osmanlılara bıraktı.[19]

 

            Çocukları: ÇELEBİ I. MEHMET (Devlet Hatun’dan), Emir Süleyman Musa Çelebi, İsa Çelebi, Mustafa (Düzmece), Kasım Çelebi,

 

            Hundi Hatun, Fatma Hatun, Paşa Melek ve adı bilinmeyen bir kız.[20]

            Hundi Hatun, Emir Sultan adıyla bilinen Şeyh Buhari ile evlendi. [21]

            Germiyan oğlu Süleyman Bey kızı I. Murat’ın oğlun verdi Çeyiz olarak da Kütahya, Simav, Eğriboz ve Tavşanlı’yı verdi. 11381 Evlilik yolu ile sınır genişletmek.[22]

           

           

                        5-ÇELEBİ I. MEHMET

 

            Babası :           I. Beyazıt Yıldırım

            Annesi:            Devlet Hatun

            D. T     :           1387

            Padişah olduğu tarih: 1403-1413 Fetret Devri

            Ö. T: :             1421 Türbesi Bursa Yeşil Cami Yanındadır.

 

            Bilinen Eşi:     Emine Hatun, Dulkadır oğlu Süli Beyin kızı           

 

            Çocukları:       I. MURAT Mustafa, Ahmet, Yusuf, Mahmut, Kasım,

 

            Hatice, Ayşe, Selçuk, Sultan Hatun, Hafsa Hatun ve adı bilinmeyen iki kız.[23]

 

            6-II. MURAT

 

            Babası             : Çelebi I. Mehmet

            Annesi             : Dulkadıroğlu Süli Bey’in kızı

            D. T.                : 1402

Devlet Reisi Olduğu Tarih: I. 1421-1443, II. 1443, III. 1444-1451

            Ö. T.    :           3 Şubat 1451 Türbesi Bursa’dadır.

 

            Bilinen Eşleri: Âlime Hatun (Candar oğlu İbrahim Beyin kızı), Mara (Sırp kralı Jorj nbronkoviç’in kızı), Hüma

 

            Çocuklar: Ahmet, Alaattin, Orhan, Hasan, II. MEHMET FATİH, Küçük Ahmet,

 

            Fatma Sultan ve adı bilinmeyen 5 kız.

 

            Çelebi Mehmet ölümü gizlenen ilk Osmanlı padişahıdır.[24]

 

7-II. MEHMET-FATİH

 

            Babası:            II. Murat

            Annesi:            Hüma Hatun

            D.T.     :           30 Mart 1430

            Devlet reisi olduğu tarih: 1144,1451

            Ö. T.    :           1481 Türbesi İstanbul Fatihteki Caminin avlusundadır.

 

            Bilinen Eşleri: Sitti Mükrime Hatun, (Dulkadır oğlu Süleyman Beyin kızı) Çiçek Hatun, Hatice Hatun (Zağnos Mehmet Paşanın kızı) Anna (Trabzon Rum İmparatoru David cpmnen’in kızı) Helen (Mora Despotunun kızı) Tamara (Phrantez’in kızı) Gülbahar Hatun (Karaman oğlu İbrahim Beyin kızı)

 

            Çocukları: Mustafa, Beyazıt Mükrime Hatun’dan, Cem Çiçek Hatun’dan,

            Gevher ve ismi bilinmeyen iki kız.[25]

 

Fatih, Mora Despotu Demetriyus’un kızını haremine aldı.[26]

Fatih, Trabzon Rum imparatoru David’in kızı Anna ile evlendi. Anna dinini değiştirmedi. Bu haldeyken önce Zağnos Paşa ile Müslüman olduktan sonra Evrenos-zadelerden birisiyle evlendirildi.[27]

Fatih, son Trabzon Rum İmparatoru Komnen Aleksiyes’in dul karısını hareme aldı. İmparatorun dul kızı Anna, Makedonya Beyi ile evlendirildi. [28]

II. Mehmet Fatih Devrinde Hazırlanan “Fatih Kanunnamesinde”:

 

            “Her kimenesneye ki, ahfadımdan saltanat müyesser ola 

            Karındaşların nizam-ı âlem için katletmek münasiptir.

 

            Evlat ve torun=ahfadımdan, nasip=müyesser ola 

            Ekser ulema izin, rıza=tecviz etmiştir. Anınla amil olalar” denilmekte idi.[29]

 

            8-II. BEYAZIT-SOFU, VELİ

 

Babası             : Fatih-II. Mehmet

Annesi             : Mükrime Hatun

D. T.                : 1452

Padişah Olduğu Tarih: 19 Mayısı 1481

Tahttan Mecburen İnişi: 25 Nisan 1512

Ö. T.    :           26 Mayıs 1512

 

Bilinen Eşleri: Ayşe Hatun (Dulkadır oğlu Alaaddevle’nin kızı) Hüsnüşah Hatun (Karaman oğullarından Nasuh Bey kızı) Bülbül Hatun

Çocukları: Korkut, Abdullah, Ahmet, Şehinşah; (Hüsnü Şah Hatun’dan,) Şehzade Şah Sultan, Âlem Şah, SELİM (Ayşe Hatun’dan), Mahmut,

Ayn-ı Şah Sultan (Göde Ahmet Bey Eşi), Gevher Mülük Sultan ((Dükakin zade Ahmet Paşa eşi), Hatice Sultan, Selçuk Sultan, Hüma Sultan (Bali Paşa Eşi) Sofu Fatma Sultan, Mehmet [30]

 

            9-I. SELİM-YAVUZ

 

Babası             : II. Beyazıt

Annesi             : Ayşe Hatun

D. T.                : 1470

Padişah Olduğu Tarih: 25 Nisan 1512                                                                                 Ö. T. :             21 Eylül 1520 Türbesi İstanbul Sultan Selim Caminin avlusundadır.         Bilinen Eşleri: Hafsa Sultan, Ayşe Sultan, Kırım Hanı Mengli Giray’ın adı tarihe geçmemiş olan kızı.

Çocukları: I. SÜLEYMAN KANUNİ (HAFSA-HAFZA-HAFİZE’DEN), Fatma Sultan (Kara Ahmet Paşa eşi), Hatice Sultan (Makbul-Maktul Pargalı İbrahim Paşa eşi[31]), Şah Sultan (Lütfü Paşa eşi), Hafize Sultan (İskender Paşa zade Mustafa Paşa eşi), Kırım Hanının oğlu Saadet Giray’ın eşi olan bir kız.[32]

 

“Şems-i asr idi; asırda şemsin                        Şems: Güneş   Memdud: Uzatılan

Zullı memdud olur, zamanı kâsir”                 Kâsir: Çok

 

Yavuz asrının, yani zamanının güneşi idi.  Fakat bu ikindi güneşine benzemektedir. Nasıl ikindi güneşinin zamanı kısa ve bu zamandaki gölgeler uzun olursa, Yavuz’un da zamanı kısa, fakat yaptığı ve gördüğü işler ise ikindi güneşinin gölgesi gibi uzun sürdü. [33]

 

            10-I. SÜLEYMAN-KANUNİ

 

Babası             : I. Selim Yavuz

Annesi             : Hafsa-Hafza-Hafize Hatun

D. T.                : 1495

Padişah Olduğu Tarih: 30 Eylül 1520

Ölümü 6/7 Eylül 1566 gecesi İç organları Macaristan’da Zigetvar’dadır. Türbesi İstanbul Süleymaniye Camii avlusundadır.

 

Bilinen Eşleri: Hürrem Sultan (Roxalana), Mahidevran (Gülbahar Hatun), Gülfem Hatun

Çocukları: Abdullah, Murat, Mahmut, Mustafa, (Mahidevran’dan), Mehmet, Cihangir, Beyazıt, II. SELİM, (Hürrem Sultan’dan)

Mihrimah Sultan Rüstem Paşa eşi (Hürrem Sultan’dan)[34]

Bu evlilikten dünyaya gelen Ayşe Hanım sadrazam Ahmet Paşa ile evlendi. Bu evlilikten da Kilis sancak Beyi Mustafa ve Hersek Sancak Beyi olan Mehmet Beyler dünyaya gelmiştir. [35] Yine bu evlilikten dünyaya gelen kızla Cağaloğlu Sinan Paşa da evlenmiştir.[36]

 

            11-II. SELİM-SARI

 

Babası             : I. Süleyman Kanuni

Annesi             : Hürrem Sultan

D. T.                : 1524

Padişah Olduğu Tarih: 29 Eylül 1566

Ö. T.                : 1574Bilinen Eşleri: Nur-Banu Sultan

Çocukları: Osman, Mustafa MURAT III. Süleyman, Cihangir, Mehmet Abdullah,

Esmahan Sultan (Sokolu Mehmet Paşa eşi[37]),  Gevher Han Sultan (Piyale Paşa eşi[38]), Şah Sultan (Zal Mahmut Paşa eşi) Fatma Sultan (Damat Siyavuş Paşa eşi)[39]

Sadrazam Damat Siyavuş Paşa, 2. Selim’in kızlarından Fatma Sultan ile evli olduğu için Sokollu ve Piyale aşanın bacanağıydı.[40]

 

            12-III. MURAT

 

Babası             : II. Selim

Annesi             : Nurbanu Sultan

D. T.                : 1546

Padişah Olduğu Tarih: 22 Aralık 1574

Ö. T.                : 16 Ocak 1595

 

Bilinen Eşleri: Safiye Sultan, ayrıca 40 kadar haseki ve cariye)

Çocukları: MEHMET III. Mustafa, Abdullah, Beyazıt, Osman, Korkut, Yakup, HASAN, Ömer, Ali, Cihangir, Alaattin, Abdurrahman, Murat, Selim, Davut, İshak, Hüseyin, Alemşah, Yusuf

Mihrimah Sultan (Mirahor Ahmet Paşa eşi), Fahriye Sultan (Ağa Ahmet Paşa eşi), Fatma Sultan, Ayşe Sultan (Sultan III. Murat’ın büyük oğlu Mehmet tahta çıkınca 19 erkek, 21 kız kardeşi vardı. 62 erkek ve kız kardeşi babasının sağlığında ölmüştü.)[41]

İbrahim Paşa, 3. Murat’ın büyük kızı Ayşe Sultan ile nişanlıydı.[42] 9.6 1586da evlendi ve 2. Damat İbrahim Paşa oldu.[43]

Damat Cerrah Mehmet Paşa, 3. Mehmet’i Saadettin Efendi’nin ısrarıyla sünnet etmiş ve İstanbul’daki Cerrahpaşa semtine adını vermiştir. [44]

Damat Yemişçi Hasan Paşa[45]

Sadrazam Damat Kara (Oğuz, Öküz) Mehmet Paşa[46] Padişahın üç yaşındaki kızıyla nişanlanarak damat adayı oldu.[47]

Sadrazam Damat Nasuh Paşa[48]

Sadrazam Damat Halil Paşa[49] 2. (Genç) Osman’ın eniştesiydi.[50]

            13-III. MEHMET      

 

Babası             : III Murat

Annesi             : Safiye Sultan

D. T.                : 26 Mayıs 1566

Padişah Olduğu Tarih: 27 Ocak 1595

Ö. T.                : 22 Aralık 1603

Bilinen Eşleri: Handan Sultan

 

Çocukları: Mahmut, AHMET I. Cihangir, Mustafa Selim, (Sadrazam Kara Davut ve Sadaret Kaymakamı Mustafa Paşa’nın eşleri olan iki kız)[51]

 

            14- I. AHMET

 

Babası             : III. Mehmet

Annesi             : Handan Sultan

D. T.                : 18 Nisan 1590

Pad Old Ta.    : 21 Aralık 1603

Ö. T.                : 22 Kasım 1617

 

Bilinen Eşleri: Mahfiruz Sultan Mahpeyker (Kösem Sultan)

Çocukları: Beyazıt, Süleyman Kasım, OSMAN II. (Genç), MURAT IV. İBRAHİM I. Mehmet, Selim, Hüseyin,                                                                                                        Hanzade, (Bayram Paşa’dan sonra Nakkaş Mustafa Paşa eşi) 2-Zeynep, 3- Ayşe Sultan (Sıra ile Hafız Ahmet Paşa, Hasan Paşa, Canbolat Mustafa Paşa, Ahmet Paşa eşi), 4- Atike Sultan (Sıra ile Cafer Paşa, Koca Kenan Paşa, Doğancı Yusuf Paşa eşi), 5- Ubeyde Sultan (Musa Paşa eşi), 6- Fatma Sultan (Sıra ile Kara Mustafa Paşa, Kambur Mustafa Paşa, Kozbekçi Yusuf Paşa eşi), 7- Gevherhan (Sıra ile Öküz Mehmet Paşa, Recep Paşa, Siyavuş Paşa eşidir. )[52]

 

            15-I. MUSTAFA (Deli)

 

Babası             : III. Mehmet

Annesi             : İsmi kayıtlı değil

D. T.                : 1591/1592

Pahişah Ol Ta.: 22 Kasım 1617 (I.), 1622,1623 (2.)

Tanht İn Ta.    : 26 Şubat 1618

 

Eşleri               : -

Çocukları        : -[53]

 

 

            16-II. OSMAN (Genç Osman)                                                                      Babası             : I. Ahmet                                                                                    Annesi            : Mahfiruz Sultan                                                                                          D. T.               : 3 Kasım 1604                                                                                  Padişah Ol Ta.: 26 Şubat 1618

Tahttan İn Ta. : 19 Mayıs 1622

Ö. T.                : 20 Mayıs 1622

 

Bilinen Eşleri  : Meylikaya (Melek Sima),  Akile (Ukayle)                                                 2. Osman’ın kayınpederi Hoca Saadettin Efendi’nin 2. Oğlu Şeyhülislam Esat Efendidir. Bu eşinin adı Akile Hatundur.[54]                                                                                      2. Osman, 3. Murat’ın damadı olan ve güzelliğiyle bütün İstanbul’da ünlenen damat Pertev Paşa’nın ana tarafından Osmanlı olan kızıyla evlendi. [55]

Sadrazam Damat Kara Davut Paşa, Sultan Mustafa’nın ana-baba bir kız kardeşiyle evli olup –2. Osman’ın katlinde önemli rol oynamıştır.-[56]

 

Çocukları        : Mustafa, Ömer

Zeynep[57]

 

            17-IV MURAT

 

Babası             : I. Ahmet

Annesi             : Mahpeyker Kösem Sultan

D. T.                : 27 Temmuz 1612

Pad Old Ta: 10 Eylül 1623

 

Ö. T.                : 8/9 Şubat 1640

 

Çocukları        : Alaatin, Mehmet, Ahmet, Süleyman, Ruhiye, Safiye, Gevherhan, Kaya İsmihan, Ayşe, Hafise

Eş                    : -[58]

 

Damat Müezzinzade Filibeli Hafız Ahmet Paşa, 1. Ahmet’in büyük kızı Ayşe Sultan ile evliydi.[59]

Damat Recep Paşa[60]

Vezir Damat Bayram Paşa[61]

 

            18-SULTAN I. İBRAHİM (Deli)                                                    

 

Babası             : I. Ahmet

Annesi             : Kösem (Mahpeyker) Sultan

D. T.                : 4 Kasım 1615

Pad Ol Ta        : 9 Şubat 1640

Taht İnd Ta     : 8 Ağustos 1648

Öld  Ta            : 18 Ağustos 1648

 

Eşleri               : Hatice Turhan, Saliha Dilaşub, Hatice Muazzez, Hümaşah (Telli Haseki)                      

Çocukları: IV. MEHMET, II. SÜLEYMAN, II. AHMET, Cihangir, Selim

 

Ümmü Gülsüm, Beyhan, Atike (Sarı Kenan Paşa, sonra Müfettiş İsmail Paşa eşi) Orhan, Beyazıt, Gevherhan (Çavuş- zade Mehmet Paşa), Ayşe (İbşir Paşa ) Murat[62] 

 

            19-IV. MEHMET (Avcı)

 

Babası             : Sultan İbrahim

Annesi             : Hatice Turhan Sultan

D. T.                : 2 Ocak 1642

Pa Ol Ta          : 8 Ağustos

Hal Ed Ta        : 8 Kasım 1687

Ö. T.                : 6 Ocak 1693

 

Eşleri               : Emetullah Gülnuş, Cihanşah, Düriye, Nevruz, Afife

Çocukları        : MUSTAFA II. AHMET III. Beyazıt, Hatice (Musahip Mustafa Paşa- Moralı Hasan Paşa) Fatma (Tırnakçı İbrahim Paşa-Topal Yusuf Paşa) Ümmü Gülsüm (Küçük Osman Paşa) [63]

Damat Sadrazam Melek Ahmet Paşa[64]

Damat Sadrazam İpşir Mustafa Paşa[65]

Damat Sadrazam Kara Murat Paşa[66]

Damat Sadrazam Süleyman Paşa [67]

2. Vezir Damat Musahip Mustafa Paşa[68]

4. Mehmet kayınpederinin ve kayınbiraderinin 20 yıl devam eden sadaretleri devrinde çok rahat etmiştir. [69]

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa[70]                                                                 

 

            20-II. SÜLEYMAN

 

Babası                         : Sultan İbrahim

Annesi                        : Saliha Dilaşub Sultan

D. T.                           : 15 Nisan 1642

Pad Ol Ta                    : 8 Kasım 1687

Ö. T.                           : 22 Haziran 1691

Eşleri                           . –

Çocukları                    : Yok[71]

 

            21-II. AHMET

 

Babası             : Sultan İbrahim

Annesi             : Hatice Muazzez Sultan

D. T.                : 25 Şubat 1643

Pad Ol Ta        : 22 Haziran 1691

Ö. T.                : 6 Şubat 1695

 

Eşleri               : Rabia Kadın

Çocukları        : İbrahim, Selim, Hatice,

Asiye[72]

 

            22-II. MUSTAFA

 

Babası             : IV. Mehmet

Annesi             : Emetullah Rabia Gülnuş Hatun

D. T.                : 5 Haziran 1664

Pad Ol Ta        : 6 Şubat 1695

Taht İnd Ta     : 23 Ağustos 1703

Ö. T.                : 8 Ocak 1704

 

Eşleri               : Saliha Sultan, Şahsüvar Sultan, Alicebab Kadın

 

Çocukları        : Ahmet, Ahmet, Hasan, Hüseyin, Selim, III. OSMAN, İsa, Mehmet ve Murat’tır.

Emetullah (Sirke Osman Paşa eşi), Emine, (Çorlulu Ali Paşa, Recep Paşa, İbrahim Paşa, Muhassıl Abdullah Paşa eşleri), Rukiye, Zeynep, Safiye (Maktul-zade Ali Paşa, Mirza Mehmet, Kara Mustafa, Alaylı Hacı Ebu Bekir Paşa eşleri), Ayşe ( Köprülü-zade Numan, Tezkireci İbrahim, Koca Mustafa Paşa eşleri), Atike,[73]

 

            23-III. AHMET

 

Babası                         : IV. Mehmet

Annesi                        : Emetullah Gülnuş Sultan

D. T.                           : 33/31 Aralık 1673

Pad Ol Ta.                   : 22 Ağustos 1703                                                                             Taht İnd Ta                 : 1-2 Ekim 1730                                                                                Ö. T.                           : 1 Temmuz 1736                                                                          

Eşleri                           : Ayşe Mihri, Fatma Hümaşah, Gülnuş, Hüsnüşah, Hatem, Mihrişah Emine, Rabia, Rukiye, Emetullah Banu, Ümmü Gülsüm, Zeynep Sultan

Çocukları                    : Abdullah, I. ABDÜLHAMİT, Abdülmecit, Abdülmelik, Ali, Beyazıt, Hasan, İbrahim, İs https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/01-02-2026/20570287033037823540.jpg Yazarlar 100053 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-doneminde-kadin-100053.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-doneminde-kadin-100053.html 2026-01-30 09:30:23 2026-01-30 09:30:23 Bacıyan-ı Rum (Anadolu Kadınlar Teşkilatı)

13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Bacıyan- Rum, tarihte ilk defa kültürel, askeri, ticari, siyasi örgütlenmesidir.     

Kavramlar durumları görünür kılar. Bir durumu tarihin belirli bir döneminde ya da dönemlerinde süre gelmişse de yıllar sonra o durumu niteleyen kavram ortaya çıktığında tarih yanılgısına (anakronizme) dönüşmemek kaydıyla kavramlar durumlara genellenebilir. Bu açıdan Anadolu’nun toplumcu düşünce ve eylem dünyası bugün yaşadığımız birçok duruma tarihin çok erken devirlerinde ev sahipliği yapmıştır. Bunlardan birisi de hiç şüphesiz kadın mücadelesidir. 

13. Yüzyıl Anadolu’sunda Ahilik Teşkilatının kadın örgütü olarak kurulan Anadolu Kadınlar Örgütü namı diğer Bacıyan-ı Rum, tarihteki ilk sosyal, kültürel, askeri, ticari ve siyasi kadın örgütlenmesidir. Fatma acı/Kadıncık Ana/Hatun Ana tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum, Selçuklular ve Osmanlı’nın kuruluşunda önemli roller üstlenmiştir.  

Dünyada henüz Feminist Kadın Hareketleri ve kadın hürriyet mücadelesi ortaya çıkmamışken Anadolu’da kadınlar, devlet idaresi, ticaret, savaş ve sosyal alanlarda çalışarak önemli örgütlenmeler yapmışlardı. Anadolu’da “Erkek Öldürenler” diye tanımlanan İskit’li savaşçı Amazon Kadınlardan, Kadın Alplere ve Bacıyan-ı Rum’a kadar birçok hareket ve örgüt Anadolu’dan kadın mücadelesinin ne kadar eskiye dayandığını gözle önüne sermektedir. Dönemin Avrupa’sı ve İslam coğrafyasında kadının durumu düşünüldüğünde, Anadolu’daki kadın örgütlenmelerinin, ilerici ve inkılapçı bir denkleme denk düşen pozisyona sahip olduklarını kavramak gerekir.

           

Ahilik Örgütü, Bacıyan-ı Rum ve Fatma Bacı Horasan’dan Anadolu’ya göç eden göçebe Türkmen zümrelerin, yerleşik hayata geçmesiyle beraber, sosyal ve ekonomik zorlukların bir sonucu olarak Bâtıni ve Bektaşi ideoloji ile Fütüvvet ilkeleri temelinde çeşitli sanat kollarına bağlı insanların kurmuş olduğu Ahilik Teşkilatı, Anadolu’da ekonomik, askeri, sosyal ve siyasi çalışmalarda bulunan bir organizasyondur. Kurucusu Hacı Bektaş-ı Veli’nin yakın arkadaşı olan Ahi Evran (Türk Halk Kültüründeki Nasrettin Hoca) olan Ahilik, Sultan Alaattin Keykubat devrinde önce Kayseri, Konya ve Kırşehir’in ardından da tüm Anadolu’da kooperatifler şeklinde örgütlenmiş, kadın erkek tük kesimlerin sosyal hayata katılmasıyla Moğol istilalarına karşı direnişte önemli roller üstlenmiştir.

 

Ahilik örgütünün kadın kolu olarak Ahi Evren’in eşi ve Hacı Bektaş Veli’nin nefes avladı olan Fatma Bacı tarafından temelleri atılan Bacıyan-ı Rum ise tarihi kaynaklarda ilk defa Baba İlyas’ın torunu olan Tarihçi Âşık Paşa zadenin Tevarih-i Ali Osman adlı eserinde söz edilmektedir. İlgili kaynakta Anadolu Selçukluları devrinde Türkmenler arasındaki sosyal örgütlenmelerden ve Osmanlı’nın kuruluşundaki göçebe Türken unsurların etkisinden bahsederken Bacıyan-ı Rum örgütünde de hatırlanır.

 

            “Ayrılık can paresidir,

            Sıla gurbet çaresidir,

            Ahi Evran töresidir.

            Yarenlere yar meydanı.”

 

                                    Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu                    

 

            “… Rum’a (Anadolu) gelen dört grup insan vardır.

 

                        Gaziyan-ı Rum (Anadolu Gazileri),

                        Abdalan-ı Rum (Anadolu Abdalları)

                        Ahiyan-ı Rum (Anadolu Ahileri)

                        Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları)

                       

Hacı Bektaş Sultan bunların içinde Bacıyan-ı Rum’u tercih etti ki o da Hatun Ana’dır. Onu evlatlık kız edindi, keşiflerini ve kerametlerini ona gösterdi ve ona teslim etti.

İlk olarak Kayseri’de Örgücüler (Külahdüzar) Çarşısında kurulup tüm Anadolu’ya yayılan Bacıyan-ı Rum örgütü,

Kadınların çeşitli sanat dallarında yetiştirilip iş sahibi olmasını,

Kurulan sanayi sitelerinde aktif olarak iş hayatına katılmasına ve ürettikleri malları dükkânlarda satmalarına,

Kadınların eğitim ve öğretim çalışmalarına katılmalarına,

Ataerkil ve erkek egemenliğine karşı silahlı milis güçler kurulmasına,

Moğol ve haçlı saldırılarına karşı şehrin savunmasına kadar birçok yönde kadın örgütlülüğü sağlamıştır.

Bacıyan-ı Rum Örgütü üyeleri siyaseten aldıkları pozisyon, dini inançları, hayat tarzları ve kadın olmalarından dolayı Ortodoks resmi tarih yazıcılarının karalamalarına maruz kalmışlardır. Ortodoks Sünni anlayışın dışında bâtıni/heterodoks ve sen kritik inanca bağlı olan bu göçebe Türkmen kadınlar saray tarihçileri tarafından Dinsiz Türkmenler (Etrak-ı bi- din, Harici Babailer (Babaiyan-ı Harici), Rafıziler, her şeyi mubah gören zındık ve mülhidler şeklinde birçok suçlamaya maruz bırakmışlardır. Bacıyan-ı Rum örgütü aynı zamanda kadın ve erkek eşitliğinin bir nişanesi olarak kadın ve erkekli cemler ve semahlar yapmış, erkeklerle birlikte eşit bir şekilde toplantılara katılmışlardır. Tüm bunlarla beraber Moğol saldırıları karşısında ülkelerini savunmalarından dolayı binlercesi katledilmiş, tutuklanmış, mallarına el konulmuş ve sürgün edilmişlerdir. Mallarına el konulan Bacıyan-ı Rum üyelerinin malları Mevlevilere verilmiştir. O devirde Mevlana ve Mevleviler Moğol yanlısı tutum almaktadır. Mevlana Ahilerin mallarının kendilerine verilmesi için sultanlara bizzat mektuplar yazmıştır.        

 Âşık paşazadenin Hatun Ana diye söz ettiği Fatma Bacı namı diğer Kadıncık Ana aynı zamanda dönemin en önemli bilginlerinden Hamid El Kir Mani’nin kızıdır. Hamid El Kir Mani de Ahi Evran’ın kayınpederi ve hocasıdır. 1213 yıllarında doğan Fatma Bacı, Moğolların Kösedağ başarısından sonra savunmaya geçen Kayseri kuşatması sırasında Bacıyan-ı Rum üyesi birçok kadınla beraber esir düşmüş, yaklaşık 14 yık esir hayatı yaşamıştır.     

Esaretten kurtulduktan sonra 1260 yıllarında Kırşehir’e kocası Ahi Evran’ın yanına gelen Fatma Bacı, 1261e kadar burada kalmıştır. Bu devir Moğol yanlısı Rükneddin Kılıç Aslan’ın tahta oturtulması ve İzzetin Keykavus’un Anadolu’yu terk etmesi üzerine Moğollar tarafından Anadolu’nun uç bölgelerine sürgün edilen Türkmenler ve Ahiler, bu durumu kabul etmeyerek direnişe geçmişlerdir. Kırşehir, Ankara, Aksaray, karaman, Çankırı uç bölgelerde başlayan Türkmen direnişi bastırılmış ve Ahi Evran dâhil olmak üzere birçok Türkmen katledilerek Ahilik ve Bacıyan-ı Rum örgütü dağıtılmıştır. (1261)

Direnişin bastırılmasından sonra önce Ereğli daha sonra da Sulucahöyük’e giden Fatma Bacı, burada Hacı Bektaş Veli’nin dergâhına giderek onun nefes evladı olmuştur. Velayetnamede aktarıldığına göre Hacı Bektaş Veli Horasan’dan Anadolu’ya geldiğinde Fatma Bacı’nın babası Kir Mani’nin dergâhında bir süre kalması da muhtemeldir. Hacı Bektaş Veli’nin tüm yol öğretisini ve ilmini Fatma Bacı’ya aktarmış ve kendisinden sonra Fatma Bacı postşinliğe geçmiştir. Bu bağlamıyla Fatma Bacı’nın Kızılbaş Alevi toplumlar nezdinde önemli yeri vardır. Fatma Bacı’nın bu öğretisi Abdal Musa aracılığıyla tüm Anadolu’ya yayılmış ve Kızılbaş Alevi topluluklarda yaşatılmaya devam etmiştir.

“… Bazı zaviye ve müessislerin (63,74,32,81) numaralı kayıtlarda gördüğümüz kız Bacı, Ahi Ana, Sakari Hatun, Hacı Fatma Zaviyeleri gibi bazı zaviye şeyhlerinin de aynı şekilde kadınlar olması dikkat çekicidir. Bununla beraber bu sırada Anadolu’da kadın tekke şeyhleri görmek bizi hayrete düşürmemelidir. Yukarıda söz edildiği gibi Âşık Paşazade bu kadın dervişlerden Bacıyan-ı Rum adı ile söz eder. Hacı Bektaş’ın Rum Ahileri, Rum Abdalları ve Rum Gazileri gibi gruplar içinde Bacıyan-ı Rum’u ihtiyar edip, Kadıncık Ana (Fatma) adında bir kadına bütün kerametini göstermesi ve yolu ona bırakması da bu bakından anlamlıdır.”

Genel hatlarıyla sözünü etmeye çalıştığımız Bacıyan-ı Rum Örgütü, tespit edildiği kadarıyla tarihte bilinen en eski kadın örgütüdür. Kadınların işgücüne kendi başlarına katılması, erkek egemen düzene karşı örgütlenmesi ve kadın dayanışması bağlamıyla kendi devri içerisinde bir ilki gerçekleştirmiştir. Bugüne kadar çeşitli sebeplerden dolayı üzerinde yeterli çalışma yapılmamış bu kadın örgütü, Anadolu topraklarında kadın inkılabının en önemli mahalli dinamiklerinden biri olarak, günümüzdeki kadın hareketleri tarafından refere edilmeyi ve araştırılmayı fazlasıyla hak etmektedir. Bu durum aynı zamanda erkek egemen şoven milliyetçi kesimlerin inkılapçı hakların yarattığı bu gelişmeci değerleri kendi gelenekleri gibi kabul edip asimile etmesine karşı da bir set olacaktır.

Kadın cinayetleri nasıl politikse, tarihten günümüze kadar yaratılan kadın mücadeleleri de bu bağlamıyla siyasidir. Siyasi olarak denk düştüğü yer ise egemenlerin değil, ezilenlerin safı ve ideolojisidir. İstanbul Sözleşmesinin feshi sırasında bazı şovenist kesimler Bacıyan-ı Rum Örgütünü sık olarak refere ettiler. Oysa bazılarına ve fetvacılarına göre bu sözleşme, “Batıl, zındık ve sapkındı.”            

Ne acıdır ki bir zamanlar kadın mücadelesinin ilk örneklerinin sergilendiği Anadolu, bugün kadın cinayetlerinde başı çekmektedir.

Emre Ergül

Kaynak:

Mikail Bayram           Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum Çizgi Kitabevi Konya 2016

Abdülbaki Gölpınarlı Velayetname Menakıb-ı Hünkâr hacı Bektaş Veli İnkılap Kitabevi İstanbul 1990

Ömer Lütfi Berkan     Kolonizatör Türk Dervişleri Hamle Yayınları İstanbul

Necdet Türk               Âşık Paşazade Tarihi Bilge Kültür Sanat 2013

Sevgi Erol Işık            Ahilik Teşkilatı Ekin Kitabevi yayınları Bursa 2017[1]                       

             

            Osmanlı devrinde toplumu meydana getiren ailenin en önemli unsuru kadındır. Osmanlı devletinin kuruluş devrinde kadınlar sosyal hayatın içinde erkekler ile birlikte daha etkili olmuşlardır. Kadının ailedeki en önemli görevi annelik olmuştur. Konar-göçer ailelerde işlerin düzenleyicisi kadındır.

            Anadolu Selçuklu Devleti zamanında kurulan Bacıyan-ı Rum bu devirde de görevine devam etmiş ve özellikler yerleşmede (iskân) görev almışlardır. 

Ahi Evren’in eşi Fatma Bacı tarafından kurulan Ahiyan-ı Rum da görevine devam etmiştir. Bu teşkilatta görev alan kadınlar dokumacılık ve örücülük yanında özellikle uç bölgelerinde savaşlara da katılmışlardır. Ahi teşkilatlarında yer alanlar ayrıca tekke ve zaviyelerde misafirleri ağırlamanın yanında; zikir, sema ve sohbet meclislerine de katılmışlardır.      

 

Ahilikteki erkeklere,

 

“Eline, beline, diline sahip ol” öğüdü verilmişse;

 

Bacıyan-ı Rum kadınlarına da,

 

“Aşına, eşine, işine sahip ol” öğüdü verilmiştir.

 

Böylece Anadolu coğrafyasında Türk aile yapısı temel alınarak sağlam bir cemiyet hayatı meydana getirilmiştir.[2]

            Osmanlı döneminde hayat şekli dini uygulamalar ve toplumla ilgili baskılar belirlemiştir. Ferdin geri planda kaldığı hayat şekli kadının aile ve toplum içindeki yerini ortaya koymuştur.

            Kadının toplum içindeki yerini belirleyen en önemli şey kadın erkek ayrımı olmuştur. Erkeğin dünyası kadının hayatını edilgen bir konumda yönlendirmiştir. Erkek dışarıda iken kadın sadece içerdedir. Kamu alanında erkek, özel ve gizli dünyada ise kadın var oluyordu. Bu şekilde iki cinsin tüm ilişkileri kontrol altına alınmış oluyordu.

            Evlerde ve saraylarda harem ve selamlık vardı. Tesettür önemli bir belirleyiciydi. Kadın ev ortamında gösterişli ve şatafatlı bir şekilde giyinir, ev dışında ise vücut ölçülerini belli etmeyecek şekilde giyinirdi.

            Evlerin yollara bakan pencerelerinde kafesler olurdu.[3]

 

                        Evlilik, Hukuk ve Eğitim

 

            Eşler görücü usulüyle ve şahitler huzurunda nikâhları kıyılarak evlenirlerdi. Bazı bölgelerde erkek tarafı –günümüzde bazı bölgelerde hala uygulanan- gelin kızları hamamda yıkamak geleneğini uygularlardı. [4]

            Kadınların eşlerinden ayrılmak, mal ve mülk sahibi olma hakları vardı. İslam hukukuna göre 4 kadınla evlenmeye izin olsa da tek eşle evlilik esastı. Kadınların da cariyeleri olurdu ve bunlar gençte olsa erkekler yan gözle bakamazlardır.[5]   

           

                        Ailelerde Harem

 

            Kadınlar haremde kan bağı olanlar dışında hiçbir erkekle görüşmezler ve dışarıya çok çıkmazlar çıksalar da peçelerini sıkı, sıkı örterler.

            Evlilikler görücü usulü ile yapılır, evlenilen güne kadar görülmeyen damat adayları ailelerin büyükleri tarafından seçilirler.         

            Evin pencereleri kafesli olup dışarısı buradan seyredilirdi. Evde kadınların eş ve dostlarıyla birlikte yıkandıkları bir hamamcık bulunur.

            Hanımların harem günlerinde taşıyıp getirdikleri gelenekler vardır. İstenmeyen tüyleri almak için ağda hazırlamak, güzel kahve pişirmek, fakirlere kurban eti dağıtmak, büyü yapmak, kem gözlerden korunmak için nazar boncuğu takmak vs.[6]

 

                        Osmanlı’da Kadın

 

 

            Belirli istisnalar dışında hemen her dönemde kadın ile erkek sayısı birbirine yakın olmasına ve kadınla erkeğin, hayatın hemen her safhasını paylaşmalarına rağmen tarihi kaynaklarda kadınlardan hak ettikleri oranda bahsedilmemiştir. Bu sebeple tarihteki birçok kadının gerçek hayatı hakkında bilgi sahibi olunamadığı gibi, onların insanlık tarihine yaptıkları katkılar da genelde bilinmez olmuştur. Bu eksiklikler, zaman, zaman onlar hakkında yanlış ve eksik bilgilerin yayılmasına da sebep olmuştur. Haklarındaki gerçekler tam ve doğru olarak anlatılmadığı ve bilinmediği için onlar içte ve dışta genellikle batı toplamlarında eksik hatta çok yanlış tanıtılmıştır.

            Eksik ve yanlış peşin hükümlere göre kadınlar, üretime hiç katkısı olmayan, aksine hazırdan yiyen, idare eden değil, idare edilen kişidir. Hiçbir konuda söz hakkı olmayan, hukuki statüsü olmayan, mal mülk sahibi dahi olamayan, sadece evde yemek pişirip, çocuk bakan, dışarıya çıkınca kocasından ö adım geride yürüyen kadınlar bir çeşit 2. 3. sınıf insan durumundadır. Kısacası batılı zihniyete göre geçmiş toplum hayatında “Kadının adı yoktur.” Peki, gerçek öyle midir acaba?

            Osmanlı kadınının hukuki hakları ABD lileri şaşırtıyor! ABD li tarih araştırıcısı Ronald C. Jennings 1975 de Osmanlı şehirlerinin idarecileri olan kadıların idareleri sırasında tutmuş oldukları kayıtları incelemek üzere Kayseri’ye gelir. “Kayseri Kadı Sicilleri”nde rastlamış olduğu belgelere göre şehirdeki bütün kadınlar; mülk sahibi oluyorlar, onları satabiliyorlar, hatta ticaret yapabiliyorlardı. Kendilerinin veya yakınlarının kurmuş oldukları vakıflarda idareci olabiliyorlar, çok miktardaki paraları idare edebiliyorlardı. Buna benzer pek çok hak ve hürriyetleri yanında sahip oldukları bazı hukuki hak ve yetkileri de vardı. Bunların başında hukuki kişilikleri geliyordu. Buna göre bir kadın yanında kocası, babası veya ağabeyi, yani bir erkek akrabası olmadan mahkemeye gidip kendisine haksızlık eden kişiyi dava edebiliyor. Kadı karşısında yazılı sözlü ifade verip hakkını arayabiliyor, suçluyu mahkûm ettirebiliyordu. Ama isterse bu işi, kendisine vekil tayin ettiği birisi aracılığıyla yapabiliyordu. Ayrıca mahkemede şahitlik yapabiliyor, hatta bilinenin aksine kocasından boşanabilmek için davacı bile olabiliyordu. Üstelik bütün bu hak ve yetkiler Osmanlı hukuk sisteminin de bağlı olduğu İslam hukukuna dayanıyordu.

            Jennigs karşılaştığı bu belgeleri hemen yazıya dökmüş ve kadınların sosyal, ekonomik, hukuki durumlarını ele aldığı 60 sayfalık makalesinde Anadolu’da kadının hiç de zannedildiği gibi toplum hayatının dışında olmadığını ortaya koymuştur. 1990 da yazdığı diğer bir makalede ise, bu defa incelemekte olduğu Trabzon da, kadınların kendi mal ve mülklerini vakıf yoluyla bağışlamak suretiyle hem sosyal hem de ekonomik hayata nasıl katıldıklarını ortaya koymuştur. Kadınların bilinenin dışındaki durumları, daha sonra batılı başka araştırmacılar tarafından da çeşitli makale ve kitaplarda belirtilmiş, bilgi şölenlerinde (sempozyum) dile getirilmiştir.

 

                        Osmanlı Sarayında Kadın ve Harem

 

            Harem, Arapça haramdan gelir. Haram kanun dışı, korunan, ya da yasaklanmış demektir. Dini saflığı, temizliği hatırlatan bir kelimedir. Örnek Mekke-Medine çevresindeki kutsal topraklar Müslümanlar dışındakilere haramdır. Bu Kuran’da:

“TEVBE 28 - Ey iman edenler! Müşrikler bir pisliktirler. Artık bu yıldan sonra Mescid-i Haram'a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız Allah sizi dilediğinde lütuf ve ihsanıyla zenginleştirecektir. Allah gerçekten âlimdir, hakîmdir” şeklinde anlatılır. Korunan bu bölge mikad sınırı ile belirlenmiştir. Müminler bu sınırda ihrama girerek kıbleleri olan Kâbe’yi ziyaret ederler, tavaf yaparlar. Bu sınırda gelen ziyaretçilerin kimlikleri kontrol edilir Mümin olmayanlar bu sınırdan içeriye alınmazlar.         

Haram, kadının kendisi için de kullanılır ve mahrem şeklinde bir erkeğin eşini ifade ettiğinden manevi iffet ve saflığı belirtir. İslam inancında bu nikâhla gerçekleşir.

            Batıda harem bir çeşit “Mutluluk Evi’ni anlatır. Burada efendinin ona ait olan cinsi beraberlik haklarını kullanmanın din ile pek ilgisi yoktur.

            Harem aynı zamanda zengin konağında efendinin eşlerini ve hizmetkârlarını genellikle de hadım kölelerin gözetiminde tuttuğu bölümdür. Burada kadın hayatını idare eden o tek erkek ve yakın erkek akrabaları dışında bütün erkeklerden saklı tutulduğu ayrılıp kapatıldığı bir yerdir.

            Gündelik hayatta ise harem denilince, ailedeki kadınların, çocukların, dul kalmış kadın akrabaların ve kadın hizmetkârların bir arada dışa kapalı olarak yaşadıkları özel bölüm akla gelir. Kadın tutkuyu,  erkek mantığı simgeler.[7]

            Harem, Ortaçağdan 20. Yüzyıl başlarına kadar devam etmiş geleneksel bir kurumdur. Dışarıdan çok az kilinin girebildiği bu kapalı dünya, esrarlı atmosferiyle pek çoklarının düş gücünü kışkırtmış. Günümüze kadar “Harem fantezileri” üretilmesine kaynaklık etmiştir.

            Batılı düş gücünün gizemli ve erotik bir fanteziye çevirdiği harem kavramını fantezi olmaktan çıkarılmalıdır. Kadın tarihinin bu pek mahrem dünyasını, gerek harem kadınlarının gerçek hayatları ile gerekse de batılı ressamların ve yazarların soluk kesici ama iç gıcıklayıcı tasvirleriyle yan yana sergileyerek bir fanteziye ulaşılmalı.

            Osmanlı Sultanları 1540tan 1900lere kadar Topkapı’daki haremde yaşamışlardır. Burada yaygın olarak akla gelen cinsellikten daha çok şeyler gizlidir. Burada kadınlar kozasına rastlanır.

            Osmanlı’da savaş ve fetihler geniş bir şekilde ele alınıp yazıldığı halde kadın ve haremle ilgili bilgiler genelde tablolar, gezi kitapları, fotoğraflar, batılı yazar ve diplomatların romantik ve fantezilerle ele aldıkları uydurma tasvirler, haremden dışarıya sızdırılan, şiir ve mektuplar vs den elde edilir.

            Harem ve çok eşlilik sadece Türkiye’ye ait bit gelenek değildi. Haremler Asya’nın değişik bölgelerinde örnek Hindistan’da purdah (perde), İran’da Enderun ya da zenane gibi değişik adlarla tarih boyunca var olmuş. Çin’de Pekin’in iç kesimlerindeki Yasak Şehirde de kadınlar kapanmış, korunmaları ve kontrol altında tutulmaları için iç hadımlar kullanılmıştı.

            M.Ö. 6. Yüzyılda Banaras Kralı Tamba’nın 16.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. 15. Yüzyılda Malva Sultanı Gıyasettin Halaci 15.000 kadını kapsayan kalabalık haremi için surlarla çevrili ayrı bir şehirde “Gemi Saray” Cahaz Mahal’i yaptırmış.

            Moğol lideri Kubilay Han’ın 4 imparatoriçesi ve yaklaşık 7.000 cariyesi olduğu söyleniyor. Her iki yılda birkaç yüz binine yol veriyor, yerine tazelerini alıyor.

            Hint imparatoru Cihangir’in de Burası imparatorluk 6.000 kadından meydana gelen bir haremi varmış. Ayrıca iştahı kendi cinsine meyleder diye her zaman 1.000 erkek bekletilirmiş.

            Ancak en gelişmiş ve en kapsamlı harem bütün haremlere örnek olan Topkapı Sarayındaki imiş.

            Burada binlerce kadın birbirlerinden başka hiç kimseyi tanımadan yaşayıp ölmüş.[8]

       

                        Topkapı Sarayı Haremi

 

            Haremin Bölümleri

 

            Arabacılar Kapısı,                  Valide Sultan Koridoru

            Adalet Kapısı                         Valide Sultan Dairesi

            Kule Kapısı Nöbet Yeri         Valide Sultan Odası

            Meşkhane                               Valide Sultan Namaz Odası

            Baltacılar Ocağı                     Hamam Koridoru

            Sultanın Binek Taşı                Valide Hamamları 

            Haremağaları Mescidi            Hünkâr Hamamları

            Haremağaları Taşlığı              1. Abdülhamit’in Yatak Odası

            Haremağaları Koğuşu            3. Selim’in Has Odasına Giden Merdivenler

            Haremağaları Tuvaleti            3. Selim’in Has Odası

            Şehzade Mektebi                    3. Osman Köşküne Giden Koridor

            Cümle Kapısı                         3. Osman Taşlığı ve Köşkü

            Haremağaları 2. Nöbet yeri    Has Oda

            Aşhane Yolu                          Kadın Efendiler Koridoru

Meyyit Kapısı*                       1. Kadın Efendi Dairesi

Cariyeler Taşlığı**                 2. Kadın Efendi Dairesi

Mutfak                                    3. Murat Has Odası

            Kiler                                       3. Murat Köşkü

            Çamaşırhane                           1. Ahmet Kütüphanesi

Harem Hastanesi                    3. Ahmet’in Yemiş Odası

Cariyeler Avlusu                    Cariyeler Taşlığı**

Ebe ve Hizmetliler Koğuşu    Haseki Sultan Dairesi

Meyyit Kapısı*                       Mabeyin Taşlığı

Valide Taşlığı                         Şimşirlik[9]

 

            Osmanlılar dâhil Türk boyları Bizans’ın fethine kadar çok eşliydi. Fatih İstanbul’u fethettikten sonra onu daha öncekinden daha muhteşem yapmaya kararlıydı. Annesi valide sultandan evini, Konstantin’inin dul kalan eşi imparatoriçe Elen’in “Gynaecea”sına (kadınlar Diresine) benzer şekilde düzenlemesini istedi. Burası imparatorluk sarayının gözden uzak bir köşesinde bir iç avlunun ardında yer alırdı. Kadınlar burada görev gruplarına bölünmüş olarak ayrı bir hayat yaşarlardı. Fatih de padişah ailesinin yaşadığı bölümleri ayırmak, saray okulu açmak, köle hizmetkârlar kullanmak gibi Bizans uygulamalarını benimsedi. İslamiyet belirli şartlarla çok evliliğe izin veriyordu. Bu Bizans gelenekleriyle birleştirilerek harem ortaya çıktı.

            İlk Osmanlı sultanları Anadolu beyleri ve Bizans imparatorluk ailesinin kızlarıyla evlenmişlerdi. İstanbul’un fethinden sonra cariyelerle evlenmek bir gelenek oldu. Haremin hanımları, orada doğanlar hariç, Asya’dan, Afrika’dan, hatta kimi zaman Avrupa’nın dört bir yanından gelen kadınlardı.

            Efsaneye göre Marmara Denizi-Haliç arasındaki muhteşem Sarayburnu, delf kâhinleri tarafından yeni bir koloni için ideal yerleşim yeri olarak gösterilmiş ve eski Bizans Akropolü olmuştu. Fatih, fetihten sonra aynı kutsal noktada batıda Yeni Saray (Saray-ı Cedit) ya da Babıali (Sublime Porte) adı ile bilinen Topkapı sarayını yaptırdı.

            Sir William (Oriental) Jones, 1772de yazdığı “Servet Sarayı” adlı şiirinde:

 

                        “Akan yeşim dalgalandı, dolambaçlı lülelerle

                        Cilalı akik döşeli kaygan yatağında;

Ve buzdan bir kaya üstünde yükseldi sihirle

Göğe doğru, ışıl, ışıl ihtişamlı bir saray orta yerde” der.

 

Devlet gücünün merkezi olan sarayda, padişahın şahsi hizmetinde ve idari işlerde görev yapan binlerce kişi yaşıyordu. En mahrem bölüm, sarayın diğer bölümlerinden özenle ayrılmış olan padişah haremiydi. Bu haremin hikâyesi 1541 de Hürrem Sultan (Rokslan) ile başladı ve 1909a kadar devam etti. Devamlı değişim halindeki kadın ailesi dört yüz yıl boyunca burada yaşadı, sevdi ve öldü. Burası haremlerin en kusursuz örneği, kadını soyutlama sisteminin en ünlü simgesiydi.

Harem, padişahın özel dairesi olan mabeyin ile kızlar ağasının dairesi arasında yer alırdı. Valide Sultan’ın avlusu etrafında dizilmiş dört yüz kadar oda, diğer kadınların daireleri ve yatakhaneleri olarak kullanılıyordu.               

Haremi dış dünyaya bağlayan Araba Kapısı ve kuşhane Kapısı içerden haremağaları dışarıdan da saray muhafızı niteliğindeki baltacılar (teverdaran) tarafından korunurdu. Araba Kapısı haremin esas giriş kapısıdır. Dışarı ile bütün bağlantılar, şafakla açılıp ve hava kararınca kapanan bu kapıdan sağlanırdı.

Haremağalarının yaşadığı bölüm avluya açılırdı. Sağdan Altın Yola, ortadan Valide Sultan Dairesine, soldan odalıkların dairelerine gidilirdi. Dairelerin lüksü orada yaşayanların itibarı ile bağlantılıydı. Elbette en muhteşem bölüm padişahın yaşadığı yerdi. Üst seviyedeki hatunlar özel dairelerde otururken, yeni cariyeler ve haremağaları yatakhanelerde kalırlardı.

Çoğu zaman bini aşkın olan harem nüfusu 15.-16. Yüzyıllarda birkaç yüze kadar düştü. Bunun sebebi devletin çeşitli bölgelerine tayin edilen şehzadelerin saraydan ayrılırken kendi haremlerini yanlarında götürmeleriydi. Ne var ki 17. Yüzyıldan itibaren miras kanunlarında –Osmanlı ailesinin en yaşlı erkeğinin tahta çıkması- yapılan reformlar, şehzadelerin kendi kadınları ile “Altın kafeste esaret anlamına- gelse de sarayda yaşamalarına imkân sağladı ve toplam harem nüfusu iki bine kadar yükseldi. Ama burada karşımıza iki durum ortaya çıkıyor. Kaynaklar bize Altın kafesin haremlerindeki kadınların doğurmamaları için kısırlaştırıldıklarını da söylüyor.

Devlet yükselişin doruğa çıktığında çok genişlemiş Kafkas Dağlarından İran körfezine Tuna’dan Nil’e kadar büyük bir alana yayılmıştı. Topkapı ve haremin tarihi devletin azalıp çoğalan servetinin de göstergesi olmuştur. Kabarık saray masrafları, kadınlar arasındaki insafsız rekabet, siyasi gündemi etkileyen entrikalar ve tabii en önemlisi de çeşitli milletlere mensup bu kadınların eşsiz güzelliği, bütün dünyanın büyük ilgisini çekiyordu. Ancak hiçbir yabancı o duvarın ötesine izin verilmiyordu. Yabancı büyükelçilikler, seyyahlar, ressamlar ve yazarlar bir zamanlar içeride yaşamış kadın hizmetkârlardan ya da bohçacılardan duyduklarını her fırsatta aktarmışlar. Ancak bu hikâyeler genelde yakıştırma bir egzotizm bulamacıydı. Günümüzde bile ulaşılabilen kaynakların varlığına rağmen bu hikâyeleri doğrulamak çok zordur. [10]           

 

Harem Duvarları

 

            “Özel hayatlarımızın üzerine duvar çekilmelidir” sözü Osmanlıların bu konudaki tutumunu gayet iyi açıklar.

            Haremler gerçekten de kadınları duvarların arkasına hapsediyordu. Tarihçi Dursun Bey:

            “Eğer güneş –şems- dişi olmasaydı, o bile hareme giremezdi” der. Nitekim 4. Mehmet’in gözdesi Gülbeyaz 17. Yüzyılda:

            “Güneş hiç ziyaretimize gelmiyor, cildim tıpkıpı fildişi renginde” der.

            Dış dünyada yakınlıklar kurmak nerdeyse imkânsızdı. Bu sebeple gündelik harem hayatıyla ilgili şahsi ve birinci elden anlatmalar çok azdır. Haremde nasıl bir hayatın olduğu ve devam ettiğini anlayabilmek için, çeşitli kaynaklardan derlenmiş parçalar –pazıl gibi- bir araya getirilir. Böylece aldatıcı da olsa resim yavaş yavaş tamamlanır.

            Kaçırılarak ya da esir pazarından satın alınarak Müslüman olması sağlanan harem kadınlarının kaçı bu kaderi alınyazısı olarak benimsemiştir? Hanım Sultanların kaleme aldığı bir dizi mektuplar –Haremden Mektuplar- 1450-1850- haremde kendisini esir alanların dilini kusursuz öğrenemeyen, okur-yazar kadınların olduğunu biliyoruz. Acaba Hıristiyan ve Musevi kadınların çarptırıldıkları bu cezanın affı için kendi tanrılarına gizli gizli yalvardıkları olur muydu? Yoksa yürekli günahlarının kefaretini ödeyemeyeceklerine inanmanın utancıyla mı yaşamışlardı?  

            Elimizde haremde kara sanatlara başvurulduğu ile ilgili bilgiler var. Fal, büyü ve batıl inanç orada gizli ve açık taraftarlar bulmuştu. Kadınlar gündelik zorluklara dayanabilmek, derinlerinde kuluçkaya yatmış şeytanlarından kurtulabilmek için geleceği bilmenin yollarını arıyorlardı.

            Kalbini tutkularına yenik düşerek aşk ilişkilerine giren, sevgilileriyle gizlice randevulaşan isyankâr kadınların varlığını da biliyoruz. Topkapı Sarayındaki şık cilalı gizli odanın duygu dolu bir hikâyesi var:

            “2. Ahmet,(1691-1696) odalıklarından birinin gizlice hareme girip-çıkan delikanlı ile ilişkisi olduğunu öğrenir. Küplere binen padişah sevgililere tuzak hazırlar. Şaşkınlığa uğrayan âşıklar koşarak haremin koridoruna dalarlar. Padişah da peşlerindedir. Haremağalarının yaşadığı bölüme varınca kendilerini bir odaya atarlar. Padişah hançerini çekip arkalarından içeri dalar, ama odanın boş olduğunu görüp hayretler içinde kalır. Sevgililer sırra kadem basmışlardır. Bir mucize karşısında olduğuna inanan padişah dizüstü çöküp ağlamaya boğulur. Sonunda kutsal odanın altınla süslenip mabede çevrilmesini ister. Ne var ki harem kurallarına uymayanların bu türden ilahi müdahalelerle paçayı kurtarmaları çok enderdir. Sayılamayacak kadar çok kadın casuslar, rakiplerin fitne ve itirafları yüzünden ele geçmiş sonunu bulmuştur.

            Saadet kapısından bir defa giren kadın için bir daha geri dönüşün olmadığını bilmek harem duvarları ardında olup bitenleri bir ölçüde mazur gösterebilirdi. Şimdi o kapılardan geçip Saadet Evine, Topkapı Sarayına adım atalım.       

      

                        Bahçeler

 

            Çınar ve servi ağaçlarından bir koru ile çevrili olan bahçeler, güller, yaseminler, minelerle süslüydü. Dar yürüyüş yolları, içinde egzotik balıkların yüzdüğü nilüferlerle süslü havuzcuklar ile gezenin güneşten korunmak için sığınabileceği altın yaldızlı kameriyeleri ile sona ererdi. Bahçeler birer eğlence yeriydi. Kimileri çiçeklerle uğraşır, kimileri de ılık günlerde çıkılan gezintilerin keyfi ile yetinirdi. Gözdeler peşlerinde odalık ve haremağalarının meydana getirdiği maiyetleri ile o yollarda gezinir. Çiçek ve meyve toplar, kebap ve helva yer, çocuksu oyunlar oynayıp eğlenirlerdi.

 

                        Oyunlar

 

            Tablolardaki odalıklar, yetişkin kadınlardan çok çocuklara yakışır oyunlar oynarken resimleri yapılmamıştır. Ancak haremde yaş ortalamasının 17 olduğu unutulmamalıdır. Örnek “İstanbul Beyefendileri” adlı oyun sırasında kadınlardan biri erkek kılığına girer, kaşlarına kalın bir rastık çekilir, bıyık yapılır, başının üstüne kavuk yerine karpuz ya da balkabağı oturtulur. Sırtına ters yüz edilmiş bir kürk geçirilirdi. Kadın eşeğe ters biner, bir eliyle eşeğin kuyruğundan tutar, diğer eliyle sarımsak, soğan dizili bir tespih çekerdi. Biri eşeği tekmeleyip rodeoyu andıran oyunu başlatır.

Yaygın oyunlardan birisi de “Kovalamaca” idi. Kızlardan biri ayağı kaymış gibi yapıp havuza düşerdi. Dışarıya çakmaya çalışırken, çemberdeki kızlar da onu havuza itmeye çalışırlardı. Kız dışarı çıkabilirse ötekileri yakalayıp havuza atmaya çalışırdı. Padişah özel köşesinden bu oyunları seyreder, genellikle bir sonraki gözdesini böyle seçerdi.

            Haremden daha uzun ömürlü olmuş başka bir oyun da, kızlardan birisinin gözü bağlanır ve sorulurdu:  

            “Güzellik mi çirkinlik mi?” Ötekiler gözü bağlı kızın cevabına göre poz verip öylece dururlardı. Zaman dolunca göz bağı açılır, ebe beğendiğini seçer ve u-oyun böyle devam edip giderdi.

            Bazı padişah kızları ise kendilerine hediye edilen köle kız çocuklarla oyuncak bebekle oynar gibi oynar gibi oynar. Onları yıkar, saçlarını tarar, örer, haremli annelerinin yardımıyla onlara elbise dikerler, onları birer prenses gibi terbiye ederlerdi. Bu canlı oyuncak bebekler büyüdüklerinde genellikle padişah kızlarının hizmetine verilir, rakipleri evlendiğinde onlarla birlikte yeni evlere çıkarlardı.

 

                        Havuzlar

 

            Harem kadınları, sıcak ve nemli yaz aylarında içinde küçük gezinti kayıklarının bulunduğu mermer havuzlarda suya girer, güle oynaya banyo alır, sonra da havuzun başında sere serpe uzanırlar. 3. Murat arabesk oymalı paravanların arkasından, devamlı yeni oyunlar icat ederek suda oynaşan kızları seyrederdi. Saatlerce devam eden bu seyirler uyarıcı bir etki yaratmış ki yüz üç çocuğu olmuştur.

            Deli İbrahim’in ise kızları dalmaya teşvik için havuza inciler ve yakutlar serptiği söylenir. Onun saltanatı sırasında kızlar ağası bakire bir kız satın almıştı. Hareme girer girmez kızın karnı büyümeye başladı ve bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Aynı günlerde baş kadın efendi Turhan Sultan da erkek çocuk dünyaya getirmişti. Köle kız, şehzade Mehmet’e sütanne tayin edildi ve kendi bebeği ile padişahın haremine taşındı. Padişah kendi zayıf, mızmız şehzadesine hiç benzemeyen topaç gibi sağlıklı bebeği çok sevmişti. Oğlunu ihmal ediyor, köle kızın oğluna daha çok zaman ayırıyordu. Turhan Sultan bir gün bu durumdan yakınınca İbrahim çok öfkelendi, küçük şehzadeyi annesinin kollarından yakalayıp havuza fırlattı. Bebek kurtarıldı ama ömrü boyunca alnındaki yara ile yaşadı.          

 

                        Bilmeceler ve Masallar

 

            Havuzların suyunda oynaşan, eğlence olsun diye saatlerce birbirleri ile gevezelik eden, çocuksu oyunlar oynayan, cennet-cehennem kelimelerini dillerinden düşürmeyen, perili ve devli masallar anlatan harem kadınlarını gözle önüne getirebilmek pek zor olmasa gerekir. Genç olanlar kocakarıların anlattığı Acem masallarını, Leyla ve Mecnun gibi kayıp sevgilisinin peşinde geçen aşk hikâyelerini büyülenmiş gibi dinlerlerdi.

            Masallar genellikle “Gökten üç elma düştü, biri san, biri sana biri de masalı anlatana…” tekerlemesi ile biterdi. Oradaki “Ben” genellikle dinleyenlerle özdeşleşen masal kahramanıydı.           

            Güneş battıktan sonra ve şafak sökmeden önce kadınların dışarı çıkmaları yasaktı. Masallar işte bu zaman dilimi içinde doğup gelişiyordu. Uykusuzluk çeken harem halkı masallardan medet bekliyordu. Ayrıca birbirlerine bilmeceler de sorarlardı. Bu bilmeceler genellikle cevabını bilmeyenlere tehditler savururdu. Örnek:

 

                        “Sarıdır safran gibi

                        Okunur Kuran gibi

                        Ya bu bulmacayı çözersin

                        Ya bu gece ölüp gidersin”

 

            Bu bilmecenin 15. Yüzyılda ortaya çıktığı zannediliyordu. Özellikle çocuk yaşta olanlar o gece Azrail’i beklemeye başlarlardı.

           

                        Şiir

            Kadınların dünyadan koparılması, orta şartları, gözlerden uzak olmalarının niteliği ve akışı şiirde de yansımasını bulmuştur. Trajik olaylar, özveri, vazgeçişler ve karşılıksız aşklar başlıca temalardı. 2. Mahmut’un kız kardeşi Hatibullah Sultan ağabeyi ile arasındaki siyasi anlaşmazlıklar yüzünden Boğaziçi’nde bir yalıya sürülmüştü. Son şiiri “Ölümün Şarkısı” zehir içeceği iması taşıyan ve kendi sonunu önceden seçtiği duygusunu veren, önsezili dizelerdir. Hatibullah Sultan, “İçine acıdır Boğazın Suyu” diye ifade etmişti.

            Kimliği bilinmeyen bir odalık tarafından harem zindanının duvarına kazınmış bir şiir vardır. Ucuz bir ayna çaldı diye zindanı boylayan odalık, gözyaşlarını buradayken yazdığı şiire akıtmıştır.

 

                        “Kayboldu diye

                        İki paralık ayna

                        Yakalandı burada oturan

                        Muhafızlar tarafından”

 

            Şair hanım sultanların bu yetenekleri şehzadelere de geçmiş olmalı ki, otuz dört (36) padişahın on biri usta birer şair olarak bilinir.

Bu konuda geniş bilgi için bak Rüştü Sardağ Şair Sultanlar Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları 1. Baskı Ankara 1982 Yavuz Sultan selim sefer için yola çıkmış ve bir yerde otağını kurmuş. O Yavuz ki en yakınları bile karşısına çıkıp söz söylemeye cesaret edemezlerdi. Bir görevli kız kendisine âşık olmuş ama onu söylemeye cesaret edememiş, çareyi otağın duvarlarına yazmakta bulmuş ve yazdıklarına Yavuz’un verdiği cevapla bir dörtlük ortaya çıkmıştır. 

 

“Âşık olan neylesin,

Derdi ne ise söylesin

Ya korkarsa ne söylesin

Hiç korkmasın söylesin.”

 

Bundan cesaret alan kız derdini söylemek için Yavuz’un karşısına çıkar öıkmaz dili tutulmuş ve yere yığılıp kalmıştır.

    

            Babaannemin okuduğu şiir benim de ezberimdedir.

 

                        “Felek hüsnün diyarında

                        Cüda kaldı bizi şimdi

                        Aramızda yüce dağlar

                        Iraktan merhaba şimdi”

 

                        İbadet

 

            Müslüman kadınlar namazdan önce abdest alırlardı. Başlarını örter, yere özel bir seccade serer, kötülük değmesin diye avuçlarını yüzlerine, gözlerine sürüp namaza öyle başlarlardı. Önce Mekke yönünde Kâbe’yi selamlar, sonra sessiz dudakları, dualarla kıpır, kıpır namaza dururlardı. Dizler ayaklar, eller, ayaklar, burun ve alın yere değmek zorunda olduğundan zorunlu olduğundan, namaz manevi olduğu kadar bedeni bir hareketti. [11]       

             

                        Çiçeklerin ve Kuşların Sırrı

 

            John Frederick Lewis’in An İntercepted Correspondence (Engellenmiş Bir Mektuplaşma) adlı tablosunda bir demet çiçekle yakalanmış kadın resmi yapılmıştır. Kadının hali insana, çiçeğin sevgiliden meydana gelen simgesel bir mesaj olduğunu düşündürür. Her çiçeğin ayrı bir anlamı vardı. Hareme misafir olma ayrıcalığını yaşamış olan Lady Mary Wordey Momtagu bu iletişim şekline hayran kalmıştı. Bunu ülkesine dönünce çevresine de öğretti ve çiçek dili ülkede salgın halini aldı. Gizli mesajların dilini çözme yollarını çiçeklerle nasıl haberleşileceğini ve çiçeklerin şifa gücünü anlatan kitaplar yayınladı. İngiliz kadınları bu reçeteleri hemen benimseyip gönül ilişkilerinde kullanmaya koyuldular.

            Topkapı Sarayında hatırı sayılır büyüklükte bir hayvanat bahçesi vardı. Çocuklar aslanların, kaplanların, leoparların ve çeşitli vahşi hayvanların teşhir edildiği Fil bahçesinde oynamaya bayılırlardı. Padişahlar eşlerine ve odalıklarına evcil niyetine maymun, leylek, egzotik kuşlar ve ceylanlar armağan ederlerdi. 17. Yüzyılda nedim ve Baki gibi büyük şairle ceylan kelimesini güzel kızları anlatmada mecaz olarak da kullanmışlardı.

            Saray bahçeleri bülbül, kanarya, güvercin cennetiydi. Kocaman renkli papağanlar ve papağanlar gevezelikleri ile kapalı kapılar ardındaki sırları ifşa ederlerdi. 2. Abdülhamit papağanlara tutkundu. Bu hayvanların kendisine ve tahtına yönelik olası tehditler karşısında uyarı görevi yapacağına inanmıştı. Yıldız sarayının odalarını çeşit, çeşit kuşlarla dolu kafesler, süsler, bahçelerde süslü bekçi köpekleri gibi dolaşan tavus kuşları istenmeyen misafirlerin ödünü koparırdı.

            En makbul sayılan kuşlar bülbüllerdi. Eski bir Türk atasözü “Bülbülü altın kafese koymuşlar ille de vatanım” der. Kim bilir belki şu hikâye buna en güzel örnektir.

            “Bir zamanlar bülbülün biri bir güle âşık olmuş. Onun sesini duyan gül, sapının üstünde titreyerek uyanmış. Zamanın bütün güller gibi o da saf ve masum, beyaz bir gülmüş.

            Bülbülün şarkısını dinlerken gülün yüreğinde bir şeyler kopmuş. Bülbül tir, tir titreyen gülün yanına yaklaşıp fısıldamış.

“Ben seni seviyorum gül, gül” demiş.

Bu sözler üzerine gülün minik kalbi hafice kızarmış ve pembe güller böyle ortaya çıkmış. Bülbül güle biraz daha yaklaşmış. Ama Allah dünyayı yaratırken güle dünyevi aşkı yasaklamış. Gene de gül taç yapraklarını aralamış ve bülbül gülün bekâretini çalmış.   

            Ertesi sabah gül utancından kıpkırmızı kesilmiş ve bundan da kırmızı güller ortaya çıkmış. O gün bugündür bülbül her gece gelip ilahi aşk için yalvarır, bülbülün şakımasını duyan gül tir, tir titrer ama taç yaprakları kapalı kalır. Çünkü Allah gülü bülbüle yar olsun diyerek yaratmamıştır.

 

                       https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/29-01-2026/20286251422874726333.jpg Yazarlar 100052 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-ailesi-icinde-evlilik-100052.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/osmanli-ailesi-icinde-evlilik-100052.html 2026-01-29 09:47:02 2026-01-29 09:47:02 Fatih’in Otlukbeli zaferinde önemli başarıları olan oğlu Mustafa 1474te valisi olduğu Konya’ya gelmeden Niğde yakınlarında öldü. Şehzadesi yoktu. Kızı amcası II. Beyazıt’ın büyük oğlu şehzade Abdullah ile evlenmiştir. Bu evlilik Osmanlı tarihinde 1920 ye kadar görülen aile içinde yapılan ilk ve son evliliktir. [1]

Sultan Ahmet, Damat Abdullah’ın 1483de ölmesi üzerine 17 yaşında veliaht şehzade olmuş ve 1512 Nisanına kadar v29 yıl bu makamda kalmıştır.[2]

Vahdettin’in kızı Rukiye Sabiha (Son Halife Abdülmecid Efendi-zade Ömer Faruk ile evlenmiş sonra ayrılmıştır.)[3]

                              

Atatürk’ün Damatlığı

 

        

Sık anlatılan bir olay vardır. Mustafa Kemal Vahdettin’in kızı Sabiha Sultan ile yani Hümeyra Özbaş’ın teyzesi (ki Vahdettin’e “Şahbaba” diyen Hümeyra Sultan, son Osmanlı Padişah Sultan Vahdettin’in kızı Ulviye Sultan ile son Osmanlı sadrazamı Ahmet Tevfik Paşa’nın oğlu İsmail Hakkı Okday’ın evliliğinden dünyaya gelmiştir.)  Sabiha Sultan ile evlenmek ister ama saraydan izin çıkmaz. Hümeyra Sultan’a bu konuda bilgisi vardır diyerek bu konuyu sordum. O, 

         -“Emin olun, işin aslını bizim aileden kimse öğrenemedi” dedi.

         -“O olay şimdi başka şekilde anlatılıyor. Önce Mustafa Kemal’in aileye damat olmak istediğini, Sabiha Sultan’a talip olduğunu” söylerlerdi.

         “Sultan vahdettin ret etti” denirdi.

         “Bu yakınlarda başka bir dedikodu çıktı. Güya Şahbaba’m Vahdettin, Mustafa Kemal’e teyzemi vermek istemiş, Paşa bir ara padişah yaveri ya, oradan tanışıyorlar. Şahbaba’m haber göndermiş, Mustafa kemal de arkadaşlarına danışmış ve ret etmiş, damat olmak istememiş. Bunu yeni durdum. Bana çok enteresan geldi. Olabilir mi? Hangisi doğru bilmiyorum. Bu mesele aile içinde hiç konuşulmadı. En doğrusunu bilen mutlaka teyzemin kendisiydi, o da bundan hiç söz etmedi. Zaten vefat etti. Büyükbabam bu derece güçsüz bir hale mi gelmişti? Ama eğer paşa aileye damat olsaydı, bu, tarihte bir dönüm noktası olabilirdi. Paşa belki bütün idareyi eline alır, padişah, hanedan, sembol olarak gene başta kalırdı. Dizginler padişahın elinde olur, başbakanlığı, başkomutanlığı alırdı. İtalya’da böyle olmuştu. Ama Gazi o zaman da cumhuriyet üzerinde ısrar etseydi, her durumda (halükârda) bizim dışarı gitmemiz gerekecekti.

Aileye göre Mustafa Kemal, Sabiha Sultan’ı bir değil iki defa istemiştir. Önce Sultan Reşat’ın, sonra da Sultan Vahdettin’in padişahlığı sırasındadır. Ancak her iki talep da aile fertlerinin anlattığına göre,

 “Sabiha Sultan’ın –Son Halife Abdülmecit’in oğlu şehzade- Ömer Faruk Efendi’den başka kimseyi gözünün görmemesi” sebebiyle ret edilmiştir. Sabiha Sultan’ın şehzadeye meyli, babasının aile içerisinde en sevmediği kişi olan Abdülmecit Efendi’ye gelin olacak kadar fazladır. Ancak bu büyük aşk zamanla sona erecek, çift boşanacak ve Ömer Faruk Efendi, bir başka hanedan mensubuyla Sultan Abdülaziz’in torunlarından Mihrişah Sultan ile evlenecek, sonra ondan da ayrılacaktır. Yakın çevresine de,

          -“Şu dünyanın işine bak dünyanın en güzel kadınını bırakıp en çirkiniyle evlendim” diyecektir.[4]

           

           

             

 

 

---

[1] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Günümüze Türkiye Tarihi c4 106,123 Türkiye Yayınevi İstanbul 1964

[2] T. Yılmaz Öztuna age C 5 sf 10

[3] Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c6 sf 3574

[4]Murat Bardakçı Osmanlı Hanedanın Sürgün Öyküsü Son Osmanlılar sf 40,41 Hürriyet gazetesi ve Matbaacılık A.Ş. İstanbul 2006   

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/29-01-2026/31453313562754231940.jpg Yazarlar 100036 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/mogollarla-evlilik-100036.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/mogollarla-evlilik-100036.html 2026-01-28 09:50:46 2026-01-28 09:50:46 Moğollar

Moğollar, bilhassa kültür bakımından Türkler’in en yakın akrabası olan kavimdir.  Bu sıfatla Türkler’in yanında Türk tarihinin birçok safhalarına katılmışlardır. Büyük Türk Hakanlığı’nda çok defa Moğollar da, Türkler gibi egemen kavim sayılmıştır. Fakat kültür bakımından Türklerden geri olmaları ve nüfus bakımından Türklerden az olmaları, onları devamlı ikinci derecede bırakmış, bilhassa AÇİNA OĞULLARI sülalesi Türk olduğu için, Moğollar bir imparatorluk hanedanına sahip olamamışlardır. Ancak Kırgız Türkleri Büyük Türk Hakanlığı’nı temsil eden Dokuz-Oğuz-On-Uygurları Türkler’in o çağa kadar ağırlık merkezi olan şimdiki Moğolistan’dan 9. Asır ortalarından Doğu Türkistan’a sürünce, Büyük Türk Hakanlığı’nın egemenliğinden kurtulmuş ve kültür seviyesi bakımından kendilerinden üstün bulunmayan Kırgızlarla iyice kaynaşmışlardır. Daha sonraları Kırgızlar, batıya doğru çekilmişler, Moğolistan’da Türk nüfusu tehlikeli şekilde azalmış, göçebe Moğol kabileleri, nüfus bakımından, Türk kabilelerine üstünlük kazanmışlardır.  Bu durum Cengiz’i ortaya çıkarmıştır. Bununla beraber bu ülkelerde Türk ve Moğol kabileleri o derece karmakarışık ve iç içe yaşıyorlardı ki, tarihçiler çok defa hangi kabilenin Türk, hangisinin Moğol olduğunda, daha açık bir deyişle, hangisinin Türkçe, hangisinin Moğolca konuştuğunda tereddüt etmişlerdir.  Fakat Cengiz’in ortaya çıkışını kavramak bakımından faydalıdır ki, artık 10. Asırdan sonra Türkler, Türkistan’dadırlar. Moğolistan’a kalmış Türk kabileleri arasında devlet kuracak çapta bir hareket olmamış, bir hanedan ortaya çıkamamıştır.

Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan’a göre Cengiz Türk’tür. Ona göre Cengiz, Açinaoğulları’ndan olup, son Göktürk Hakanlarından birisinin 25. Batından torunudur. Nitekim Göktürk hakanları gibi sarışın ve ela (gök) gözlü olduğu sabittir. Klaproth gibi bazı uzmanlar da bu iddiada bulunmuşlardır. 

Cengiz, Çin’de egemenlik kurmuş olan Şatolardan inmiştir. Bu Cengiz’in Türk olduğuna en önemli delil teşkil eder. Zira Şatoların Göktürklerin bir kolu olduğu bütün tarihçiler tarafından kabul edilmiştir. Türk ve Moğollarda aile şeceresi konusunda gösterilen mutasapçıpça denilecek titizlikte başka bir ihtimal düşünmeye imkân bırakmaz.

Zeki Velidi Togan’ın iddiası bundan ibarettir. Bundan başka,

Cengiz’in Moğolca’nın yanında Türkçe bilmesi onun Türk olduğunu ispat etmez. Zira Türkçe büyük bir kültür dilidir. Cengiz’in ataları da Türkçe konuşmuştur.

Cengiz, cihan devleti peşinde koştuğu için tabiatıyla esi Türk cihangirlik ananesine sahip çıkmış ve kendini bütün Türklerin ve Moğolların idarecisi saymıştır. Bu da onun Türk olduğunu ispat etmez.

Cengiz’in ordusunun büyük bir bölümü de Türklerden meydana geliyordu. Çünkü Moğol nüfusu bunun için yeterli değildir Ordusunun çoğunluğunun Türk olması da onun Türk olduğunu ispat etmez.                   

Sonuç olarak denilebilir ki, Cengiz’in mensup olduğu Kıyat kabilesi, eski bir Türk ailesidir. Fakat Moğollaşmış, Moğol derebeylerinden biri olmuştur. Cengiz hanedanı da, Türkleşinceye kadar kendilerini Türk değil Moğol saymışlardır. 13. Asırda Türkler Müslüman oldukları için, bu iki akraba kavim, tamamen düşman olarak karşı karşıya gelmişlerdir. Cengiz Türk devletlerini çiğneyerek büyük devletini kurmuştur. Torunlarının Türkleşmesi sonucu değiştirmez.[1]      

Kireyitler arasında Hıristiyanlık çok yayılmış olup, İlhanlı Devleti’nin önemli mevkilerinde bulunmuşlardır. Çünkü Hülagu’nun baş ve en önemli sevgili eşi Dokuz Hatun, Kireyit hükümdarı Onğ han’ın torunudur. [2]   

 

               

İlhanlılar

 

Cengiz Devleti’nin 4 parçasından birisinin başında bulunan idarecilere İl-Han denilirdi. İl-hanlar, Türkiye’nin yani Anadolu Selçuklu Devletini -1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra- kendilerine bağladıkları için, Türkiye tarihindeki rolleri önemlidir. Osman oğlu Orhan Gazi bile bile başlangıçta İlhan’a bağlıydı.

3. İl-Han Ahmet Teküdar Müslüman iken halefleri tekrar Şamanlığa dönmüşlerdir. 7. İlhan Gazan han tekrar Müslüman olmuştur. Bu 1295 tarihi, İlhanlıların Müslüman ve Türk olmalarının başlangıcı sayılır. Gazan İlhan’ı, 4. Kılıç Aslan’ın kızı ve 3. Gıyasettin Keyusrev’in kız kardeşi Hüdavend Selçuk hatun yetiştirmiş ve ona İslam dinini telkin etmiştir. Selçuk hatun, Argun İlhan ile evli idi ve Gazan’ın üvey anası oluyordu. 13. Nisan 1330 da Niğde’de ölmüş ve meşhur Hüdavend Hatun Türbesine gömülmüştür.     

İlhanlı hanedanı mensupları içinde Müslüman ve Şaman olanlardan başka Budistler veçeşitli Hıristiyan mezheplerine bağlı olanlar da vardı.[3]

Cengiz’in oğulları, yüzyıllarca kendilerini dünyanın en asil hanedanı telakki etmişlerdir. İl-Han, Abaka, Bizans İmparatoru Mihail Paleologos’un kızını sarayında cariyeler arasında katmış, kalabalık Türk ve Moğol eşleri ile aynı payeyi vermemiştir. İmparator 2. Andronikos’un kızı prenses Maria da İl-Han Olcoyto tarafından ancak “kuma” yani cariye olarak kabul edilmiş, asla hatun yani eş mevkiine yükseltilmemiştir.

Altın-Ordu imparatoru Özbek Han da Bizans prensesini cariyeleri arasında saymıştır. Üstelik bu prenseslerden çocuk sahibi olunmamış, yalnız Türk ve Moğol eşlerden çocuk sahibi olmaya özen gösterilmiştir. [4]      

Moğol İdarecilerinin Selçuklu Kızlarıyla Evlenmeleri

Uygurlar’dan Emir Tarımtaz, Gazan Han, devri emirlerinden olup, Gazan Han’ın çok güvendiğ Taycu (?) Bahşi’nin oğludur. Aynı zamanda  Olcaytu’nun yakın emirlerindendir. Diğer kardeşlerinden Sünüktaz (?) ve özellikle Eretna, Orta Anadolu’ya geldği zaman bir devlet kurmuştur.

Abaka Han, Selçuk Hatun’u demavent tarafına gönderiyordu.[5]   

 

---

[1]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 141,142 Hayat Yayınları İstanbul 1964       

[2]Faruk Sümer Anadolu’da Moğallar 2 . Baskı  sf 12 Türk Tarih Kurumu Yayınları Ankara 2024

[3]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 148,149 Hayat Yayınları İstanbul 1964       

[4]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 152 Hayat Yayınları İstanbul 1964        

[5] Faruk Sümer Anadolu’da Moğallar 2 . Baskı  sf 19,20 Türk Tarih Kurumu Yayınları Ankara 2024

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/28-01-2026/27461202743170426734.jpg Yazarlar 100008 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dogu-anadolu-turk-devletleri-nde-evlilik-100008.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dogu-anadolu-turk-devletleri-nde-evlilik-100008.html 2026-01-27 09:52:37 2026-01-27 09:52:37 MENGÜCEKLER  Anadolu Fatihi ve Türkiye Devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Danişment Gazi’nin kız kardeşinin oğludur. Bu yüzden Artuk Bey’in fetihlerine varis olmasının kolaylaştığı muhakkaktır.[1]     

                                                                                                                                                                           

Sultan 1. İzzettin Keykavus, ana tarafından 2. Kılıç Aslan’ın torunu olan Erzincan Meliki Mengücekoğlu Fahrettin Behram Şah’ın kızı Selçuk Hatun ile büyük bir törenle evlendi.[2]                 

Selçuklu Sultanları ile karşılıklı evliliklerle dostluklar kuran Behram Şah 1225 te ölünce yerine olu Alaattin 2. Davutşah geçti.[3]                                                                                                                                                           

Sultan 1. İzzettin Keykavus Behram Şah’ın kızı ve kendi hala-zadesi Selçuk Hatun ile evlenmesi iki hanedan arasındaki yakınlığı ve dostane ilişkileri daha fazla kuvvetlendirdi. Bu evlilik devrin iktisadi durumu, sosyal ve medeni hayatı bakımlarından önemli bir olaydır. İzzettin Keykavus Selçuk Hatun’u istemek amacıyla Erzincan’a bir elçi göndererek olumlu cevap aldı. Bu karar üzerine ehram Şah her beldeden meşhur terziler ve sanatkârlar getirterek gelinin çeyizini üç ay içinde tamamlamaya çalıştı. Selçuk Hatun’a ağır ipekli elbiseler, mücevherli yüzükler, gerdanlıklar, altın ve gümüş eşya, pek kıymetli hediyeler hazırlandı. Köleler, cariyeler, atlar ve katırlar seçildi. İzzettin Keykavus hazırlığın bittiğini öğrenince Sivas’tan meşhur emirlerin refakatiyle büyük bir düğün alayını Erzincan’a gönderdi. Nikâhı kıymaya Kadı Şerafettin görevlendirildi. Sivas’ta ve Erzincan’da ihtişamlı düğün başladı. Karşılıklı olarak defterler dolusu hediyeler takdim edildi. Behram Şah Erzincan’a gelenlere dağıtılmak üzere 300 hilat, 30.000 dirhem para ve hediyeleri Emir-i Meclis aracılığıyla gönderdi. Gelin alayı Erzincan’dan Sivas’a dönünce şehirde bir hafta devam eden bir düğün yapıldı. Sultan memleketlerine dönen Erzincan beylerine 100 at 100 katır dengi hediyeler 200 at ve katır, 500 hilat ve 70.000 dinar altın hediye ve ihsan etti.[4]                                                                                                                                

Fahrettin Behram Şah (1168-1225) ve eşi İsmetiye Hatun âlimlere ve din adamlarına çok hürmet ederlerdi. Bahaattin Veled çocuk yaşta olan oğlu Mevlana Celalettin Anadolu’ya gelirken Malatya’dan Erzincan’a geçmiş ve orada onların misafiri olurlar. Misafirler Erzincan Akşehir’ine vardıklarında Sultan’ın ricası üzerine burada yaptırdığı medresede ders verir. Aha sonra Alaattin Keykubat’ın çağrısına uyarak Konya’ya gelirler. [5]                                                                                                            Mengücek Gazi’nin ölmesinden sonra yerine geçen oğlu İshak, Danişmentli Melik Gazi’nin kızı ile evlenmişti.[6]

                                                                                                                                                                                                                           

Divriği Mengücekleri                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

 Divriği Mengücekleri Mengücek Gazi’nin torunu Süleyman ile fakat Divriği’deki abide eserler onun oğlu Şahinşah ile başlar. Şehinşah’ın iki oğlu olup yerine Süleyman’ın geçtiği, diğer oğlu İshak’ın ise 13. Asır ortalarında Kayseri’de bulunduğu anlaşılıyor. Divriği Ulu Cami 1228/626 da yapılmış olup, Süleyman’ın oğlu Ahmet Şah’a aittir. Kitabesinde metbu olan Alaattin Keykubat’ın adı da yazılıdır.  Divriği Dar-üs Şifası (Hastanesi) Fahrettin Behram Şah’ın kızı ve Ahmet Şah’ın eşi Turan Melek Hatun’a aittir. Ulu Camii’ne bitişik birçok medrese ve türbe de vardır. Ahmet Şah ile anası Fatma Hatun’un 641 Muharrem/Temmuz 1243 tarihli Divriği Mahkemesinde Ulu Camiye ait vakıf ve tescil edilen vakfiye günümüze kadar gelmiştir. [7]                                                                                                                            

Mengücekoğulları veya Mengücekler devleti, Malazgirt Zaferi yıllarında yani 1071 e doğru başlamış 1252ye kadar 181 yıl devam etmiştir. Devlet, Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı olup, bu bağlılık 2. Kılıç Aslan zamanında daha da artmıştır. Başkenti Erzincan olup daha sonra Kemah’a taşınmıştır. Devletin bir de Divriği şubesi olmuştur. En geniş zamanında Erzincan, Gümüşhane, Giresun, Divriği, Kuzey Tunceli taraflarına egemen olmuşlardır.                                                                    

Devletin Kurucusu Mengücük veya Mengücek, Gazi Süleymanşah’ın maiyetinde Anadolu’nun fethine katılmıştır. Yerine oğlu Melik İshak geçmiş ve devlet iki şubeye ayrılmış asıl şube Erzincan-Kemah, diğeri Divriği’dir. Onun yerine oğlu 1. Davut onun yerine de oğlu Behram Şah sonra onun oğlu 2.Davut geçmiş ve Erzincan’da saltanat sürmüştür. Behram Şah, Türk asıllı büyük Farsça mesnevi şairi Nizam-i Gencevi tarafından övülmüştür.                                                                                                                    

Melik Mehmet’in kız kardeşi olan prenses önce Sultan 2. Kılıç Aslan ile evlenmiş (Fakat Danişmentoğlu Zünnûn ile 1159 sonra da Halep Melik’i İsmail Zengi ile 1172 de evlenmiştir.       

Behram Şah’ın oğullarından Selçuk Şah Kemah ve diğer oğlu Muzafferettin Mehmet de Şebinkarahisar’ında hüküm sürmüşlerdir. Behram Şah’ın kızlarından Turan Melik Hatun, hanedanın diğer oğlu Muzaffereddin Mehmet de Şebinkarahisar’da egemen olmuştur.                                           

Behram Şah’ın kızlarından biri olan Turan Melik hatun hanedanın Divriği dalından Ahmet Şahla, diğer kızı Selçuk hatun ise Sultan izzettin Keykavus ile evlenmiş, diğer bir kızı da Erzurum Selçuklu Meliki Tuğrul Şah’la evlenmiştir.                                                                                                    

Muzafferiddin Mehmet’in kızı ile de 2. Keyhusrev evlenmiştir. Muzafferiddin Mehmet’in oğulları İzzettin Siyavuş, Fahrettin Süleyman,  Nasırettin Behram Şah Selçuklu hizmetine girmişlerdir.       Divriği dalının kurucusu Melik İshak’ın diğer oğlu Süleyman olup yerine Şehinşah, sonra onun oğlu 2. Süleyman ve daha sonra da bunun oğlu Ahmet Şah ve nihayet sonuncusunun oğlu Melik Salih geçmiştir.[8]                                                                                                                                                                       Anadolu Fatihi ve Türkiye Devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Danişment Gazi’nin kız kardeşinin oğludur. Bu yüzden Artuk Bey’in fetihlerine varis olmasının kolaylaştığı muhakkaktır.[9]                                                                                                                                                                          

Saltuklların yerine geçen Selçuklu Sultanlarından Tuğrul Şah’ın eseri olan Erzurum kalesinin kitabelerin birinde Erzincan Mengücek Hükümdarı Fahreddin Behram Şah’ın kızı olan hatuna aittir.[10] .               

Sultan 1. Kılıç Aslan’ın oğlu Tuğrul Aslan adına Malatya’yı idare eden anası Hatun, Artuklu Gazi ile evli olarak, Mengüceklere ait olduğu anlaşılan Tunceli (Dersim) ve Palu havalisini işgal ettiler.[11]                                                                                                                                                                                        

Mengücek oğlu İshak, Belek Gazi’nin Haçlılarla karşı savaşa gitmesinden faydalanarak 118 de bu ülkeleri kurtardı. Belek 1119 da haçlı seferinden dönünce Mengücek üzerine yürüdü. Belek Artuklu ordusuna karşı koyamayacağını anlayınca gittiği Trabzon’da buranın dukası olan Konstantin Gabras’tan yardım istedi. Buna karşılık Trabzon ve Canik Hıristiyanlarına karşı da Danişment Oğlu Melik gazi ile de anlaşma yaptı. Bu şekilde ilerleyen Bizanslılar ve Mengücekler karşısında Artuklular ve Danişmentliler de onlara karşı harekete geçtiler. İki taraf Erzincan kuzeyindeki Şıran bölgesinde karşılaştılar.  Gabras ve İshak’ın da esir edildiği bu savaşta beş bin Rum da öldürüldü. Gabras 30.000 duka karşılığında kurtulup Trabzon’a gitti. İshak da Danişmentli Melik Gazi’nin damadı olduğu için hiçbir şarta bağlı olmadan serbest bırakıldı ve kayınpederinin nüfuzu altında yaşamaya devam etti.[12]

Erzincan Bey’i Alaattin (Davud-Şah) Süryani kaynaklarına göre 1151 de eşi tarafından yayın kirişi ile boğdurulmuş, Divriği (Dibariği) de bulunan kardeşi Süleyman Şah’ı çağırarak onunla evlenmiş ve ülkeyi onun idaresine teslim etmiştir. Süleyman Şah iki Mengücekli kolunu idare etmiş ancak kendi ülkesi olan Divriği de eğmen olmuş, Erzincan’ı da bağlı olarak idare etmiştir. [13]

Sultan Alaattin Keykubat, Gürcistan fetihlerine başlayınca (1230) onunla dostluk kurmaya çalışan kraliçe Rosudan kızını da Sultan’ın oğluna vadetmişti. Gıyaseddin Keyhusrev tahta çıkınca Maliye Nazırı Şahabettin Müstevfi’yi büyük bir çeyiz ve hazine ile Gürcistan’a gönderdi ve nikâh yapıldı. Gelin büyük bir alay ile Erzincan’a oradan Kayseri’ye doğru yola çıkmıştır. Sultan, melikenin (prenses) yol boyunca istikbali ve tazimi için para saçılmış şehirler ve köşkler ışıklandırılmıştır, gelin bu şenlikler ve musikiler eşliğinde yoluna devam etmiştir. Sultan Gıyasettin Keyhusrev de eşini Kayseri’de karşılamış ve düğün orada yapılmış. Gürcü Aznavurlarına (Bey) birçok hediyeler verilmiştir.[14] Erzurum’daki Çifte Minare Alaattin’in (Keykubat) kızı Hwand Hatun tarafından yaptırılmıştır. Son Erzurum Meliki Cihan Şah’ın bu Selçuklu Sultan’ın damadı olduğu ile ilgili kayıt vardır. Abidenin Hatuniye adını alması da bundandır. Ruslar 1828de Erzurum’u işgal edince Çifte Minare zarar görmüş, mezara da zarar verip kitabesini Rusya’ya götürmüşlerdir. [15]  

               

DANİŞMENTLİLER                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

Danişmentli Anadolu Türk Devleti Anadolu Selçukluları’na bağlı olarak yaklaşık 1095 ten 1175 Haziran’ına kadar yaklaşık 80 yıl devam etmiş, yani Türkiye Devleti’nin bir parçası olmuştur. Devletin esas sahası Sivas Tokat, Amasya çevresiydi. 1127-1142 arasında 15 yıl genişlemiş, Ankara, Çankırı, Kastamonu, Çorum, Yozgat çevrelerine eğmen olmuştur. 1127 den 1175 Haziran’ına kadar 48 yıl Malatya, 1127den 1173 e kadar 46 yıl da Kayseri Danişmentoğulları’nın olmuştur. Danişmentoğulları 1. Mesut’tan sonra yani 2. Kılıç Aslan zamanında tamamen Konya’ya bağlanmıştır.                                                                                                                                                                                                                                                

  Devletin Başkentleri                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Niksar                   1095?-1127=32?                                                                                                             Malatya                1127?-1135=8                                                                                                                  Kayseri                 1135-1142=7                                                                                                                                    Sivas                      1142-1171=42                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

Devletin kurucusu Emir Gazi Danişment Taylı Bey’in –Balıkesir’in Edremit ilçesine bağlı Taylıeli (Taylı Baba) adlı bir köy bulunmaktadır- adı bazı kaynaklarda “Mehmet” bazı kaynaklarda “Ahmet” şeklinde geçmektedir. Danişment Bey Anadolu’nun fethine katılan ve Türkiye’nin kurulmasında rol oynayan büyük komutanlardan birisi olmakla beraber devleti esas itibarıyla Süleymanşah’ın gazabına uğrayıp Anadolu’dan kovulan Artuk (Artık) Bey’in fethettiği Yeşilırmak vadisinde kurulmuştur. Anadolu Fatihi ve Türkiye Devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Danişment Gazi’nin kız kardeşinin oğludur. Bu yüzden Artuk Bey’in fetihlerine varis olmasının kolaylaştığı muhakkaktır.[16]                                                                                                                                                                  

Danişment Gazi’nin yerine önce Emir=Prens, sonra Melik=Kral unvanıyla oğlu Gazi Bey geçmiştir. Gazi Bey’den sonra devlet iki kola ayrılmıştır. Gazi Bey’in büyük oğlu Melik Mehmet Kayseri, Sivas’ta, küçük oğlu Melik Aynuddevle Malatya’da saltanat sürmüştür.                                                              Melik Aynuddevle, 1. Kılıç Aslan’ın oğlu Melik Aslan’ın kızı ile evliydi. Bu Selçuklu prensesi 1152 Haziran’ında oğlunun namına saltanat naibesi olmuştur. Oğlu Melik Alaattin Zu’l-Karnayn’dir. Ondan sonra Melik Alaattin’in 3. Oğlu Malatya’da tahta çıkmışlardır. Artukoğlu Fahrettin Kara Aslan’ın kızı sırasıyla bu 3 kardeş ile evlenmiştir. 1175 Haziran’ında Selçuklular bu dala son vermişlerdir. Bu dalın son hükümdarı Melik Efridûn bu tarihte 18 yaşında ölmüştür.                                                                               

Esas dalda ise Melik Mehmet’in yerine kardeşi Melik Nizamettin Yağı-Basan geçmiş. Bu kişi 1. Sultan Mesut’a damat olmuştur.  1150 de Yağı-Basan 1164 Eylül’ünde Melik İsmail ile evlenen bu Türkiye devleti prensesi 1174 Kasım’ında öldürülmüştür.                                                                                            

Yağı-Basan’ın yerine Melik İbrahim’den olan torunu Melik Şemsettin İsmail, sonra Melik Mehmet’in oğlu Melik İmadettin Nasırettin Zünn’un da Sultan Mesut’a damat olup, bir de 2. Kılıç Aslan’dan dul kalan Selçuklu prensesi ile evlenmiştir. Zünn’un 1175 Aralık’ından 1173e kadar yalnız Kayseri’de hüküm sürmüş Sivas’ı kaybetmiştir.                                                                                                               

Melik Yağı-Basan’ın kızlarından biri Sultan Mesut’un oğlu Melik Şehenşah ile diğerleri de Artukoğlu Fahrettin Kara Aslan’la evlenmiştir. Yağı-Basan’ın 4 oğlu vardı.[17]                                               Fahrettin Kara Aslan Harput’u idare eden oğlu Nasrettin’in 1163 Nisan’ında Erzen Beyi Devlet Şah’ın kızı ile düğününü yaptıktan sonra ordusu ile hareket edip Diyarbakır’ı (Amid) kuşattı. Necmettin Alpı da Şemsettin Sevinç komutasında bir kuvvet gönderip kuşatmaya katıldı. Çünkü şehir eski sahipleri olan İnal oğullarından ihtiyar Cemalettin Mahmut vezir ailesi Nisan Oğulların egemenliğine düşmüş, halkı da onların zulümlerinden ezilmiş bulunuyordu. Artuklular bu müstahkem şehri bir Mağribinin imal ettiği mancınıklar ile dövüyor, demir ile desteklenen kuleler ile savaşı şiddetlendiriyordu. Nisan oğlu Kemalettin de içeriden savaş makineleri kurmuş; halkın savunmaya katılması için onlara birçok vaatlerde bulunmuş, komşu hükümdarlardan da yardım istemişti. Şiddetli kuşatma sırasında Diyarbakır’da yaşayan Hıristiyan ve Yahudileri surlardan dışarı atınca Kara Aslan bunları esir etti. Nisan oğullarının isteği üzerine Danişmentli Yağı-basan yardıma geldi ve barış teklifinde bulundu. Ara Aslan kayınpederinin bu teklifine hiddetlendi, fakat cevap vermeden 1163 Eylül’ünde 558 Şaban kuşatmayı kaldırmaya mecbur oldu. Damadı gelmeyince kızan Sivas hükümdarı Yağı-basan da Harput ve Çemişgezek bölgesinde Kızan, Karsen ve Tell-patrik beldelerini yağma, Sumişki kalesini zapt etti. O Artukluların memleketlerinde köyleri ıssızlaştırarak 10.000 kişiyi de Kemah yoluyla kendi memleketine sevk etti. Fahrettin Kara Aslan’ın büyük oğlu Nasrettin, 1164 te Hısn Keyfa’da ölünce babası çok feryat etti. Necmettin Alpı oğlu İl Gazi, Gevher Hatun ve Şir-Baki’nin başında bulunduğu bir heyeti göndererek mateme ve cenaze törenine katıldı.[18]                                                   

Kara Aslan ile Nisan Oğulları arasında devam eden gerginlik de Diyarbakır Kadısı Nasihüddin Hısn Keyfa’ya gelip başlattığı görüşmeler ile halledildi. Aynı yıl 1164 kara Aslan’ın kardeşi Tanza’da öldü ve Necmettin Alpı kardeşi Cemalettin ile Hediye Hatun’u Hani’den gönderip Kara Aslan’a taziyede bulundu.[19]                                                                                                                                                                     

İl Gazi’nin amcaları hani sahibi Cemalettin ile Bilecik hâkimi Şahabettin Muhammet onu n egemenliğini tanımadılarsa da Hani Emiri bir süre sonra Mardin’e gelip itaatini arz etti. [20]                      

Sivas İli Gürün İlçesine bağlı İncesu Köyü’nden emekli öğretmen Şahin Akkaya ile eşi Ayşe Akkaya ile Balıkesir ili Sındırgı ilçesi Karaağaç Köyü’nden Hasan Bozkurt ile evli olan Düvertepeli Fatma Bozkurt bizim köyde gelinler yaşları küçük olsa da kayın ve görümcelere abi ve abla denilerek elleri öpülürdü.[21]                                                                                                                                                                                     

Bu da bize gösteriyor ki Sivas’ın bir ilçesinin köyü ile Balıkesir’in bir ilçesinin köyleri arasındaki adetler arasında bir benzerlik vardır.                                                                                                                                            

1121 de Harput, 1123 te ek olarak Halep emiri olmuştur. 6 Mayıs 1124e kadar Büyük Selçuklu Sultanlığına bağlı kalmıştır.  8 Nisan 1123te Kudüs Kralı 2. Baudouin’iğ meydan savaşında yenip esir aldığı için “Gazi” unvanını almıştır.[22]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

HISN-KEYFA ARTUKLULARI (SÖKMENLİLER)                                                                                                                                                                                                                                                                    

Anadolu’nun fethine katılıp Yeşilırmak vadisini fethettikten sonra başkomutan Süleyman-Şah tarafından Büyük Selçuklu Sultanı- Melikşah’a şikâyet edilip Anadolu’dan alınan ve fethedilen yerler Süleyman-Şah’ın dayısı Danişment Gazi’ye verilen Gazi Artuk (Artık) Bey, Anadolu’da 1098 den 1407 ye kadar 309 yıl devam eden bir hanedanın kurucusudur. Bu hanedan 3 dal halinde devam etmiştir.                                                                                                                                                                                                            Küçük Hısn-Keyfa            Mardin ve Harput                                                                                                         

Hasankeyf (Hısnkeyfa) (Sökmenliler) Kurucusuna izafeten, kardeşi İlgazi’ye izafeten İlgazililer                                                                                                                                                                                                                 

Harput                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

Artuk Bey, Osmanoğulları gibi Oğuzların kayı boyuna bağlı olup, Eksük,(Eksik) Bey’in oğludur. Anadolu’dan çıkarıldıktan sonra 1086-1091 arasında Kudüs (Filistin Genel Valisi olup Umman’ı fethetmiş. Alpaslan’ın oğlu ve Süleyman-Şah’ın rakibi Tutuş’un maiyetine girerek Anadolu Fatihinin acılı ölümünde başlıca amil olmuştur.  1183 te aldığı Diyarbakır’ı merkez yapmıştır. 1094 te Suruç’u alan Artuklular 1108 de Mardin’i 1121-1185 Silvan’ı (Meyyâfârikiyn) aldılar.  Artuk Bey’in                      Sokman (Sökmen) Hasankeyf (Hısnkeyfa) yerine oğulları İbrahim ve Davut ile Davut’un oğlu Kara Aslan onun yerine de Mehmet ondan sonra da oğlu 2. Sokman ile Mahmut ve Mahmut’un oğlu Mevdud geçmiştir.                                                                                                                                                                    Yakuti                                                                                                                                                                                 Ali                                                                                                                                                                       

Bedrüddevle Abdülcebbar oğlu Bedrüddevle Süleyman yerine amcasının oğlu Nuruddevle Gazi Belek geçmiştir.                                                                                                                                                                       

Belek Bey’in askeri dehası dedesi Artuk Bey gibi gelişmiştir. 1113te 1. Kılıç Aslan ile Emir il Aslan’dan dul kalan Ayşe hatun ile evlenmiş ve 1. Kılıç Aslan’ın oğlu Tuğrul Aslan’ın atabeyi olmuştur. Divriği dalının kurucusu Melik İshak’ın diğer oğlu Süleyman olup yerine Şehinşah, sonra onun oğlu 2. Süleyman ve daha sonra da bunun oğlu Ahmet Şah ve nihayet sonuncusunun oğlu Melik Salih geçmiştir. https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/27-01-2026/22369214532887129232.jpg Yazarlar 99999 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/diger-beyliklerin-kizlari-ile-evlenme-99999.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/diger-beyliklerin-kizlari-ile-evlenme-99999.html 2026-01-25 14:16:04 2026-01-25 14:16:04 Fatih’in Otlukbeli zaferinde önemli başarıları olan oğlu Mustafa 1474te valisi olduğu Konya’ya gelmeden Niğde yakınlarında öldü. Şehzadesi yoktu. Kızı amcası II. Beyazıt’ın büyük oğlu şehzade Abdullah ile evlenmiştir. Bu evlilik Osmanlı tarihinde aile içinde yapılan ilk ve son evliliktir. c 4 s 106

Kız Almak

 

1378 de ise Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunu olan kızı Devlet Hatun’u Sultan I. Murat’ın oğlu Yıldırım I. Beyazıt’a verdi. Gelinin çeyizi olarak da Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini Osmanlılara bıraktı. Bu suretle bugünkü Kütahya vilayetinin tamamı ve Afyon ilinin büyük bir kısmı da Osmanlı topraklarına katıldı. Süleyman Şah da Kula’yı başkent yapıp buraya çekildi. Osmanlılar artık Rumeli’deki fetihler için büyük bir ihtiyaç olan Türk nüfusuna da kavuşmuş oluyorlardı. *s 51    

 

Damat Süleyman Paşanın (1385-1392) kızlarından birisini de Sultan Murat aldı. Bu himaye ile Osmanlı nüfuzu Yeşilırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü çevreye kadar uzanmıştı. (Bezm-u Rezm 203, 387) * s52,53

 

Esasen anne tarafından Osmanoğlu olan –Candar oğlu- İsfendiyar Bey, güzelliğiyle meşhur kızını II. Murat’a verdi. Düğün 1424 de Bursa’da yapıldı. s 148

 

Osmanlılar bu üç beylikle sıkı akrabalık bağları kurmuştu. II. Murat’ın annesi –Çelebi I. Mehmet’in eşi- Dulkadır beyi kızıdır. s 150         

 

           

Kız vermek

 

           

1383 de Candar oğullarının Osmanlı tabiiyetine girmesi de Anadolu birliği için önemli bir adımdı. Sultan I. Murat’ın ağabeyi veliaht şehzade Süleyman Paşanın kızı Sultan Hatun, Candar oğlu Süleyman Paşa ile evlendi.

Süleyman Paşanın babası Kötürüm Beyazıt Beyin de Sultan hatun’un ablası Efenzed Hatun’la evlenmesi iki hanedanı birbirine yaklaştırdı. s 52, 53

 

           

Candar oğlu İsfendiyar Bey’in büyük oğlu ve veliahdı II. İbrahim Beyle bunun kardeşi II. Murat’ın iki kız kardeşi ile evlendi. Bu suretle iki hanedan çok sıkı bağlarla birbirine bağlandı. S 148

 

           

II. Murat üç kız kardeşini –Karaman oğlu- II. İbrahim, İsa ve Alaattin Ali beye vererek damat yaptı. s 149

             

 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/25-01-2026/30323234923040222400.jpg Yazarlar 99991 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/devlet-adamlarinin-kizlariyla-evlenen-padisahlar-99991.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/devlet-adamlarinin-kizlariyla-evlenen-padisahlar-99991.html 2026-01-24 09:30:04 2026-01-24 09:30:04 Fatih Sultan Mehmet              Zağnos Mehmet Paşa’nın ikinci eşinden olan kızıyla[1]

2. Osman (Genç)                    Şeyhülislam Sadettinzade Hacı Mehmet Efendi’nin kızı Ukayle Hanım ile Lehistan seferinden sonra evlenmiştir. [2]

 

 

                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Devlet Adamlarının Yabancı Devlet Adamlarının Oğullarına Kız Vermeleri

           

            Uzun Hasan’ın büyük oğlu Uğurlu Mehmet Mirza, Fatih’in tek kızı Gevher Hatun ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen Göde Ahmet Akkoyunlu tahtına oturdu.[3]

 

            2. Beyazıt kızı Aynı Şah Sultanı ana tarafından Fatih’in torunu olan –Gevher Sultan Uzun Hasan’ın oğlu Mirza Mehmet evliliğinden dünyaya gelen- Göde Ahmet’e;

            Kardeşi Cem’in kızını da Memlük Sultanına verdi.[4]

 verdi. 

             

 

---

                [1]İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Veziriazamlar sf 10, 11Kaptanlar sf 175 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971 Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c4 sf 1818.1819.1834 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul 1971/Muharrem Eren Zağnos Mehmet Paşa sf 4042 Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı Balıkesir 1994   

                [2] İsmail Hami Danişmend Devlet Erkânı Şeyhülislamlar sf 121 Türkiye Yayınevi İstanbul 1971 Heyet Mufassal Osmanlı Tarihi c4 sf 658 İskit Yayınevi Güven Basımevi İstanbul

[3] T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 55

[4]T. Yılmaz Öztuna age c 4 sf 165

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/23-01-2026/22370231942970822799.jpg Yazarlar 99969 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/cesitli-turk-devletlerinde-turk-gelinler-99969.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/cesitli-turk-devletlerinde-turk-gelinler-99969.html 2026-01-23 09:48:24 2026-01-23 09:48:24 TÜRK GELİNLER

İçindekiler

Konu Adı                                                                                                                                          

Sayfa No:

Göktürklerde Türk Gelinler

Harzemşahlar 

Çağatay Milleti

Musul Atabeyi (Zengiler) Halep  Şubesi

Kirman Kara Hitayları Kutluğ Hanlar

               

 

Göktürklerde Türk Gelinler                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

İlteriş (İl Etmiş Kutluğ Bilge Kağan (Tengri İl-Etmiş Kağan), (682-693) Doğu Kağanlığını yeniden kurmuş ve bu şekilde Göktürk tarihinin 3. Evresini yani “Kutluk Devleti”ni kurmuştur.  Hanımı İl Bilge Hatun bu devletin kalkınıp Mete ve Bumin çağındaki Türk devletleri seviyesine ulaşmasında önemli rol oynamıştır. [1]                                                                                                                                                                           

Bilge Kağan ünlü vezir Tonyukuk’un kızı ile evlenmiştir. [2]                                                                                                                                                                                                                                                                                         

Harzemşahlar                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

İl Aslan’ın yerine oğlu Ebu’l Muzaffer Muhammet Alaattin Tekiş 4. Harzemşah olarak tahta geçti. 1193de İnanç hatunla evlenmiştir. Bu kadın öldürülmüştür. 18 Mayıs 1187de evlendiği diğer eşi Nişabur Beyi Ebubekir Toğan Şahın dul eşi ve Nişabur Beyi olarak 16 Nisan 1185de babasının yerine geçen ve 1198de ölen Sancar Şahın annesidir. 18 Mayıs 1187ye kadar Nişabur’u idare eden bu Sancar Şah Sancar Şah Tekeş’in yani üvey babasının damadı oldu. Aynı tarihte öldürülen Atabeyi Mengil Beyin büyük nüfuzu vardı. Fakat Tekeş’in en meşhur eşi “İsmetud-Dünya ve’d Din” unvanı takılan Terken Hatun’dur  ve devlette son derece nüfuz kazanmıştır. Bir çeşit Kösem Sultan’dır. Cenkşi Bey Bayati’nin yani bir Oğuz boyunun kızıdır.  Oğlu Muhammet Harzemşah tahta geçince, valide sultan olarak da büyük nüfuz kazanmıştır. [3]

                               

Çağatay Milleti                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

Cengiz ile Börte-Uci’nin 2. Oğlu Çağatay, 1242 başlarında 15 yıla yakın bir saltanattan sonra öldü. Eşi Sevinç Terken Müslümandı ve Kirman Kara-Hıtay Devleti’nin kurucusu olup 1253de ölen Ebu’l Fevaris Kutluğ Sultan Barak Hacip Han’ın kızıdır.                                                                                                  

Peta’nın oğlu Algu 1261-1266 arasında hanlık yaptı, eşi Ergene Hatun, Algunun amcasının oğlu ve 2. Çağatay hanı olarak büyükbabası Çağatay’ın yerine geçen Kara Hülagu dul kalınca 1261de Algu ile evlenmişti. [4]                                                                                                                                                                         

İsen Timur Han’ın oğlu Timur Şah Han, kızı da Kutluğ Hanımdır ki Emir Keyhusrev (b. Kahıntal b. Sudun Balgıy Bey b. Tumra Han) ile evlenmiş. Bundan doğan ve Emir İskender han İlçikdey ile evlenen bibi Fatma’nın kızı Kutluğ Han ile Timur’un oğlu Ömer şeyh Mirza’nın oğlu Baykara Mirza ile evlenmiştir. İsen Timur Han’ın eşi Nekare Hatun Bibi Tukhtı, kutluğ Hanımın annesi ve Şeyh Şemsettin Muhammet Miskin (b. Şeyh Abdulvahid b. Hace Abdulhadi Hace Abdullah hadi Ensari”nin kızıdır. Hanedan 1. İsen Boğa handan yürümüştür.[5]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

Musul Atabeyi (Zengiler) Halep  Şubesi                                                                                                                                                                                                                                                                                            

37 yıl devam eden bu şubenin kurucusu İmadeddin Zengi’nin oğullarından Nurattin Mahmut Zengi olup, Türk-İslam Tarihi’nin parlak simalarındandır.  Haçlılara karşı çok başarılar kazanmış, Selahatin Eyyubi’yi yetiştirmiş. Onu Mısır’a göndererek Selçukluların hayali olan Fatimi halifeliğinin yıkılmasını sağlamıştır. Ölünce yerine önce Saltukluların damadı olan oğlu İsmail, sonra da hem damadı hem de yeğeni olan İmadettin Zengi geçmiş. 1183te Eyyuubiler, Halep Atabeyliğine son vermişlerdir. [6]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

Kirman Kara Hitayları Kutluğ Hanları                                                                                                                                                                                                                                                                                  

Türkleşmiş Moğollardır.  İdarecileri Burak Hacib olup Harzemşahların damadıdır. Yerine Rüknettin, sonra kardeşi Tinku Bey’in oğlu Muhammet geçti. Bunun eşi Kutluğ Hatun, oğulları Siyurgatmış ve satvedettin hatun (ki İl-han Abaka ile evliydi.), bunların kardeşi Haccac Sultan’ın oğlu Mahmutşah Siyurgatmış’ın oğlu Şah’ı Cihan saltanatı devam ettirmişlerdir.[7]                                                                

               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1]T. Yılma Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 1 sf 147 Hayat Yayınları İstanbul 1963

[2]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 1 sf 147 Hayat Yayınları İstanbul 1963

[3]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 263,264 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[4]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 268 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[5] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 269 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[6] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 274 Hayat Yayınları İstanbul 1964

[7] T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 278 Hayat Yayınları İstanbul 1964

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/23-01-2026/22120219242179431121.jpg Yazarlar 99958 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/cesitli-devletlerde-yabanci-damatlar-99958.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/cesitli-devletlerde-yabanci-damatlar-99958.html 2026-01-22 11:08:32 2026-01-22 11:08:32 Göktürklerde Yabancı Damatlar

İstemi Han’dan sonra 600de Büyük Türk kağanı olan oğlu Bilge Tardu Kağan (576-603) batı Kağanı olmuştu. İstemi Han bir kızını İran Şehenşahı 1. Husrev Anişirwan, diğerini de Çang-Ngan’ın Pel-Çeu kralı ile 565de evlendirmişti.[1]

 

                       

Hazarlarda Yabancı Damatlar

 

                       

Bizans

 

           

Bizanslıların “Theodora” adını verdikleri bir Hazar Türk prensesi 695te İmparator 2. Jüstinyanus (685-695 ve 705-711) ile evlenmiş ve Bizans imparatoriçesi olmuştur.

           

Bizans’ta “Eirene” adı verilen bir hazar prensesi Çiçek de İmparator 5. Constantinus Koporoymus (741-775) ile 732de evlenip Bizans İmparatoriçesi olmuştur. Bu evlilikten dünyaya gelen imparator 4. Leo (775-780) tarihte “Khazar” diye meşhurdur. Yani ana tarafından Hazar Kağanının torunudur.[2]

 

                       

Arap

 

           

Araplar ile yani İslam devletleri ile de sıkı bağlar kurulmuştur. Bir Hazar prensesi 760a doğru Abbasilerin Ermeniye Genel Valisi Yezid İbn Usaydu’s-Sulemi ile evlenmiş ve bu prenses 764 de ölmüştür. 

 

           

Başka bir Hazar prensesi de798 de meşhur Abbasi veziri Fazl İbni Yahya Bermeki ile evlenmiş ve bu evlilik Halife Harun Reşit zamanında gerçekleşmiştir.[3]

            

           

Artuklularda Yabancı Damat

 

1. Kılıç Aslan 1107 de ölünce Selçuklu tahtı bir ara boş kalmıştı. Sultan’ın en küçük oğlu -1. Mesut- annesiyle birlikte Malatya’daydı. Annesi oğlunu atabeyin koruyuculuğunda sultan ilan etti ve Ceyhan bölgesinde Franklarla mücadeleye başladı. Daha sonra Artuklular’ın kudretli Emiri Harput Hükümdarı Belek ile evlenerek oğlu ve kendisinin siyasi gücünü arttırdı ve atabeyi kovdu. Belek’in koruyuculuğunda devletini güçlendirdi ve sınırlarını genişletti. Elbistan ve Ceyhan bölgesini idaresine aldı.[4]             

 

Dulkadıroğulları

 

           

Dulkadıroğlu Alaüddevle Bozkurt Beyin Şii olan Şah İsmail’e kızı Beğli Hatun’u (Fatih’in baldızı) vermeyi ret emiştir. Şah İsmail Osmanlı topraklarını çiğneyerek, kayserinin güneydoğusundan Dulkadır topraklarının kuzeybatısına girmiştir.[5]  

 

                       

Safevilerde Damatlar ve Gelinler

 

Şah İsmail, Bihruzade Hatun ile Akkayunlu Sultanı Yakup’un kızı Taclı Beğim ve Çaldıran’da ölen Bağdat (rak-ı Arap) Genel Valisi Hulefa Beyin kızı Taclı Hanım ile evliydi.

Şah İsmail’in bir kız kardeşi de Hısn-Keyfa Eyyubi Meliki 2. Halil ile evlenmiştir. [6]

Şah Tahmasb’ın kız kardeşi Şirvanşah 2. Halil ile evlenmiştir.[7]

 

                       

Kırım Hanlarında Damat ve Gelinler

 

Hanedan Devlet Giray’ın 10 oğlu arasından 1. Selamet Giray handan yürümüştür. Bunun da 9 oğlu vardı. Hanedan 1. Bahadır Handan yürümüş bu kişi amcasının kızı Hanzade han ile evlenmiştir. [8]

 

 

Kazan Hanlığında Damat ve Gelinler

 

Mahmut Han’ı oğulları Halil ve İbrahim Hanlar takip etmiştir. İbrahim Han, Fatma hatun ve ağabeyinin dul kalan eşi Nur Sultan ile evlenmiştir. [9]

 

           

                       

           

                       

 

 

 

---

[1]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 1 sf 145,164 Hayat Yayınları İstanbul 1963   

[2]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 1 sf 262 Hayat Yayınları İstanbul 1963   

[3]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 1 sf 262 Hayat Yayınları İstanbul 1963   

                [4]Prof. Dr. Afet İnan age sf 40

[5]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 4 sf 168 Hayat Yayınları İstanbul 1964  

[6]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 5 sf 29 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[7]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 5 sf 29 Hayat Yayınları İstanbul 1964 / T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 5 sf 30 Hayat Yayınları İstanbul 1964 

[8]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 7 sf 10 Hayat Yayınları İstanbul 1964  

[9]T. Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 7 sf 16 Hayat Yayınları İstanbul 1964   

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/22-01-2026/25254258392811122070.jpg Yazarlar 99935 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/anadolu-beyliklerinde-yabanci-gelinler-99935.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/anadolu-beyliklerinde-yabanci-gelinler-99935.html 2026-01-21 09:41:44 2026-01-21 09:41:44 Karesi Beyliği

Karesi Oğlu Süleyman Bey                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

Karesi beylerinden Demirhan Bey’in oğludur. Biga yarımadasının fethini sağladı. 1345 te Truva (Belkıs Kasrı) merkez olmak üzere bu bölgedeki gücü ile Bizans saltanat mücadelesinde İmparator 3. Yuannis ve İmparatoriçe Sophie’ye karşı Baş Nazır Yuannis Kantakuzen taraftarı oldu. Kantakuzen’in 1347 de imparator olmasına büyük katkı sağladı. Bizans tekfurlarından Vatatzes’in kızıyla evlendi.[1]    

 

---

[1]Kamil Aslıer Maziye Açılan Küçük Bir Pencereden Balıkesir 1. Baskı c 3 sf 125 İkizler Kağıtçılık Balıkesir 2021    

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/21-01-2026/28412290272157925757.jpg Yazarlar 99922 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/anadolu-beyliklerinde-evlilikler-99922.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/anadolu-beyliklerinde-evlilikler-99922.html 2026-01-20 09:36:05 2026-01-20 09:36:05 İçindekiler Karesioğulları

Karesioğulları

Yahşi Han Bey, babasının ölmesi üzerine Bergama Bey’i olmuştur. 1344e kadar 19 yıl Bergama’da kalmıştır. 1341 ve 1342 de iki defa Çanakkale Boğazını geçip Gelibolu yarımadasına çıkmışsa da başarı kazanamamıştır. Ancak bu seferler Osmanoğlu Süleyman Paşa’ya yol göstermiştir. Esasen bu bölgeleri çok iyi tanıyan Karesi komutanları, Süleyman Paşa’nın hizmetine girmişlerdir. Yahşi Bey’in oğlu olduğu zannedilen Süleyman Bey de 1345te Karesioğulları’nın 3. Gelibolu seferini yapmıştır. 1345te Osmanlıların Çanakkale Beyi olan Süleyman Bey,1361 de yani Orhan Bey’in son zamanında ölmüştür. Bizans Generali Vatatses’in kızıyla evliydi. Oğlu Mustafa Bey, Mustafa Bey’in oğulları Kutlug-Melik ve İsa beyler, Kutlug-Melik Bey’in oğlu Musa Bey, İsa Bey’in kızı Hindu Hatun’dur.[1]   

 

 

 

 

 

---

[1]Tarık Yılmaz Öztuna Başlangıcından Zamanımıza Kadar Türkiye Tarihi c 2 sf 194,195 Hayat Yayınları İstanbul 1964      

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/20-01-2026/24883244393024431037.jpg Yazarlar 99904 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/anadolu-beylikleri-99904.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/anadolu-beylikleri-99904.html 2026-01-19 09:40:44 2026-01-19 09:40:44 Anadolu Selçukluları’na Bağlı İlk Beylikler

Eretnaoğulları

           

           

Eretna Bey, kız kardeşini meşhur İlhanlı komutanı Emir Çoban’ın oğlu Emir Demirtaş’a’ vermiştir.

           

Halası ile Karamanoğulları’nın atası Nure-Sufi bey ile evliydi.

           

Erkek kardeşi Barak Bey’in oğlu Mutahharten Bey Yıldırım-Timur mücadelesinde Timur’un safında önemli rol oynamış. 13735-1404 arasında Erzincan Bey’i olarak görev yapmıştır.[1]

 

                       

Kadı Burhanettin

 

           

Kadı Burhanettin, Dulkadıroğlu Suli Bey’in kızı ile evliydi. Suli Bey’in hem damadı hem de kayınpederiydi. Kız kardeşinin oğlu olan Şeyh Müeyyed, Kayseri Valisi iken 1396da ölmüştür.

           

Kızlarından Habibe Selçuk hatun Dulkadıroğlu Suli Bey ile evlenmiş ve 1447 de ölmüş. Mısır Hatun ise Dulkadıroğlu Mehmet Bey ile evlenmiş.[2]

             

                       

Karamanoğulları

 

           

Karamanoğulları, oğuzların kaçar boyu beylerinden olan Alaattin Sadettin Bey’in oğlu Nure-Sufi Bey’den inmişledir. Nure Sufi Bey, Eretna Bey’in halası ile evliydi.[3]

           

Devletin kurucusu olan Nure Sufi Bey Konya Ereğli’de hüküm sürerken ölmüş ve mut’a bağlı Sinanlı yakınlarında değirmenlik mevkiine gömülmüştür. Yerine geçen oğlu ve hanedana adını veren Kerimiddin Karaman Bey, başkenti Ermenek’e götürmüş ve 3. Kılıç Aslan’ın kızı ile evlenmiş, 8 oğlan bırakmıştır.[4]

 

                       

Aydınolulları

 

           

Yıldırm Beyazıt Aydınolu İsa Bey’in kızı Hafsa Hatun ile evlenmiştir.[5]     

 

  

                       

Germiyanoğulları

 

           

Denizli’de egemen olan İnançoğulları, Germiyanoğulları handanındandır.

           

Beyliğin kurucusu Kerimeddin Ali-Şir Bey, Muzafferiddin Bey’in oğlu ve Ali-Şir Bey’in torunudur. O ve halefi ve oğlu Yakup Bey, Batı Anadolu’nun Türk fatihlerinin başında gelir. Yakup Bey’in yerine oğlu Mehmet Bey geçmiştir. Diğer oğlu Musa Bey, 1370e doğru ölmüştür. Kızı İnançoğullarından Aslan bey ile evlenmiştir.   

           

Mehmet Bey’i oğlu Süleyman Şah takip etmiştir. Süleyman Şah hem Aydınoğlu Umur Bey’in kızı hem de Mevlana’nın oğlu Sultan Veled’in kızı Mutahhara Hatun’la evlenmiştir. Mutahhara Hatun’dan olan kızı Devlet Hatun, 1381 de Yıldırım Beyazıt ile evlenmiş 1413 te ölmüştür.[6] 

 

                       

Aydınoğulları

 

           

Aydın Bey, Mehmet Bey’in oğludur. Yerine oğlu Mubarizeddin Gazi Mehmet Bey geçmiştir. Aydın Bey’in diğer oğulları Osman Bey, Hamza Bey, Karaman Bey, Hasan Bey ve adını bilmediğimiz daha bir prens, kızı da Sultan Şah Hatun’dur. Hasan Bey’in kızı Şah Sultan Hatun, Halil Bey ile evlenmiş, bu evlilikten Huri Hatun’la İbrahim Bahadır Bey doğmuştur. İbrahim Bey, Aydınoğullarının Bademiye Valisi olmuş 1345te ölüp Birgi’ye gömülmüştür. İşte son Aydınoğlu olup “İzmiroğlu” diye tanınan Cüneyt Bey , bu İbrahim Bahadır Bey’in oğludur, yani anne tarafından aydın hanedanına mensuptur.

           

Mehmet Bey’in yerine sırasıyla 3 oğlu Gazi Bahaattin, Umur Bey (Paşa), Hızır Bey ve İsa bey geçmiştir.          

           

Umur Bey’in 3 kızı olmuştur.

           

Cüneyt Bey’in oğulları Beyazıt, Kurt Hasan ve Hamza Beylerdir. Kızı Arnavut beylerinden Andula ile evlenmiştir.[7]

 

                    

    Menteşeoğulları

 

           

Menteşe Bey, Elbistan Bey’in oğlu ve kuru (Veya) Kara Bey’in torunudur. Yerine oğlu Mesut Bey geçmiştir. Kızı Aydın Fatihi Sasa Bey ile evlenmiş, diğer oğlu Kirman Bey, Föke (Finike) Beyi olmuştur. 

           

Ankara Savaşı’ndan sonra Mehmet Bey, tekrar bey olmuş, yerine oğlu İlyas bey geçmiştir. Kızı Aydınoğlu 2. Umur bey ile evlenmiştir. [8]

 

           

Mevlana, Karanan’da (Larende) iken 21 yaşında 1228de Şerafettin Semerkandi’nin kızı Gevher Hatun ile evlendirildi.[9]

 

                       

Karesioğulları

 

           

Beyazıt Paşa, Karesioğlu Yahşi Bey neslinden Emir Mustafa Bey’in kızı Sitti Hatun ile evlidir. Adı geçen Sıtti Hatun adına kayıtlı olan İnegöl’ün Kozluca Köyü’ndeki arazi kızı Hatice Hatun’a intikal etmiş. Bu arazi daha sonra 2. Murat ve Fatih Sultan Mehmet döneminin önemli vezirlerinden Çandarlı Halil’in kızı İl-aldı Hatun’a satılmıştır. İl-aldı Hatun, Beyazıt Paşa’nın kardeşi Hamza Bey’in oğlu Mehmet Bey’den olan torunu Hamza Bali’nin eşi olup, İnegöl’e bağlı olan bu köyü evlada kalma şartlı (evladiyet) üzere vakfetmiştir.[10]

 

                                   

Osmanlıların Anadolu Beyleri İle Kız Alıp Vermesi

           

                       

Kız Almak

 

           

Germiyanoğlu Mehmet Bey’i oğlu Süleyman Şah takip etmiştir. Süleyman Şah hem Aydınoğlu Umur Bey’in kızı hem de Mevlana’nın oğlu Sultan Veled’in kızı Mutahhara Hatun’la evlenmiştir. Mutahhara Hatun’dan olan kızı Devlet Hatun, 1381 de Yıldırım Beyazıt ile evlenmiş 1413 te ölmüştür.[11] 

1378de ise Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunu olan kızı Devlet Hatun’u Sultan I. Murat’ın oğlu Yıldırım I. Beyazıt’a verdi. Gelinin çeyizi olarak da Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini Osmanlılara bıraktı. Bu suretle bu günkü Kütahya vilayetinin tamamı ve Afyon ilinin büyük bir kısmı da Osmanlı topraklarına katıldı. Süleyman Şah da Kula’yı başkent yapıp buraya çekildi. Osmanlılar artık Rumeli’deki fetihler için büyük bir ihtiyaç olan Türk nüfusuna da kavuşmuş oluyorlardı.[12]    

1. Murat 1381 Sonbaharı veya Kışında şehzade Beyazıt ile –ağabeyi- Süleyman Paşa’nın kızının düğünü için Edirne’den Bursa’ya geldi. Düğün 1382 İlkbaharında büyük bir törenle gerçekleşti.[13]

           

Düğün sırasında önemli diplomatik anlaşmalar yapıldı. Germiyandan, Karaman ülkesine sınırı olan bölge, Kütahya, Simav, Emet (Eğrigöz), Tavşanlı ve zengin Gediz Şaphanesi çeyiz olarak şehzadeye verildi.[14] 

           

Yıldırım Beyazıt, 1381 yılı dolaylarında Germiyanoğlu Süleyman Çelebi’nin kızı Sultan Hatun ile evlendi ve hanımının çeyizi olarak Osmanlılara bırakılan topraklara sancak beyi tayin edildi.[15]

           

Germiyanoğlu Yakup Bey’in annesinin babası Umur Bey’in kardeşi Süleyman Bey’in kızı  ile Beyazıt Paşa’nın kardeşi Hamza Bey’in oğlu Çelebi Mehmet’in evli olması ile ilgilidir. Yani iki emir de Osman Han’ın Savcı Bey adlı oğlunun soyundan gelen kişilerle kurulan evliliklerle birbirlerine olan yakınlıklarını pekiştirmişlerdir.                                          

Yakup Bey’in erkek çocuğu olmasına rağmen topraklarını Osmanlı padişahına vasiyet ettikten sonra Kütahya sancağına Timurtaş Paşa oğlu Umur’un oğlu Osman Bey’in sancak Bey’i olarak gönderilmesi tesadüf değildir.[16]  

Yıldırım Beyazıt, Germiyan Hükümdarı “Şah Çelebi” veyahut Süleyman Şah’ın kızı Devlet Hatun ile evlendi. Şah Çelebi kızına çeyiz olarak Kütahya Simav, Eğrigöz ve Tavşanlı’yı verdi. Osmanlı Devleti evlilik yoluyla sınırlarını genişletmiş oldu.[17] 

Damat Süleyman Paşa’nın (1385-1392) kızlarından birisini de Sultan I. Murat aldı. Bu himaye ile Osmanlı nüfuzu Yeşilırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü çevreye kadar uzanmıştı. (Bezm-u Rezm 203, 387)[18]

1378 de ise Germiyan Beyi Süleyman Şah ana tarafından Mevlana’nın torunu olan kızı Devlet Hatun’u Sultan I. Murat’ın oğlu Yıldırım I. Beyazıt’a verdi. Gelinin çeyizi olarak da Kütahya, Tavşanlı, Emet (Eğrigöz), Simav ve çevresini Osmanlılara bıraktı. Bu suretle bugünkü Kütahya vilayetinin tamamı ve Afyon ilinin büyük bir kısmı da Osmanlı topraklarına katıldı. Süleyman Şah da Kula’yı başkent yapıp buraya çekildi. Osmanlılar artık Rumeli’deki fetihler için büyük bir ihtiyaç olan Türk nüfusuna da kavuşmuş oluyorlardı.[19]    

Yıldırım Beyazıt Germiyan Beyi Süleyman (Şah Çelebi) Şah’ın Kızı ile Evlendi. Bu evlilikle Osmanlılar gelin Devlet Hatun’a çeyiz olarak verilen, Kütahya, Simav, Emet  (Eğrigöz) ve Tavşanlı’yı sınırlarına kattı.[20]

Germiyan prensesi devlet Hatun’un türbesi Yeşil Kümbet civarındaki meydancıktadır ve halk arasında yanlış olarak “Hindu Hatun Türbesi” diye anılır. Hâlbuki kitabesinde “Devlet Hatun” adı ve Çelebi 1. Mehmet’in anası olduğu murahhastır (Açıktır). Bazı kaynaklarda da “Sultan Hatun” ve “Devletşah Hatun” şeklinde de söz edilir.[21] 

 

           

Dulkadıroğlu Süli Bey’in üç kızı vardı. Bunlardan;

 

Büyüğü Rahatoğullarından (Sivas) Ali Bey ile,

Ortancası adı Burhanettin ile,

Küçüğü de Yıldırım Beyazıt ile evlenmiştir.

Süli Bey’in yerine geçen Halil Bey oğlu Nasurittin Mehmet, Kadı Burhanettinin kızı Mısır Hatun ve Rahatoğlu Ali Bey’in kızı ile evlenmiştir.

Mehmet Bey’in yerine geçen Süleyman Bey 1454de öldürülmüştür. Kardeşleri 1500de ölen Elbistan Beyi Rüstem olup kızı Şems Hatun’dur. Davut Bey ve 1440larda ölen feyyaz beydir. Üç de kız kardeşi vardır. Bunlardan Emine Hatun, Çelebi Sultan Mehmet ile evlenmiş ve bu evlilikten 2. Murat dünyaya gelmiştir.[22] Diğer kızı, Mısır-Suriye Türk Devleti Sultanı Çakmak ve diğeri de Memluk emirlerinden Cane Bey Sufi ile 1437de evlenmiştir.[23]        

 

Candaroğlu Damat Süleyman Paşa’nın (1385-1392) kızlarından birisini de Sultan 1. Murat aldı. Bu himaye ile Osmanlı nüfuzu Yeşilırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü çevreye kadar uzanmıştı. (Bezm-u Rezm 203, 387) [24]

Esasen anne tarafından Osmanoğlu olan –Candar oğlu- İsfendiyar Bey, güzelliğiyle meşhur kızını II. Murat’a verdi. Düğün 1424 de Bursa’da yapıldı.[25]

Osmanlılar bu üç beylikle sıkı akrabalık bağları kurmuştu. II. Murat’ın annesi –Çelebi I. Mehmet’in eşi- Dulkadır beyi kızıdır. [26]      

Çelebi 1. Mehmet Dulkadıroğlu Süli Bey’in kızı Emine Hatun ile evlendi.[27]

Germiyanoğlu 2. Yakup eniştesi Yıldırım Beyazıt’a –kız kardeşi- Devlet Hatun ile evlenmesi sonucu verilen eski Germiyan başkenti Kütahya ile civarını işgal etti.[28]

Yıldırım Beyazıt, Aydın Bey’i İsa’nın kızı ile evlendi.[29]

Yıldırım Beyazıt, Dulkadıroğlu Alaüddevle Bozkurt’un kızıyla evlendi.[30]

Selim, (Yavuz) ana tarafından Dulkadıroğluydu.[31]

Timur’un Anadolu’dan ayrılmasından sonra Dulkadır Beyi Nasıreddin’in kızı ile evlenen Çelebi 1. Mehmet, o günden beri Dulkadır Beyi ile ittifak yapmıştı. Bu defa yanında onun kuvvetleri de vardı.[32]

 

                       

Çelebi 1. Mehmet, Dulkadıroğlu Süli Bey Kızı Emine Hatun ile evlendi.[33]

 

2. Murat İsfendiyaroğlunun kzı Halime (Hatice) Hatun ile evlendi. [34]

2. Murat Kastamonu-Sinop Beyi İsfendiyar’ın kızıyla evlendi. [35]

2. Murat Dulkadıroğlu’nun kızı Alime Hatun ile evlendi.[36]

 

           

Fatih’in Anası

 

Osmanlı padişahları arasında hakkında Türk ve yabancı birçok yazarlar tarafından en çok eser verilen kişi, Fatih sultan Mehmet olduğu halde, bu büyük hükümdarın ansının, kim olduğu bugüne kadar hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde tespit edilememiştir. Bunun sebebi; fatih Sultan Mehmet ve 2. Beyazıt zamanında yaşayan en eski Osmanlı tarih yazarlarının Fatih’in ansından hiç bahsetmemeleridir. Ayrıca Bizans tarihçileri de Fatih’in anası ile ilgili bir isimden bahsetmezler. Onun için Fatih’in anası hakkında o devir olayları gözden geçirilmek suretiyle tahmini bir hükme varma yolu tutulmuştur. Fakat çok defa bu inceleme tam anlamıyla yapılamadığından veyahut da bazı batılı tarihçiler tarafından çeşitli amaçlar güdülmesi yüzünden doğru bir sonuca varılamamıştır.

Biz bu yazımızda eski bilgilerle, yeni incelemeleri inceden inceye gözden geçirmek suretiyle doğru sonuca varmaya çalışacağız.

1) Fatih’in anasının adını yazan Osmanlı tarihçileri içinde en eskisi Hoca Saadettin (1536-1599) Efendidir. Hoca Sadettin “Tacüt Tevarihi”inde “Sultan (2.) Murat İsfendiyar Oğlunun kızını nikâhla Hatunluğa kabul eyledi; hatta fatih-i İstanbul Sultan Mehmet Han ol kızdan vücuda gelmiştir” der. Bu ifadeyi ele alan yazarlar İsfendiyar Oğlunun kızı Hatice Âlime Hatun’u Fatih’in anası olarak kabul ederler. Hâlbuki Hatice Âlime Hatun’un durumu ince bir araştırmaya tabi tutulduğu zaman, bunun Fatih’in anası olma ihtimali hayli zayıflamaktadır.

2) Âlime Hatun için araştırmaya başlamadan önce Fatih’in anası ile ilgili başka iddialara da bakmak gerekir. Bazı tarihçiler, (2.) Murat’ın Sırp kralının kızı olan hanımı Maria’yı (Despina) Fatih’in anası olarak göstermeye çalışırlar. Bu iddiayı ileri sürerken Fatih’e ait olduğu söylenen fermanda görülen, ”Seyyidetül havatinilmesihiye anam Despina Hatun” ibaresine dayanmak isterler. H 863-M 1459 tarihli bu fermanın tuğrasının Fatih’e ait olması meselesi ayrıca bir tartışma konusu olmakla beraber, ferman yüzde yüz Fatih’e ait olsa bile söz konusu ifadenin üvey analar için de kullanılması mümkündür. Fakat Maria’nın Fatih’in anası olamayacağını gösteren önemli deliller vardır. Onlar da şuur:

Fatih Sultan (2.) Mehmet’in 1451 de tahta çıktığı zaman Maria’yı saraydan uzaklaştırdığında yerli yabancı bütün kaynaklar ortaktır.

Maria’nın Osmanlı sarayından ayrıldıktan sonra Bizans İmparatorundan evlenme teklifi aldığı, fakat ret ettiği ömrünün sonrasını Serez’de Yezevo malikânesinde geçirdiği bilinmektedir. 

Fatih’in saltanatının ilk yıllarında Maria sağdır. Padişahın öz annesini –İstanbul- memleket dışına çıkarmasının akıl ve mantık dışı bir olay olacağı yönü bir tarafa bırakılsa bile, Maria’nın 1451 ve takip eden yıllarda sağ olduğunun bilinmesi, bu kadının Fatih’in anası olamayacağı göstermektedir.

Zira Fatih’in anasının Bursa’daki türbesinde görülen tarih, H 853-M 1449 dur. Demek ki büyük hükümdarın anası daha tahta çıkmadan önce ölmüştür.

Maria’nın Fatih’in anası olamayacağını gösteren bunun gibi ikinci bir kuvvetli delil de onun Sultan (2.) Muratla evlenme tarihidir ki 1433, 1435 ve 1438 olarak belirtilir. Fatih en geç 1432 (Mart) de dünyaya geldiğine göre Maria Fatih’in anası olamaz.

3) Bundan başka Fatih’in anasının Stella adında bir İtalyan kızı veya

4) Korsanlar tarafından esir edilip Sultan (2.) Murat’a takdim edilen bir Fransız prensesi olduğunu söyleyenler varsa da, bunlar hiçbir dayanağı olmayan masalvari gülünç şeylerdir. Bunların üzerinde durmaya değmez.

5) İncelediği eserlerde Fatih’in anasına rastlayamayan Hammer de, büyük hükümdarın cariyeden doğmuş olduğunu ileri sürerek şu görüşü ortaya koyar: (2.) Murat, Sinop hâkimi İsfendiyar Beyin kızı ile evliliğinden henüz emen (memede) bir erkek evlat bırakmıştı. Yeni padişah bir cariyeden dünyaya geldiği için biraderinin bir meşru eşten doğmuş bulunmasından dolayı bu şehzadenin daha sonra saltanat iddiasında bulunabilmesi ihtimalinden dolayı (mebni) bir tedbir ve zan (vehim) eseri olarak şehzade Ahmet’i öldürttü. Daha sonra da bu şehzadenin annesini İshak adında biri ile evlendirdi” diyerek söz ettiği bu cariye hakkında başka bir şey söylemez. 

6) Şimdi Âlime Hatun’un Fatih’in anası olup olamayacağı meselesine gelelim. Hoca Sadettin Efendi, âlime Hatun’un fatihin anası olabileceğini yazarken, ihtimal onu, Sultan 2.) Murat’ın adı bilinen eski eşlerinden görmesinden ve Âlime Hatun’un Sultan (2.) Murat’la evlenişini (en kuvvetli ihtimale göre 1424) bu büyük hükümdara uygun bulmasındandır.

Zaten bu yönleri göz önünde tutan başka tarihçiler de çok defa Hatice Âlime’yi Fatih’in anası olarak göstermişler. Sonuçta bu durum rivayet, söylenti (tevatür) halini almıştır. Hâlbuki bazı noktaların karşılaştırılmalı şekilde incelenmesi bizi Âlime Hatice’nin Fatih’in anası olamayacağı sonucuna götürmektedir.

Fatih’in 1451 de babasının ölümü üzerine tahta çıktıktan sonra yaptığı ilk işlerden birisi küçük kardeşi Ahmet’i boğdurmasıdır. Bu şehzadenin beş veya sekiz aylık olup anasını emdiği ve İsfendiyar oğlunun kızı olduğu bütün Osmanlı tarihçileri tarafından bildirilir. Demek ki Âlime Hatun şehzade Ahmet’i 1450 Sonbaharında dünyaya getirmiştir. Yani Âlime Hatun hiç olmazsa şehzade Ahmet’i dünyaya getirdiğinde sağdır. Hâlbuki şehzade Ahmet öldürüldüğü sırada annesinin sağ olduğunu ve Fatih’in bu kadını İshak adında birisiyle evlendirdiğini ayrıca biliyoruz.

Bir padişahın kendi öz anasını hükümdar bulunduğu sırada başka birisiyle evlenmeye zorlaması anlamsızlığı bir tarafa bırakılsa bile, Âlime’nin 1451 de hayatta olduğu bu olaylarla bir defa ortaya konduğundan bunun Fatih’in anası olamayacağı ortaya çıkmaktadır. Yukarıda yazıldığı gibi Fatih’in ansının Bursa’daki mezar kitabesinde ölüm tarihi 1449dur. O halde İsfendiyar oğlunun kızı şehzade Ahmet’i dünyaya getirmeden daha önce Fatih’i dünyaya getiren kadın rahmeti Rahmana kavuşmuştur.

Sırp kralının kızı Maria (Despina) da İsfendiyar oğlunun kızı Hatice Âlime de Fatih’in anası olmadığına göre, acaba tarihte bir çağın kapanıp yeni bir çağın açılmasına sebep olan Türk hükümdarını dünyaya getiren bahtiyar kadın kimdir? Fatih’in anasının Bursa’da Muradiye Mahallesinde Hatuniye Kümbeti diye bilinen türbedeki kitabe sayesinde büyük hükümdarı dünyaya getiren kadının bazı tarihçilerin iddiasının aksine İstanbul’da değil Bursa’da yattığını ve oğlu padişah olmadan öldüğünü öğrenmekte, ancak adını burada bulamamaktayız. Arapça olan bu kitabede:

“Allah’a hamdolsun bu türbe-i münevvere Mevlana Sultan-ül azam Sultan-zade Sultan (1.) Beyazıt Han’ın oğlu (1.) Mehmet (Çelebi) Han Oğlu (2.) Murat han zamanında (Allah onun mülkünü ebedi kılsın) oğlu ve gözünün nuru Resulullahu Sallallahu Aleyhi Vesellemin ad ortağı (semiyyi) Seyit Necip Sultan (2.) Mehmet Çelebinin emriyle hatunların ulusu, annesi merhume için yapıldı. (Allah onu esası saltanatını devamlı (muhalled) ve devlet ileri gelenleri ve izzetini devamlı kılsın.) H 853 de tamamlandı.” sözleri yazılıdır.

Fatih’in anasının eski tarihlerden ve mezar kitabesinden öğrenemediğimiz adını biz Bursa mahkeme sicillerinden 31, 201 ve 370 sayılı defterlerinin 35,64 ve 40. sayfalarında var olan bir kayıt bize haber vermektedir. Bu kayda göre Fatih’in annesi Hüma Hatun’dur. Bu kadın şehzade Ahmet’in anasıdır.[37]

26/27 Recep=29/30 Mart, Cumartesi/Pazar gecesi, Dünya tarihinin en büyük adamlarından olan İstanbul Fatihi ve 2. Murat’ın oğlu 2. Sultan Mehmet’in Edirne’deki eski Sarayda Dünyaya Gelmesi*    

1427, 1429,1430 ve 1431 tarihleri yazılsa da hepsinde Recep ayı üzerinde ortak görüş vardır. Recep aynının 6-27 arasında da değişik günler belirtilir. Aynı şekilde doğduğu yer konusunda da Bursa, Manisa, Dimeteko ve Edirne olarak da belirtilir. Bu konuda en son inceleme bilgisini veren Prof Süheyl Ünver, Cumhuriyet gazetesinin 16 Teşrinievvel 1943 sayılı nüshasında “Fatih Nerede Doğdu?” Adlı makalesinde iki görüş ortaya koymuş, buna göre, 26 Recep 835, 29 Mart 1432 de, 27 recep 835, 30 Mart 1432 de seher vaktinde saat 08. 04de dünyaya gelmiştir. Sonuç 26/27 Recep Cumartesi gecesini esas almıştır.

 

           

Diğer yandan Fatih’in anası meselesi çok önemlidir.

 

1) Sırp kralı Brankoviç’in kızı Maria ki Fatih tahta çıkınca onu ülkesine göndermiştir.

2) Stella adındaki İtalyan kızı ki Cezayirli korsanlar tarafından esir edilmiş, 2. Murat’la evlenmiş. Bu evlilikten dünyaya gelen 2. Mehmet bundan İtalyanca öğrenmiştir.

3) Bir Fransız prensesinden dünyaya geldiği fikri de Fransız elçisinin hayalhanesinden çıkmıştır. Peçevi Tarihinin 2. c ve Cevri Tarihinin 2 c de bu yabancı iftiralarına cevaplar vardır. Hatta bu Fransız prenses Müslüman olmadığı için Galata’daki türbesi kapanmış ve ruhuna Kuran okunmazmış! Peçevi’ye göre bu, Fransa kralları Osmanlı hanedanı ile akraba çıkarmak gayretidir.

3) Hoca Sadettin’in Tacüt Tevarihi c 1 s 512 de 2. Murat Fatih’in anası Kastamonu-Sinop’ta hüküm süren İsfendiyar Beyin torunu Hatice Hatun’dur. 2. Murat bu hatunla 827-1424 e evlenmiştir.

4) Halil Ethem Bey, “Düvel-i İslamiye”sinde Fatih’in anası “Hatice Hatun’dur” der. Ahmet Tevhid Bey, “Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuasında” çıkan “İsfendiyar oğulları veyahut Kızıl Ahmetliler” adındaki çalışmasında 1500-1501 tarihli vakfiyeye dayanarak Bursa’da yani yeni kaplıca karşısındaki türbesinde meftun olan Hatice Sultan’ın İsfendiyar Beyoğlu İbrahim beyin kızı olduğunu ispat etmiştir.

5) Başka bir rivayete göre 2. Murat Dulkadır oğulları hanesinden Âlime Hatun adında bir kızla evlenmiş ve fatih bu evlilikten dünyaya gelmiştir. 

6) Bursa mahkeme sicillerine göre Fatih’in ansı, “Hüma Hatun”dur. Bunun mezarı Muradiye camiinin kuzey tarafında müze idaresi tarafından istimlâk edilen bir bahçenin içerisindedir ve camiden çarşıya doğru gidilirken yolun sağ tarafına düşmektedir. Bursalıların “Hatuniye Türbesi” dedikleri bu zarif abide camiden yüz (100m) ileridedir.    

7) Turgut Koyunoğlu İznik ve Bursa Tarihi s 152,153 de bu türbeyi Fatih, babası 2. Murat sağ iken ölen anası için 853-1449 da yaptırmıştır. Kitabe Arapça olup üç satırdır ve Kitabe de Fatih’in anasının adı yoktur. Ancak Bursa mahkeme sicillerinin 31,201 ve 370 sayılı defterin 35,64 ve 40. sayfalarında “Hüma Hatun” dur.[38]

Fatih’in annesinin mezarı, Fatih Cami avlusundaki Fatih türbesinin yakınındadır.[39]

 

            Fatih’in Annesi Hıristiyan’dı.

 

Evet, Fatih’in annesi cariyeydi ve Hıristiyan’dı. (1.) Murat’ın annesi Nilüfer Hatun da Rum’du, Bütün Osmanlı hanedanı Nilüfer’den, bir Rum hatundan geliyor. Neye hizmet etmek için bilmiyorum. Ama bazıları, “Türklüğü ileri sürmeyin, karışığız, yani yarı Rumuz” diyor. Sonuçta sultanlar Türk… Onlar da Türklüğünü bilir.[40]

Fatih, doğru gördüğü işleri mutlaka yapmak suretiyle hedefinden şaşmamıştır. İyi bir devlet adamının bütün vasıflarını şahsında toplamıştır. Diplomat, şair ve edip olan fatih Sultan 2. Mehmet, incelendikçe derinleşen, anlamak kadar anlatılması zor bir kişiliktir. Tüm bunlara karşılık bu yüce insanın annesinin Hıristiyan olduğunu belirtenlerin anlatmak istediği Fatih, Selahattin Tansel’in deyimiyle, “Onların anladığı ve anlattığı Fatih’tir.”

Fatih’in annesi ne Hıristiyan ne de Türk olmayan başka bir milletten bir kadındır. 2. Mehmet 1432 de Edirne’de dünyaya gelmiştir. Babası Osmanlı padişahlarının 7. olan Çelebi (1.) Mehmet’in oğlu 2. Murat’tır. Annesi öz ve öz Türk olan İsfendiyar Oğlu İbrahim beyin kızı Âlime Hatice Hatun’dur. Fatih’in adı, Ankara savaşından sonrası “Fetret Devri”nden sonra devleti yeniden kuran dedesi Çelebi (1.) Mehmet’in adıdır. Tahta geçtiği zaman 2. Mehmet diye anıldı. Fakat o tarihe mal olan asıl adını kendi kazanacak ve tarihte “İstanbul’un Fatihi Sultan (2.) Mehmet” diye anılacaktır.

 

            Fatih’in Anası

 

Sırp Despotu Brankoviç’in kızı Prenses Marya güya Fatih’in anasıymış, hâlbuki Fatih tahta çıkar çıkmaz 50 yaşlarında olan üvey anasını babasının yanına göndermiştir.[41]

Fatih’in anası Sırp değil Setella adında bir İtalyan kızı diyenler Fatih’in İtalyancayı bundan öğrendiğini söylerler.

Fatih’in bir Fransız kadından dünyaya geldiğini söyleyenler Türk-Fransız ilişkilerinin bu kadın aracılığıyla geliştiğini ileri sürerler. Bu kadın Müslüman olmadığı için Galata’daki türbesinde Kuran okunmazmış. Bir başka görüşe göre türbedar burada Kuran okunduğunu söyler.

Fatih’in anası Türk prensesi Kastamonu ve Sinop’a egemen olan Candaroğulları hanedanından meşhur İsfendiyar Bey’in kızı veya torunu olan Halime ve daha doğrusu Hatice Hatun’dur.   

Bursa’da yeni kaplıca karşısındaki türbede meftun olan Hatice Sultan’ın İsfendiyar Beyoğlu İbrahim Bey’in kızı olduğunu ispat etmiştir.

Bir başka söylentiye göre de 2. Murat Dulkadır hanedanından Alime Hatun adında bir prensesle evlenmiş ve Fatih işte bu kadından dünyaya gelmiştir.

Bursa mahkeme sicillerinde yapılan incelemelerde Fatih’in anası ‘Hüma Hatun’dur. Bu kadının türbesi Bursa’da Muradiye Cami’inin kuzey tarafında müze müdürlüğü tarafından istimlak edilen bir bahçe içindedir. Camiden çarşıya doğru gidilirken yolun sağ tarafındadır. Bursalıların “Hatuniye Türbesi”, “Hatuniye Künbeti” dedikleri bu zarif abide camiden 100m kadar ileridedir.[42]

2. Murat, Oğlu -2. Fatih- Mehmet’i büyük dayısı Dulkadır oğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti Hatun ile evlendirdi.[43]

2. Mehmet (Fatih) Dulkadıroğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti Mükerreme Hatun ile evlendi.[44] Yani Fatih, bu aileden nenesinin ailesinden bir kızla evlenmiştir. 2. Beyazıt bu evlilikten “Mükerreme” yahut “Mükrime” Hatun’dan dünyaya gelmiştir.[45] 

2. Murat oğlu Mehmet (Fatih) 1450 kışında Dulkadıroğlu Süleyman Bey’in kızı Sitti hatun ile evlenmesi dolayısıyla Edirne’de muhteşem bir düğün yapıldı.[46]

Dulkadır oğlu Alaüddevle Bozkurt, Fatih’in kayınbiraderi ve şehzade -2. Sofu- Beyazıt’ın da kayınpederiydi.[47]

 Fatih, Karamanoğlu 2. İbrahim’in bir kızı ile 1458 de evlenmiştir. 2. İbrahim’in 7si ana tarafından Osmanoğlu olan 8 oğlu vardı.[48]       

 

           

Cem Sultan’ın Doğumu

 

Fatih’in üzücü maceralarıyla hayat yaşayan veliaht oğlu Cem’in annesi Çiçek Hatun’un milliyeti hakkında çeşitli söylenenler vardır. Rum, Sırp, Fransız, İtalyan olması yanında Macar Kralı Hünyadi Yanoş’un yeğeni olduğu da söylenmiştir.[49]

  

           

Yavuz Sultan Selim’in Doğumu

 

II. Beyazıt, Dulkadır oğlu Alaüddevle Bozkurt beyin kızı Ayşe Hatunla evlendi. Selim ve Korkut dünyaya geldi.[50]

Fatih’in torunu, 2. Beyazıt’ın oğlu olan Yavuz ve Korkut, Amasya’da Dulkadır hanedanından olan Ayşe Hatun’dan dünyaya gelmiştir.[51]

Dulkadıroğlu Mehmet, Yavuz’un dayıoğludur.[52]

Yavuz Sultan Selim –Kanuni’nin annesi- Kırım Hanı Mengli Giray’ın kızı ile evlendi.[53] Bu evlilikten şehzade Süleyman (Kanuni) dünyaya geldi. [54]

Şehzade Şehinşah’ın anası Karaman oğluydu.[55]

 

 

           

Tacettinoğulları

 

1308-1418 Kelkit havzasına egemen olmuşlardır. Doğan Şah’ın yerine geçen oğlu Tacettin Bey Trabzon Rum İmparatoru 3. Alexius dünyaca meşhur kızı Prenses Euddoxia ile evlenmiş, 1387 de öldürülmüştür. Dul kalan Eudoxia daha sonra Bizans imparatoriçesi olmuştur. Eudoxia’nın diğer kız kardeşleri de onun gibi güzellikleriyle ün yapmışlar ve başka Türk beyleri ile evlenmişlerdir.[56]  

 

                       

Rahatoğulları

 

           

Sivas’ta egemen olan bir ailedir. Rahat Bey’in babası Hattab olup, oğlu Kemalettin Ahmet Bey’dir. Dulkadıroğlu Suli Bey’in kızı ile evlenmiş ve kızını ona vermiştir.[57]

 

                       

Dulkadıroğulları

 

           

Dulkadıroğlu Suli Bey, Kadı Burhanettin’in kızı Habibe Selçuk Hatun ile evlenmiştir. Kızları,

           

Büyük kızı Rahatoğlu Alaattin, diğeri kadı Burhanettin, küçüğü de (Devlet Hatun) Yıldırım Beyazıt ile evlenmiştir. 

           

Süli Bey’in yerine Halil Bey’in oğlu Nasıruttin Mehmet Bey, Kadı Burhanettin’in kızı Mısır hatun ve Rahatoğlu Alaattin Ali Bey’in kızı ile evlenmiştir.[58] 

           

Mehmet Bey’in yerine geçen 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                   

Kız Vermek

 

                       

Candaroğulları

 

          

  Adil Bey’in yerine büyük oğlu Damat Kötürüm Celalettin Beyazıt Veli Bey geçti ve 1. Murat’ın ağabeyi, -Rumeli Fatihi- Süleyman Paşa’nın büyük kızı Efzend Hatun ile evlenmiştir.

           

Efzend Hatun’un kız kardeşi olan Sultan hatun ile de Beyazıt’ın büyük oğlu Süleyman Paşa evlenmiştir. Efzend Hatun Sinop’taki Aynalıkadın Türbesinde gömülüdür.

           

Sinop Alaattin Camiinde gömülü olan Beyazıt Bey’in yerine geçen 2. Süleyman da Yıldırım Beyazıt tarafından öldürülmüştür.

           

İskender Bey’in yerine geçen büyük oğlu Tacettin 2. İbrahim Bey, Çelebi 1. Mehmet’in kızı Selçuk Sultan ile evlenmiştir.

           

İbrahim Bey’in kardeşlerinden Kıyamettin Kasım Bey de Çelebi 1. Mehmet’in diğer kızı ile evlenmiştir.[59] 

           

1383 de Candar oğullarının Osmanlı tabiiyetine girmesi de Anadolu birliği için önemli bir adımdı. Sultan I. Murat’ın ağabeyi veliaht şehzade Süleyman Paşa’nın kızı Sultan Hatun, Candar oğlu Süleyman Paşa ile evlendi.

           

Süleyman Paşa’nın babası Kötürüm Beyazıt Bey’in de Sultan Hatun’un ablası Efenzed Hatun’la evlenmesi iki hanedanı birbirine yaklaştırdı.[60]

1. Murat 1381 Sonbaharı veya Kışında şehzade Beyazıt ile –ağabeyi- Süleyman Paşa’nın kızının düğünü için Edirne’den Bursa’ya geldi. Düğün 1382 İlkbaharında büyük bir törenle gerçekleşti.[61]

           

1. Murat kardeşi Süleyman Paşa’nın kızı Sultan Hatun’u Kastamonu Beyi Kötürüm Beyazıt ile evlendirdi.[62]

Candar oğlu İsfendiyar Bey’in büyük oğlu ve veliahdı II. İbrahim Beyle bunun kardeşi II. Murat’ın iki kız kardeşi ile evlendi. Bu suretle iki hanedan çok sıkı bağlarla birbirine bağlandı.[63]

İsfendiyaroğullarından Kızıl Ahmet Paşa’nın çocuklarından Mirza Mehmet, Osmanlı hizmetinde beylerbeyliğine kadar yükselmiş ve 2. Beyazıt’ın kızlarından birisiyle evlenmiştir.[64] 

Karamanoğlu Alaattin Ali Bey, Konya Bey’i iken çıktığı 41 yıl devam eden saltanatı sırasında Orhan Gazi ve 1. Murat’a muasır olmuş ve 1. Murat’ın kızı, Yıldırım Beyazıt’ın kız kardeşi Nefise Sultan ile evlenmiştir. 1398 de kayınbiraderi yıldırım tarafından esir alınmıştır.[65]

           

31 Aralık 1378 de Sultan I. Murat’ın kızı Nefise Melek Hatun, Karaman oğlu damat Alaattin Ali Bey’le evlendi. Bu evlilikten Sultan-zade Mehmet Bey dünyaya geldi. Bu olay Anadolu’nun iki büyük devletini yakınlaştırmaktan çok uzaklaştırdı.[66]

           

Bu evlilikten dünyaya gelen çocuklar hakkında da ayrı görüşler vardır. Mehmet, Oğuzhan, Pir Ahmet, Ali ve Kasım bazılarına göre Mehmet ve Ali; bazılarına göre Mehmet ve Orhan veya Oğuzhan’dır.

           

Mehmet Bey’in bir Selçuklu prensi ile evlendiği ve bu evlilikten İbrahim adlı birinin dünyaya geldiği söylenir. Niğboğlu zaferinden sonra bu İbrahim Bey’in Kara Timurtaş Paşa’yı esir ettiği yazılır.[67]   

           

Karamanoğlu 2. Alaattin Ali Bey, 1398-1402 de Bursa’da oturmuştur, daha önce Niğde Bey’i idi. 1418 de Kahire’ye giderek Osmanlılara karşı Memlük ittifakını aramıştır. 1. Çelebi Mehmet’in damadı olup, kız kardeşi de Yıldırım Beyazıt ile evlenmiştir. Yıldırım, 2. Mehmet, hem eniştesi hem de dayısı olur.[68]

           

Karaman tahtına Alaattin Ali Bey’den sonra 2. Mehmet’in 2. oğlu 2. İbrahim geçmiştir. 2. Mehmet’in büyük oğlu Mustafa Bey, 17 yıl veliaht olmuş, 1414 de Osmanlılara esir düşmüş, 1418de öldürülmüştür.  2. İbrahim’in diğer kardeşleri İsa, Alaattin Ali, Mirza ve 1471 de Edirne’de ölen Karaman beylerdir. Mirza Bey’in oğlu Hacı Hamza Bey’in oğlu Mustafa Bey, 1501 de atalarının tahtını ele geçirmek istemiş, fakat öldürülmüştür.

           

İsa Bey, Çelebi Sultan 1. Mehmet’in damadı olup, 1423-1426 de hak iddia etmiştir. 1426 da Kahire’de bulunmuş, 1430larda Osmanlı hizmetine girip sancakbeyi olmuş, 1437de öldürülmüştür. Çelebi Sultan 1. Mehmet, 2. İbrahim Bey ile kardeşlerinin ikinci derecede amcalarıydı.

           

2. İbrahim Bey de kardeşi İsa Bey gibi Çelebi Sultan Mehmet’in damadıydı. Bu akrabalık Osmanlı-Karaman rekabetini önleyememiştir.[69]  

1383 de Candar oğullarının Osmanlı tabiiyetine girmesi de Anadolu birliği için önemli bir adımdı. Sultan I. Murat’ın ağabeyi veliaht şehzade Süleyman Paşanın kızı Sultan Hatun, Candar oğlu Süleyman Paşa ile evlendi.[70]

 

           

Yıldırım’ın 3. Anadolu Seferi

 

Sebep, Anadolu’da Kadı Burhanettin’in Yıldırım’a rakip görülmesi, Karaman’ı desteklemesi ve Candar oğlu damat 2. Süleyman’ın bu ittifaka katılmasıdır.[71]Candar oğlu İsfendiyar Bey’in büyük oğlu ve veliahdı II. İbrahim Beyle bunun kardeşi II. Murat’ın iki kız kardeşi ile evlendi. Bu suretle iki hanedan çok sıkı bağlarla birbirine bağlandı.[72]

II. Murat üç kız kardeşini –Karaman oğlu- II. İbrahim, İsa ve Alaattin Ali Bey’e vererek damat yaptı.[73]

Karaman Bey’i Mehmet Antalya’yı kuşattığı sırada ölür ve yerine kardeşi Alaattin Ali Bey hükümdar olur. 2. Murat kendisine sığınan Mehmet Bey’in oğulları İbrahim ve kendisine Rumeli’de sancak beyliği verilen İsa Bey’e kız kardeşlerini vererek damat yapar. [74]

           

Sinop kalesinde bulunan Candaroğlu İsmail Bey Fatih’in bir kız kardeşi ile evlenmişti.[75]

Germiyanoğlu Yakup Bey, Yıldırım Beyazıt, Germiyan Hükümdarı “Şah Çelebi” veyahut Süleyman Şah’ın kızı Devlet Hatun ile evlendi. Şah Çelebi kızına çeyiz olarak Kütahya Simav, Eğrigöz ve Tavşanlı’yı verdi. Osmanlı devleti evlilik yoluyla sınırlarını genişletmiş oldu.-[76] Yıldırım Beyazıt’ın kayın biraderi ve 2. Mehmet’in damadı olan yüksek meziyetlere sahip bir hükümdardı.[77]

 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/19-01-2026/24239223222387720435.jpg Yazarlar 99903 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/abbasilerde-evlilik-99903.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/abbasilerde-evlilik-99903.html 2026-01-18 14:49:02 2026-01-18 14:53:56 Arap Damatlar  Bu konuda söylenen sözün aslı:

“Ne Şam’ın şekeri, Ne de Arabın zekeri” dir. Bu sözdeki kabalığı örtmek için, sözü:                                                                                                                                                                                                                                                       

“Ne Şam’ın şekeri,Ne de Arabın yüzü” şeklinde söylemişlerdir. Bu sözle ilgili hikâye şöyledir.                                                                                                                                                                                                   

Bir kızcağızı, “Paralıdır, Şam’ın tatlıları, şeker ve şekerlemeleri de bol ve nefistir” diye bir Şamlı ile evlendirmişler. Fakat koca öyle mehâbetli bir “Zekere” sahip ve şehvete düşkünmüş ki kadın da dayanamamış heriften ayrılmış. Sebebini soranlara da yukarıda doğrusu yazılan sözü söylemiş![1]                 

Sultan Melikşah 1086 da Yakın Doğu işleriyle daha yakından uğraşmak üzere bizzat Halep’e geldi. Süveydiye’de engin Akdeniz’i görünce, bu derece muazzam fütuhatı nasip ettiği için Allah’a şükretti. 13 Mart 187 de ilk defa Bağdat’a geldi. Kızı Mahmelek Hatun’u Halife Muktedi ile evlendirdi.[2]     

Melikşah’ın eşi, Karahanlı Hükümdarı Tamgaç Han’ın kızıdır. Alpaslan, onu genç yaşta büyük bir düğünle Melikşah’ı onunla evlendirmiş. Terken Hatun Semerkant’tan Merv’e çok zengin bir çeyiz ile gelmiştir. 100 kadar Türk köle ve cariye de getirmişti. Çok güzel ve akıllı olup Melikşah üzerinde ve devlet işlerinde çok etkiliydi. Melikşah’ın kızını Halife’ye istemek için vezirini İsfahan’a gönderince (1081), Nizamülmülk bu meselenin Sultan Melikşah ile değil eşi Terken Hatun ile halledilebileceğini söyledi ve beraberce ona gittiler. Hatun, kızına Türkistan hanları ve Gazneli Sultan’ının oğulları için istediklerini halifenin ileri süreceği şartların kabulüyle tercih edeceğini söyledi. 400.000 dinar mihir istiyordu. Nihayet 100.000 dinar mihir ve Türklerin âdetine göre 50.000 dinar süt hakkı üzerinde karara varıldı. Bundan başka hatun halifenin mevkiine ve Arapların âdeti olmasına rağmen Türk usulüne göre halife Muktedi’nin kızının anasına, büyük anasına ve ailesinin büyükleri olan hatunlarına damat olarak çıkmasını da şart koşuyordu. Bunun Bağdat’ta yapılan düğünü tarihte görülmemiş bir olaydı. (1807)                                                                                                                                                                                             

Çağrı Bey’in kızı Aslan Hatun da daha önce Halife Kaim bi Emrillah ile aynı debdebe ile evlenmişti.                                                                                                                                                                        

Terken’in kızı Melek Hatun büyük bir kervan kafilesiyle Bağdat’a doğru ilerledi. Gelin ve hatunlar altın ve mücevher süslü mahfiller içindeydi. Çeyiz 130 deve ile taşınıyordu. Yalnız hazinesi 12 gümüş sandık içindeydi. İpek ve diba (kalın ve çiçek işlemeli) elbiseleriyle ile birlikte bunlar 74 yük oluyordu. Gelin alayı Gevher Ayin Porsuk’un idaresinde Bağdat’a giriyordu. Şehir baştanbaşa süslenmiş, dükkânlar meşaleler yakmışlar, Bağdat düğüne katılmış ve her tarafta şenlik yapılıyordu. Gelinin 200 cariyesi onunla birlikte saraya giriyordu.                                                                                            

Terken Hatun’un emrinde devamlı 10.000 süvari bulunuyordu. Onun işlerini ve mallarını idare etmek için ayrı bir divan ve örgüt vardı. Hatun, Melikşah üzerinde çok etkili olduğu için, sultanın son günlerinde (1092) kendi veziri Tac-ül Mülk Ebul Kaim’i devletin veziri yapıp, Nizam-ül Mülk’ü azlettirdi. 5 yaşında bulunan oğlu Mahmut’u saltanat biçin ve kızının oğlunu –torununu- da halifelik için veliaht yapmak istiyordu.                                                                                                                                        

Melikşah 1092 de ölünce paralar harcanarak ve vezirlere birçok vaatlerde bulunarak gösterdiği gayret ve takip ettiği siyasetle küçük Mahmut’u Sultan yapmayı başardı. Bununla beraber Melikşah’ın kardeşleri ve diğer oğulları arasında yapılan saltanat çekişmeleri çok şiddetli olmuş ve derya gibi kan akmıştı. Terken Hatun’un bu işlerde büyük bir payı olmuştu. Ona Melikşah’ın unvanı dolayısıyla Celaliye Hatun denilirdi.[3]                                                                                                                                     

1038 yıllarında halifenin başkomutanı olacak kadar yükselen Türkler, onun inancına bağlı kalmakla beraber, silahlarını ve topraklarını ellerine geçiriyorlardı. Irkından 300.000 adamın başında Tuğrul Bey, Sultan’ın adına Bağdat’a giriyor ve büyük bir saygıyla halifeyi atının geminden tutarak düşmanlarının onu kapattığı hapishaneden saraya götürüyordu.                                                                     

Halife de Türkler ile olan mecburi ittifakını sağlamlaştırmak için Sultan’ın kız kardeşini eş (zevce) olarak kabul etti. Fakat ırk düşüncesiyle kendi kızını sultana vermekten hayatı boyunca kaçındı. [4]                                                                                                                                                                                    

Tuğrul Bey’in ünü az zamanda tüm İslam dünyasına yayıldı. Bu sırada Abbasi Halifesi olan Kaim bi Emrillah, Büveyhoğullarının egemenliğinden kurtulmak için onun büyük kuvvetinden faydalanmak istedi. Tuğrul Bey’e bir mektup yazarak, kendisini Şiilerin kurtarmasını istedi. Tuğrul Bey bu çağrıyı kabul ederek Bağdat’a geldi. (1055 Büveyhoğulları onun korkusundan Basra taraflarına çekildiler. Tuğrul Bey, Bağdat’ta büyük bir törenle karşılandı. Doğru halifenin sarayına gitti. Halife onu yanı başındaki bir taht zerine oturttu ve biri doğunun, diğeri batı sultanlığının işareti olan iki kılıç kuşattırdı.                                                                                                                                                                  

Bundan başka Tuğrul Bey’e Defletin Diğreği (Rüknüd Devle) ve Müminlerin Emri (Emir-ül Müminin) unvanlarını verdi. Tellallar, sokaklarda Tuğrul Bey’in İslam Âleminin en büyük sultanı olduğunu ilan ettiler.                                                                                                                                                                   

Tuğrul Bey, Selçuklu prenslerinden birisinin çıkardığı isyanı bastırmak için Bağdat’tan ayrılınca, Büveyhoğulları Bağdat’a gelerek halifeyi sıkıştırdılar. Bunun üzerine Tuğrul Bey tekrar Bağdat’a geldi ve Büveyoğullarını tamamen ortadan kaldırdı. (1057) Halife bundan çok memnun kalarak daha öncekilere ek olarak, Tuğrul Bey’e Dinin Direği (Rükn-üd- din) unvanını verdi. Bu tarihten itibaren başta halife olmak üzere bütün Abbasi ülkeleri Selçukoğullarının egemenliği altına girdi.      Tuğrul Bey de son zamanlarında halifenin kızı ile evlendi. Fakat bundan kısa bir zaman sonra 1063de 70 yaşlarında iken öldü.[5]                                                                                                                                 

1055 te hac yolunu tamir ettirmek ve bu yolun muhtel bulunan asayişini temin eylemek vesilesiyle -Büyük Selçuklu Devleti Sultanı- Tuğrul Bey Oğuz ordusunu Irak’a soktu. Büveyhiler, -Abbasi-Halifesi- Kaim’i Türk Hakanını Irak’tan uzaklaştırmak için dini otoritesini kullanmak hususunda kışkırttılar (tazyik) ve tehdit ettiler. Fakat kendini bekleyen sonucu (akıbete vakıf olan) bilen ve –Şii Büveyh oğullarının idarecisi- Besasiri’nin Fatimilerden (Mısır) yardım (imdat) istediğini öğrenen Kaim, Bağdat’ta hutbenin Tuğrul Bey adına okutulmasını emretti.                                                                                          

15 Aralık 1055 te Bağdat’ta gerçekleşen bu istek Türk-İslam Tarihinin en önemli olaylarından birisidir. Bu olay üzerine halife dünyevi saltanattan feragat ediyor, ruhani lider olmakla kalıyor. Cismani hükümdar olarak Büyük Türk Hakanını tanıyor. Bunu hutbede kendi adıyla beraber Türk Sultanının adını da okutmak suretiyle hukuken de doğruluyordu. Sultan Tuğrul on gün sonra 25.12.1055 de Bağdat’a giriyor. Halkın bitmek tükenmek bilmez coşkusuyla karşılanıyor ve Sünni İslam dünyasının efendisi oluyor. Aslan Besasiri tutuklanıp hapse atılıyor. Halife Kaim Bi Emrillah, 4 ay sonra Çağrı Bey’in kızı Hatice Aslan Hatun ile evlenerek Hakanın damadı oluyor.                                           

Aslan Besasiri, Tuğrul Bey Bağdat’tan çıktıktan sonra hapisten kaçtı ve Şiileri etrafında topladı. Tuğrul Bey’in isyan etmiş olan Selçuklu Meliki İbrahim Yenal’e yenileceğini tahmin ederek 27.12. 1055te Bağdat’a girdi. Hutbeden halifenin ve Türk Hakanının adını kaldırtarak Fatimi halifesinin yani mısır sultanının adına okuttu. Bu Sünni İslam Dünyasının hukuk sisteminin alt üst olması demekti. Halife kaim, kendisine bağlı birliklerle Besariye kaşı koyduysa da yenildi ve gözaltına alınıp Bağdat dışında bir yerde hapsedildi. Besasiri büyük zulümler yaparak ileri gelenlerden Fatimi Muntasır’a bağlılık yemini aldı. Halife Kaim’e zorla imzalattırıp zorla aldığı halifelikten feragat belgesini ve değerli eşyaları Kahire’ye yolladı.                                                                                                                                    

Besasiri, Tuğrul Bey’in, İbrahim Yenal ayaklanmasını bastırdıktan sonra 14.12.1059 da Bağdat’a doğru yaklaştığı haberini alınca Bağdat’tan ayrıldı. Tuğrul Bey, Besasiri taraftarlarını etkisiz hale getirerek ikinci defa yine halkın sevinç gösterileri arasında Bağdat’a girdi. Halifenin kızı Seyyide Hatun ile evlenmek istedi. Halife bu istekten şiddetle ürktü. Bu evlilikten doğacak çocuğun yani Tuğrul Bey’in oğlunun halife yapılıp Abbasi saltanatına son verileceğini zannetti. Hâlbuki zaten çocuğu olmayan Tuğrul Bey’in böyle bir niyeti de yoktu. O Abbasi hanedanına karşı samimi duygular besliyor, hürmet gösteriyor, yalnız dünya işlerine karışmalarını hoş karşılamıyordu.                                                           

Tuğrul Bey’in Abbasilerden halifeliği almak için herhangi bir engel yok iken bu 456 yıl sonra1516 da Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim’e nasip oluyordu. Bu Arapların Türk egemenliğine girmesi için psikolojilerinin hazırlanmasının bir örneğidir.                                                                                                

Tuğrul Bey, ölümünden az önce halifenin kızıyla evlenerek, devler görevlerine Türkleri tayin edip, başta Bağdat olmak üzere birçok şehrin imar edilmesini emrederek Rey’e gitmek üzere Bağdat’tan ayrıldı.[6]                                                                                                                                                 

Melikşah ve Türkan Hatun’un kızı olan Mah Melek’in Abbasi Halifesi ile evlenmesinin hikâyesi çok ilginçtir. Abbasi Halifesi, Muktedi Biemrillah isteyince, Melikşah bu isteği ileten Halifenin elçisini Türkan Hatun’a gönderiyor.                                                                                                                                   

“Türkan Hatun, kendisine gelen elçiye kızını ve Karahanlı ve Gazne Sultanlarının da istediğini, 400.000 Dinar başlık vermesi halinde halifeyi tercih edeceğini söylemiş. Halife ile bu tür pazarlığın yakışık almadığının hatırlatılması üzerine 50.00 Dinar süt hakkı, 100.000 Dinar mehir ödenmesi, ayrıca halifenin başka bir eşi ve cariyesi olmaması kaydıyla kızını vermeye razı olmuştur. Düğün 1087 (H 480) de yapılmış, düğünün ertesi günü bir ziyafet veren Halife Muktedi Biemrillah, Terken Hatun ile yanındaki kadınlara hilat göndermiştir.                                                                                                                                    Burada dikkat çeken en önemli ayrıntı, bu evlilik için “Halifenin başka bir eşi ve cariyesinin olmaması” şartının konulmasıdır. Bu şartın 11. yüzyılda Selçuklu Sarayında hala etkili olduğu görülen Türk toplumunda kadının durumundan kaynaklandığı anlaşılıyor. Türk kavimlerinde kadının yeri ile Arap-İslam halifesinin sarayındaki hayat tarzı arasındaki bu fark önemlidir. Selçuklu Sultanı Melikşah’ın korumasından faydalanarak hilafet makamında uzun süre kalmak için onunla akrabalık bağı kurmak isteyen Abbasi halifesinin bu şartları kabul ettiği anlaşılmaktadır. Mah Melek’in halifeyi terk ederek Selçuklu başkentine, annesinin ve babasının yanına dönmesinde ise söz konusu şarta uyulmamasının etkili olduğu düşünülür.[7]                                                                                               Nizamülmülk’ün uzun vezirliği döneminde devlet işlerinde gösterdiği fikri takip, idarede uyguladığı amansız disiplin ve titizlik, başta Selçuklu sarayı ileri gelenleri olmak üzere, kendisine karşı bir çevrenin meydana gelmesine yol açmış ve birçok düşman kazanmasına sebep olmuştu. Bunların başında Melikşah’ı bile yönlendirecek entrikaları ile tanınan Karahanlı Prensesi Türkan (Terken) Hatun ve baş vezir olmak için çalışan Tac’ül Mülk ile Hasan Sabbah ve müritleri geliyordu.[8]                      Nizamülmülk’ün kadınlar hakkındaki “Tarihin bütün devirlerinde hükümdarın eşi hükümdara egemen olduğu zaman rezalet, şer, fitne ve fesattan başka bir şey ele geçirmemiştir” der. Selçuklu Devletinin kozmopolit yapısına rağmen bir Türk Hakanı olan Melikşah’ın göçebe Türkmen-Oğuz kültürünün bir sonucu olarak eşi Türkan (Terken) ile çağa göre eşitliğe yakın bir ilişki içinde bulunduğunun, dolayısı ile Selçuklu sarayında etkindir.[9]                                                                 Nizamülmülk, -egemen olan- İranlılarla, -kurucu olan- Türklerin devlet içindeki nüfuz alanlarının sıkı sıkıya belirlendiği, aralarında bir dengenin kurulduğu dönemde övgü ile anılıyordu. Devlet idaresini ve bürokrasisini elinde tutan, bilge, güçlü ve tecrübeli baş vezir, belli bir dengeyi gözetse de, başta İranlılar olmak üzere yerleşik kavimleri ve onların egemen kesimlerinin çıkarlarını ve toplumun çıkarlarını temsil ediyordu. Buna karşılık gençlik yıllarından sonra silik bir hükümdar değil, kudretli bir sultan haline geldiği kabul edilen Sultan Melikşah ise hem içinden geldiği göçebe Oğuz/Türkmen boylarının baskısı, hem de yerleşik kavimlerin egemen sınıflarının kuşatması altındaydı. Kaldı ki merkezi yapısı çok güçlü olsa da federatif yapı nitelikteki Selçuklu Devletinin Anadolu, Horasan, Suriye ve Kirman bölgelerinin Sultan ailesinin fertleri idare ediyordu. Bu çatışma, ideolojik bakımından kendisini mezhep kavgaları şeklinde dışa vuruyordu.                                                       

Nizamülmülk tasfiye edilme planlarına karalılıkla ve şiddetle karşı koyuyordu. Öyle ki ilk eşinden olan büyük oğlu 18 yaşındaki Berkiyaruk’u veliaht ilan eden Melikşah’ı bu fikrinden vazgeçirerek, küçük yaştaki (3 yaşında) oğlu Mahmut’u onun yerine veliaht yapmak isteyen Türkan Hatun ile bile çarpışmaktan geri durmuyordu. Karahanlı Hükümdarı Tabgaç Han’ın kızı olan Türkan Hatun iki devlet arasında güç kaybına sebep olan bölgedeki egemenlik mücadelesi ve savaşlara, iki hanedan arasında akrabalık bağı kurarak son vermek amacıyla evlenmiş ya da evlendirilmişti. Dolayısı ile gücünü sadece Melikşah’ın eşi olmanın yanında, Karahanlı hanedanının soylu bir ferdi olmaktan da alıyordu.                                     

Melikşah ile Nizamülmük’ün arası bundan sonra açılacak ve karşılıklı mektuplarla ve tehditlerle bu daha da şiddetlenecekti. [10]                                                                                                        

Melikşah’ın eşi Terken Hatun küçük yaştaki oğlu Mahmut’u Melikşah’ın diğer eşinden olan Berkyaruk’un yerine veliaht tayin ettirmenin yanında Abbasi Halifesi Muktedi ile evli olan kızı (ki Halifeden ayrılarak Melikşah’ın sarayına dönmüş ve kısa bir zaman sonra ölmüştü.) Mah Melek’ten dünyaya gelen torunu Cafer’i de –halifenin- veliahtı yapmak istiyordu.                                                         

Türkan Hatun bütün bu planları önünde engel olarak gördüğü Nizamülmülk’ün yerine Tac’ül Mülk’ü baş vezir yapmak istiyordu.[11]                                                                                                                       

Nizamülmülk 14 Ekim 1092 de İsfahan’dan Bağdat’a giderken, sufi kılığına giren bir haşhaşinin korumaları aşarak, kendisine bir dilekçe vermek isterken yanında taşıdığı zehirli hançerle öldürüyor. Melikşah da yine ikinci Bağdat’a giderken Nizamülmülk de onu takip etti. Dilekçe vermek isteyen Tahir Arrani adlı bir haşhaşi tarafından öldürülüyor.                                                                                                   

Bazı çevreler bu suikastı Melikşah’tan çok Terken Hatun’a yüklüyorlardı.[12]                            

Suikastın ardından yoluna devam eden Melikşah, Türkan Hatun’a yakınlığı tanınan Tac’ül Mülk’ü baş vezir tayin etti.                                                                                                                          

Nizamülmülk’ün esrarengiz bir şekilde ölümünden 35 gün sonra Melikşah da Bağdat’a öldürülüyor.                                                                                                                                                                     

Melikşah, Halife Muktedi Biemrillah’tan Terken Hatun’un kızı Mah Melek Hatun’dan dünyaya gelen küçük oğlu Ebu Fazıl Cafer’i büyük oğlu veliaht Müstazhir’in yerine veliaht tayin etmesini istiyor. Ancak halife ona karşı koyacak gücü olmamasına rağmen bu isteğini yerine getirmiyor. Bunun üzerine Melikşah onu, kızı Mah Melek Hatun’un ölümünden sorumlu tutuyor ve egemenliği altında bulunan şehri –Bağdat’ı- terk etmesini istiyor. Ancak araya girenlerin isteği doğrultusunda 10 gün süre istiyor. Ancak Melikşah 19 Kasım 1092 de 9. Gün 38 yaşındayken öldürülüyor. [13]                                           

Terken Hatun, veliaht şehzade Berkyaruk’un sultan olmasını engelleyip küçük yaştaki oğlu Mahmut’u tahta çıkarmak amacıyla Melikşah’ın ölümünü gizledi. Melikşah cenaze namazı kılınmadan gizlice Şüniziyye’de defnedildi. Daha sonra başkent İsfahan’a götürüldü ve yaptırdığı medresenin avlusuna gömüldü. [14]                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

Selçuklu Devletini,                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

1) Türkan Hatun ve onun desteklediği ümera, Tac’ül Mülk                                                                      

2) Nizamülmülk’ün ailesi ve onun tayin ettiği devlet görelileri                                                                   

3) Abbasiler ve halife                                                                                                                                                  

4) Hasan Sabbah ve Bâtıniler tehdit etmeye başlamıştır.[15]                                                                                                                                                                                                                                                                                     

HARUN REŞİT                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

Ebu Cafer Harun er-Raşid, babası 3. Abbasi halifesi Mehdi’nin o sırada bulunduğu İran’ın Rey şehrinde 763 te dünyaya geldi. Annesi Hayzuran adlı Yemenli bir cariyedir. 786 da kardeşi Hadi’nin ölmesi üzerine halife oldu. [16]                                                                                                                                                

Halife Mutasım zamanında Ubeydullah bin Ziyad ilk defa Türklerden askeri yönden faydalanmak için Buhara’ya karşı yaptığı seferden sonra beraberinde getirdiği 2000 Türk’ü Basra’ya yerleştirmiştir. Türklerin yerleştirldiği bu bölgeye “Buharalılar Caddesi” adı verilmiştir.[17]                                         

Halife Mutasım da bu amaçla getirilen Türkler için Samarra şehrini kurmuş ve bunların evlenmeleri için de Türk kızları da getirtmiştir. [18]                                                                                                   

Halife Harun Reşit’in iki ayrı Türk kızından dünyaya gelen Memun ve Mutasım’dan önce Arap eşi Zübeyde’den dünyaya gelen Mehmet Emin tahta (809-813) geçmiştir.[19]                                                                                                                                                                                                                   

MEMUN                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       

Halife Memun, 809 da babaları Harun Reşit’ten sonra Abbasi Halifesi ilan edilen ve Arap siyaseti güden kardeşi Emin’e (809-813) karşı Türk ellerinden topladığı yaptığı kuvvetlerle yaptığı[20] iç savaştan sonra 813 te onu halifelik tahtından indirerek idam edilmesinden sonra 7. Abbasi Halifesi oldu. Annesi Afganistan yöresinden Sogd asıllı cariyeden Harun Reşit’in 11 oğlundan 1. Olarak dünyaya geldi. Annesi doğum sırasında öldüğü için üvey annesi Zübeyde tarafından üvey kardeşi Emin ile beraber büyütülmüştür.[21]                                                                                                                                                 

Halife Memun, hanedana karşı beslenen genel nefreti önlemek için sadrazamı İranlı Fazıl bin Sehl’in ısrarlı ricasıyla Hz. Ali’nin Oğlu Hz. Hüseyin’in son Sasani hükümdarı 3. Yazdicerd’in kızından olan çocukları Ali oğullarından Şiilerin imam tanıdıkları Ali Rıza’yı kendisinden sonra hilafete geçmek üzere veliaht yapmaya mecbur oldu. Fakat Memun’un aynı zamanda kendisine damat edindiği Ali Rıza’yı daha sonra zehirli üzüm yedirerek öldürmesi bu rahatsızlığı ve infiali tamamen arttırdı.[22]

                              

MUTASIM  

               

Abbasi Halifesi Mutasım, Abbas el-Mutasım Billah (Ebû İshak “el-Mutasım bi’ilLah Abbas bin Harun Reşid) Annesi Türk asıllı bir cariye Meride idi. Harun Reşid’in küçük oğlu olup (833-842) te kardeşi Memun’un yerine geçti.[23]                                                                                                                

Abbasi Halifesi Kaim bi Emrillah Çağrı Bey’in Bey’in kızı Hatice Sultan Hatun ile evlenmesiyle hilafet ailesi ile Selçuklu hanedanı arasındaki bağlantıyı kuvvetlendiren bir akrabalık bağı kurulmuştu. Büyük Selçuklu Sultan Çağrı Bey Bağdat’a geldiğinde halifenin veziri tarafından büyük bir törenle karşılandı ve onun İslam Âleminin savunmasını üstlenmesini meşrulaştıran bir tören yapıldı. Tuğrul Bey, Selçuklu devlet ricalinin ve hilafet erkânının hazır bulunduğu törende hilafet tahtının yanında özel olarak haz

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/18-01-2026/25954248552122321448.jpg Yazarlar 99883 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kadin-erkek-99883.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kadin-erkek-99883.html 2026-01-17 09:30:20 2026-01-17 09:30:20 BAKARA 223 - Kadınlarınız, sizin için bir tarladır. O halde tarlanıza dilediğiniz gibi varın ve kendiniz için ileriye hazırlık yapın. Allah'tan korkun ve bilin ki siz mutlaka O'nun huzuruna varacaksınız. Ey Muhammed, müminleri müjdele! 224 - Sözünüzde durmanız, kötülükten sakınmanız ve insanların arasını düzeltmeniz için, Allah'ı yeminlerinize hedef veya siper edip durmayın. Allah, her şeyi işitir ve bilir.

NİSA 33 - Anne, baba ve akrabaların bıraktıkları her şey için bir mirasçı tayin ettik. Yemin akdiyle mirasçı kıldıklarınızın paylarını da verin. Şüphesiz Allah, her şeye şahittir. 34 Erkekler, kadın üzerine idareci ve hâkimdirler. Çünkü Allah birini (cihat, imamet, miras gibi işlerde) diğerinden üstün yaratmıştır. Bir de erkekler mallarından (aile fertlerine) harcamaktadırlar. İyi kadınlar, itaatkâr olanlar ve Allah'ın korunmasını emrettiği şeyleri kocalarının bulunmadığı zamanlarda da koruyanlardır. Fenalık ve geçimsizliklerinden korktuğunuz kadınlara gelince: Önce kendilerine öğüt verin, yataklarından ayrılın. Bunlar da fayda vermezse başka çareye başvurmayın. Eğer size itaat ederlerse kendilerini incitmeye başka bir bahane aramayın. Çünkü Allah çok yücedir, çok büyüktür. 35 Eğer karı-koca arasının açılmasından endişeye düşerseniz bir hakem erkeğin tarafından, bir hakem de kadının ailesinden kendilerine gönderin. Bu arabulucu hakemler gerçekten barıştırmak isterlerse, Allah karı-koca arasındaki dargınlık yerine geçim verir. Şüphesiz ki Allah hakkıyla bilendir, her şeyin aslından haberdardır.

MÜCADELE 1 Kocası hakkında seninle tartışan ve Allah'a şikâyette bulunan kadının sözünü Allah işitmiştir. Allah, sizin konuşmanızı işitir. Çünkü Allah, işitendir, bilendir. 2 İçinizde zıhâr yapanların kadınları, onların anaları değildir. Onların anaları ancak kendilerini doğuran kadındır. Şüphesiz onlar çirkin ve yalan bir laf söylüyorlar. Kuşkusuz Allah, affedici, bağışlayıcıdır. 3 Kadınlardan zıhâr ile ayrılmak isteyip de sonra söylediklerinden dönenlerin, karılarıyla temas etmeden önce bir köleyi hürriyete kavuşturmaları gerekir. Size öğütlenen budur. Allah, yaptıklarınızdan haberi olandır. 4 Buna imkân bulamayan kimse, temas etmeden önce aralıksız olarak iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen, altmış fakiri doyurur. Bu (hafifletme), Allah'a ve Resulüne inanmanızdan dolayıdır. Bunlar Allah'ın hükümleridir. Kâfirler için acı bir azap vardır. 5 Allah'a ve Resulüne karşı gelenler, kendilerinden öncekilerin alçaltıldığı gibi alçaltılacaklardır. Biz apaçık ayetler indirmişizdir. Kâfirler için küçük düşürücü bir azap vardır. 6 O gün Allah onların hepsini diriltecek ve yaptıklarını kendilerine haber verecektir. Allah onları bir, bir saymıştır. Onlar ise unutmuşlardır. Allah her şeye şahittir.

 

            Hicret Eden İmanlı Kadınlar

 

MÜMTEHİNE 10 Ey iman edenler! Mümin kadınlar hicret ederek size geldiği zaman, onları imtihan edin. Allah onların imanlarını daha iyi bilir. Eğer siz de onların inanmış kadınlar olduğunu öğrenirseniz onları kâfirlere geri döndürmeyin. Bunlar onlara helal değildir. Onlar da bunlara helal olmazlar. Onların (kocalarının) sarfettiklerini (mehirleri) geri verin. Mehirlerini kendilerine verdiğiniz zaman onlarla evlenmenizde size bir günah yoktur. Kâfir kadınları nikâhınızda tutmayın, sarf ettiğinizi isteyin. Onlar da sarf ettiklerini istesinler. Allah'ın hükmü budur. Aranızda O, hükmeder, Allah bilendir, hikmet sahibidir.    

 

            Kâfirlere Kaçan Eşler

 

MÜMTEHİNE 11  Eğer eşlerinizden biri, sizden kâfirlere kaçar da siz de savaşta galip durumda olursanız, eşleri gitmiş olanlara ganimetten, harcadıkları kadar verin. İnandığınız Allah'a karşı gelmekten sakının. 12 Ey Peygamber! İnanmış kadınlar sana gelip Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık etmemeleri, zina etmemeleri, çocuklarını öldürmemeleri, elleri ile ayakları arasında bir iftira uydurup getirmemeleri, iyi bir işte sana karşı gelmemeleri hususunda sana bey'at ederlerse onların bey'atlarını al ve onlar için Allah'tan mağfiret dile. Şüphesiz Allah, çok bağışlayan, çok merhamet edendir. 13 Ey inananlar, Allah'ın gazap ettiği kimselerle dostluk etmeyin. Kâfirler, mezarlık halkından nasıl ümidi kesmişse, onlar da ahretten öyle ümidi kesmişlerdi.

 

                        Müşrik Kadınlar

 

BAKARA 221 Müşrik kadınları, iman etmedikçe nikâhlamayın. Bir müşrik kadın, sizin hoşunuza gitse bile, iman etmiş olan bir cariye herhalde ondan daha hayırlıdır. Müşrik erkeklere de mümin kadınları nikâh ettirmeyin. Bir müşrik, sizin hoşunuza gitse bile, mümin bir köle elbette ondan daha hayırlıdır. Onlar sizi ateşe davet ederler, Allah ise, kendi izniyle cennete ve mağfirete davet ediyor ve ayetlerini insanlara açıklıyor. Umulur ki onlar hatırda tutup, öğüt alırlar.          

 

                        Kitap Ehli Kadınlar

 

MAİDE 5 Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mehirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahrette zarara uğrayanlardandır.       

 

                        İMAN EDENLER

 

ALİ İMRAN 189 Göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır. Allah her şeye kadirdir. 190 Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip gidişinde selim akıl sahipleri için gerçekten açık, ibretli deliller vardır. 191 Onlar ayaktayken, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah'ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler. Ve "Rabbimiz! Sen bunu boş yere yaratmadın, Sen yücesin, bizi ateşin azabından koru." derler. 192 "Rabbimiz! Sen kimi cehennem ateşine sokarsan onu rezil etmişsindir. Zalimlerin hiç yardımcıları yoktur." 193 "Rabbimiz! Biz, 'Rabbinize iman edin' diye imana çağıran bir davetçi işittik, hemen iman ettik. Rabbimiz! Günahlarımızı bağışla, kötülüklerimizi ört, bizleri sana ermiş kullarınla beraber yanına al." 194 "Rabbimiz! Bize peygamberlerine vaat ettiğini ver, kıyamet günü bizi rezil etme. Muhakkak sen verdiğin sözden dönmezsin." 195 Rableri onlara şu karşılığı verdi: "Ben, erkek olsun, kadın olsun, sizden, hiçbir çalışanın amelini zayi etmeyeceğim. Sizler birbirinizdensiniz. Göç edenler, yurtlarından çıkarılanlar, yolumda eziyet edilenler, savaşanlar ve öldürülenler... Onların günahlarını elbette örteceğim ve Allah katından bir mükâfat olmak üzere, onları altından ırmaklar akan cennetlere de koyacağım. En güzel mükâfat Allah katındadır." 196 Kâfirlerin diyar, diyar dolaşmaları sakın seni aldatmasın. 197 Bu, az bir geçimliktir. Sonra onların varacakları yer cehennemdir. Ne kötü bir yataktır orası!

 

NİSA 122 İman edip iyi işler yapanları da altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacağız, orada ebedî olarak kalacaklardır. Bu, Allah'ın gerçek vaadidir. Allah'tan daha doğru sözlü kim olabilir? 123 (İş), ne sizin kuruntunuza, ne de kitap ehlinin kuruntusuna göredir. Kötülük yapan, o yüzden cezalandırılır. O, kendisine Allah'tan başka ne bir dost, ne de bir yardımcı bulabilir. 124 Erkek veya kadın, kim mümin olur da güzel amellerden işlerse, işte onlar cennete girerler. Zerre kadar da haksızlığa uğratılmazlar. 125 İyilik yaparak kendisini Allah'a teslim eden ve İbrahim'in dinine dosdoğru olarak tâbi olan kimseden, din bakımından daha iyi kim olabilir? Allah, İbrahim'i dost edinmişti.     

TEVBE 71 Erkek ve kadın bütün müminler birbirlerinin dostları ve velileridirler. İyiliği emrederler, kötülükten vazgeçirtirler, namazı kılarlar, zekâtı verirler, Allah'a ve Resulüne itaat ederler. İşte bunları Allah rahmetiyle yarlıgayacaktır. Çünkü Allah azizdir, hakîmdir. 72 Allah mümin erkeklere ve mümin kadınlara, altlarından ırmaklar akan cennetler vaat buyurdu. Orada ebedi kalacaklardır. Hem de Adn cennetlerinde hoş meskenler vaat etmiştir. Allah'ın rızası ise hepsinden büyüktür. İşte asıl büyük kurtuluş da budur.

 

NAHL 94 Yeminlerinizi aranızda aldatma ve fesada vasıta edinmeyin, sonra sağlam basmışken bir ayak kayar da Allah yolundan saptığınız için, dünyada kötü azabı tadarsınız. Ahrette de size azap olur. 95 Allah'ın ahdini az bir bedel karşılığında değişmeyin. Eğer bilirseniz muhakkak ki Allah katındaki sevap sizin için daha hayırlıdır. 96 Sizin yanınızdaki dünya malı tükenir, Allah'ın katındakiler ise tükenmez. Muhakkak ki biz, Allah yolunda sabredenleri, yaptıkları amelin daha güzeliyle mükâfatlandıracağız. 97 Erkekten ve dişiden, mümin olarak kim iyi amel işlerse muhakkak onu güzel bir hayat ile yaşatacağız ve yapmakta oldukları amellerin daha güzeliyle mükâfatlarını elbette vereceğiz.           

 

NUR 32 Aranızdaki bekârları, kölelerinizden ve cariyelerinizden iyi davranışta olanları evlendirin. Eğer bunlar fakir iseler, Allah kendi lütfü ile onları zenginleştirir. Allah, (lütfü) geniş olan ve (her şeyi) bilendir. 33 Evlenme imkânını bulamayanlar ise, Allah, lütfü ile kendilerini varlıklı kılıncaya kadar iffetlerini korusunlar. Ellerinizin altında bulunanlardan (köleler ve cariyelerden) mükatebe yapmak isteyenlerle, eğer kendilerinde (hürriyete kavuşmalarında kendileri için) bir iyilik görüyorsanız, hemen mükatebe yapın. Allah'ın size vermiş olduğu malından siz de onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatlerini elde edeceksiniz diye, namuslu kalmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zor altında bırakırsa, bilinmelidir ki, zorlanmalarından sonra Allah (onlar için) çok bağışlayıcı ve merhametlidir. 34 Ant olsun ki biz size açık, açık bildiren ayetler, sizden önce yaşayıp gitmiş olanlardan örnekler ve takvaya ulaşmış kimseler için öğütler indirdik.          

AHZAB 22 Müminler, ahzabı (düşman birliklerini) gördükleri zaman: "İşte bu, Allah'ın ve Resulü'nün bize vaat ettiği şeydir. Allah ve Resulü doğru söyledi." dediler. Bu onların imanını ve teslimiyetini artırmaktan başka bir şey yapmadı. 23 Müminlerdendir o erler ki Allah'a verdikleri ahde sadakat gösterdiler. Kimi adağını ödedi (canını verdi), kimi de beklemektedir. Onlar, ahitlerini hiç değiştirmediler.

AHZAB 24 - Çünkü Allah sadıklara sadakatleriyle mükâfat verecek, dilerse münafıklara da azap edecek veya tövbe nasip edecektir. Şüphe yok ki Allah çok bağışlayıcıdır. Çok merhamet edicidir. 35 Şüphe yok ki Müslüman erkeklerle Müslüman kadınlar. Mümin erkeklerle mümin kadınlar. İtaat eden erkeklerle itaat eden kadınlar. Sadık erkeklerle sadık kadınlar, Sabreden erkeklerle sabreden kadınlar. Mütevazı erkeklerle mütevazı kadınlar. Sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadınlar, Oruç tutan erkeklerle oruç tutan kadınlar, Irzlarını koruyan erkeklerle ırzlarını koruyan kadınlar. Allah'ı çok zikreden erkeklerle Allah-'ı çok zikreden kadınlar var ya, işte onlar için Allah bir mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır. 36 Bununla beraber Allah ve Resulü bir işe hükmettiği zaman, gerek mümin bir erkek ve gerekse mümin bir kadın için, o işlerinde başka bir tercih hakkı yoktur. Her kim de Allah ve Resulüne asi olursa açık bir sapıklık etmiş olur. 37 Hem hatırla o vakti ki, o kendisine Allah'ın nimet verdiği ve senin de ikramda bulunduğun kimseye: "Hanımını kendine sıkı tut ve Allah'tan kork" diyordun da nefsinde Allah'ın açacağı şeyi gizliyordun. İnsanlardan çekiniyordun. Halbuki Allah kendisini saymana daha lâyıktı. Sonra Zeyd o kadından ilişiğini kestiği zaman, biz onu sana eş yaptık ki, oğulluklarının ilişkilerini kestikleri hanımlarını nikâhlamada müminlere bir darlık olmasın. Allah'ın emri de yerine getirilmiştir. 38 Peygambere Allah'ın takdir ettiği, mubah kıldığı şeyde bir darlık yoktur. Bundan önce geçen bütün peygamberler hakkında Allah'ın sünneti böyledir. Allah'ın emri ise biçilmiş bir kaderdir.

HADİD 18 Şüphesiz sadaka veren erkeklere ve sadaka veren kadınlara ve Allah'a güzel bir ödünç verenlere, verdikleri kat, kat artırılır ve onlara şerefli bir mükâfat vardır. 19 Allah'a ve peygamberine iman edenler var ya, işte onlar, Rableri yanında sözü özü doğru olanlar ve şehitlik mertebesine erenlerdir. Onların mükâfatları ve nurları vardır. İnkâr edip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince, onlar da cehennemin adamlarıdır. 20 Biliniz ki dünya hayatı bir oyun, bir eğlence, bir süs ve kendi aranızda övünme, mal ve evlat çoğaltma yarışından ibarettir. Bu, tıpkı bir yağmura benzer ki; bitirdiği ot, ekincilerin hoşuna gider, sonra kurur, onu sapsarı görürsün, sonra çerçöp olur. Ahrette ise çetin bir azap; Allah'tan mağfiret ve rıza vardır. Dünya hayatı, aldatıcı bir zevkten başka bir şey değildir.   

 

            TESETTÜR

 

NUR 30 (Resulüm!) Mümin erkeklere, gözlerini (harama) dikmemelerini, ırzlarını da korumalarını söyle. Çünkü bu, kendileri için daha temiz bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarından haberdardır. 31 Mümin kadınlara da söyle: Gözlerini (harama bakmaktan) korusunlar; namus ve iffetlerini esirgesinler. Görünen kısımları müstesna olmak üzere, ziynetlerini teşhir etmesinler. Başörtülerini, yakalarının üzerine (kadar) örtsünler. Kocaları, babaları, kocalarının babaları, kendi oğulları, kocalarının oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları (mümin kadınlar), ellerinin altında bulunan (köleleri), erkeklerden, kadına ihtiyacı kalmamış (cinsî güçten düşmüş) hizmetçiler yahut henüz kadınların gizli kadınlık hususiyetlerinin farkında olmayan çocuklardan başkasına ziynetlerini göstermesinler. Gizlemekte oldukları ziynetleri anlaşılsın diye, ayaklarını yere vurmasınlar. Ey müminler! Hep birden Allah'a tövbe ediniz ki, kurtuluşa eresiniz.

AHZAB 28 Ey peygamber! Hanımlarına şöyle söyle: "Eğer dünya hayatını ve ziynetini istiyorsanız, haydi gelin, sizi donatayım ve güzellikle bırakıp salıvereyim. 29 Yok eğer Allah ve Resulünü ve ahret yurdunu istiyorsanız, haberiniz olsun ki, Allah içinizden güzellik edenlere pek büyük bir ecir hazırlamıştır. 30 Ey peygamberin hanımları! Sizden her kim bir terbiyesizlik ederse ona azap iki kat katlanır. Bu Allah'a göre çok kolaydır. 31 Yine sizden her kim Allah'a ve Resulü'ne boyun eğer, salih bir amel işlerse, ona da mükâfatını iki kat veririz. Hem onun için bol bir rızık hazırlamışızdır. 32 Ey peygamberin hanımları! Siz kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer takva ile korunacaksanız, konuşurken kırıtmayın da kalbinde bir hastalık bulunan kimse tamaha düşmesin. Güzel ve dosdoğru söz söyleyin. 33 Hem vakarınızla evlerinizde durun da önceki cahiliyet devrinde olduğu gibi süslenip çıkmayın. Namazı kılın, zekâtı verin. Allah ve Resulü'ne itaat edin. Ey ehli beyt! Allah sizden kiri gidermek ve sizi tertemiz, pampak yapmak istiyor. 34 Oturun da evlerinizde okunan Allah'ın ayetlerini ve hikmeti anın. Şüphe yok ki Allah lütuf sahibidir ve her şeyden haberdardır. 35 Şüphe yok ki Müslüman erkeklerle Müslüman kadınlar. Mümin erkeklerle mümin kadınlar. İtaat eden erkeklerle itaat eden kadınlar. Sadık erkeklerle sadık kadınlar, Sabreden erkeklerle sabreden kadınlar. Mütevazı erkeklerle mütevazı kadınlar. Sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadınlar, Oruç tutan erkeklerle oruç tutan kadınlar, Irzlarını koruyan erkeklerle ırzlarını koruyan kadınlar. Allah'ı çok zikreden erkeklerle Allah-'ı çok zikreden kadınlar var ya, işte onlar için Allah bir mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır. 59 Ey peygamber! Hanımlarına, kızlarına ve müminlerin kadınlarına hep söyle de cilbablarından (dış elbiselerinden) üzerlerini sımsıkı örtsünler. Bu onların tanınmalarına, tanınıp da eziyet edilmemelerine en elverişli olandır. Bununla beraber Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.

 

                                    İNKÂR EDENLER

 

                        HIRSIZLIK

 

MAİDE 36 Bütün yeryüzündekiler ve bir o kadarı daha inkâr edenlerin olsa, bunlar kıyamet gününün azabından kurtulmak için hepsini fidye olarak verseler yine onlardan kabul edilmez. Onlar için can yakıcı bir azap vardır. 37 Cehennem ateşinden çıkmak isterler. Ama oradan çıkacak değillerdir. Onlar için devamlı bir azap vardır. 38 Hırsızlık eden erkek ve kadının, yaptıklarına karşılık Allah'tan bir ceza olarak ellerini kesin. Allah daima üstündür, hikmet sahibidir. 39 Kim yaptığı haksızlıktan sonra tövbe eder, halini düzeltirse, şüphesiz Allah, onun tövbesini kabul eder. Çünkü Allah bağışlayan, merhamet edendir.

TEVBE 67 Münafıkların erkekleri de kadınları da birbirlerine benzerler. Kötülüğü emreder, iyilikten sakındırırlar ve Allah yolunda harcamaktan ellerini sıkı tutarlar. Allah'ı unuttular da, Allah da onları unuttu. Gerçekten de münafıklar hep fasık kimselerdir. 68 Allah, erkek kadın bütün münafıklara ve bütün kâfirlere cehennem ateşini ebedî olarak vaat buyurdu. O ateş onlara yeter. Allah onlara lânet etmiştir. Onlara bitmez tükenmez bir azap vardır. 69 (Ey münafıklar!) siz de tıpkı kendinizden öncekiler gibisiniz. Oysa onlar sizden daha güçlü, kuvvetli, mal ve evlatça sizden daha varlıklı idiler. Dünya nimetlerinden paylarına düşen kadar zevk sürdüler. Sizden öncekiler kısmetlerine düşen kadarıyla nasıl zevk sürmek istedilerse siz de onlar gibi kısmetinize düşen kadarıyla zevk sürmeye baktınız, siz de sizden önce batağa dalanlar gibi batağa daldınız. İşte bunların da ve ahrette bütün amelleri heder olup gitti ve işte bunlar hep hüsran içinde kalanlardır. 70 Onlara, kendilerinden öncekilerin; Nuh Kavmi'nin, Ad'ın, Semud'un, İbrahim Kavmi'nin, Medyen Ashabı'nın ve o mü'tefikelerin haberi gelmedi mi? Onların hepsine peygamberleri delillerle gelmişlerdi. Demek ki Allah, onlara zulmetmiş değildi, lâkin onlar kendi kendilerine zulmediyorlardı.  

AHZAB 25 Hem Allah kâfirleri herhangi bir hayra ulaşmadan hınçları ile defetti. Bu şekilde Allah, müminlere savaşta kâfi geldi. Allah çok güçlüdür, çok üstündür. 26 Hem de kitap ehlinden onlara yardım edenleri kalplerine korku düşürerek kalelerinden indirdi, siz onların bir kısmını katlediyordunuz, bir kısmını da esir alıyordunuz. 73 Çünkü Allah münafık erkeklerle münafık kadınlara, müşrik erkeklerle müşrik kadınlara azap edecek, mümin erkeklerle mümin kadınların da tövbelerini kabul edecektir. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.

HADİD 19 Allah'a ve peygamberine iman edenler var ya, işte onlar, Rableri yanında sözü özü doğru olanlar ve şehitlik mertebesine erenlerdir. Onların mükâfatları ve nurları vardır. İnkâr edip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince, onlar da cehennemin adamlarıdır.

 

            İFTİRA

 

NUR 4 Namuslu kadınlara zina isnadında bulunup, sonra (bunu ispat için) dört şahit getiremeyenlere seksener sopa vurun ve artık onların şahitliğini hiçbir zaman kabul etmeyin. Onlar tamamen günahkârdırlar. 5 Ancak bundan sonra tövbe edip ıslah olanlar müstesnadır. Çünkü Allah çok bağışlayıcı ve merhametlidir. 6 Eşlerine zina isnadında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayanlara gelince, onların her birinin şahitliği kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna dair dört defa Allah adına yemin ederek şahitlik etmesidir. 7 Beşinci defa da, eğer söyleyenlerden ise, Allah'ın lanetinin kendi üzerine olmasını dilemesidir. 8 Kadının, kocasının yalan söyleyenlerden olduğuna dair dört defa Allah adına yemin ve şahitlik etmesi, 9 Beşinci defa da, eğer (kocası) doğru söyleyenlerden ise, Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasını dilemesi kendisinden cezayı kaldırır. 10 Ya Allah'ın size bol lütfü ve merhameti olmasaydı ve Allah tövbeleri kabul eden hüküm ve hikmet sahibi olmasaydı (haliniz nice olurdu.)? 11 Haberiniz olsun ki (Muhammed'in eşine) bu ağır ifki (iftirayı) uyduranlar sizin içinizden bir gruptur. Bunu kendiniz için bir kötülük saymayın; aksine o, sizin için bir iyiliktir. Onlardan her bir kişiye, günah olarak ne işlemişse (onun karşılığı ceza) vardır. (Elebaşlılık yapan, bu yüzden de) bu günahın büyüğünü yüklenen kimse için de çok büyük bir azap vardır. 12 Erkek ve kadın müminlerin, bu iftirayı işittiklerinde kendi vicdanları ile hüsnü zanda bulunup da, "Bu apaçık bir iftiradır" demeleri gerekmez miydi? 13 (Bu iddiayı ortaya atanların) da bu konuda dört şahit getirmeleri gerekmez miydi? Mademki şahitler getirip ispat edemediler, öyle ise onlar Allah nezdinde yalancıların ta kendisidirler. 14 Eğer dünyada ve ahrette Allah'ın lütuf ve merhameti üstünüzde olmasaydı, size mutlaka büyük bir azap isabet ederdi. 15 Çünkü siz bu iftirayı, gelişi güzel birbirinizin ağzından alıyor ve hakkında bilgi sahibi olmadığınız (bu uydurma haberi) ağızlarınızda geveleyip duruyorsunuz. Bunun önemsiz olduğunu sanıyorsunuz. Hâlbuki bu, Allah katında çok büyük bir suçtur.       16 Onu duyduğunuzda "Bunu konuşup yaymamız bize yakışmaz. Hâşâ! Bu, çok büyük bir iftiradır..." demeli değil miydiniz? 17 Eğer inanmış insanlarsanız, Allah, bir daha buna benzer tutumu tekrarlamaktan sizi sakındırıp uyarıyor. 18 Ve Allah ayetlerini size açıklıyor. Allah, (işin iç yüzünü) çok iyi bilir, tam bir hüküm ve hikmet sahibidir.

AHZAB 56 Gerçekten Allah ve melekleri Peygambere salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona teslimiyetle salât ve selâm edin.        57 Şüphesiz ki Allah'a ve Resulü'ne eziyet verenlere Allah hem dünyada, hem ahrette lânet etmiştir. Onlara aşağılayıcı bir azap hazırlamıştır. 58 Mümin erkeklere ve mümin kadınlara yapmadıkları bir şeyden dolayı eziyet edenler de bir iftira ve açık bir günah yüklenmişlerdir. 60 Ant olsun ki, eğer münafıklar ve kalplerinde bir hastalık olanlar ve Medine'de dedikodu yapanlar, bu yaptıklarından vazgeçmezler ise, mutlaka seni onlara musallat ederiz. Sonra seninle orada az bir zamandan fazla komşu kalamazlar. 61 Melun olarak nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve öldürülürler.  62 Allah'ın bundan önce geçenler hakkındaki kanunu budur. Ve sen Allah'ın kanununu değiştirmeye asla çare bulamazsın.

 

                        İŞKENCE

 

BURUC 10 İnanan erkek ve kadınlara işkence yapıp sonra da tevbe etmeyenlere cehennem azabı ve yangın azabı vardır. 11 İnanan ve iyi amel yapanlar için de altından ırmaklar akan cennetler vardır. İşte büyük kurtuluş odur.

 

                        ZİNA

           

İSRA 25 Rabbiniz içinizden geçenleri çok iyi bilir. Eğer iyi kimseler olursanız elbette Allah çok tövbe edenleri bağışlayıcıdır. 26 Akrabaya, yoksula ve yolda kalmışa hakkını ver. Bununla beraber malını saçıp savurma. 27 Çünkü (malını) saçıp savuranlar, şeytanların kardeşleridir. Şeytan ise Rabbine karşı çok nankördür. 28 Eğer Rabbinden beklediğin bir rahmet (rızık) için, onlardan yüz çevirmek mecburiyetinde kalırsan, o vakit de onlara yumuşak ve tatlı bir söz söyle. 29 Elini boynuna asıp bağlama (cimri olma), hem de onu büsbütün açıp saçma (israf etme); aksi halde kınanmış olursun ve eli boş açıkta kalırsın. 30 Gerçekten senin Rabbin, kullarından dilediğinin rızkını genişletir ve dilediğini kısar. Şüphesiz ki Allah, kullarının durumlarından haberdardır, her şeyi görendir. 31 Bir de geçim korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin, onlara da, size de rızkı biz veririz. Şüphesiz ki onları öldürmek, çok büyük bir suçtur. 32 Zinaya da yaklaşmayın, çünkü o pek çirkindir ve kötü bir yoldur. 33 Haklı bir sebep olmadıkça, Allah'ın öldürülmesini haram kıldığı canı öldürmeyin. Kim haksız yere öldürülürse, biz onun velisine bir yetki verdik. O da öldürmede aşırı gitmesin. Çünkü ona (dinin kendisine verdiği yetki ile) yardım olunmuştur. 34 Yetimin malına da yaklaşmayın. Ancak rüşdüne erinceye kadar en güzel bir şekilde yaklaşabilirsiniz. Ahdi de yerine getirin. Çünkü verilen sözde elbette sorumluluk bulunuyor. 35 Ölçtüğünüz zaman tam ölçün ve doğru terazi ile tartın. Bu hem daha hayırlıdır ve sonuç itibariyle de daha güzeldir. 36 Bir de hiç bilmediğin bir şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz, gönül, bunların her biri yaptıklarından sorumludurlar. 37 Yeryüzünde kibir ve azametle yürüme! Çünkü sen asla yeri yaramazsın ve boyca da dağlara erişemezsin. 38 Kötü olan bütün bu yasaklar, Rabbinizin sevmediği şeylerdir. 39 İşte bunlar, Rabbinin sana vahiy ettiği hikmetlerdendir. Sakın Allah'la beraber başka bir ilâh uydurma. Aksi halde kötülenmiş ve Allah'ın rahmetinden uzaklaştırılmış olarak cehenneme atılırsın.

NUR 1 (İşte bu ayetler) bizim indirdiğimiz ve (hükümlerini üzerinize) farz kıldığımız bir suredir. Belki düşünüp öğüt alırsınız diye onda açık, açık ayetler indirdik. 2 Zina eden kadın ve zina eden erkekten her birine yüz sopa vurun; Allah'a ve ahret gününe inanıyorsanız, Allah dinini tatbik) hususunda sizi sakın acıma duygusu kaplamasın! Müminlerden bir grup da onlara uygulanan cezaya şahit olsun. 3 Zina eden erkek, zina eden veya müşrik olan bir kadından başkası ile evlenemez; zina eden bir kadınla da ancak zina eden veya müşrik olan erkek evlenebilir. Bu, müminlere haram kılınmıştır.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/16-01-2026/29110290532923131419.jpg Yazarlar 99881 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/a-elciler-ve-hz-muhammet-in-aile-hayati-99881.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/a-elciler-ve-hz-muhammet-in-aile-hayati-99881.html 2026-01-16 14:25:52 2026-01-16 14:25:52 25.06.1955’te Balıkesir ili Sındırgı ilçesi, Karaağaç Mahallesi’nde (Köyü) sekiz çocuklu ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. 1961-1962 ders yılında başladığı ilkokulu 1966-1967 ders yılında bitirdi. Diplomasında sehven “Karaağaç Köyü İlkokulu” yerine “Hasan Bozkurt İlkokulu”ndan mezun olmuştur” yazılıdır.1967-1968 ders yılında ilçenin merkezinde şu anda Kız Meslek Lisesi olarak kullanılan binada başladığı ortaokulu 1969-1970 ders yılında Çavdaroğlu (Taştepe) Mahallesi’ndeki yeni binada bitirdi. Aynı binada 1970-1971 ders yılında başladığı Liseyi de1972-1973 ders yılında bitirdi. Sındırgı Lisesi’nin ilk mezunlarındandır. Aynı ders yılında başladığı Balıkesir Necati Eğitim Enstitüsü (N.E.E)nün Sosyal Bilgiler Bölümünden (Gece Eğitimi) mezun oldu.

Diyarbakır Ergani Dicle Öğretmen Lisesi’nde göreve başladı. Kulp Lisesi, Isparta Eğridir Koçular Ortaokulu, Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde devam etti.1977 Şubatında İlk Okul Öğretmeni Fatma (Gürbüz) Bozkurtla evlendi.1 Ağustos 1977’de askere gitti.  Balıkesir İdari ve Lojistik Hizmetler Okulu Eğitim Merkez Komutanlığı Yedek Subay Okulundan Ordu Donatım Asteğmen Olarak mezun oldu. 15 Aralık 1977’de başlayan kıta hizmeti askerlik görevini, Malatya’daki 2. Ordu Komutanlığı 967.Mühimmat Komutanlığı’nda Ordudonatım Teğmen olarak 31Ocak 1979’da tamamladı.      

Asker dönüşü tekrar 1 Mart l979’da Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde görev yaptı. Balıkesir Pamukçu Hakkı Kabakçı Orta Okulu’ndan sonra Balıkesir Merkez Cumhuriyet Lisesi’nde göreve başladı. En son Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Lisans Tamamlama Programı Tarih Bölümü’nü bitirdi. Bundan sonra Tarih Öğretmeni olarak görev yaptı. 2000-2001 ders yılı sonunda emekli oldu.

İki çocuğundan kızı Derya Ülkü Kurt (Bozkurt) Bilgisayar Mühendisidir. Emrah Bozkurt ise Yüksek Endüstri Mühendisi ve İş Güvenliği Uzmanıdır.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        İçindekiler

 

            Hz. Muhammet ve Eşleri

            Peygamberimizin eşleri, ANNELERİMİZ

Hz. Muhammet’in Hastalığı ve Ölümü

Ehl-i Beyt

Hz. Fatma ve Hz. Ali

Ebu Talip’in Ölmesi

            Hz. Hamza

            Haya

            Nikâh, Boşanma ve Talak        

            Mute Nikâhı

            Sütkardeşliği ve Akrabalığı

            Kıskançlık

            Evlenilmeyecek Kadınlar

            Evlenilmeyecek Erkekler

            Eşler

            Cinsel İlişkiye Girilmeyecek Durumlar

            Eş, Çocuk ve Soyun Yaratılması

            Miras

            Düğün, Ziyafet, Eğlence          

Kadınlar ve Mescit      

Erkekler

Çocuklar

Yetimler

Kardeşlik

Ameller

Rızık

Ailenin Geçimi

Ana-Babaya İyilik

Ana-Babaya İsyan

Türklerde Misafir Ağırlamak

Allah Size Kolaylık İster

Peygamberlerin ve Çocukları

Hz. Adem

Hz. Nuıh

Hz. Lut

Hz. Yusuf

Hz. Musa, Firavun, İsrailoğulları         

Firavun ve Eşi Hz. Asiye

Başa Kakma

Baba

Soy

Halife ve Çocuk

Hz. Musa-Hızır Çocuk                                                           

Hz. Yahya

Hz. Meryem ve Hz. İsa

Namaz

Kaynaklar:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Hz. Muhammet ve Eşleri

 

33.28 Peygamber, eşlerine de ki;” Eğer dünya hayatını ve onun SÜSÜNÜ istiyorsanız, haydi gelin size bunları vereyim ve sizleri güzellikle SALAYIM. (2Bakara200 İnsanlardan bazıları vardır ki:”Ey Rabbimiz bize dünyada ver” derler. Böylelerinin ahrette hiçbir nasibi yoktur.201 İnsanlardan kimileri de vardır ki:”Ey Rabbimiz bize dünyada da güzellik ver, ahrette de güzellik ver, bizi cehennem azabından koru derler.202 İşte onlar yaptıklarının karşılığını alacaklardır Allah hesabı çabuk görendir.8.67 Sizler dünya malını istiyorsunuz. Allah ise sizin için ahret sevabını istiyor.11.Hud 15 Kimler dünya hayatını ve onun güzelliklerini isterlerse, orada yaptıklarının karşılığını eksiksiz veririz. Onların orada hiç hakları yenmez.17.18 Kim dünyayı isterse, Biz orada dilediklerimizi dilediklerimize çabucak veririz. Sonra onu cehenneme atarız. Kovulmuş ve kınanmış olarak oraya girer.) 33.29 Eğer Allah’ı, O’nun Elçisi’ni ve ahret yurdunu istiyorsanız, biliniz ki, Allah sizden görevlerini İYİ bir şekilde yerine getirenlere büyük bir ödül hazırlamıştır.

4.22 Geçmişte olanlar hariç babalarınızın evlendiği kadınlarla evlenmeyiniz. Şüphesiz bu

çirkin ve iğrenç bir şey ve kötü bir yoldur. 4.23 Anneleriniz, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, erkek kardeşlerinizin kızları, kız kardeşlerinizin kızları, sütanneleriniz, sütkardeşleriniz, kayın valideleriniz, kendileriyle cinsel ilişkide bulunduğunuz eşlerinizden olan üvey kızlarınız,- eğer kendileriyle cinsel ilişkiye girmediyseniz onlardan ayrılarak kızlarıyla evlenmenizde bir günah yoktur, öz oğullarınızın eşleri olan gelinleriniz - ve geçmişte olanlar hariç- iki kız kardeşle aynı anda evlenmeniz size yasaklanmıştır. Şüphesiz Allah çok bağışlayıcı ve çok merhametlidir.24Esir aldıklarınız dışında evli kadınlarla evlen meniz de size yasaklanmıştır.60.10 İnanmış kadınlar, inkârcı erkeklere helal değildir. İnkar eden kadınları nikahınızda tutmayınız.

            33 (Ahzâp) 55Peygamber’in EŞLERİNE; babaları oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, hem cinsleri, köle ve cariyelerinin yanında–     ÖRTÜNMEMELERİNDEN dolayı-bir MAHSUR yoktur. Allahtan korkun. Şüphesiz Allah her şeyi görmektedir.                                                                                                            

24.60 Evlenme ümidi kalmamış YAŞLI kadınlara gelince onların açılıp saçılarak ziynetlerini göstermedikleri sürece DIŞ elbiselerini giymemelerinde bir mahsur yoktur. Giyinip sakınmaları kendileri için daha iyidir. Allah her şeyi duyar ve bilir.

33.33 Ey Peygamber EŞLERİ “Evlerinizde oturun. Eski cahiliyede olduğu gibi AÇILIP saçılmayın. 59 Ey Peygamber EŞLERİNE, kızlarına ve müminlerin hanımlarına söyle DIŞ ELBİSELERİNİ üzerlerine alsınlar.                                                                                       

6.151 Açık ve gizli hiçbir KÖTÜ İŞE yaklaşmayın.7.28 Onlar çirkin bir şey yaptıklarında: ”Babalarımızın da bunu yaptığını gördük. Allah bize bunu emretmiştir” dediler.  De ki: “Allah kesinlikle iğrençliği emretmez. Bilmediklerinizi Allah’ın üzerine mi atıyorsunuz?”16.90 Allah, hayasızlığı, azgınlığı ve haksızlığı yasaklar. Ders alınız diye size öğüt verir.     

17 (İsrâ) 32 ZİNAYA yaklaşmayın. Çünkü o son derece ÇİRKİN bir şeydir ve KÖTÜ bir yoldur. 23.5 İffetlerini korurlar. 6 Cinsi ihtiyaçlarını sadece nikâhlı eşleri ve cariyeleri ile giderirler. Çünkü onlar bundan dolayı kınanmazlar.7Kimler bunun dışında bir şey arzu ederlerse onlar meşru yolun dışına çıkmışlardır. (70.29,30,31) 25.68 ZİNA etmezler.                                   

24.32 İçinizden bekârları, köle ve cariyelerinizden durumları uygun olanları EVLENDİRİN. Bunlar FAKİR olsalar da. Allah onları hazinesinden zenginleştirir. Allah’ın hazinesi geniştir ve her şeyi bilir.33Evlenemeyenler, Allah kendilerini hazinesinden zenginleştirinceye kadar İFFETLERİNİ koruyup HARAMA sapmasınlar.

33.30 Ey peygamber hanımları, sizlerden kim apaçık bir ÇİRKİNLİK yaparsa, onun azabı iki kat verilir. Bu Allah’a kolay gelir. 31 Sizlerden kim Allah’a ve peygamberine itaat eder ve faydalı iş yaparsa ona da ödülünü iki kat verir ve ona güzel bir rızık hazırlarız. 32 Ey Peygamber hanımları sizler diğer kadınlar gibi değilsiniz. Allah’tan korkuyorsanız, SÖZÜ CİLVE YAPARAK SÖYLEMEYİN Kİ kalbi bozuk olanlar kötü niyet beslemesin. Sözünüzü güzel bir tarzda söyleyin. 33 Evlerinizde oturun. Cahiliye de olduğu gibi AÇILIP SAÇILMAYIN. Namazı dosdoğru kılın. Zekâtı verin. Allah’a ve peygamberine itaat edin. Ey ev halkı, Allah sizden kötülüğü gidermek ve tertemiz yapmak istiyor. 34 Evlerinizde okunan Allah’ın ayetlerini ve hikmetini düşünün. Şüphesiz Allah’tan hiçbir şey gizli kalmaz ve her şeyden haberdardır. 35 Gerçekten inanan erkekler ve kadınlar, inanan erkekler ve kadınlar, itaat eden erkekler ve kadınlar, doğru sözlü erkekler ve kadınlar, sabırlı erkekler ve kadınlar, alçak gönüllü erkekler ve kadınlar, yardım eden erkekler ve kadınlar, iffetlerini koruyan erkekler ve kadınlar, Allah’ı çok anan erkekler ve kadınlar var ya işte Allah bunların hepsi için bağışlama ve büyük bir ödül hazırlamıştır.

66.5 Eğer sizi boşarsa onun Rabbi ona, sizin yerinize, Allah’a teslim olan, inanan, boyun eğen, tövbe eden, oruç tutan, dul ve bakire eşler verebilir.

33.4 Allah hiç kimsenin içine iki kalp yerleştirmemiş, zihar yemini ettiğiniz eşlerinizi de sizin ANNELERİNİZ kılmamış (58.2,3,4) ve evlatlıklarınızı da sizin ÖZ oğullarınız saymamıştır. Bunlar sizin dillerinizle söylediğiniz sözlerdir. Allah söyler ve doğru yola da O iletir. 5Evlatlıklarınızı öz babalarının adıyla çağırın. Bu, Allah katında daha doğrudur. Eğer onların babalarının kim olduğunu bilmiyorsanız, bilin ki, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Bilmeyerek HATA İLE yaptıklarınızdan dolayı bir günah yoktur. Ancak BİLEREK yaptığınızdan dolayı günah vardır. Allah çok bağışlayıcı ve çok merhametlidir.36 Allah ve peygamberi bir işi emrettiğinde hiçbir inanmış erkek ve kadının o işte tercih hakkı yoktur. Kim Allah ve peygamberine karşı gelirse, kesinlikle bir yanlışa düşmüş olur. 37 Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de kendisine yardım ettiğin kişiye “Eşinden ayrılma, Allah’tan dediği” anı hatırla. Oysa sen içinde Allah’ın açığa çıkaracağı bir şeyi gizliyor ve insanlardan çekiniyordun. Halbuki ALLAH KORKULMAYA DAHA LAYIKTIR. Müminlere, evlatlıkları eşlerinden ayrıldıklarında, onların boşanmış eşleriyle evlenmelerinde bir sıkıntı olmaması için Zeyd eşinden ilgisini tamamen kesip ayrılınca, onu sana NİKAHLADIK. Allah’ın emri kesinleşmiştir. 38 Allah’ın emrettiği bir şeyde Peygamberine hiçbir sıkıntı yoktur…

33.6 Peygamber inananlara kendi canlarından daha değerli ve daha yakındır. Eşleri de inananların ANNELERİDİR. Dostlarınıza yapacağınız özel bir iyilik dışında akrabalar da Allah’ın kitabında diğer inananlardan ve hicret edenlerden daha yakındır. Bu hüküm kitap da yazılıdır.40Muhammed sizin erkeklerinizden hiçbirisinin öz babası değildir. Fakat o, Allah’ın elçisi ve peygamberlerin sonuncusudur. Allah her şeyi bilir. 

33.50 Ey Peygamber, sana mihrlerini verdiğin EŞLERİNİ Allah’ın savaşta sana ganimet olarak verdiği CARİYELERİNİ, seninle beraber HİCRET EDEN amcanın halanın, dayının, ve teyzenin KIZLARINI HELAL kıldık. Eğer Peygamber, kendisiyle EVLENMEK isterse, kendisini MİHİRSİZ olarak peygambere BAĞIŞLAYAN herhangi bir mümin kadını da inananlara değil, SADECE SANA HELAL kıldık. Sana bir sıkıntı olmaması için, Biz eşleri ve cariyeleri hakkında onlara neleri farz kıldığımızı kesinlikle biliyoruz. Allah çok bağışlayıcı ve çok merhametlidir.51 Hanımlarından dilediğini yanında kalma SIRASINI ERTELER, dilediğini de ÖNE alabilirsin. SIRASINI ertelediklerinden ARZULADIKLARIN olursa onlara DÖNMENDE de sana bir MAHSUR yoktur. Böyle yapman onları MUTLU ETMEN, üzülmemelerini sağlaman ve kendilerine verdiklerinle hepsinin RAZI OLMALARI için daha uygundur. Allah sizin kalplerinizde olanı bilir. Allah her şeyi bilir ve son derece yumuşak davranır.52 Artık bundan başka kadınla EVLENMEK sana HELAL DEĞİLDİR. Güzellikleri seni BÜYÜLESE bile eşlerinden birisini BOŞAYIP başkasını ALMAK DA sana YASAKLANMIŞTIR. CARİYELERİN HARİÇ. Allah her şeyi gözetmektedir.  

33.50’ de Peygamber’e (as) helal olan kadınlar sayılmaktadır. Bunlar: 1) Mihrini vererek evlendiği eşleri, 2) Savaş ganimeti olarak hissesine düşen kadınlar, -mülkü olan cariyeler.3)Mekke’den hicret eden hala, dayı ve teyze kızları 4) Kendisini mihrsiz olarak Peygambere hibe edenler, (bağışayan) Peygamber isterse bunlarla evlenebilir. (Diğer müminler, mihrsiz(MUTA NİKÂHI İLE) olarak evlenemezler.) 51’ de Peygamberin bundan sonra başka bir kadınla hiçbir şekilde evlenemeyeceği belirtilmiştir.                                                                                                                                           

66 (Tahrîm) 1 Ey peygamber, eşlerini MEMNUN etmek arzusuyla niçin Allah’ın sana HELAL kıldığını kendine YASAKLIYORSUN 3 Hani bir vakit peygamber eşlerinden birine GİZLİCE bir SÖZ söylemişti. Eşi o SIRRI bildirdi, bir kısmını açıklamaktan kaçındı. Eşine SIRRI niye açıkladığını sorunca eşi;”Bunu sana kim HABER verdi” dedi. Peygamber de ”Her şeyi BİLEN ve her şeyden haberdar olan Allah bana HABER verdi, demişti.4 Eğer ikiniz PİŞMAN olup Allah’a tövbe ederseniz, Allah tövbelerinizi kabul eder. Çünkü kalpleriniz kaymıştır. Eğer ona karşı birbirinize DESTEK olursanız, bilin ki onun DOSTU Allah, Cebrail ve İYİ müminlerdir. Ayrıca melekler de onu desteklemektedir.

66.3 Hani bir vakitler Peygamber eşlerinden birine gizlice bir şey söylemişti. Eşi o sırrı başkasına söyleyince Allah bu durumu peygamberine açıkladı. Peygamber de bunun bir kısmını bildirdi bir kısmını da söylemekten kaçındı. Eşine sırrını niçin açıkladığını sorunca, eşi bunu sana kim haber verdi dedi. Peygamber de “her şeyi bilen ve her şeyden haberdar olan Allah bana haber verdi” dedi. 4 Eğer ikiniz de pişman olup Allah’a tövbe ederseniz, Allah tövbelerinizi kabul eder. Çünkü kalpleriniz kaymıştır. Eğer ona karşı birbirinize destek olursanız, bilin ki, O’nun dostu Allah, Cebrail ve İYİ MÜMİNLERDİR. Ayrıca Melekler de onu desteklemekte.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Peygamberimizin eşleri, ANNELERİMİZ

 

33.6 Peygamber inananlara kendi canlarından daha değerli ve yakındır. Eşleri de inananların ANNELERİDİR.

1) Hz. Hatice: Huveylid Kızı. İlk eşi olup onun sağlığında başka bir kadınla evlenmemiştir.

2) Hz. Ayşe: Hz. Ebebukir İbn Kuhafe Kızı. Ona karşı sevgisi evlendikten sonra doğmuştur.

3) Hz. Sevde: Zema Kızı

4) Hz. Zeynep: Cahş Kızı. Evlatlık geleneğini kırmak içindir. (33.37)*(33.4,5,37,38/12.21 Hz. Yusuf/28.9 Hz. Musa)C.7.sf. 248 Zey bin Harise

5) Hz. Ümmü Seleme(Hind): Ümeyye Kızı. Uhud şehidi Abdullah İbn Abdullah Esed’in dulu. Dört oğlu ile beraber resul’ün himayesine girdi.

6) Hz.Hafsa: Hz. Ömer İbn Hattab Kızı

7) Hz. Ümmü Habibe (Remle): Ebu Sufyan Kızı. Dini kurtarmak için Habeşiştan’ hicret edip burada ölen Ubeydullah ibn Cahş’ın eşi. Resul bu evlilikle İslam’ın azılı düşmanı olan babası EBU SUFYAN ile akraba oldu.

8) Hz. Cuveyriye: Haris İbn Ebi Dirar Kızı.                                                                              9) Hz. Safiye: Huveyy İbn Ahtab Kızı

10) Hz. Meymune: Haris İbn Hazn Kızı-33.50

11) Hz. Zeynep: Huzeyme Kızı.Uhud şehidi Ubeyde ibn el-Haris’in duludur.

12) Hz. Esma: Numan Kızı  13)Hz. *Amre: Yezid Kız

14) Ümeyye-Esma-Şurahil Kızı ile nikahlanmış zifafta elini uzatmış kadın hoşlanmayınca Peygamber de giydirilip gönderilmesini istemiştir. *Amre ise peygamber, on dört kadınla nikahlanmış olur. Vefat ettiğinde nikahlı dokuz eşi vardı.

 15) Reyhane ve 16) Mariye odalığı idiler. Mariye İbrahim’i doğurmuştur.

17) Havle: Hakim Kızı.   18) Ümmü Şerik: Cabir Kızı 19) Ümmü Kulsüm: Ukbe İbn Ebi Muayt Kızı

İlk on biriyle evlenmiş, son ikisiyle sadece nikâhlamıştır, beraber olmadan boşanmıştır. 

Kuran’ı Kerim Tefsiri C.2 Prof Dr. Süleyman Ateş Vatan Gazetesi Aralık 2003

SAHİH-İ BUHARİ C.11 Sf 342 Hz. Ayşe’den; Cevn kızı Ümeyme Resulullah’a nikâhlanıp gerdeğe konmuştu. Elçi yanına yaklaşınca Ümeyme:

-Senden Allah’a sığınırım, dedi. Nebi de.

-Ey Ümeyme sen şanı büyük Allah’a sığındın artık ailenin yanına git buyurdu.

343 Ebu Üseyd’den, Ümeyme Resululah’ın yanına konuldu. Yanında ebesi ve dadısı da bulunuyordu. Nebi (SAV).

-Nefsinizi bana bağışlayınız, diye taltifte bulundu. Ümeyme.

-Hiç melike bir kadın nefsini tebasına (uyruk) bağışlar mı?

Elçi kadının asabiyetini yatıştırmak için elini uzatıp başına koymak istediğinde Ümeyme.

-Senden Allah’a sığınırım dedi. Resul de

-Ey Ümeyme sen yüce bir makama sığındın, buyurdu. Sonra Resulullah, bizim yanımızdan çıktı. Ve bana:

344- Ey Eba Usyd, sen Ümeyme’ye razikiye(denilen beyaz ketenden kumaştan biçilmiş)iki kat elbise giydir ve ailesine götür” buyurdu. Her iki durumda da talak söz konusudur.

Rivayete göre Kinde emiri Peygamberle karabet (soyca yakınlık kurmak, akraba olmak) tesi etmek için dul kızı Ümeyme’yi Resul’e arz etti. O da muvafakat buyurdu. Esasen Hz: Hatice ve Hz. Ayşe dışında diğer bütün eşleri(annelerimi) hep böyle hatır hoşluğu ile Peygamber’in ailesi camiasına alınmıştır.

Hz. Ayşe ve Hz Hafsa annelerimiz gayrete gelerek Ümeyme’nin yanına giderek onun saçını tarayıp kınamışlardı. Sonra Hz. Ayşe, Ümeyme’ye: Resululah’ın yanına girdiğinde: Senden Allah’a sığınırım! Derse bu sözden memnun olur diye böyle söylemesini tenbih etti. O da böyle söyledi Nebi de aile nizamı üzerinde müteessir olmamak için Ümeyme’nin babasının yanına götürülmesini emreti.

Bu evliliklerin her birinin kendine has özellikleri vardır. 1) İlk evliliğini 25 yaşında iken 40 yaşındaki Hz. Hatice ile yapmıştır.2) Kadınlar özel durumlarını direk kendisine sorarak değil eşleri vasıtasıyla öğrenmişlerdir. (C.1. sf 127-İhtilam-gusül) 3) Mekke’nin ve Müslümanları ileri gelenleri ile akraba olmak için (Ebu Süfyan Sahrb. Harb kızı-Hz. Ümmü Habibe (ra)-Ümmü Seleme* Hind bint-i Ebi ümeyye el Mahzumiyye (ra) C.2.sf368) Hz. Ebu Bekir kızı-Hz.Ayşe, Hz. Ömer Kızı-Hz. Hafsa 4) Şehit dul ve yetimlerin maddi (yiyecek, giyecek ve barınmalarını sağlamak ve manevi (Peygamber eşi şerefini yaşamak- (33.6) başkalarının yan bakmasını önlemek) muhafaza altına almak. Hz. Zeynep, Huzeyme-kızı Uhut şehidi Ubeyde İbn el Haris’in dulu. Hz. Ümmü Seleme* dört oğlu ile beraber Umeye-kızı, Uhut şehidi Abdullah İbn Abdullah’ın dulu.5)Evlatlığın öz oğul olmadığının, köle ve efendisinin eşit olduğunun ispatı. Hz. Zeynep, Cahş-kızı (33.4.5,37,38)6)Ehli kitap kadınlarla evlenilebileceğinin ispatı. Hz. Mariye, oğlu İbrahim’in annesidir.(5.5)

 

1) Hz. HATİCE:

 

C.2. sf 279 Miraçta Cebrail ile kılınan ilk namaz Sabah namazıdır. Efendimize ilk iktida edendir.744 Elçiye ilk iman edendir. C:6:sf.451Haticetü’l-Kübra, Kasım, Tayyib, Tahir, Abdullah isimli dört oğlu ve Zeynep, Rukiye, Ümmü Gülsüm ve Fatımatü’z-Zehra isimli dört kız dünyaya getirmiştir. C.9. Sf.404 Hususiyeti erişilemeyecek derecede yüksek bir (şahika) zirvedir. Elçiyi ilk tasdik eden ve Nübüvvet-i Ahmediyye’nin ilk zamanlarında ve en müşkül anlarında yüksek ilmiyle, zeka ve iradesiyle teselli eden, sonra en yüksek servetini ve bütün şeref ve itibarını Müslümanlık uğruna ortaya koyan Hz. Hatice’dir. Bu cihetle Peygamberimiz –Hz. Ayşe’nin kadınlık gayretine rağmen- O’nun bu yüksek hatıralarını her vesile ile yad ederdi.(hatırlardı) Koyun kestiği zaman bir kısmını ayırıp “Bunları Hz. Hatice’nin arkadaşlarına veriniz” derdi.   

C.9 Sf 29 Hz. Hatice, Huveylid İbn-i Esed İbn-i Abdi’l uzza İbn-i Kusayy’ın kızıdır. Hz. Hatice neseb olarak elçinin nesebi ile Kusay’da birleşir ki, Resulullah’ın kadınlarının neseben kendisine en yakın olanıdır. Elçinin Kusay soyundan evlendiği Hz. Hatice’den başka bir de Ümmü HABİBE vardır.

Cahiliye devrinde Hz. Hatice, Tahire (Temiz, pak) diye çağrılırdı. Validesi Fatıme bint-i Zaidedir. Siyer ulemasının cumhuruna göre, Elçi, Hz. Hatice ile evlendiğinde 25 yaşında idi.Hz. Hatice ise İbn-i Abdi’il- Berr’in bildirdiğine göre 40 yaşında bulunuyordu. Bu evlilik(izdivaç) hayatı 24 sene devam etmiştir. Hz. Hatice 64 yaş 6 aylıkken vefat etmiştir. Hicretten 3. 4 sene evvel öldüğüne dair rivayetler vardır. Ebu Talib’in vefatından üç gün sonra Ramazan ayında vefat edip, Hacun’a defnedildi. 30 Elçi: “Dünya kadınlarının hayırlısı Hz. Meryem’dir. İslam ümmetinin kadınlarının hayırlısı da Hz. Hatice’dir. Bazı alimlere göre faziletçe Hz. Hatice’yi Hz. Ayşe’ye tercih etmiştir.  

 

            2) Hz. Ayşe:

 

”Hz. Muhammed- Ali Hikmet Berki, Osman Keskioğlu 9. Baskı diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları No.67 Sf 136,137          

Aynı yıl amcası Ebu Talip de vefat ettiği için bu yıla “Hüzün Yılı” denmiştir. Hz. Hatice, sevgisiyle, kalbinin rikkatiyle(İncelik, yufkalık, acıma) vefakârlığıyla, kadınlığın şefkatiyle; imanının kuvvetiyle, sadakat ve faziletiyle Hz. Muhammed’in en büyük desteği ve tesellisi idi. Elçiyi ilk tasdik eden o olmuştu. En buhranlı zamanlarında O’na teselli verirdi. Hakikaten Hz. Hatice, bir siyanet meleği gibi Elçi’nin ümidi idi. Hz Muhammed hayatında onun kadar hiçbir kimseyi sevmemişti…

Hz. Ayşe:”Hz. Hatice’yi görmediğim halde elçi’nin eşlerinden en fazla onu KISKANIRDIM. Elçi her zaman onu hatırlatır ve ondan bahsederdi. Bir gün bu yüzden Elçi’yi darıltmış, 0 da “Cenab-ı Hak benim kalbime onun muhabbetini vermiştir” diye cevap vermiştir. S. Buhari C.10 Sf 30,31 Hz. Ayşe: “Ben Nebinin (SAV) eşleri hakkında Hz. Hatice’ye karşı kıskançlığım derecesinde kıskanç değildim. Fakat nebi, onu benim yanımda çok anardı. Çok defa koyun keserdi, sonra da etini budunu parçalardı. Daha sonra da Hz. Hatice’nin sadık kadın dostlarına gönderirdi. Bazen ben de sabırsızlanarak:”Sanki yeryüzünde hiçbir kadın yok da sadece Hz. Hatice mi var?” derdim. O da Hz. Hatice için şöyle idi böyle idi deyip mahasisini (güzelliklerini, iyiliklerini)sayar ve ondan çocuklarım var” derdi.(R.Salihin C:I:Sf.375,376) Peygamberimizin Hz. Mariye’den doğan oğlu İbrahim’den başka bütün çocukları, Hz. Hatice’den dünyaya gelmiştir.

273 Hz. Ayşe: Nebi (SAV) Odam da birisi otururken içeri girdi. Bunu hoş görmediği simasından belli oldu. Ya Resululllah, bu benim sütkardeşimdir dedim O da Sütkardeşiniz kim olduğuna dikkat ediniz. Radâ ancak meceadandır(cömertlik ancak açlıktandır)buyurdu.

Mugire İbn-i Şube’den; Ensardan Beni Saide’nin reisi Sa’d İbn-i Ubade;”Eğer karımın yanında yabancı bir erkek görsem onu kılıcımın geniş yüzü ile değil, keskin tarafı ile vurur öldürürüm” demiştir. Resul-i Ekrem de: “Sa’d ibn-i Ubade’nin bu gayret ve hamiyetine(insanın ülkesini, aile ve yakınlarını koruma gayreti)taccüb mü ediyorsunuz(şaşıyorsunuz)? Şaşmayınız! Çünkü ben Sa’d’den dah kıskancım. Allah da benden daha kıskançtır.” Buyurmuştur.

Ukbe İbn-i Amir’den Nebi, bir hutbesinde: Ashabım, yanında mahremi bulunmadan kadınların yanlarına girmekten sakınınız. Ensardan birisi: Ya Resulullah! Ya erkek akrabasına ne dersiniz? Onlarla halvet ölümdür.

Nebi (SAV) Hıra dağında iken Cibril:”Ya Resulullah! İşte şu Hatice’dir; sana doğru geliyor. Yanında da bir kap var; içinde katık yahut taam,(yemek) yahut şerbet var. Hatice sana geldiğinde ona, Rabbi’nden ve benden selam söyle! Cennette inciden yapılmış bir sarayla müjdele ki, onun içinde Hatice’nin hoşlandığı gibi gürültü, patırtı yok ve çalışmak çabalamak da yok. S. Buhari C:9 Sf.32

Bir gün sesi Hz. Hatice’ye çok benzeyen kardeşi Hale, ziyaretine geldiği Elçi’yi ziyarete gelmiş ve huzuruna kabulü için izin istemişti.   Onun sesini duyunca Hz. Hatice’yi hatırlamış ve onu anmıştı. Hz. Ayşe bu manzara karşısında müteessir olarak(hüzünlü, kederli) olarak: “Ölen ihtiyar bir kadını bu kadar hatırlamaktaki mana ne? Cenab-ı Hak sana daha iyi zevceler verdi, genç ve güzel” demişti. Elçi:”Hayır hakikat senin dediğin gibi değil. Herkes bana inanmadığı zaman, bana o inandı. Herkes müşrik iken o Müslümanlığı kabul etmişti. Benim yardımcım yokken o bana yardımcı oldu. S. Buhari C.10 Sf 33 (R.Salihin C.I sf 376)

 Allah onu Mirac, Akabe Biatleri’nin ardından zor da olsa Hicretle taltif etmiştir. Çünkü o Mekke’den ayrılırken:”Ey Mekke, bütün dünyada en çok sevdiğim yer, senin topraklarındır. Fakat senin evlatların, beni senin duvarların arasında huzur içinde bırakmıyorlar!...” demiştir.Keskioğlu age Sf.182   

 Elçi bu iki yar ve yardımcısını koruyucusunu kaybedince çok hüzünlendi. Bu yetmiyormuş gibi müşrikler eza ve cefalarını arttırdılar. Ebu Talip O’nu öz evladı gibi sever ve korurdu. Şimdi Kureyş’in tasallutunu(rahatsız etmesini)def eden onun yerini tutacak birisi yoktu. Kureyş meydanı boş bulunca işkence ve taarruzlarını büsbütün arttırdılar.  Hatta öyle ki sokakta gezerken bir habisin birisi, O’nun başına toprak atmıştı. Bu haliyle eve giden elçinin üstündeki başındaki toprağı kızı, Hz. Fatma ağlayarak temizlemişti.  

 

                        Hz. AYŞE: C.8.sf.19

           

            ”Efendimizin eşleri iki gruba ayrılmıştı:.Ayşe, Hafsa, Safiye, Sevde II. Ümmü Seleme ve diğerleri. Bir kimse Peygamberimize hediye vermek istediği zaman; Hz. Ayşe’nin sırasını bekleyip onun odasında takdim ederlerdi. C.9 Sf 407 Bu sebeple Ümmü seleme, hizbi dedikoduya başladı da bunlar. Ona var Resul’e söyle halka ilan etsin. Bundan böyle kim Elçiye hediye vermek isterse kimin odası olursa olsun -Ayşe’nin sırasını beklemeden-beklemeden versin demişlerdi. Ümmü Seleme de bunu söyledi. Fakat Resulullah cevap vermedi. Hizbindeki hanımlar Ümmü Seleme’ye durumu sordular. O da “Elçi cevap vermedi” dedi. Bir daha söylesen dediler. O da sırası geldiğinde durumu tekrar aktardı. Fakat yine cevap vermedi. Elçi cevap verinceye kadar söylesen dediler. Nöbeti gelince yine söyledi. Bu defa Elçi: Sakın Ayşe hakkında söylenip de bana eza verme. Bana hiçbirinizin nöbetinde iken vahiy gelmez de yalnız Ayşe’nin odasında iken gelir buyurdu. Ümmü Seleme –Ben de ya Resulullah sana eza vermekten tövbe ederek Allah’a sığınırım dedi.

            Ümmü Seleme hizbindeki (Takım, arkadaş grubu) kadınlar Elçinin kızı Hz. Fatma’ya müracaat ettiler ve Resul’e gönderip; -Ya Resulullah, Kadınların Hz. Ebu Bekir’in kızı Hz.Ayşe için senden adalet istiyorlar. (4.3) –Resul, Ey kızım benim sevdiğimi sen sevmez misin? –Evet severirm. –Öyle ise Hz. Ayşe’yi sen de sev. Hz. Fatıma durumu kadınlara bildirdi. Kadınlar tekrar gitmesini istediler. Hz. Fatma kabul etmedi. Bu defa Ümmü Seleme’nin hizbi Zeynep Bint-i Cahş’ı gönderdiler. O da yüksek sesle Ya Resulullah, kadınlar İbn-i Ebu Kuhafe’nin kızı hakkında senden adalet istiyorlar. Hz. Ayşe’ye taarruza kadar ileri gitti de sebbeyledi(sövdü). Nihayet Elçi Hz. Ayşe’ye bakmaya başladı.

            Ravi Urva diyor ki: Hz. Ayşe de söze başlayıp Zeynep’e sözlerini reddetti. Ve binnetice iskat (sustu)eyledi. Bunu üzerine Resulün Hz. Ayşe’ye baktı: Ve Hz.. Ayşe, Hz. Ebu Bekir’in kızıdır.  

            24.11 O İFTİRAYI atanlar şüphesiz içinizden bir gruptur. Bu olayın hakkında bir kötülük olduğunu zannetmeyiniz. Tam aksine sizin için daha hayırlı olmuştur. Onlardan her biri işlediği suçun cezasını çekecektir. İçlerinden önderlik yapıp suçun büyüğünü üslenen kişiye ise, büyük bir azap vardır.12 Onu duyduğunuzda, inanan erkek ve kadınlar kendi kendilerine iyimserlik gösterip:”BU APAÇIK BİR İFTİRADIR” deselerdi ya! 13 İftira edenler dört şahit getirselerdi ya! Onlar bu şahitleri getirmeyeceği sürece, Allah katında YALANCIDIRLAR.14 Eğer Allah’ın dünyada ve ahrette üzerindeki lütuf ve acıması olmasaydı, içine daldığınız bu iftiradan dolayı başınıza kesinlikle büyük bir felaket getirdi. 15Çünkü siz bu olayı dillerinize dolayıp, hakkında herhangi bir bilginiz olmadığı halde aranızda yayıyordunuz ve onu basit bir hadise sayıyordunuz. Oysa bu Allah katında büyük bir olaydır. 16 Onu duyduğunuzda: “Bu konuda konuşmamız yakışık olmaz. Nasıl olur! Bu büyük bir İFTİRADIR” DESEYDİNİZ YA! 17Eğer inanmış kişilerdenseniz, Allah size bir daha öyle bir şeye asla dönmemenizi öğütler. 

            C.8 sf 32,73 İFTİRA Hz.Ayşe: Resul sefere çıkacağı zaman eşleri arasında kura çeker, ismi çıkanı yanında götürürdü. sf32 (Mustalık gazasına (C.7.sf.454) ben gitmiştim. Bu sefer hicap ayeti ((24.31/ 33.59) indikten sonra idi. Beni mahmil (İki kişinin oturabileceği şekilde deve üstüne konan sepet) içine yüklediler ve (konak yerinde) mahmil içinde indirildim. Dönüşte Medine’ye yaklaştığımızda (Bir konak yerinde idi. Gecenin bir kısmını orada geçirdi. Sonra) göç edilmesini bildirdi. Hareket emri verildiğinde ben kalkıp (kaza-i hacet için yalnız başıma)ordudan ayrılıp gittim. Dönüp rahileme (Yük hayvanı, kervan, yolcular sürüsü) geldim. Bir de göğsümü yokladım. Yemen’in göz boncuğundan (dizili) kılademin (gerdanlık) koptuğunu anladım. Dönüp gerdanlığımı aradım. Bu beni yoldan alıkoymuştu. (Ben seferdekiler bir ay meksetseler (Durma, dinlenme) benim devemi, benim mahmilimde bulunmadıkça sevk etmezler zannettim. Yolda bana yardım edenler mahmilimi deveme yükleyip götürmüşler. Onlar beni –kadınlar hafif olduğu için-ben de genç ve zayıf bir kadındım, mahfilimde zannetmişlerdi. Asker gittikten sonra ben kılademi buldum. Mahfilimiz bulunduğu yere geldim. Fark ederler de oraya gelirler diye düşündüm. Bu arada uyuya kaldım.

            Askerin geride bıraktıklarını toplamakla görevli olan Safvan İbn-i Muaatal-ki beni kableli-i hicab- ve ekibi yanıma gelerek benim yanıma geldiler. Savfan “Biz Allah’ aitiz ve O’na döneceğiz” ayetini okudu. Ben de uyandım ve hemen feracemi büründüm. Savfan ayağını devesine bastı. Ben de deveye bindim. Savfan, rakib olduğum rahileyi (yük hayvanı) yedederek önde yürüdü. Nihayet kafile konak yerine indikten sonra öğle sıcağında askere yetiştik. Bu sırada (hakkımda iftira) ederek helak olan olmuştur. İftiraya (24.11-16) ibtida tesaddi aden Selul kadının oğlu Abdullh İbn-i Übey (münafıkların reisidir. SF.94 UHUT’TAKİ ki mağlubiyetin en önemli sebeplerinden birisi de bu kişinin İslam ordusunda ufak bir sarsıntı görmesi üzerine başında ki Hazreçlileri alıp Medine’ye DÖNMESİDİR.. C.4. 629 no.lu hadis) olmuş.

            Medine’ye gelince ben bir ay hastalandım Meğer bu sırada halk arasında Ashab-ı İfk’in bühtanları dolaşıyormuş. Ben bunlardan habersizdim. Yalnız Resulden daha önceki hastalıklarımda gördüğüm ilgiyi göremiyordum. Yanıma giriyor, selam veriyor, adımı söylemeden “Hastanız nasıl?” diyordu. Nihayet nekahet dönemine girmiştim.

            Bu gece Mistah’ın annesiyle kaza-i hacet için mahalimiz olan “Menası” tarafına çıktım.-evimizin yanına tuvalet yapılmadan önce olduğu için-Bu Arapların Beriye’deki tebeerüzüne, yahut nezahetine benziyordu. Ben bu Rühm’in kızı ve Mistah’ın anası(Selma) ile tuvalete yöneldiğimizde ayağı çarşafa takılıp düşmüştü. Beynel Arap felaket zamanında söylenen: “Düşmanın helak olsun” duası yerine Selma kadın: “Mistah helak olsun!” dedi.-Ne fena söyledi. Bedir’de bulunan bir kişiye sebbettin. –Hel şu saf tazeye! Ortada dönen bühtanları duymadın mı? Ehl-i İfk’in bühtanını anlattı. Artık hastalığımın üzerine bir hastalık daha yüklendi. Evime dönünce yanıma Nebi geldi. Ve: Hastalığınız nasıl? Diye sordu. –Ya Resulullah ebeveynime gitmek üzere bana izin veriniz! Dedim. Ben bu haberi ebeveynimle tahkik etmek istiyorum. Resul bana izin verdi

            Annem’e (Ümm-i Ruman) Halk arasında dönen bu ne havadistir. –Ey kızım! Kendini üzme, sen nefsini ve sıhhatini düşün. Vallahi bir kadın, senin gibi hüsnü cemale malik ve zevcinin yanında sevimli olsun ve birçok ortakları bulunsun da aleyhinde dedi-kodu etmesinler pek nadirdir, dedi. Ben de. –Sübhanallah, halk böyle söz söylesin? Doğrusu taaccüb(şaşırıp kalma) olunur dedim.. O gece babamın evinde yattım. Sabaha kadar gözyaşı(m) dinmedi, gözüme uyku girmedi. Sonra sabaha ermiştim ki Resul Hz. Ali ve Üsame ibn-i Zeyd’i yanına çağırmıştı. Vahyin gecikmesini istişare etti. Üsame:- biz Hz. Ayşe hakkında hayırdan başka bir şey bilmeyiz. Hz. Ali de: -Ya Resul Allah sana dünyayı dar etmemiştir. Hz. AYŞE’DEN BAŞKA KADIN ÇOKTUR. Cariyesi Berrire’ye de sorunuz. O doğrusunu size söyler. Elçi, Berrire: Hayır ya Nebi görmedim. Siz hak peygamber olarak ba’seden  (gönderen)Allah’a yemin ederim ki: Ben hanımımdan kat’a ayıp olarak sadır olmuşundan büyük bir şey görmedim. Hz. Ayşe küçük yaşta bir kadındı. Hamur yoğururken UYURDU da evin besi koyunu gelir, hamuru yerdi. 

            Elçi, bunun üzerine mescitte bir hutbe buyurdu. Bu bühtanı en evvel ortaya çıkaran Abdullah İbn-i Übey İbn-i Selul’den* naşi(ileri gelen, dolayı, ötürü, sebebiyle) söz söylemekte ma’zur (özürlü, özür olan) tutulmasını isteyerek: Ehlimden bana eza eden bir şahıs hakkında bana kim yardım eder de benim için ondan intikam alır? Vallahi ben, ehlim hakkında hayırdan başka bir şey bilmiş değilim. Bu müfteriler bir adamın da ismini ortaya kodular ki bu zat hakkında ben hayırdan başka bir şey bilmiyorum Bu (fazıl) kimse şimdiye kadar ehlimin yanına girmemiştir, ancak benimle beraber girmiştir.

            Bunun üzerine (Evs kabilesinin reisi)Sad İbn-i Muaz ayağa kalkarak. Ya Resulullah! Vallahi ben size yardım edeceğim. Eğer bu (müzevver (uydurulmuş) sözü çıkaran) Evs’dense biz onun boynunu vururuz. Eğer Hazreç kardeşlerimizdense ne yapmak lazımsa, siz emredersiniz biz emrinizi yerne getiririz. Demiş. Bu defa da *Sa’d İbn-i Ubade ayağa kalkmış, Bu da Hazreç kabilesinin ulusu idi. Bu olaydan evvel Salih bir kimse idi. Fakat bu defa kabile hamiyet ve gayretiyle Sa’d İbn-i Muaz’a: Vallahi sen yalan söylüyorsun. Sen onu* öldüremezsin ve öldürmeye muktedir değilsin 

            Bu defa da (Eşheli ve Evsi) Üseyd İbn-i hudayr ayağa kalkarak *Sa’d İbn-i Ubade’ye karşı :Allah’ın beka ve ebediyetine yemin ederim ki, sen yalan söylüyorsun. Vallahi biz, elbette onu katladeriz. Sen muhakkak münafıksın ki, münafıklar hesabına bizimle mücedele ediyorsun. Bu suretle Evs ve Hazreç kabileleri ayaklanmıştır. Hatta bir birleriyle mukateleye-öldüresiyle-savaşmışlardır. Minberde bulunan Resul hemen inmiş. Bunları teskin edinceye kadar telkinde bulunmuş. Sükut etmiş.

            Bana gelince: Ben o gün ağladım Ne gözüm yaşı dindi ne de gözüme uyku girdi. Sabahleyin anam ve babam yanıma geldiler. İki gece iki gün ağladım. Ağlamaktan yüreğim parçalanacak zannettim. Bir ara Ensardan bir kadın, ebeveynim yanımda iken izin istedi geldi. O da ağladı. Resul aniden içeri girdi. Dedikodunun başladığından beri yapmadığını yapıp yanıma oturdu. Bir ay intizar ettiği halde kendisine hakkımda bir şey vahyolunmamıştı. Elçi şahadet ederek (İfk’in bühtanına kinaye (dolaylı olarak)olarak dedi ki:

            Ey Ayşe! Hakkında bana şöyle sözler erişti. Eğer sen bu isnatlardan beri isen yakında Allah, seni beri kılar. Yok eğer böyle bir günaha yaklaştınsa Allah’tan mağfiret dile ve tövbe et. Çünkü kul günahını itiraf ve sonra tövbe edince Allah ona af ile muamele buyurur, dedi. Gözyaşım kesildi. Babama ve anam: Elçiye benim tarafımdan cevap verin dedim.–Vallahi ne diyeceğimi bilmiyorum dediler.

            Ben de küçük yaşta bir kadındım. Kuran’dan çok bir kısmını okumamıştım. Şöyle dedim: Vallahi ben biliri ki siz, halkın dedikodusunu işittiniz, nefsinizde büyütüp ona inandınız. Şimdi ben size “Berim” desem-Allah bilir ki, ben tamamen berim- benim bu sözümü tasdik etmezsiniz. Eğer bie işle itiraf etsem-Allah kati surette beri olduğumu biliyor-siz beni muhakkak tasdik edersiniz. Vallahi benim ve sizin için bir mesel bulamıyorum. Ancak Hz. Yusuf’un babası Hz. Yakup’u örnek buluyorum. Yusuf’un kardeşleri, Yusuf’un gömleği üzerine yalan bir kan lekesi getirdikleri zaman(12.18) Yakup oğullarına “12.18 hayır nefisleriniz size bir işi süslemiş, bir fitneye sevk etmiş; şimdi bana güzel bir şekilde sabretmek düşer. Sizin anlattıklarınıza karşı Allah’tan yardım isterim” dedi. 

            Ben bu sözü söyledim. Sonra yatağıma doğru yöneldim. Ben yalnız Allah’ın tebrie buyurmasını(Şüpheden kurtarma, temize çıkarma) umardım Lakin vallahi hakkımda okunur bir VAHİY inzal buyurmasını hiç zannetmezdim ve kendimi bana ait bir mesele için Kuran dili ile tekellüm olmaktan çok hakir addederdim. Fakat şunu muhakkak surette umardım ki Elçi uykusunda bir RÜYA görsün de Allah beni o rüya ile tebrie(şüpheden kurtarsın, temize çıkarsın) buyursun. Vallahi peygamber ve oradakilerden hiçbiri yerinden kalkmamıştı ve oradakilerden hiçbiri odadan çıkmamıştı. Nihayet peygambere vahiy İNZAL buyruldu. (24.11-18) (24.23 İffetli, habersiz, kadınlara zina iftirasında bulunanlar, dünya ve ahrette lanete uğramışlardır. Onlar için büyük bir azap vardır.) SF. 96 24.4,5 ”Hz Ayşe’nin beraati (Bir işle ilgisi olmadığının anlaşılması, ilgisiz çıkma) Kuran ile sabit olduğundan, bir kimse bundan şüphe ederse icma-i Müslim ile mürtede (dinden dönen) ve kâfir olur.

O’nu vahyin sıklet ve şiddetinden terlemek gibi asar-ı vahiy istilea etti.(yükseldi) Hatta ondan vahiy esnasında kış günleri bile inci tanesi gibi ter dökülürdü. Nebi, vahiy eseri zail olunca, o meseretinden (Sevinç) gülüyordu. Bana söylediği ilk söz şu oldu:

            Ya Ayşe Allah’a hamd et. Allah seni (Ehl-i İfk’in isnadından)Kati surette beri kıldı. Bunun üzerine anam: Kızım kalk da Resulullah’a teşekkür et. –Hayır kalkmam. Yalnız Allah’a hamd ederim.

Babam, karabetinden dolayı infak etmekte olduğum(ehl-i İfk’ten)Mistah İbn-i Usase için: -Kızım Ayşe bu bühtanı tefevvüh ettikten(ağza alma, söyleme, dil uzatma) sonra vallahi ben de Mistah’a bir

Şey vermem! Diye yemin etti. (24.22 Sizden fazilet sahibi ve zengin kimseler, yakın akrabalara, fakirlere ve Allah yolunda hicret edenlere yardım etmeyeceklerine dair yemin etmesinler. Onların yaptıkları hataları affetsinler, onları cezalandırmasınlar. Sizler Allah’ın günahlarınızı bağışlamasını arzu etmez misiniz? Allah çok bağışlayıcı ve çok merhametlidir. ayeti inzal olunca: Hz. Ebu Bekir, Vallahi ben, Allah’ın beni mağfiret etmesini muhakkak severim dedi Mistah’ vere geldiği nafakayı vermeye rücu etti.

            Resul’ün benim hakkındaki sorusuna, Zeynep Bint-i Cahş: Ya Resulullah! Ben kulağımı gözümü işitmediğim, görmediğim şeyden muhafaza ederim. Vallahi ben Hz. Ayşe hakkında hayırdan başka bir şey bilmem diye hüsnü şahadet etmiştir. Hz. Zeynep, peygamberin eşleri arasında hün-ü ani ve peygamberin nezdindeki(yan, göre) mevki itibariyle) bana rekabet eden bir kadındı. Allah onu vere’-ü takvası sebebiyle (Ehl-i İfk’e iştirakten muhafaza buyurdu.

 

            Hz. Ayşe:

 

348, Elçi her sabah namazını kıldırdıktan sonra annelerimizin hücrelerine girip ziyaret ederlerdi. Hafsa bit-i Ömer’e bir tulum bal hediye edilmiş. O da ziyaretine geldiğinde kendisine bal şerbeti ikram edermiş. Bu yüzden burada BİRAZ EĞLENİP GEÇ ÇIKARMIŞ. Ayşe validemiz bu duruma hased ettiği için görevlendirdiği cariyesi Hıdıra’dan işin aslını öğrenmiş. Diğer analarımıza hücrelerine geldiğinde “SENDEN MAGAFİR-Urfut denilen Arabistan meşelerinin bal gibi tatlı, lakin nahoş rayihalı(koku) bir samgığıdır. (zamk)-KOKUSU GELİYOR” deyiniz haber gönderdi.   Odama gelince burnumu tıkadım. -Ne oluyorsun? Deyince, -Sende magafir 349 Kokusu duyuyorum. -Yoksa yedin mi? “Hafsa bana bal şerbeti içirdi” buyurunca de demek o balın arıları Urfut otlamış” dedim. “vallahi bir daha ağzıma koymam” diye kasem buyurup bal şerbetini kendilerine yasak ettiler. (66.1)

C.11 Sf 362 Hz. Ayşe’den, Elçi, bal ve helvayı çok severdi. (66.1) Hz. Hafsa’nın odasında bal şerbeti içtiği için biraz fazla kalmıştı. 363 Hz.Sevde Ya Resulullah magafir zamkı mı yediniz? Demişti.

C.9. Sf 404 Hz. Ayşe’nin en mümtaz(başkasından ayrılan, özellik) hususiyeti ilmidir. Ulum-ı İslamiyeye hizmeti itibariyledir. Peygamberimizin ölümünden sonra Ashab-ı Kiram bir mesele hakkında tereddüt ettiklerinde ona müracaat ederek verdiği hük https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/16-01-2026/23319312332377626877.jpg Yazarlar 98689 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-tarihinde-isyanlar-ve-ayaklanmalar-98689.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-tarihinde-isyanlar-ve-ayaklanmalar-98689.html 2025-10-13 16:51:17 2025-10-13 16:55:50

                                  TÜRK TARİHİNDE

 

                        İSYANLAR VE AYAKLANMALAR

 

                        Sahipsiz vatanın batması haktır,

                        Sen sahip olursan bu vatan batmayacaktır.

                        Bu millette ve vatanda emeği olan herkese ithaf olunur.

                        İçindekiler                                                                                         Sayfa No:

                        ---------                                                                                               ------------

            Giriş

            Önsöz

Dini Nitelikli İsyanlar

Büyük Selçuklu Devleti Hasan Sabah

Anadolu İsyan Hadiseleri

Anadolu Selçuklu Devleti Babailer ve Baba Resul

Anadolu Selçuklu Devletinde Çobanoğlu Beyliği, Şehzede ve Moğol İsyanları

Sülemiş İsyanı

Osmanlıların Avrupa’dan Üstün Olma Sebepleri

Osmanlı Hanedanı ve Osmanlı’da Veraset Usulü

            Osman Bey’in Halefi

Osmanlı Devleti’nde Dini Nitelikli İsyanlar

Ahiler

Babailer

Şeyh Bedrettin, Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal

Safevi Ailesinin Tarih Sahnesine Çıkması

Şeyh Cüneyt ve Şeyh Haydar  

            Şah İsmail

            Şahkulu Hadisesi

Baba Zünnun Hadisesi

            Domuzoğlu, Yekçe Bey ve Veli Halife Hadiseleri

Kalender Çelebi İsyanı

Kaabız Meselesi

Üzeyirli Seyit Hadisesi

Celali İsyanları

Celali İsyanları 2

Bazı Valilerin Durumu ve Abaza Mehmet Paşa

            Anadolu Ahvali Ve Abaza Mehmet Paşa İsyanı

            Abaza Mehmet Paşa’nın Yeniçeri Kethüdasına Mektubu

            Çerkez Mehmet Paşa’nın Serdarlığı

            Abaza Mehmet Paşa’nın İkinci İsyanı

            Abazanın Baskınla Kazandığı Muvaffakiyet

            Halil Paşa’nın Erzurum’u Muhasarası

            Hüsrev Paşa’nın Serdarlığı

            Abaza’nın Teslim Olması

            Abaza’nın İran Şahına Müracaatının Neticesi

            On Yedinci Asrın İlk Yarısında Önemli Tarikatlar

            Vehhabiliğin Yayılması ve Esasları

            On Yedinci Asrın İlk Yarısındaki Mühim Mutasavvıflar

Etnik İsyanlar

Mahalli Şeyhler

            Sakarya Şeyhi Diye Bilinen Şahsın İdamı

Mevlana Ahfadından (Torun) Bekir Çelebi’nin Sürgün Edilmesi

            Şeyh Salim’in Katli

Rumiye Şeyhinin İdamı

            Şeyhülislam Feyzullah Efendi’nin Tahakkümü ve Edirne Vakası

Patrona Halil İsyanı

Osmanlı Devletinin İç ve Dış Durumu, Padişahla Ayanlar Arasında Yapılan Senet (Sened-i İttifak 1808 İlk Defa Padişah Yetkilerinin Sınırlandırılması)

            Sekban-ı Cedid’in Teşkili, Yeniçeri Ocağının Durumu

            Rusçuk Yaranına, Sadrazama ve İcraya Karşı Ocağın Ayaklanması, Alemdarın Şahadeti

            İsyanın Yeni Safhası, Firarlar, Sekban-ı Cedit’in İlgası

            2. Mahmut’un Islahat İçin İlk Hareketi Vakayı Hayriye

Mahalli İsyanlar

İlyas Paşa’nın Yenilmesi Ve İstanbul’da İdam Olunması

Cennetoğlu İsyanı

            Antalya’da Körbey Hadisesi

            Şam’da Yerlikulu Hadisesi

            Mısır’da Cerce Bey’in Çıkardığı Hadise

Siyasi Nitelikli İsyanlar

Kürt Ayaklanmaları

            Öğrenci Olayları

            Medrese Öğrencilerinin Ayaklanması İstanbul Olayları ve Yayınlanan Beyanname

            Ulema Ayaklanması  

            Softaların Ayaklanması

Esnaf Ayaklanması

Sipahi Ayaklanması

Bir Kısım Mahalli Mütegallibelerin (Zorba) Ezlimesi

            Anadolu Şehirleri

            Rumeli Şehirleri    

            Ayan, Mütegallibe ve Sergerderler, Bunlarla Yapılan Mücadele

            18. Asrın Sonlarında Anadolu-Rumeli’de Nüfuz Sahibi Olanlar

            Akdeniz Korsanları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

                        Giriş

 

           

            Kuran’ı Kerim’de Enfal 46 Allah’a ve Peygamberine inanınin, birbirinizle tartışmayın. Aksi halde gevşersniz ve gücünüz gider. Sabredin şüpehesiz Allah saberdenlerşe beraberdir.

            TC Devletinin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk de “Birlik ve beraberlik kader-i ilahiden gayri her şeyi yener” der.

            İnsan ve milletler ne zaman bu uyarılara uymuşlar, rahat ve huzur içinde yaşamış, başarıdan başarıya koşmuşlardır. Ne zaman da bribirleriyle çatışmışlar ve savaşmışlar çeşitli huzursuzluklar, kötülük ve belalarla karşı karşıya kalmışlardır.

            Türk milleti de İslamiyetten önce ve Müslüman olduktan sonra genelde zafereden zafere koşmuştır. Ne zaman ki taht kavgalarına tutuşmuşlar hem devletlerini kaybetmişler hem de rahat ve huzursuz olarak yaşamışlardır.

            İslamiyet öncesine Bilge ve Kültikin kardeşler vezirleri Tonyukuk ile beraber hareket ederek Türk tarihinin önemli simaları arasında yer almışlar, milleti rahat ve huzur içinde yaşatmışlardır. İslamiyet’ten sonra da Tuğrul ve Çağrı Beyler de vezirleri Nizamülmük ile beraber aynı amaç uğrunda bir ve beraber olmuşlardır.

            Milletimizin değişik coğrayalarda kurduğu devletlerin büyük bir bölüm de maalesef ikiye ve üçe bölünerek yıkılıp gitmişlerdir. Osmanlı Devleti zamanında yaşanan “Fetret Devri” hem milletimize hem de devleti idare edenlere kara günler yaşatmıştır.

            Sebebi ne olursa olsun, ayaklanmalar, ihtilallar ve darbeler tarihin hiçbir devrinde devleti devamlı idare edememişlerdir. Ancak devlete ve millete zamanın şartlarına göre maddi ve manevi zararlar vermişler. Her defasında bu millettin evlatları ölmüş ve bu milletin anaları ağlamıştır.

            Sebebi ve gereklçesi ne olursa olsun ayaklananlar, isyan çıkaranlar, ihtilal yapanlara hukuk içerisinde en ağır cezalara çarptırılmalıdırlar. 27 Mayıs ihitilalı bildirisini TRT Ankara Radyosundan okuyan İhtilalın Kubretli Albayı, Kurmay Albay ve Trük siyasetçisi rahmetli Alpaslan Türkeş, “En kötü demokrasi idaresi en iyi olduğu biddia edşilen ihtilal idaresinden iyidir” der.  

            Bu çalışmamızda özellikle dini ve siyasi nitelikli isyan ve ayaklanmaları ele almaya çalıştık.

 

                        Önsöz

      

                                    Büyük Sekçuklu Devleti

 

                        Hasan Sabbah

 

            Hasan Sabah, İran’da yapılan Şiî propagandasına kendisini kaptırmış ve Şiî olmuştu. Mezhebin ileri gelenleri, Hasan Sabbah’ın zekâsını ve canlılığını pek beğendiler. Özel surette yetiştirilmek üzere Fatımi halifesinin yanına gönderdiler. (1072)

            İyi bir öğrenim yapan Hasan Sabbah, Kahire’de görgü ve bilgisini daha da arttırdı. Fakat başa geçecek yeni halife hususunda devletin ileri gelenleri ile anlaşamadı. O halifenin oğlu Nazar’ın imam olmasını istiyordu. Bu sebepten Nazar lehine propaganda yapmak üzere Kahire’den ayrıldı. Nazar, halife olmadığı halde ölünceye kadar onu imam tanıdı. 1081’de İran’a geldi. Bu yüzden Hasan Sabbah taraftarlarına Nizariler de denildi.

            Hasan Sabbah İran’da bir süre saklı kaldıktan sonra, Alevilerin çok miktarda bulunduğu dağlık yer olan Taberis’tan’a (Hazar Denizinin güneyi) gitti. Burada yaptığı propagandalar neticesinde pek çok taraftar topladı. Bilhassa Alamut kalesini (Kartal Yuvası) ele geçirdikten sonra (1090) faaliyetini arttırdı.

            Hasan Sabbah Alamut kalesine yerleştirdikten sonra, Bâtıni (İsmaili) teşkilatını kurdu. İran Sasaniler devrinden beri böyle yıkıcı tarikatların kurulduğu bir yerdi. Bu gibi hareketlerin yayılmasına ve tutulmasına elverişliydi. Bütün bu tarikatların amacı gibi, hasan Sabbah da sosyal ve siyasal düzeni yıkmak istiyordu.

            Hasan Sabbah, ilk olarak gerçek yüzü ve amacıyla ortaya çıkmadı. Halifelik meselesi ile uğraştığını ileri sürdü. Sosyal ve siyasal düzeni yıkmak istediğini gizledi. Gerçekte o Abbasi hilafetini ve Selçuklu devletini yıkmak istiyordu. Bunu Büyük Vezir Nizam-ül mülk anlamakta gecikmedi. Bu alanda Melikşah’a bazı öğütlerde bulundu: “Her devirde ve ülkede hükümdara kaşı ayaklanmalar olmuştur. Lâkin hiçbiri Şii mezhebi Bâtıniler kadar uğursuz olmamıştır. Zira onların amacı, İslamiyet’i ve bu devleti bozmaktır, yıkmaktır. Kulaklarını ve gözlerini “Bir sesin çıkmasına ve bir olayın meydana gelmesine dikmişlerdir. Her fırsatta ve felakette kulübelerinden fırlayacak olan bu Şii köpekleri, Şii mezhebini yayacaklar ve her şeyi yıkacaklardır. Bu sahtekârlar Müslümanlık iddiasında görünürler; lakin hiçbir düşman Muhammed’in dini ve sultanın devleti için onlar kadar tehlikeli ve korkunç değildir. Ben öldükten sonra büyük ve seçkin insanları kuyulara attıkları, davul sesleriyle kulakları çınlattıkları ve sırlarını açığa vurdukları zaman bu sözlerim hatırlanacak ve bu felâket gününde sultan bütün bu söylediklerimde haklı olduğumu görecektir.”

            Olaylar bu büyük veziri haklı çıkarmıştır. Bâtıniler bir müezzini öldürmekle işe başladılar. Bunun üzerine Melikşah, Hasan Sabbah’a bir mektup yazdı: “Bu işleri bırakmasını, dine dönmesini istedi.” Hasan Sabbah: “Dindar olduğunu, fakat halife ve Nizam- ül Mülk’ün kötü yolda olduğunu” bildirdi.

            Melikşah’ın elçisi Hasan Sabbah’ın yanına varınca, afyon yutmuş bazı fedailer bıçakla ve kendilerini kaleden atmak suretiyle canlarına kıyarak bir gösteri yaptılar. Hasan Sabbah, elçiye bunlardan (yirmi bin) 20.000 kişi olduğunu söylemiştir.

 

                        Hançer ve Afyon

 

            Fedailerine afyon (haşhaş) yedirip içiren Hasan Sabah taraftarlarına Haşhaşi (Assasassin) dendi. Bâtıniliği yakalanma tehlikesi yüzünden daha çok kırsal kesimde yaydı.

Nizam-ül Mülk Şii propagandasını durdurmak için Alamut kalesine ordu gönderdi. Kale kuşatıldı. Fakat bu sırada Nizam-ül-Mülk bir Bâtıni tarafından öldürüldü. Bu arada sultan Melikşah da öldü. (1092) 

 

                        Nizam-ülmülk ve Melikşah’ın Ölümü

           

            Nizam-ülmülk otuz (30) yıla yakın devlete vezirlik yaptığı için Osmanlılardaki Çandarlılar gibi gittikçe gücü arttı.

            Kendisine bağlı yirmi bin (20.000) kişilik ordusu olan vezir, oğullarını, torunlarını ve azatlılarını çeşitli memurluklara tayin etmişti. Bunlar bulundukları yerlerde Sultanın adamlarını takmadılar ve istedikleri gibi hareket ettiler.

            Öte yandan Melikşah’ın eşi Karahanlı prensesi Terken Hatun da –Kanuni’nin eşi Hürrem Sultan gibi- sultanı avucunun içine almış. Kendisine ait on iki bin (12.000) kişilik gücü vardır. Sultan bunlara danışmadan iş yapamazdı.

            Yalnız Nizam-ül Mülk’ten çekindiği için onun yerine Tac-ül Mülk Ebül Ganaim’i geçirmek istedi.

            Esas mesele Nizam-ül Mülk, Melikşah’ın büyük oğlu Berkiyaruk’un veliaht olmasını isterken, Terken hatun kendisinin en küçük oğlu Mahmut’un veliaht olması konusunda ısrar ediyor olmasından kaynaklanıyordu.

            Diğer yandan veziri çekemeyenler de devletin üst kademelerine kendi adamlarını tayin etmek istiyorlardı.

            Vezire muhalif olanlar, onun din adamlarına ve bilginlere çok para ayırdığını, bu para ile ordunun birkaç katına çıkarılarak daha güçlü olacağını ileri sürüyorlardı. Bunun sonucu daha fazla ülkeler fethedilecek diyorlardı. Nizam-ül Mülk ise sultana yazdığı mektupta: “Ey âlemin sultanı! Orduna bunun birkaç katını harcıyorsun. Bu askerlerin okları birkaç milden öteye geçemez. Hâlbuki ben sana öyle bir manevi ordu meydana (vücuda) getirdim ki, onların duaları göklerin en yüksek katına ve tanrıya kadar yükselir”

            Melikşah bu cevabı beğendi ve tenkitleri yersiz buldu. Ancak Nizam-ül Mülkün adamalarından birisinin oğlu Osman’a kötü davrandığını duyunca şu mektubu yolladı: “Sen benim devletimi ve memleketimi kapladın, evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sen de bunları yola getirmiyorsun. İster misin ki vezirlik divitini elinden ve sarığını başından alayım? Halkı zorbalıktan kurtarayım?

            Buna sinirlenen vezir: “Devlete ortak olduğumu henüz bilmiyor musun? Bu vezirlik diviti ve sarığı senin tacına o derece bağlıdır ki, diviti aldıktan sonra taç da kalmaz gider.”

            Bundan sonra Sultanla vezirin arası açıldıysa da bir değişiklik yapılmadan ikisi beraber Bağdat’a hareket ettiler.

            Rivayete göre, Terken Hatun, Tac ül-Mülk ve Bâtıniler işbirliği yaptı. Derviş kılığına giren bir Bâtıni fedaisi Bağdat yolunda vezire bir mektup sundu. Mektubu okumaya çalışan veziri hançeriyle öldürdü. Bu sırada vezir yetmiş iki (72) yaşındaydı. (1092)

            Nizam-ül Mülk’ün yerine vezir yapılan Tac ül-Mülk, onun adamalarını görevden alıp yelerine yeni tayinler yapıldı. 

            Bu arada (fakat) halife Muktedi, oğlu Cafer’in veliahtlığını kabul etmedi. Buna kızan Melikşah onun yirmi dört saatte şehri terk etmesini istedi. Halifenin zamanı az bulması üzerine süreyi on güne çıkarttı.

            Zamanın dokuzuncu (9.) günü Melikşah otuz sekiz (38) yaşında olduğu halde öldü. (1092)

            Terken Hatun’un oğlu Mahmut Sultan olduysa da Melikşah’ın diğer oğulları, Berkyaruk, –Nizam-ül Mülk’ün oğulları onun yanında yer aldı- Mehmet (Muhammet) ve Sancar –Osmanlıdaki Yıldırım Beyazıt’ın oğulları gibi- taht kavgasına başladılar.

            Sıra ile on beş (15) yaşındaki Berkyaruk, -annesi Zübeyde Hanımın etkisinde kalarak daha önce vezir yaptığı nizam-ül Mülk oğlu Müeyyyd-ül Melik’in yerinde diğer oğlu Hahr-ül mülkü vezir yaptı.

 

            Berkyaruk, (1094-1104

            Mehmet Tapar’la mücadele etti.

            Sancar, Mehmet Tapar’la işbirliği ittifak) yaptı.

            Berkyaruk, Mehmet Tapar’la barıştı.

            Mehmet Tapar 1105-1117)

 

1. Bâtıniler. 2) I. Kılıç Arslan Büyük Selçuklu Sultanı olmak istedi. 3) Haçlılar

Sancar 1117-1157 (Bu bölüm tarafımdan özetlenmiştir.)  

 

            Bundan sonra Selçuklu devletinde fetret devir başlayınca Hasan Sabah propagandasına hız verip yeni kaleler zapt ederek veya yaptırarak Bâtınilerin sayısını arttırdı. Yeni cereyanı kabul etmeyenler öldürüldü. Bâtınilik, Horasan, İran ve Kuzey Suriye’ye kadar yayıldı.

Bâtınilere karşı esas mücadeleyi Muhammet Tapar başlattı. Bazı kaleleri aldı. Fakat ölümü köklerini kazımaya engel oldu. Yerine geçen Sancar da Bâtınilerle uğraştı.

            Vezir Keşani, Hasan Sabbah’ın 1124’de ölümü üzerine Bâtınilerle şiddetli mücadeleye başladı. Her tarafa gönderdiği fermanlarda (1126) Bâtınilerin görüldüğü yerde öldürülmesini, mallarının yağmalanmasını ve ailelerinin esir edilmesini istedi. Her yanda Bâtıniler kovalandı ve tepelendi. Ancak bir yıl sonra 1127 de Keşani de Bâtıniler tarafından öldürüldü.

            Buna karşılık Bâtıniler, Horasan’daki şefleri öldürülünce hükümetle anlaşmak zorunda kaldılar. Bu anlaşmada Sultan Sancar’a yapılmak istenen suikastın de etkisi büyüktü. Hasan Sabbah sultana hizmet eden bir kadını elde etmiş. Sultanın yatağının başucuna bir hançer saplatmış ve aynı zamanda şu haberi göndertmiştir: “Kendisine sevgisi olmasaydı, bu hançeri yumuşak göğsüne saplamak kolay olacaktı.” Bu anlaşmaya göre:

 

            1) Bâtıniler yeni kale yapamayacaklar. 

            2) Silah satın alamayacaklar.

            3) Mezheplerine (dinlerine) kimseyi çağırmayacaklar.

            4) Büyük şehirlerde oturmayacaklar.

            5) Vurgunculuk ve soygunculuk yapmayacaklar.

            Buna karşılık devlet Bâtıniliği bir mezhep olarak kabul edecek. Bunun sonunda halk Şiiler ve Sünniler olmak üzere iki düşman gruba ayrıldılar. Bu da devletin yıkılmasına yol açan önemli sebeplerden olmuştur.

            Bâtıniler kendilerine engel olan Abbasi halifesi Müsterşid, Vezirler Nizam-ül Mülk, Keşani, hatta Sultan Melikşah, Musul Valisi Mevdud, Aksungur, Porsuk vb birçok ileri geleni de öldürdüler.

            Bâtınilerin üssü olan Alamut kalesi 1256’da Moğollar tarafından yıkılıp faaliyetlerine son verildi.[1]

 

            Anadolu’da İsyan Hadiseleri

 

Yavuz Selim’in şisddetli hareketlerle bir ksımını öldürmesi, bir kısmını sürgün etmesine rağmen Anadolu’da yine pek çok şiir vardı. Şiiler belirli yerlerde hayli yoğun olmakla beraber bazı yerlerde de dağınık şekilde yaşıyorlardı. Şiilerin tyoğun oldukları yerlerde Şii-Sünni nefreti (münafereti) zaman, zaman artmakta ve kanlı olaylar meydana gelmekteydi. Bilhassa iç ve dış tahrikler (Kışkırtmak) Şiilere çabuk etki ettiğinden bunların kitle halinde siyan ettikleri görülmekteydi. Şii şeyhleri etraflarındaki kişilere kolayca nüfuz edebildiği ve aynı zamanda halkı da kendilerine kolayca bağladıkları için kendilerini güçlü gördükleri anda hükmete başkaldırmaktaydılar.

Kanuni devrinde daha önce de görüldüğü gibi ondan sonra da Anadolu’da Şiilikle ilgili kanlı olaylar eksik olmadı. 

Anadolu’da zaman, zaman görülen hatalar, yapılan bazı haksızlıklar hükümete karşı itaatsizliklere yol açmakta, bunu ayaklanma sebebi olaral gören Kızılbaş dededelerinin işine gelmekteydi. Devlete karşı başkaldırılar hep Anaodolu’ada olduğu için her olay sonunda birlerce Türk ölmekte, köy, kasaba ve şehirler zarar görmekteydi.

Anadolu’da görülen bu şii olayları, Selçuklular zamanında Smavnalı Şeyh Bedrettin, 2. Beyazıt zamanında Şahkulu, Yavuz zamanında da Bozoklu Türkmenlerin Celali ayaklanmalaryla Şah İsmail, ondan öce de babası Şeyh Haydar ve dedesi Şeyh Cüneyt sebep olduğu olaylar görülmüştür.[2]

 

                                                Anadolu Selçukluları

 

                                    Babailer Ayaklanmasının Sebepleri

 

                        İktisadi Sebepler

 

            Selçuklular, Horasan’da ve Bizans’ta toprak sahiperi (aristoktat, derebey) ile halk arasındaki ekonomik olumsuzlukları gördüler. Bu yüzden elde ettikleri toprakların tamamına devtete ait (miri) toprak olarak ele aldılar ancal bazı şartlarla ve yerleşim yerlerin yakınlarındaki bağ, bahçe ve tarlalar şeklinde özel mülkiyete de yer verdiler. 

            Bu arada bazı devlet görevlilerine “Divani malikâne” adı altında satılamaz, miras bırakılamaz ve bağışlanamaz olan topraklar verildi.

            Askeri ıkta sitemine tabi olan topraklarda tyaşayan Müslim ve gayri Müslimler buralara sahip olan yetkililere, ıkta sahiplerine yıllık vergi verirlerdi.

            Türkmenler, ıkta sahiplerinin topraklarını göçebe hayatın gereği yaylak ve kışlak, tarım arazilarini de aynı sisteme göre kullanıyorlardı.

            2. Kılıçaslan (1192) ve 1. Gıyasettin keyhusrev’in ölümünden sonra başlayan taht kavgalarından sonra Anadolu Selçuklu devletinin siyasi durumu gibi toprak sistemi de siyasi ve ekonomik çıkarlar elde etme kavgaları sonunda bozuldu. Ikta sahiplerinden bazıları elindeki toprakları miras yoluyla bıraktıkları gibi, vakıf arazilari haline de getirdiler. Bunun sonucu Türkmenlerin kullandığı toprakların alanı daraldı, geçim sıkıntısı çekmeye başladılar.

            Diğer andan aralıksız devam eden göçlerle gelenleri yerleştirmek de önemli bir mesele haline gelmiş, yerleşik hayata geçenler de belli bölgeleri kullanmaya başlamışlardı.

            Göçebe hayata alışkın olan Türkmenlerin yaylak ve kışlak lanları daraldığı gibi, göçler sırasında yaşanan olumsuzluklar da devletin ve yeleşik hayata geçenlerin ekili dikili alanlarına verilen zararlar ve yağmalar anlaşmazlıklara ve çatışmalara yol açıyordu.   

 

                        İçtimai ve Psikolojik Sebepler

 

            Yerleşik hayata geçenler kendileri gibi Türk olan ve eski geleneklerini bağlı kalarak yaşayan Türkmenleri aşağılıyordu. Onlarla ilgili olarak, İdaraksiz Türkler “Etrak-i bi idrak” Galip olmayan, yenilmiş Türkler “Etrak-ı mütebelliga” Bakmaz Türkler “Etrak-ı na bak” ve bilhassa Harici veya “Havaric” vb ifadeler kullanıyorlardı. Türkmenler de onlar için, Tembel (Yatuk) gibi ifadeler kullanıyorlardı.

            Devlet, devlet işlerinde Türkmenler yerine İranlılara görev veriyordu. Hatta sultanların ve çocuklarının adlarında Farsça isimleri tercih etmişlerdir. Aynı şeyi Osmanlar da gerileme ve dağılma deverinde Arapça isimlervererek bunu devam ettirmişlerdir.

            Bu iki uygulama Türkmenlerin diğer Türklere ve devlete karşı tavır alamalarına yol açmıştır. Büyük Selçukluları Harzemliler, Anadolu Selçuklularını da Moğollar yıkmışlardır.

            Özellikle 1237 de tahta geçen 2. Gıyasettin keyhusrev Gürcü eşinin etkisinde kalarak devlet işlerinden elini ayağını çekerek bu işleri saadettin köpek adlı veziri ve adamlarına bıraktı. Bunlar da özellikle Türkmenleri ağır vergilerle ezdiler, kışlak ve yaylak alanları gün geçtikçe daralan Türkmenler bu konulardan çok rahatsız oldular ve geçim sıkıntısı çektiler.

 

                                    Kolaylaştıran Etkenler

 

                        Elverişli Dini Şartlar

 

            Yerleşik hayata geçenler, mektep ve medreselerde öğrendikleri ve devletin desteklediği süni Müslümanlığı öğrenip ona göre ibadet ediyorlardı. Türkmenler ise göçebe hayatın gereği devamlı hareket halinde oldukları için dini konuları yeteri kadar öğrenemedikleri gibi ibadetler konusunda da çok duyarlı olamıyor, aykırı (heterodoks) inançları benimsiyor ve buna göre ibadet ediyorlardı. Mektep ve medrese görmedikleri için genelde babaların ve dedelerin eski inancın yani şamanizmin de etkisyle anlatılanlara inanıp buna göre ibadet ediyorlardı. Ekonomik hayatlarının gereği kadın erkek beraber çalıştıkları ve iş yaptıkları için ibadetlerini de kadın erkek birarda yapıyorlardı.

            Niğdeli Ahmet, “el-veled’uş şefik” adlı eserinde Orta Anadolu’daki göçebe Türkmenler ile ilgili olarak “Niğde ve Ulukışla (Luluva) mıntıkalarında oturan Gökbörüoğulları, Turgutoğulları, İlminoğulları ve diğer Türkmen boylarının İslamiyetle ilgilerinin olmadığını, dinsiz, imansız (mülhidler) olup Mazdeki inancına tabi olup sınırsız cinsi serbestlik yaşıyorlardı” der.

            Yerleşik hayata geçen bazı bölgelerde de dini konulara gereken ilgi gösterilmiyor. İranlı Zekeriye Muhammet Kazvin’in Asarul-bilad adlı eserinde, “Halkının çoğununTürkmen olduğu Sivas’ta camilerin genellikle boş olduğunu” belirtir.

            Güneydoğu Anadolu bölgesinde yaşayan Türkmenler arasında İsmaili (Bâtıni) etkisi görülür. Bunlar da Türkmenler gibi kadın erkek bir arada ibadet yapıyorlardı.

            İsmaili propaganda Moğol tahribatından kaçanların yerleştiği Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu’da uygun ortam sağlamıştı.

            Türkmen babaları da yazın Suriye’de kışın da Orta Anadolu’da görev yapıyorlar, zor zmanlarda bir kurtarıcı bekleyenler arasında uygun şartları buluyorlardı.

            Bütün bunlar Baba Resul ve adamlarının işini kolaylaştırıcı etkenlerdir.

 

                        Siyasi Ortamın Uygunluğu

 

            Özellikle 2. Gıyasettin Keyhusrev ve veziri saadetin köpek ve adamlarının yaptıkları Türkmenlerin devlete karşı tavır alamalarına yol açmıştır.

            Orta Anadolu ve Kuzey Suriye’de bulunan Harzimiler, Türkmenleri kışkırtmıştır. Çünkü 1. Alaattin Keykubat zamanında devlet hizmetinde görev alan Harzimiler, 2. Gıyasettin Keyhusrev zamanında bu görevlerinden uzaklaştırıldılar. Reisleri Kayırhan Zamantı kalesine hapsedildi ve orada öldü.

            İşte tam bu sırada Baba Resul isyanı başladı. İhtimaldir ki Baba Resul Harzimilerle işbirliği yapmıştır.  

            Bu arada Anadolu Selçukluları ile Eyyubiler arasındaki Güneydoğu Anadolu ve Suriye üzerindeki anlaşmazlık da devam ediyordu.

            1. Alaatin Keykubat Eyyubileri bu bölgeden uzaklaştırdı. 2. Gıyasettin Keyhusrev bu bölgeyi eli nde bulunduran Melik Nasır’a karşı Anadolu Zengi prensi ile işbirliği yaptı. Bir sefer düzenlemeye hazırlanan Melik Nasır 1238 de öldü, bir yıl sonra da baba resul isyanı başladı.

            Bütün bunlara Moğol tahrikini de eklemek gerekir. Çünkü Moğollar Anadolu’ya sefere hazırlanıyorlardı.

            Sonuçta ekonomik ve sosyal etkenlerin yanında Baba Resul’ün propagandalarını şüphesiz kabul edecek dini ortam, iç ve dış tahrikler, Türkmenlerin yaşadıkları olumsuzlukları düzeltmek için harekete geçmek için her şey hazır gibiyidi

 

                                    Baba Resul Ayaklanması

 

       Roma İmparatoru Theodosios’un emriyle Olimpiyat Oyunları’nın (M 393) yılından sonra yapılmaması üzerine Yunan ve Rumların buluşu olan panayırlar, eğlence ve spor gösterilerinin de yapıldığı bir yer olarak önem kazandı.

       Türk güreşinin ise panayırlarda yapılmaya başlaması, 10. Yüzyılın başından itibaren Tuna kıyılarında görülen Peçenek Türklerinin Rumeli’ye tamamen yerleşmesinden sonradır.

       Peçenek Türkleri ile başlayan bu uygulama Türkmenlerin batıya gelişiyle Oğuz töresinin etkisi altında tamamen Yunan-Rum panayırlarından bambaşka bir görünüm almış ve tarihi Kırkpınar Panayırlarının güreşleri ortaya çıkmıştır.

       Ancak Rumeli’de yapılan panayır güreşlerinde ve Osmanlıların açmış oldukları “Güreş Okulu” diyebileceğimiz Güreş Tekkelerinde ve –Saradaki- Enderun’da okunan güreş dualarında Sarı Saltık adının anılması, tarihi büyük önem taşır. Bundan bir bölüm:

 

                   “Ankara’da er yatar,

                     Rum’da Mehmet Buhari Saltık,

                   Ton giyer, tuman çeker”

 

       Bizim Sındırgı yöresinde, soyunanlar için “Donu, dumanı attı denilir.

       Bu duada adı saygı ile anılan Buharalı Mehmet Sarı Saltık konusunda bilgi vermek, Kırkpınar’ın gerçek tarihinin bilinmesi bakımından faydalı olacaktır.

       Sarı saltık bir Alperen’di. Hem de Alplerin peçelilerinden.

       Horasan’dan Anadolu’ya göç ederek, Amasya’ya gelip yerleşen ve buradan Babailik tarikatını yayan Baba İlyas Horasani’nin çar-ı yar denilen halifesinden birisiydi.

       Kösedağ Savaşı’ndan (26 Haziran 1243) Konya Selçuklu ordusu Moğollara yenildikten sonra, Anadolu’da yerleşen Moğollar, burada da zulümlerini devam ettirdiler. Moğolların baskısından batıya kaçmış olan Türkmenler, yine huzursuz ve tedirgin oldular.

       Konya Selçuklu Sultanı Gıyasettin Keyhusrev ölünce (1245) çocukları İzzettin, Rüknettin ve Alaattin arasında anlaşmazlıklar çıktı. Türkmenlerin bir kısmıyla Amasyalılar İzzettin tarafını, Konyalılar ve Moğollar da Rüknettin tarafını tuttular. Bir süre bu iki kardeş Anadolu’yu paylaşarak sultanlık yaptılar. Nihayet İzzettin ikinci defa olarak Antalya’dan gemiye binerek İstanbul’a kaçtı. (1262)

       Baba İlyas Horasaninin büyük oğlu Şemsettin Mahmut, İstanbul’a kaçan Sultan 2. İzzettin’e iki yıl vezirlik etmiş, o gittikten sonra Amasya’ya gelip babasının postuna oturmuştu.

       Rüknettin Kılıç Aslan tek başına Selçuklu Sultanı olunca, İzzettin tarafını tutmuş olan emirleri ve bazı Türkmenlere daha çok eziyetler etti. 1265 te öldürüldükten sonra yerine geçen oğlu 3. Gıyasettin Keyhusrev ise amcası İzzettin taraftarlarını top yekûn katledecek kadar ileri gitti. İşte bu ölüm ve vahşet korkusuyladır ki, bazı emirler Mısır’a kaçtılar. Amasya yöresindeki bazı Türkmenler de Sultan İzzettin’in peşinden Sarı Saltık’a bağlı olarak Rumeli’ye, bir kısmı Kırım’a göç ettiler.                              

                   Seyyit Lokman Sarı Saltık’ın Rumeli’ye geçiş tarihini,

 

                   Sarı Saltuk uburu Rumeli’ye

                   Altı yüz altmış iki idi heman

                   Hep Oğuznameyi tetebbu edûb,

                   Yazdı icmal ile Seyyit Lokman”

 

       Ubur: Bir suyun öbür tarafına zorla geçmek, atlamak.

       Tetebbu: Bir şeyi geniş bir şekilde incelemek, araştırmaktır.

 

       Sarı Saltık Rumeli’ye geçince, Bulgarların elinde bulunan Edirne’yi (1262) alıp, buraya yerleşti.  Burada 40 yıl kaldıktan sonra 2. Andronikos, 2. İspanya Kralı Roger de Flor komutasındaki Katolanyalı paralı askerleri Bizans’a getirdi. (1302) Katalonların ve Aydınoğullarının yardımıyla hala Trakya’nın bazı şehirlerini ellerinde bulunduran Latinleri Trakya’dan çıkarmaya çalıştıkları sırada Sarı Saltık da Edirne’den ayrılıp Dobruca’ya gitmek zorunda kaldı. Bir kısım Türkler de Ece Halil Bey emrinde Karesi iline döndüler. Edirne’ye vali olarak gelmiş bulunan Andronikos’un oğlu Michael, Katolanların komutanı Roger’i Edirne’ye çağırıp öldürdü.

       Sarı Saltuk Dobruca’da öldü ve baba dağı denilen kasabada gömüldü. [3]

 

                        Baba Resul kimdir?

 

            Baba Resul veya Babai ayaklanmasına geçmeden olayın kahramanı ve idercisine bir göz atalım. Bu konuda eski yeni araştırma yapanlar, özellikle İbni Bibi’ye dayanarak bir Türkmen şeyhi olan Adıyaman Doğanyol’lı (Kerfesud) Baba İshak’ı ön plana çıkarırlar.

            Bu konuda 14. yüzyıl mutasaffıf şairlerinden Baba İlyas Horasani’nin torunlarından olan Elvan Çelebi’nin varlığı ve “Menakıbul Kudsiye fi Münasibil Ünsiye adlı eseri bilinmekle beraber çok az tanınmış bir eseri yetkili bir kaynaktır. Yazar ortaya Baba İshak ile birlikte dedesi Baba İlyas’ı da koymaktadır. 

            Öteden beri olayda iki şeyhin varlığı bilinmektedir. Ancak Babailik tarikatının kurucusu olduğu söylenen Baba İlyas’ın Baba İshak’la olan yakın ilişkisine rağmen isyan herketitle ilgisi olmadığı ve bu olayın tamamen dışında bulunduğu, ayaklanmaya çıkaranın ve idare edenin Baba İshak olduğu ısrarla belirtiliyor ve günümüze kadar böyle geliyordu.

            Elvan Çelebi’in eseri iyice incelendiği ve diğer bazı çağdaş eserlerle karşıaştırıldığında İbni Bibi hariç hiçbir kaynakta adı verilmeyen Baba Resul’ün baba İshak olduğu ve kendini peygamber ilan ederek Türkmenleri 2. Gıyasettin Keyhusrev’e karşı ayaklandırdığı anlaşılır.

            Elvan Çelebi, dedesinin Hz. Muhammedin son peygamber olduğunu,

 

                        KURAN

 

            AHZAB 40 Muhammed, sizin adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir. Ama Allah'ın Resulü ve peygamberlerin sonuncusudur. Allah her şeyi hakkiyle bilendir[4] bildiğini, böyle bir davaya kalkışmayacağını söyleyip savunsa da bu iddiada bulunanın Baba İlyas olduğunu, dedesi Baba İshak’ın onun ileri gelen halifesi olduğunu yazmıştır. Bunu başkaları da destekler.  

            Kefersud’da yaşayan Baba İshak bir ara gözden kaybolur, bilinmeyen bir yerde bir ağanın yanında çalışır ve Amasya yakınlarındaki Çat köyünde çoban olarak ortaya çıkar. Ancak buraya gelen kişi Baba İlyas’tır. Burada “Baba” unvanı alarak, hayvanlara iyi bakması, insanların dertlerine nüshalar (Muska) yazarak çareler bulmasıyla ün yapar.

            Baba İshak’a gelince Güneydoğu Anadolu ve Suriye’de onun propagansasını yapmıştır.

 

                        Baba İlyas Horasani

 

            Tam adı Ebul Beka Şeyh Baba İlyas b. Ali Horasani olup Moğol istilası nsırasında Anadolu’ya göç etmiş bir Türkmen babasıdır. Onun Anadolu’ya göç etmeden önceki hayatıyla ilgili bilgi yoktur.

            Elvan Çelebi’ye göre Baba İlyas, Rum diyarında Dede Gargın adında başka bir şeyhin halifesi sıfatıyla Amasya’nın Çat Köyü’ne yerleşmiş ve bir zaviye açmıştır. 1. Alaattin keykubat bu şeyhi ziyarete etmiştir. Bu şeyhin Ömer, Yahya, Mahmut, Halis ve Muhlis adlı 5 oğlu var.

            Amasya Tarihinin yazarı Hüseyin Hüsamettin’e Baba İlyas 1230dan 1239 da isyan edinceye kadar Anadolu’daki Hanikahı Musut’un şeyhliğini yapmıştır.

 

                        Dede Gargın ve Baba İlyas

 

            Elvan Çelebiden başka Baba İlyas’ın Dede Gargın ile olan ilişkisinden bahsetmez. Dede Gargın, halifelerinden Hacı Mihman, Bağdın Hacı, Şeyh Osman ve Ayna Dola’yı secip Baba İlyas’ın emrine vererek Anadolu’yu irşat etmekle görevlendirdi. Baba İlyas, Anadolu’ya gelerek bu dört şeyhi Anadolu’nun değişik yerlerinde görevlendirdi. Kendisi de Elbistan bölgesine geldi, buradan Çat köyüne gitti.

 

                        Tâcul Arif’in Seyyid Ebu’l-Vefa Bağdadi ve Baba İlyas

 

            Baba İlyas’ın torunlarından Aşıkpaşa-zade’ye bakılırsa seyyid Ebu’l Vefa adında 11. yüzyılın ünlü mutasavvıfının da halifelerinden daha doğrusu onun tarikata mensup halifelerinden biri olmaktadır. 14. yüzyılda yaşayan ve Orhan Gazi ile yakın ilişkide bulunan Geyikli baba da bu tarikattendir.

            Ebu’l Vefanın tarikatı Türkmenler arasında da yayılmıştır.

            Elvan Çelebiye ve Aşıkpaşazade’ye göre Baba İlyas hem Dede Gargın’ın halifesi hem de Ebu’ı Vefa’nın tarikatine bağlıdır.

            Hacı Bektaş Veli’nin de bağlı olduğu Yesevilikte ananeler olduğu halde vafilikte ananaeler yoktur. 

            Baba İlyas, Yseseviliğe mi bağlıdır, Vefailiğe mi bağlıdır kesin olarak bilinmiyor. Bilinen bir şey varsa onun Amasya’nın Çat köyünde inzivaya çekildiği, çobanlık yaptığı, hayvanlara iyi baktığı, ücret almadığı, karıntokluğuna çalıştığı, çok az yemek yediğidir. Kısa zamanda halkın saygısını ve sevgisini kazanmış. Köyün yakınıdaki bir tepeye zaviye yaptı ve burada müritlerini kabul etmeye başladı. Hem oturduğu köyün hem de civar köylerin insanları müritleri oldu. Müritleri onun olağanüstü güçlere sahip olduğuna inanmaya başladılar. Köy halkı, kadın-erkek öyle kendisine bağlandı ki bir kişinin üzüntüsü, kadın erkek anlaşmazlığı olan Baba İshak’a gidiyor, o da bir nüsha (muska) yazıp veriyor. Bu sayede insanlar huzura kavuşuyor, husumetin yerini dostluk alıyor. Bu arada bütün kaynaklar onun sihirbazlık yaptığından da bahsederler. Bu da onun halka gösterdiği kerametlerin kaynağını gösterir.

            Bu arada onun hem din adamı hem de sihirbaz olan eski bir şaman olduğu da yani din adamı sıfatıyla dini törenleri, sihirba sıfatıyla da hastaları tedavi ettiği unutulmamalıdır.

            Elvan Çelebi’nin verdiği bilgiye göre o seyyid veya şii lideri olduğu da bilinmelidir. Yeşil âlem, yeşil don Şiiliğin alametlerindendir. Şah İsmail yeşil bayraklar kullanır, Bektaşi de yeşil bayrağa sahiptir.

           

                                    İsyanın Hazırlık Safhası

 

                        Baba İlyas Horasanin Kendini Peygamber İlan Etmesi

 

            13. yüzyıl Selçuklu Türkiye’sini alt üst eden bu isyanla ilgili bilgi veren bütün kaynakların tamamına yakınında isyan başının kendisini peygamber ilan ettiğinden söz eder. Yalnız iki Arap kaynağı, “Mir’atu’zaman” ve “Tarih’ul İslam” müritlerinin ona “veliyullah” dediklerinden bahsederler. Bu farklılığın dışında hepsi isyanın meydana gelmesi ve gelişmesinde ortak bilgi verirler. Bunlardan Ebu’ı ferec Onun peygamberliğini ilan etmesi yanında Hz. Muhammet’in peygamber olmadığını söylediğini de belirtir.

            Olayı ilk nakleden Simon de Saint Qentin’iin bu konudaki ifadeleri: “Baba bir gün ormanda gezerken Tanrı’nın meleği bir köylü suretinde köylü suretinde görünür. Köylü ondan, ormanda bir kurdun kapmış olduğu oğlunu kurtarmasını ister. Bunu kabul eden baba kurdu öldürür ve oğlunu kurtarıp köylüye teslim eder. Bunun büzerine köylü bu hizmetine karşılık bir dilekte bulunmasını, dileğinin yerine geleceğini bildirir. Baba da sultan olmak istediğini bildirir. O zaqman köylü kimliğini açıklar ve tanrının habercisi (melek) olduğunu ifade ederek hemen köyüne dönüp gördüklerini ve tanrıdan melek aracılığıyla aldığı haberi yaymasını tembih beder. Bu şekilde baba, baba Resul (Pa0perroissole) olur ve sultana karşı isyan eder.

            İşte Baba Resul’ün kendini peygamber ilan etmesinin hikâyesi budur. Torun Elvan Çelebinin torununun iftira iddiası da meydandadır.

 

                        Baba İlyas Tarafından İsyan Propagandası İçin Kullanılan Vasıtalar ve Faaliyet Sahaları

 

                        İsyanının kısa zamanda yayılmasındaki etkenler.

 

            Baba İlyas, il etapta kendi müritlerinden faydalanmıştır.

            Türkmenlerin daha önce bağlı bulundukları, tarikatlerin Kalenderi, Yesevi ve Haydari etkisi,

            Söz konusu propagandacıların faaliyet merkezleri

 

            Baba İlyasın özel olarak çalıştığı Amasya, Tokat, Çorum, Sivas ve Bozok bölgesi

            Genel olara

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/13-10-2025/25600309603105628843.jpg Yazarlar 96771 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turklere-vahset-mi-ermeni-soykirimi-mi-96771.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turklere-vahset-mi-ermeni-soykirimi-mi-96771.html 2025-04-03 14:36:40 2025-04-03 14:36:40 ERMENİ MESELESİ VE SOYKIRIM İDDİALARI

5.06.1955’te Balıkesir ili Sındırgı ilçesi, Karaağaç Mahallesi (Köyünde) sekiz çocuklu ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. 1961-1962 ders yılında başladığı ilkokulu 1966-1967 ders yılında bitirdi. Diplomasında sehven “Karaağaç Köyü İlkokulu” yerine “Hasan Bozkurt İlkokulu”ndan mezun olmuştur” yazılıdır.1967-1968 ders yılında ilçenin merkezinde şu anda Kız Meslek Lisesi olarak kullanılan binada başladığı ortaokulu 1969-1970 ders yılında Çavdaroğlu (Taştepe) Mahallesi’ndeki -yakın zamanda yıkılan- yeni binada bitirdi. Aynı binada 1970–1971 ders yılında başladığı Liseyi de 1972-1973 ders yılında bitirdi. Sındırgı Lisesi’nin ilk mezunlarındandır. 1973-1974 ders yılında başladığı Balıkesir Necati Eğitim Enstitüsü (N.E.E) nün Sosyal Bilgiler Bölümü’nden (Gece Eğitimi) mezun oldu. Diyarbakır Ergani Dicle Öğretmen Lisesi’nde göreve başladı. Kulp Lisesi, Isparta Eğridir Koçular Ortaokulu, Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde devam etti.1977 Şubatı’nda İlkokul Öğretmeni Fatma (Gürbüz) Bozkurt’la evlendi.

1 Ağustos 1977’de askere gitti. Balıkesir İdari ve Lojistik Hizmetler Okulu Eğitim Merkez Komutanlığı Yedek Subay Okulu’ndan Ordu Donatım Asteğmen Olarak mezun oldu. 15 Aralık 1977’de başlayan kıta hizmeti askerlik görevini, Malatya’daki 2. Ordu Komutanlığı 967.Mühimmat Komutanlığı’nda Ordudonatım teğmen olarak 31Ocak 1979’da tamamladı.                                                                                  Asker dönüşü tekrar 1 Mart 1979’da Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde görev yaptı. Balıkesir Pamukçu Hakkı Kabakçı Ortaokulu’ndan sonra Balıkesir Merkez Cumhuriyet Lisesi’nde göreve başladı. En son Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Lisans Tamamlama Programı Tarih Bölümü’nü bitirdi. Bundan sonra Tarih Öğretmeni olarak görev yaptı. 2000–2001 ders yılı sonunda emekli oldu.

            İki çocuğu olup, Kızı Derya Ülkü Kurt (Bozkurt) Bilgisayar Mühendisi, oğlu Emrah Bozkurt ise Yüksek Endüstri Mühendisi ve İş Güvenliği Uzmanıdır.

            Bütün şehitlerimizin, yiğitlerimizin ve geçmişlerimizin ruhlarına ithaf olunur.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/03-04-2025/27083248792201923565.jpg Yazarlar 80639 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/altieylul-ve-karesi-ilcelerindeki-mescit-ve-camiler-80639.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/altieylul-ve-karesi-ilcelerindeki-mescit-ve-camiler-80639.html 2024-10-18 12:18:18 2024-10-18 12:18:18 ALTIEYLÜL VE KARESİ İLÇELERİNDEKİ MESCİT VE CAMİLER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

 

 

 

 

 

 

 

                                               BALIKESİR                                                                                                                                                                                                                       ALTIEYLÜL VE KARESİ İLÇELERİNDEKİ MESCİT VE CAMİLER                                                                                 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            İçindekiler                                                                                                    

 

Konu                                                                                                             Sayfa No:       -------                                                                                                              ------------                                                                                                                                                      Giriş                                                                                                                          Önsöz                                                                                                                                    Günümüzde Olmayan Tarihi Camiler ve Mescitler (Alfabetik Sırayla)                              Günümüzde Ulaşamayan Mescitler                                                                                   Namazgâh                                                                                                                 Günümüzde Ulaşamayan Camiler                                                                             Altıeylül Müftülüğü Camilerin Ad ve Adresleri (Alfabetik Listesi)                                    Karesi Müftülüğü Camilerin Ad ve Adresleri (Alfabetik Listesi)

                                                                                                                                                         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Giriş               

           

            Balıkesir tarihi eserlerine en az sahip çıkılan illerin başında gelmektedir. Bu yüzden çok geçmeden Balıkesirliler en azından yıkılmakta ve kaybolmakta olan tarihi eserlere

Bir an önce sahip çıkmalıdırlar.       

            Son yıllarda özellikle vakıflar bölge müdürlüğü tarafından başta Paşa Cami olmak üzere Yıldırım (Eski), Şeyh Lütfullah, Kayabey, İbrahim Ağa, İbrahim Bey, Hamidiye camileri restore edilmiştir. Bu arada Devrim Erbil Müzesi, Salih Tozan Gösteri Merkezi, Tekel (İnhisarlar) restore edilerek Altıeylül Kaymakamlık binası olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak şehrin merkezindeki Camlı Bedesten ile Dinkçiler Mahallesinde yer alan Tarihi Tekel binası ile Hacıilbey, Dumlupınar, Karaoğlan, Aygören, Mirzabey Mahallelerinde yer alan tarihi binalar maalesef yıkılmak üzereler.  

            2021 ve 2022 de şehrimizdeki tarihi çeşmeler ve bazı tarihi evler Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilmeye başlanmıştır.

            Bendeniz de bu konuda “Çorbada Tuzum olsun” kabilinden bu eserleri yaptıranlarla, buralarda görev yapanlar ve bu eserlerin tarihleri ve yerleri ile ilgili bir çalışma yapmayı planladım. Özellikle cami, medrese, okul, tekke, zaviye ve hastaneleri ele almaya çalıştım. Şehrimizin en köklü eğitim kurumlarından olan Balıkesir Lisesi Müdürü ve İl Milli Eğitim Müdürü olarak görev yapan ünlü tarihçi Ord. Prof. Dr. İsmail Hakkı Uzunçarşılı ki kendisi Cumhuriyet döneminin 1950ye kadar Balıkesir milletvekili olarak görev yaptığı halde şehrimizde adına yakışır bir eserin olmaması çok düşündürücüdür.

            Bu tarihi eserlerimizin bir köşesinde tarihleri ile ilgili kısa bilgiler olan levhalar asılı olsa da bunlar yeterli olmamakla birlikte bir kısmı da binanın bir kenarında kendi haline bırakılmıştır. Elimden geldiği kadar ve ulaşabildiğim kaynaklardan elde ettiğim bilgileri bir araya toplamaya çalıştım.

            Şehrimizle ilgili kitaplarda yer alan Redif Kışlası zamanla Askeri Hastane olarak kullanılmaya başlamış ve zamanla genişletilmiş ve geliştirilmiştir. Yine şehrimizin ilk hastanelerinden olan Gureba (Garipler) Hastanesi zamanla değişik okullar halinde kullanılmış. İbadet ve zamanın şartlarına göre değişik amaçlarla kullanılan camilerimiz ve mescitlerimizden bir kısmı bugün ayakta değildir. Yerlerine değişik amaçlı binalar yapılmış.

1897 Balıkesir Büyük depreminde şehrimizdeki binaların yarıya yakını yıkılmış geriye kalanı tamire muhtaç hale gelmiş. Zamanın Mutasarrıfı Ömer Ali Bey önderliğinde ve maddi katkıları ile başta Paşa Cami olmak üzere birçok cami ve tarihi eser tamir edilmiş veya yeniden yapılmıştır. Bu eserlerin kapı ve pencere yapıları birbirine çok benzemektedir. Bu da bize bunları yapan ustaların aynı kişiler olduğu yönünde bilgi vermektedir. Camilerde ise;

            Emin Ağa, Karaoğlan ve Hacı Kaya Camilerinin köşe duvarlarından birisi ilginç bir şekilde düz değil kesik olarak yapılmıştır.

            Şehrimizde padişah adına yapılan Aziziye (Sultan Abdülaziz) ki padişahın tuğrası vardır. Hamidiye (2. Abdülhamit) Mecidiye (Sultan Abdülmecit) ve Yıldırım (Eski), (Yıldırım Beyazıt)  Camileri vardır.

            Bazı camiler yaptıran kişilerin adlarını, bazı camiler Türk-İslam büyüklerinin adlarını, bazı camiler de bulundukları bölgenin, mahallenin vb. adını almışlardır.

            Yine bazı camiler ve özellikle mescitler de ilgili meslek sahipleri tarafından işyerlerinin bulunduğu yerlerde yapılmış ve o meslek grubunun adını almışlardır.              Bazı camilerin duvarında bahçe duvarlarında çeşmeler vardır. Bunlar Aziziye Cami, Fazlı Kuyu Cami, Hacı Ali Cami, Hamidiye Cami, Kasaplar Cami, Paşa Cami, Yeşilli Camiidir.                                                                                                                                             Bazı camilerin geniş avluları, bahçeleri yoktur. Köprübaşı Mehmet Ağa Cami, Bağlar Mescidi, Mecidiye Cami                                                                                                                  Alaca Mescit, yapılan toplantılarla Kuvayı Milliye’nin Mescid-i Aksası haline gelmiş. Ankara’daki TBMM de kıblesi olmuştur.                                                                                           Paşa Cami, İstiklal Savaşımız sırasında çatısındaki kurşunlar sökülerek mermi yapılmıştır.                                                                                                                                     Paşa Cami, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün minberinde tek hutbe okuduğu camidir. Bu hutbenin metni caminin duvarında asılıdır.                                                                          Paşa Cami, İstiklal Marşımızı yazan Milli Şairimiz Mehmet Akif tarafından vaaz verilmiştir. Bunun metni muvakkithanenin yanında caminin duvarında yer almaktadır.

Paşa Cami’nin avlusunda güneş saati vardır.                                                                       Paşa Cami ve Yeşilli Camilerinde minarelerin yanında muvakkithane bulunmaktadır.    Bazı camilerde başta Yıldırım (Eski) Cami, İbrahim Bey, İbrahim Ağa, Kasaplar vb. musalla taşları yoktur.                                                                                                    Yıldırım Cami’nin içinde yer alan sütunlar yakınlarda bulunan bir kiliseden alındığı için sütun başlıklarında çeşitli motiflerin yanında haç işaretleri de vardır.                                          Başta Paşa Cami olmak üzere bazı camilerde son cemaat yeri yok. Bunun için sonradan yapılan bölmelerle bu ihtiyaç giderilmiş ve buralarda ve özellikle üst katlarda kadınlar namaz kılmaktadırlar.                                                                                      Yeşilli Camiinin son cemaat yerinde, Karaoğlan Cami’inin mihrabının iki yanında iki küçük mihrap ve Şamlı Cami’inin içinde iki tane mihrap yer almaktadır.                                      Bazı camilerde minareler camiye bitişik şekilde yapılmış. Müezzinler minarelere son cemaat yerinden, caminin içinden veya dışarıdan çıkmaktaydılar. Günümüzde ise özellikle ezanlar ve Cuma akşamları ve Cuma ve bayram günleri salalar merkezi sistemle okunmaktadır.                                                                                                                 Şehrimizde tek üç şerefeli cami, Çınarlı Camidir, çoğu camide tek minare varken bazı camilerde de çift minare bulunmaktadır.                                                                                         Halkımızdan bazı insanlar tarihi camilere mal ve mülklerini vakfetmişlerdir. Özellikle Zağnos Paşa, İbrahim Bey ve Yeşilli Camilerinin yanındaki dükkânlar kiraya verilmektedir.       Günümüzde camilerin ihtiyaçları, Vakıflar Bölge Müdürlüğü, Müftülükler, Diyanet Vakfı ve dernekler aracılığıyla halktan toplanan yardımlarla karşılanmaktadır.                                                                                                                                                                                        

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Balıkesir’de padişahlar adına Yıldırım 1. Beyazıt-Yıldırım, Abdülmecit-Mecidiye, Abdülaziz-Aziziye, 2. Abdülhamit-Hamidiye camileri  vardır.                                                          Balıkesir Türklerin eline geçmesinden itibaren halkın ihtiyaçlarına cevap vermek üzere çok sayıda dini ve sosyal amaçlı tesislerle süslenmiştir. 1898 de şehrin geçirdiği büyük depremde bu eserlerin hemen tamamı yıkılmış yahut hasar görmüştür. Bunlar,

 

            Camiler, Mescitler

 

Umur Bey, Karaoğlan, Yıldırım Beyazıt, Tahtalı (Eski Dinkçiler), Zağnos Mehmet Paşa, Kasaplar, Martlı, Yeşilli, Emin Ağa, Yoğurtçu, Kırımlılar, Alaca Mescit, Şeyh Lütfullah, Hoca Sinan, İbrahim Bey, Okçu Kara, Hamidiye, Hacı Cafer, Kayabey, Mecidiye, Hacı İshak, Vicdaniye, Dinkçiler, Hacı Ömer (Martlı) ve Kavuklu camileri bulunmaktadır.  

Eğitim ve kültür hayatına Ali Şuuri, Orta (Hoca Sinan), Hacı Ali, Mevlevihane, Alankuyu (Hacı Kaya Cami Avlusunda), Hacı Yahya, Hacı Kaya, Keşkek, Eski Cami Yıldırım Beyazıt), İçili, Bostan Çavuş, Saki-zade Hoca Kuyu, İnceoğlu, İğneci ve Darü-ül hadis gibi medreseler bulunmaktadır.

Balıkesir Türklerin eline geçmesinden itibaren halkın ihtiyaçlarına cevap vermek üzere çok sayıda dini ve sosyal amaçlı tesislerle süslenmiştir. 1898 de şehrin geçirdiği büyük depremde bu eserlerin hemen tamamı yıkılmış yahut hasar görmüştür. Bunlar,[1]

 

                        Tarihi Camiler, Mescitler Şu Anda Mevcut Olmayanlar (Alfabetik Sıra İle)

 

                        Mescitler

 

            Mescit, Arapça “Eğilmek, tevazu ile alnı yere koymak” anlamında sücud kökünden “secde edilen yer” anlamına gelmektedir. Bunlar camilerden küçük yapılardı. Mescitlerin Cuma namazı kılınan camiye çevrilmesi ise berat ve izinle olmaktaydı. 17. Yüzyılın ilk yarısında Balıkesir şehrinde 24 mescit bulunmaktaydı. [2]     

           

                        Ahi Mehmet Mescidi

 

            Sahın Hisar Mahallesinde bulunan Ahi Mehmet Mescidinin banisi Ahi Mehmet’tir. Mescidin yapıldığı tarih bilinmemekle beraber H 937/M 1530 yılına ait tahrir kayıtlarında bu yapının vakıflarından söz ediliyor. Bu yüzden yapı 16. yüzyıldan önce yapılmıştır. Sezai Sevim, Mescit H 1152de yıkıldığı için Yahşi Bey’in oğlu İbrahim Bey tarafından tamir edilerek yeniden yaptırılmış, bundan dolayı İbrahim Bey Cami denildiğinden söz eder.

            17. yüzyıl belgelerinde hem Ahi Mehmet hem de İbrahim Bey camiinde söz edilir. Ayrıca bu yüzyılda her iki yapıya ait vakıflar de vardır. Bu mescide banisi Ahi Mehmet tarafından bir vakıf kurulmuştur.

            Mescit ilk yapıldığında bir minaresi yoktu. Rebiyüiahir 1002/Aralık 1593te Ahi Mehmet Mescidinin minaresi olmadığından mahalle halkının çok üzülmesinden dolayı Ahi Mehmet vakfı mütevellisi Mevlana Alaattin Halife 4.897 akça masraf ile bir minare yaptırmıştır.

            16. yüzyılda bu vakfın akarları arasında Balıkesir şehrinde 7 adet dükkân ile 1 tahunhanenin ½ hissesi ve şehir civarında parçalar halinde bulunan bağlıklar vardı. Ahi Mehmet vakfı 17. yüzyılda da faaldi.

            Eski hamamın bitişiğinde bulunan yağhane, vakfın mütevellisi Muslihittin Halife tarafından Rebiülevvel 1012/Ağustos 1603 te tamamına kadar 500 akçeye kiraya verilmiştir. Bunun dışında mahalle sakinlerinden bazı kişiler mescidin mumunun sağlanması için para vakfetmiştir. Şevval 1032/Temmuz 1623te Cennet adlı bir kadın vakfa 250 akça para vakfetmiş, bu para mescidin hem kayyumu hem de müezzini olan kişiye teslim edilmiştir. 17. yüzyılda bu mescitte Ahi Mehmet’in ruhu için dua okuyan bir cüzhan da görev yapmaktaydı. [3]

            Ahi Mehmet-Ahi Mustafa Mescidi

 

18. yüzyıl mahkeme zabıtlarına göre Sahn-ı Hisar Mahallesi içinde bulunan bu mescidi Ahi Mehmet yaptırmıştır. Bugün aynı mahallede yer alan ve yapılış tarihi ve banisi bilinmeyen Alaca Mescid ’in Ahi Mehmet Mescidi olduğunu tahmin etmekteyiz. Bu mescidin İbrahim Bey Camii olduğu da ileri sürülse de 18. Yüzyıl sicillerinde hem İbrahim bey Camiinden hem de Ahi Mehmet Mescidinden aynı anda söz edilmesi göz önüne alınınca bu görüşün doğru olmadığı anlaşılmaktadır. H 1103/M 1691,1692 tarihli bir belgede Ahi Mehmet vakıflarından söz edilmektedir. Şu halde bu mescidin 17. Asırdan çok önce yapılmış olduğuna, hatta yapılış tarihinin Osmanlıların bölgedeki ilk egemenlik yıllarına kadar uzandığına hükmetmek de daha doğru olur.    

H 1110/M1698,1699 tarihli bir beratta Ahi Mehmet’in yaptırdığı mescidin mütevellisinin başka diyara gitmesi üzerine harabeye döndüğünü anlatarak günde 1 akça maaş ile yeni bir mütevellinin tayin edildiği yazılıdır. Bu mütevellinin de kısa bir hizmetten sonra görevi bırakması sebebiyle H 1111/1699,1700de Mehmet adlı birinin mütevelli olduğunu görüyoruz. Mescidin asıl banisi Ahi Mehmet olduğu halde, Ahi Mustafa’nın adı ile anılmaktadır. Nitekim H 1136/M 1723,1724 tarihli beratta Ahi Mehmet ve Ahi Mustafa evkafından olan mescide mütevelli tayin edildiğini görmekteyiz. H 1110/M 1698,1699 tarihli başka bir beratta Ahi Mustafa’nın bir tekye yaptırarak fakirlere yemek verilmesini şart koştuğu bildirilmektedir. Yine H 1143/M 1730,1731 tarihli bir ilamda Sahn-ı Hisar Mahallesinde bulunan Ahi Mehmet ve Ahi Mustafa vakıflarının mescit ve zaviyeden meydana geldiği ve tekyesinde yemek şartı koşulduğu kayıtlıdır. Bu belgelerden de anlaşılacağına göre mescit Ahi Mehmet, tekye de Ahi Mustafa tarafından yaptırılmış ve her iki eser aynı vakfa bağlanmıştır. Nitekim H 1139/M 1726,1727 tarihli bir belgede vakfın tahsildar yönünün tevcihi ve H 1142/M 1729,1730 tarihli bir beratta ise Ahi Mehmet ve Ahi Mustafa binalarının günde 1 akça maaş alan tahsildarının görevini bırakması sebebiyle yenisinin tayin edilmesi yer almaktadır.[4]

 

            Ahi Mehmet/Ahi Mustafa Mescid

 

Sahn-ı Hisar Mahallesi içinde olup Ahi Mehmet tarafından yaptırılmıştır.[5]

                                   

            Akça Mescidi

 

17. yüzyıl belgelerinde Akça Mescitle ilgili kayıtlarda “Balıkesir’de vaki Akça Mescid-i Şerif” diye geçtiği için yer hakkında bilgi elde edilememiştir. Mescidin banisi muhtemelen mescidin içine defnedilen Osman Efendi adlı kişidir. Mescidin içinde bir de mektep vardı. Mektepte okuyan öğrencilerin yetimlerine verilmek üzere 3.000 akça para vakfedilmiştir. Akça mescidinin de vakfı vardı. Hacı Mehmet bu vakfın tevliyet görevini yürütmekteydi. Aynı tarihte Muslihittin Halife de mescidin imamı olarak görev yapmaktaydı.[6]   

 

                        Ali Fakıh Mescidi (İlyas Paşa Mescidi)

 

Ali Fakıh Mahallesindedir.  Mahallede Ali Fakıh Mescidi, İlyas Paşa tarafından yapılan cami, İlyas Paşa tarafında vakıf bırakılmadığı için günümüze kadar gelememiştir.

Dip not 56 Aydın Haluk, “Cevrinin Bugün Mevcut Olmayan İlyas Paşa Cami ve Tekkesini Konu Edinen Kasidesi” Balıkesir 2003 Sempozyumu Tebliğler Kitabı s 532-534 Balıkesir 2005 Bu cami saat kulesi yakınında olup 20 yy ilk çeyreğinde yıkılmıştır.[7]

 

            Ali Fakıh Mescidi

 

Bugün Dumlupınar Mahallesi içinde kalan Ali Fakıh Mahallesinde 18. Asırda aynı adla bir mescit bulunuyordu. Nitekim H 1113/M 1701,1702 tarihli bir berattan Ali Fakih mescidine günde 1 akça maaş ile bir kayyım tayin edildiği anlaşılıyor. Ancak mescidin yeri tespit edilememiştir. [8]

 

            Ali Fakıh Mescidi

 

Bugün Dumlupınar Mahallesi içinde kalan Ali Fakih Mahallesinde olup, banisi tespit edilememiştir. Mescitte görev yapan imamın hizmetine karşılık bir bab helvacı dükkânı vakfedilmiştir. Cemaziyelahir 1021/Haziran 1615 de mescidin imamı olan Ömer Halife kendine meşruta olan (kullanmasına, ikametine, oturmasına ayrılan) bu dükkânı günde 4 akçeye Helvacı İbrahim’e kiraya vermiştir. 30 Şaban 1031/Temmuz 1622 de ise dükkân günde 5 akçaya Piyale adlı kişi tarafından kiralanmıştır.[9]

 

            Barutçu Mescidi

 

Altıeylül Mahallesi Anafartalar Caddesi üzerindeydi. Yol genişletme çalışmaları sırasında kaldırıldı. Başka bir yere taşınmadı. Edremit çıkışında, Akçay yönünde yolun solunda bulunan ahşap cami sökülerek yeni yerine taşındı.

Tamamen ahşaptan yapılmış bir mescit idi.

 

            Barutçu-zade Camii

 

Altıeylül ilçesi Altıeylül Mahallesi Anafartalar Caddesi üzerindeydi. Ahşap yapılı küçük bir mescit idi. Minaresi de cami duvarına bitişik ahşap bir çıkıntıdan ibaretti. Büyük depremde o da yıkılmıştı. Ömer Ali Bey, bu mescidin tamirine de katkıda bulunmuştu. 1970 li yıllarda o caddenin genişletilmesiyle o mescit yolun ortasında kaldığından, yıkılıp ortadan kaldırıldı. Yenisi yaptırılmadı. [10]

 

                       

            Mescit Börekçiyan der Balıkesir[11]

 

            Börekçiler (Börekçiyan) Mescidi

 

18. asrın ilk yarısında aynı adla anılan mahallenin mescidi olduğu anlaşılan bu ibadethanenin kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığı belli değildir. Günümüzde Hacıilbey Mahallesi sınırlarında yer alan bu mahalleye ait mescidin yerini tespit etmek de mümkün olmamıştır. Ancak aynı bölge içerisinde olan ve halen ibadete açık olan İncirlioğlu Mescidinin bu mescit olması kuvvetle muhtemeldir.

18.asra ait sicillerde geçen H 1132/M 1719/1720 tarihli beratta bu mescitten söz edilmekte, haksızlığa uğrayan ve görevden alınan İmam Halil Efendi’nin yeniden imam olarak tayin edildiği anlatılmaktadır.[12]        

 

                        Börekçiler Mescidi

 

Bu mescit aynı adı taşıyan mahallede yer almaktaydı. Bugün Hacıilbey Mahallesi içinde yer alan bu mahalle mescidinin yeri tespit edilememiştir. 16. yüzyılda mescitle ilgili kayıt bulunamaması ve mescitle ilgili kayıtlara 17. yüzyılın ilk çeyreğinde rastlanması, bu yüzyılın başında yapılmış olması düşündürmektedir. Belgelerde mescidin yeri ve görevlileri hakkında bilgiler varken banisi hakkında bilgi yoktur.

Bu mescidin vakıfları da vardı. Şevval 1012/Mart 1604te vakfın akarları arasında, Bedesten yakınında 1 dükkân, 1 attar dükkânı, Balıklı Bahçe yakınında 1 tarla, yine aynı mevkide 1 tarla yer almaktaydı. Vakfa ait tarlaların gelirleri mescitte imam olan kişiye verilmekteydi. Bu mescitte Recep 1032/Mayıs 1623te kayyum olan Ali adlı bir kişi bulunmaktaydı. Onun zimmetinde mescit vakfına ait 300 akçalık mum parası vardı. Şevval 1062/Eylül n1632 de mescidin mütevellisi ve aynı zamanda imamı İbrahim Efendi idi.

Mescidin vakıflarına daha sonra değişik kişiler gayrimenkuller eklemişlerdir. Nitekim Börekçiler Mahallesi sakinlerinden Addülkerim adlı kişi aynı mahallede bulunan iki bab fevkani ve tahtani evini içinde bulunan ahırı ve ağaçları ile birlikte Evail Muharrem 1039/ Ağustos 1629da mescit imamının oturması için vakfetmiş ve Müderris Seyfullah Efendi’yi vakfa mütevelli tayin etmiştir. Bundan sonra da bu mescide kim imam olursa olsun onun oturmasını ve evin tamir edilmesi işini de onun yaptırmasını şart koşmuştur.

Mescitte 10 Şaban/5 Mart 1697de imam olan Ahmet Efendi’nin ölmesi üzerine oğlu Halil Halife’nin yerine geçmesi uygun bulunmuştur. Bu kişi sonradan haksız yere imamlık görevinden alınmış, fakat Şevval 1132/Ağustos 1720de tekrar görevine döndürülmüştür. [13]          Günümüzde Dumlupınar Mahallesi Sunak Sokak ile Aloanlar Sokağın kesiştiği yerde bulunan İncirli Cami’inin bulunduğu yerde 18. asırdaki belgeye göre Börekçiler mescidinin aynı bölgede olma ihtimali kuvvetlidir. 

Ne zaman ve kim tarafından yaptırldığı tam olarak bilinmeyen bu mescidin İmam Birgivi’nin baba Kepsut Bektaşlar Köyü’nden Pir Ali Efendi’ye ait olduğu söylenmektedir. İmam Birgivi’nin de burada ders gördüğü de söylenir. 1897 depreminden sonra ulemadan Yerköylü Mehmet Efendi tarafından tamir edilmiş, 1967 de yeni plana göre tamamen yeniden yapılmıştır.[14]

 

            Çırpılı Cami

 

Yeri tespit edilemedi

 

            Deynekçiler Cami

 

Deynekçiler Mahallesinde [15]

 

            Ekinci Mescidi

 

Balıkesir şehrinin çarşısı içindedir. 15. Yüzyılın ikinci yarısında varlığından haberdar olduğumuz mescit günümüze kadar gelebilmiştir. 16. yüzyılda mescidin yakın çevresinde Zağnos Paşa Vakfına ait bazı dükkânlar vardır. [16]

Ekinci Mescidi Yeri tespit edilemedi.[17]

 

            Erdilek Mescidi

 

Meyve ve sebze haki olarak kullanılan –daha sonra yıkılarak yerine yeraltı garajı ve üstüne park yapılan- yerde 18 asrın ilk yarısında İlyas Paşa Hanı bulunuyordu. H 1053/M 1543,1544 tarihli bir belgeye göre Balıkesir’in en büyük ve en güzel hanı olan bu yerde önceden bir mescit yoktu. Ancak H 1142/M1729,1730 tarihli bir beratta bu hanın içine ölen Erdilek’in 17. Yüzyıl sonlarıyla 18. Yüzyıl başlarında yaptırdığı mescitten söz edilerek, iki vakte imam tayin edildiği kayıtlıdır.[18]

 

            Eskikuyumcular Mescidi

 

18.yüzyıl şeriye sicillerine göre Eskikuyumcular Mescidi adı ile anılan bu ibadethane çarşı içinde yer alıyordu. Nitekim H 1119/M 1707,1708 tarihli bir vakfiyede Sahn-ı Hisar Mahallesi sakinlerinden Havva bt Elhac Mehmet Çavuş adlı kadının Unkapanı yakınında bulunan iki dükkânın vakfederek, elde edilen kira gelirinin Eskikuyumcular Çarşısı içinde bulunan mescide haftada iki gün fıkıh dersleri okutması şartıyla Hüseyin Efendiye verilmesi isteği kayıtlıdır. Adı geçen mescidin yerini, yapılış tarihini ve banisi tespit edilememiştir. Ancak tarif edilen bölgede halen ibadete açık olan Yeşili Camiinin bu mescidin yerine yapılmış olduğunu tahmin ediyoruz.[19]     

 

            Eskikuyumcular Mescidi

 

Bu mescit aynı adı taşıyan mahallede çarşı içindeydi. H 1119/M 1707 tarihli bir vakfiyede mescidin bulunduğu yer “Eskikuyumcular Çarşı içinde bulunan Mescid-i Şerif” şeklinde belirtilmesi bu fikri doğrulamaktadır. Bu mescidin banisi hacı Ömer adlı bir kişidir. Mescidin yeri tam olarak tespit edilememekle beraber, günümüzdeki Yeşilli Caminin bulunduğu yerde olduğu söylenmektedir.

Bu mescitte görev yapan müezzinler ücretlerini Süleymanoğlu vakfından almakta idiler. Belirli bir vakfı olmadığı veya gelirleri yetmediği için böyle bir uygulama yapılmıştır. 4 Rebiyülahir 1012/12 Ağustos 1603te mescitte görev yapan müezzin Ahmet halife şehir dışına gittiği için görevini İbrahim adlı birisine devretmiş, fakat bu kişi bu görevi gereği gibi yapamadığı gerekçesiyle vakıf mütevellisi recep Çelebi tarafından bu göreve Hacı Mehmet getirilmiştir. Zilhicce 1061/Kasım 1651de mescitte müezzin olarak günde 1 akça ücret ile Mustafa adlı kişi görev yapmaktaydı.

Mescitte 26 Şevval v1031/3 Eylül 1622de Osman halife imam yapmakta olup, mahalledeki boya dükkânın günde 2 akça olan kirasının 1/2si mescitteki hizmetine karşılık almaktaydı. Bunun dışında mescit imamı 1622de yine aynı mahallede bulunan ve kendisine meşruta olan bir kâğıda 90 yıllığına her yıl 1 akça kira almak üzere 1000 akçaya satmıştır.[20]

 

            Fatma Hatun Medresesi Mescidi

 

Balıkesir şeriye sicillerinde geçen H 1126/M 1714 tarihli bir beratta, Fatma hatun tarafından yaptırılan medrese içinde yer alan bir mescitten söz edilmektedir. Gerek medrese öğrencilerine, gerekse mahalle halkına hizmet verdiğini düşündüğümüz bu mescit medreseye ait vakıflara bağlıydı. Nitekim aynı tarihli bir fermanda Fatma Hatun Medresesi Vakıflarının köy ve mezra olmadığı ve sadece binalardan ibaret olduğu anlaşılmaktadır. H 1305/M1887,1888 tarihli Karesi Vilayeti Salnamesinde, “Medrese-i Fatma Hatun namı diğer Alaybeyi Medresesi” diye geçen medresenin bugünkü Altıeylül İlkokulunun bulunduğu yerde olduğu ifade edilmektedir.[21]   

 

            Fenerci Mescidi

 

Hacı Ali Mahallesindedir.[22]

 

                        Hacı Cafer Cami

 

Osmaniye Mahallesinde olup 1898 de yapılmıştır.[23]

 

            Hacı Cafer Mescidi

 

İzmirliler Mahallesinde olup 1907de yapılmıştır.[24]

 

            Hacı Gaybi Mescidi

 

Bugün Eskikuyumcular Mahallesi içinde kalan Hacı Gaybi Mahallesi, diğer mahalleler gibi bir mescide sahipti. Yerini, banisini ve yapılış tarihini tespit edemediğimiz bu ibadethanenin varlığını H 1111/M 1699,1700 tarihli bir hüccetten çıkarmaktayız. Bir evin satışıyla ilgili olan bu hüccetle evin sınırları çizilirken Hacı Gaybi Mescidine komşu olduğu yazılmaktadır.[25] 

Günümüzde Eskikuyumcular Mahallesinde Hacı Gaybi Sokak vardır.

 

            Hacı Gaybi Mescidi

 

            Bu mescitle ilgili ilk belgelere 17. Asırda rastlanılmıştır. Eskikuyumcular Mahallesinde yer alan bu mescide banisinden dolayı “Alan Beyzade” Mescidi de denilmekteydi. Şevval 1030/Ağustos 1621 de Yusuf adlı bir kişi görev yapmaktaydı.[26]

 

                        Mescid-i Atik (Hacı Gaybi Mahallesi Mescidi)

 

            Eskikuyumcular Mahallesinde Hacı Gaybi Mescidinden başka eldeki belgelere göre, “Hacı Gaybi Mahallesinde bulunan Mescid-i Atik” şeklinde yer almaktadır. Bu aynı mahallede biri eski, diğeri yeni olmak üzere iki mescidin olduğunu gösterir. Eski mescidin banisi İbrahim adlı bir kişidir. Ali Fakıh Mahallesinde oturan Hacı Mustafa adlı bir kişi mescidin mum ihtiyacını karşılamak için 500 akça vakfetmiştir.[27] 

 

            Hacı Hüseyin Mescidi

 

Deynekçiler Mahallesindedir.[28]

 

                        Hacı İshak Mescidi

 

            Hacı İshak Mahallesi’nde bulunan bu mescidin ne zaman yapıldığı ve banisinin kim olduğu bilinmemektedir. Mescitle ilgili belgelere 17. yüzyılda rastlandığına bakılırsa bu mescit bu yüzyılın başında yapılmış olmalıdır. Cemaziyülahır 1024/Haziran 1615te Hacı Mehmet tarafından mescit için bir vakfiye düzenlettirmiş olması mescidin yeni yapılmış olmasının işaretidir. Mescitte imam olarak Şevval 1030/19-29 Ağustos 1621de İbrahim Çelebi adında bir kişi görev yapmaktaydı.[29]

 

            Hacı İshak Cami

 

Hacı İshak Mahallesinde olup 1908de yapılmıştır.[30]

 

            Hacı Kaba Mescidi

 

Mustafa Efendi Mahallesinde olup 1909da yapılmıştır.[31]

 

            Hamza Mescidi

 

Yenice Mahallesinde olup 1407de yapılmıştır.[32]

 

            Hoca Sinan Cami

 

Hoca Sinan D.T. ?-Ö.T. 985 (1559) Ünlü bir âlim olup Balıkesirlidir. İlmi kudreti, zahiri ve batini ilimleri nefsinde birleştirmiş olmasıdır. İltifatlarına nail olduğu talebesi, 2 Beyazıt, “Hocam Sinan Efendi olmasaydı iyi bir itikattan mahrum olurdum” der. Yaşlanınca gözlerine perde inmiş, görmez olmuştu. Bu haliyle bile hocasına iltifat eden padişah hocasına arazi temlik etmişti. Çayırhisar, Üçpınar ve Marmara köyleri.[33]

2. Beyazıt’ın hocası Maarif-zade Sinan Efendinin oğludur. Hoca-zadelikle tanınır. Babası Hoca Sinan Efendiye Sultan Beyazıt, Çayırhisar, Üçpınar ve Marmara köyleri gelirini vermiş. Sinan Efendi de bunları 891 de Balıkesir’de yaptırmış olduğu Orta Cami ve Orta Medresesi denilen adını taşıyan cami ve medreselere vakfetmiştir. [34]

Hoca, Balıkesir’de bir cami (Hoca Sinan Cami) ile bir medrese (Ortamedrese) yaptırdı. Bu cami ile medrese 1992 de park haline getirilen Peynir Pazarı’nın olduğu yerdeydi. Hoca bu cam ve medrese için bir de vakıf kurmuş, vakfın mütevelliliğine de oğlu Ayas Paşayı tayin etmişti. Vakfiyenin tarihi 891 (1486)https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/karesi-ve-balikesir-de-egitim-ogretim-ve-kurumlari-80633.html 2024-10-18 11:20:48 2024-10-18 11:53:50 KARESİ VE BALIKESİR’DE EĞİTİM-ÖĞRETİM VE KURUMLARI

 

           

 

           

HASAN BOZKURT

 

25.06.1955’te Balıkesir ili Sındırgı ilçesi, Karaağaç Mahallesi (Köyü’nde) sekiz çocuklu ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. 1961-1962 ders yılında başladığı ilkokulu 1966-1967 ders yılında bitirdi. Diplomasında sehven “Karaağaç Köyü İlkokulu yerine “Hasan Bozkurt İlkokulu”ndan mezun olmuştur” yazılıdır. 1967-1968 ders yılında ilçenin merkezinde şu anda Kız Meslek Lisesi olarak kullanılan binada başladığı ortaokulu 1969-1970 ders yılında Çavdaroğlu (Taştepe) Mahallesi’ndeki –Yakın zamanda yıkılan- yeni binada bitirdi. Aynı binada 1970–1971 ders yılında başladığı Liseyi de 1972-1973 ders yılında bitirdi. Sındırgı Lisesi’nin ilk mezunlarındandır. 1973-1974 ders yılında başladığı Balıkesir Necati Eğitim Enstitüsü (N.E.E) nün Sosyal Bilgiler Bölümü’nden (Gece Eğitimi) mezun oldu. Diyarbakır Ergani Dicle Öğretmen Lisesi’nde göreve başladı. Kulp Lisesi, Isparta Eğridir Koçular Ortaokulu, Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde devam etti.1977 Şubatında İlk Okul Öğretmeni Fatma (Gürbüz) Bozkurt’la evlendi.1 Ağustos 1977’de askere gitti. Balıkesir İdari ve Lojistik Hizmetler Okulu Eğitim Merkez Komutanlığı Yedek Subay Okulu’ndan Ordudonatım Asteğmen Olarak mezun oldu. 15 Aralık 1977’de başlayan kıta hizmeti askerlik görevini, Malatya’daki 2. Ordu Komutanlığı 967. Mühimmat Komutanlığı’nda Ordudonatım Teğmen olarak 31Ocak 1979’da tamamladı.

Asker dönüşü tekrar 1 Mart l979’da Sındırgı İmam Hatip Lisesi’nde görev yaptı. Balıkesir Pamukçu Hakkı Kabakçı Ortaokulu’ndan sonra Balıkesir Merkez Cumhuriyet Lisesi’nde göreve başladı. En son Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Lisans Tamamlama Programı Tarih Bölümü’nü bitirdi. Bundan sonra Tarih Öğretmeni olarak görev yaptı. 2000–2001 ders yılı sonunda emekli oldu.                          

İki çocuğundan kızı Derya Ülkü Kurt (Bozkurt) Bilgisayar Mühendisidir. Emrah Bozkurt ise Yüksek Endüstri Mühendisi ve İş Güvenliği Uzmanıdır.

 

 

 

 

 

 

Karesi ve Balıkesir’de Eğitim-Öğretim ve Kurumları

 

İçindekiler                

            Sıra No            Adı                                                                                        Sayfa No:  

            ---------             -----                                                                                        -----------

            1)         Önsöz                                                                                                            5

            2)         Giriş                                                                                                               6

            3)         Karesi ve Balıkesir’de Eğitim ve Öğretim Kurumları                                  

            4)         Muallimhaneler                                                                                             

            5)         Özel Okullar                                                                                                 

            6)         Mahalle Mektepleri ve İlk Mektepler                                                          

            7)         Rüştiye (Ortaokul) Mektebi Teşkilatı                                                          

            8)         Sıbyan Mektepleri                                                                                        

            9)         Eğitim ve Öğretim Kurumları İle İlgili Düzenlemeler                                

            10)       Bedesten                                                                                                      

            11)       Çıraklık Mektepleri                                                                                      

            12)       Balıkesir Ortaokulu Müzik Salonu                                                              

            13)       Modern Eğitim Yolunda Okullaşma                                                            

            14)       İlköğretmenokulu –Karesi Darülmuallimini  (Erkek Öğretmen Okulu)                   15)       Karesi            Darülmuallimatı (Kız öğretmen Okulu)                                          

            16)       Necati Eğitim Enstitüsü                                                                               

            17)       Balıkesir’de Medreseler                                                                               

            18)       Tevfikiye Medresesi                                                                                    

            19)       Yıldırım Beyazıt Han Medresesi                                                                 

            20)       Bostan Çavuş Medresesi                                                                              

            21)       Tanzimat Başında Medreseler ve Müderrisleri (Görevlileri)                                    22)            Balıkesir Lisesi (BAÜ Güzel Sanatlar Fakültesi)                                        

            23)       Balıkesir Hasan Çelebi Mektebi                                                                  

            24)       Darül Feyz Mektebi                                                                                     

            25)       Balıkesir Uhuvvet Mektebi                                                                          

            26)       Kütüphaneler                                                                                               

            27)       Tekke ve Zaviyeler                                                                                      

            28)       Meslekler ve Kişiler                                                                                     

            29)       Osmanlı Devrinde Eğitim ve Öğretime Katkıda Bulunanlar                       

            30)       Cumhuriyet Devrinde Eğitim ve Öğretime Katkıda Bulunanlar                 

            31)       Atatürkçü Düşüncede Eğitimin Temelleri                                                    

            32)       Eğitim ve Öğretim Kurumlarımız                                                                

            33)       Balıkesir Milli Eğitim Müdürlüğü                                                               

            34)       Balıkesir Altıeylül İlçe milli Eğitim Müdürlüğü                                         

            35)       İlkokullar                                                                                                      

            36)       Ortaokullar                                                                                                   

            37)       Liseler                                                                                                          

            38)       Eğitim Merkezleri                                                                                        

            39)       Balıkesir Karesi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü                                            

            40)       İlkokullar                                                                                                      

            41)       Ortaokullar                                                                                                   

            42)       Liseler                                                                                                          

            43)       Eğitim Merkezleri                                                                                        

 

            Önsöz

Giriş

 

Müslüman-Türk milleti olarak en önemli eksiklerimizden birisi uzun ve engin bir tarihe sahip olmamıza, İslamiyet’ten önce ve sonra gittiğimiz yerlere medeniyet nurlarını taşımamıza rağmen yaptıklarımızı kayıt altına alamamış olmamızdır.

Tarih sahnesine çıktığımızdan beri hiç hürriyetsiz ve devletsiz kalmamışız. Türk tarihi ve kültürü ile ilgili bilgileri genellikle komşularımız Çinliler, Ruslar, Araplar vb öğrenmişiz. Bu konuda kendimize ait yazılı bilgi ve belgeler 7. yüzyılda Göktürkler zamanında ortaya konan ve bugün Moğolistan sınırlarında bulunan Göktür Abideleridir.

Selçuklular devrine ait bilgiler genelde Farsça eserlerden öğrenilirken, Karamanoğlu Mehmet Bey, Mayıs 1277 de:

“Bundan böyle, divanda, dergâhta, bergâhta, sokakta Türkçeden başka dil kullanılmayacaktır” demesine rağmen Osmanlın ilk devirlerine ait bilgiler de maalesef yazıya dökülmemiş ve yazı dili olarak Türkçe, Farsça ve Arapçadan meydana gelen “Osmanlıca” ile yazılmıştır. Atatürk:

“Türk çocuğu atalarını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendin de kuvvet bulacaktır” der.

KURAN’DA:

ALİ İMRAN 110 “Siz iyiliği emreden, kötülükten alıkoyan Allah’a inananlar olduğunuz sürece insanlık için yaratılmış en hayırlı bir toplum olursunuz.”

MAİDE 54 “Ey iman edenler sizden kim dininden dönerse, bilsin ki Allah onların yerine, Kendinsin sevdiği ve Kendisini seven, müminlere karşı son derece alçak gönüllü, inkârcılara karşı son derece gururlu, Allah yolunda cihat eden ve hiçbir kınayıcının kınamasından korkmayan bir toplum getirecektir. Bu Allah’ın dileyene verdiği bir lütuftur.” Bu konuda uzman olanlara göre bu millet Türk milletidir.  

Hz. Muhammet: “Siz bir olumsuzluk gördüğünüz zaman onu önce elinizle, sonra dilinizle düzeltin buna gücünüz yetmezse kalbinizle buğzedin. Bu imanın en zayıf halkasıdır” der.

“Bir zamanlar biz de, millet hem de nasıl bir milletmişiz:

Gelmişiz dünyaya milliyet nedir öğretmişiz.”

                                                                       Mehmet Akif Ersoy

 

Hz. Muhammet’e ilk inen ayet ALAK 1 “Seni yaratan rabbinin adıyla OKU” dur. Okuyor muyuz? Okuduğumuzu anlayıp, uygulayabiliyor muyuz? Öğrenmenin en önemli dayanağı okumaktır. Öğrenmek yeterli midir? Kesinlikle hayır. Öğrendiklerimiz bizde değişiklik ve gelişme göstermiyor ise biz iyi öğrenmemişiz, iyi eğitilmemişizdir, yani terbiyesizizdir demektir.

 

Bunun için insanın aklını kullanması gerekir.

BAKARA 44, HUD 51, KASAS 60 ENBİYA 67 “Siz hiç aklınızı kullanmıyorsunuz?” YUNUS “O, aklını kullanmayanları pislik içinde bırakır” KAMER Kuran’ı öğüt almak için kolaylaştırdık. Düşünüp öğüt alan yok mu? BAKARA 242 Akıl edesiniz diye Allah size ayetlerini böyle açıklamaktadır” der. 

Atatürk:

“ Eğitimdir ki bir milleti şanlı, hür ve bağımsız bir toplum halinde yaşatır veya esaret ve sefalete sürükler” der.

Körü körüne öğrenmek hiçbir işe yaramaz. Bilgiler mutlaka kaynaklarından öğrenilmelidir. Atatürk:

Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Başka bir sözünde de “Eğer bir gün sözlerin bilimle ters düşerse bilimi seçin”” der.

Cumhuriyet sizden fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller ister” der.

           

“Dinsiz ilim kör, ilimsiz din topaldır.”

 

BAKARA 78 “Onlardan, okur-yazar olmayan öyle kimseler vardır ki bir takım kuruntuları dışında kitaptan hiçbir şey bilmezler. Sadece bildiklerini zannederler” der. Okumak, öğrenmek için çalışmak gerekir. Bunun için çalışmaya, öğretmene ve okula ihtiyaç vardır.

Cahil sadece okuma yazma bilmeyenlere denmez. Cahil gerçekleri bilmeyenlere, bildiği halde inkâr edenlere ve uymayanlara da denir. Hz. Muhammet’e en çok muhalefet edene, “Ebu cehil” cahillerin babası denir. Onun gerçek adı Amr bin Hişam’dır. İkrime bin Ebu Cehil adındaki oğlu Müslüman olmuştur. Kuran’da:

ARAF 199 “Cahillerden yüz çevir” der. Gerçeği kabul etmeyip örtenlere de kâfir denir.

MÜMİN 4 “Allah’ın ayetleri hakkında kâfirlerden başkası tartışmaz” der.

 

“İlim, ilim bilmektir,                                                

İlim kendini bilmektir.

Sen kendini bilmezsin

Bu nice okumaktır.”                                                                         

                 Yunus Emre

 

NECM 39 “İnsan için çalıştığından başkası yoktur. MÜDDESİR 38 “Herkes yaptığına rehindir” HAŞR 19 “Herkes yarın için ne yaptığına baksın. MÜZEMMİL 20 “Kendini için ne yaptıysanız, Allah katında onu bulursunuz” der.

“Okumadan hoca, çalışmadan hacı olunmaz.”

Atatürk: “Yalnız tek bir şeye ihtiyacımız var, çalışkan olmaktır” der.

Hz. Ali: “Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum “ der.

Ali Rıza Binboğa’nın seslendirdiği bir şarkıda”

 

            “Bir harf için kırk yıl köle olunuyorsa,

            Yirmi dokuz kere kırk yıl kölesiyim öğretmenin” der.

 

Emekli bir öğretmen olarak kimsenin kimseye köle olmasını asla istemem. Ancak kişilerin birbirini sevmesi, sayması ve hoş görülü olması herkesin kabul edeceği bir kuraldır.

            “Elif okuduk ötürü,

            Pazar eyledik götürü,

            Yaratılmışı hoş gör,

            Yaratandan ötürü”

                                                                                                                                                                                  Yunus Emre

           

Her seviyedeki eğitim ve öğretim kurumlarımızda insani ve İslami değerler okutulmalı ve öğretilmelidir.        

Atatürk:

“Yetişecek çocuklarımıza ve gençlerimize görecekleri eğitimin sınırı ne olursa olsun ilk önce her şeyden önce, Türkiye’nin istiklaline, temeli benliğine, milli geleneklerine düşman unsurlarla mücadele etmek gereği öğretilmelidir.”

“Türk milletinin geleceği bugünkü çocuklarının doğru görüşü ve yorulmak bilmeyen çalışma azmi ile büyük ve parlak olacaktır” der.

 

Yahya Kemal Beyatlı da:

 

            “Ne harabiyim, ne de harabatiyim

            Kökü mazide olan atiyim” der.

           

Bu yüzden çocuklarımıza ve gençlerimize ilmin, aklın, mantığın ışığında eğitim ve öğretim vermeliyiz ki ülkemiz bir daha o hain FETÖ/PDY 15 Temmuz darbe girişimi gibi olaylarla karşılaşmasın. Bu olayda 251 şehit, 2196 gazi verdik. Devletimiz ve milletimiz maddi ve manevi acılar çekti. Ocaklar söndü, aileler parçalandı.    

 

Atatürk:

 

“Eğitim ve öğretim çocuğu sevmekle başlar” der.

 

İslam inancında namaz dinin direğidir. Namazda Allah’a en yakın olunan zaman secdede bulunulan zamandır. Hz. Muhammet çok sevdiği torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin tam secdeye giderken onun önüne geçerler, secdede iken sırtına çıkarlardı. O bu zaman da bile onları incitmezdi. Dedelerinden bu hoşgörüyü gören iki kardeş, yanlış abdest aldığını gördükleri kişiye:

“Amca biz abdesti doğru alıyor muyuz, bir kontrol ediverir misiniz?” diyerek hem onu incitmemişler, teşhir etmemişler, hem de yanlışını hatırlatmışlardır. Eğitim ve öğretim aynı zamanda sabır işidir.

Benim ilkokul diplomam da sehven “Karaağaç Köyü İlkokulundan mezun olmuştur” yazılması gerekirken, “Hasan Bozkurt İlkokulundan mezun olmuştur” yazılmıştır. Bendeniz bir okul yaptırarak adımı verecek kadar para kazanamadım. Öğretmen olarak eğitim ve öğretime elimden geldiği kadar katkıda bulunmaya çalıştım. Emekli olunca da Balıkesir, Sındırgı ve doğduğum köyün kültür ve tarihine katkı yapacak çalışmalar yaptım. Amacım:

 

“Gönül yap, yıkmaya cehd etme abad olmak istersen,

  Sahib-i eser ol, hayırla yad edilmek istersen” den yola çıkarak;

 

“Eşek ölür kalır semeri,

İnsan ölür kalır eseri.” ne

 

Uygun olarak Balıkesir’deki eğitim ve öğretim tarihine ışık tutmak, Altıeylül-Karesi ilçe merkezlerinde bulunan okullarla ilgili bilgileri kayıt altına alıp kamuoyunun bilgisine sunmaktır.

Ortaokula dersler başladıktan sonra bakanlık tarafından kayıtların uzatılması sonucu başladım. 1. dönemimin sonunda 100lük not sistemine göre karnemde zayıflar vardı. 2. dönemde 10’luk not sistemine geçilince bir zayıfım kaldı. Çalışarak onu da kurtardım ve sınıfımı geçtim. O gün bu gün öğrenci ve öğretmen olarak birçok defalar eğitim ve öğretim sisteminin değiştirildiğine şahit oldum. Bu durum günümüzde de devam etmektedir. Öyle ki bırakın iktidar değişikliklerini bakan değişikliklerinde bile sistemde değişiklikler yapılmakta. Hâlbuki eğitim ve öğretim sitemimiz çocuklar ve gençler temel alınarak, öğretmen, öğrenci, veli, idareci, sosyal, kültürel, ekonomik, bilim ve sanattaki gelişmeler dikkate alınarak temel kurallar belirlenmelidir. Bu kurallar bilim ve teknikteki ilerlemeler dikkate alınarak değiştirilmeli ve geliştirilmelidir. 

Ortaokuldan liselere geçişte yapılan imtihanlarda    LGS, TEOG, SBS, OKS vb. sitemleri uygulandı.

Liselerden üniversite ve yüksekokullara geçişte ise ÖSS, ÖYS, TYT, AYT, YGS, LYS vb sistemleri uygulandı.

Okullar, düz lise, melek lisesi, Anadolu lisesi, çok programlı lise, fen lisesi vb diye ayrılılar. 

Bir konuşmacı söz oraya gelince:

“Büyükler kızınca sana olan hakkımı helal etmiyorum.”  Özellikle anneler de: “Sana verdiğim sütü helal etmiyorum” derler. Orada dur bakalım, kimin sütünü kime helal etmiyorsunuz. O çocuk olmasaydı, senin sütün olacak mıydı? Çocuk sana annelik duygusunu tattırdı, sen de ona teşekkür et bakalım!” dedi. Haksız mı?

Ortaokul bitti liseye başladım, ne ev var, ne de Ortaokulda olduğu gibi pansiyon. Köyden ilçeye yayan gelip giderek okula devam ettim. Geç de olsa pansiyona yerleştim. O da ne! Karnede zayıflar var. Bu karne bu haliyle okula gelirse okul hayatı biter. Karne eve zayıfsız geldi. Okul idaresine zayıflı haliyle döndü. Bu durumu fark eden okulun en sert idarecisi beni dinledi. Gerçeği doğru dürüst şekilde anlattığım için hiçbir şekilde cezalandırmadı. Daha sonra bu öğretmenimizle beraber aynı okulda meslektaş olarak görev yaptım. Anne babalar ve öğretmenler ve idareciler çocuklarla ve gençlerle en güzel şekilde ilgilenmeliler.  

Esnaf, sanatkâr ve tüccarların dükkânlarının bir köşesinde: “Müşteri velinimettir” yazan bir tablo asılıdır. Müşteri olmazsa bu meslek sahipleri ne iş yaparlar. Elbette öğrenciler müşteri değildir ve olamazlar. Ancak onlar olmazsa eğitim ve öğretim kiminle, niçin yapılır? Anlatılır ya eski bir Milli Eğitim Bakanı, “Okullar olmazsa bakanlık ne güzel yapılır” demiş. Bu yanlış bir görüş. Eğitim ve öğretimde öğrenci temel unsurdur. Onlar esas alınıp eğitim ve öğretim aileden başlayarak, çocuk ve gençlerin yetenekleri dikkate alınarak eğitim ve öğretim düzenlenmeli ve uygulanmalıdır.

 

Atatürk çocuk ve gençlere verdiği önemi:

 

“Bütün ümidim gençlerdedir.” “Cumhuriyeti biz kurduk onu yükseltecek ve yaşatacak sizsiniz” diyerek ortaya koymuştur. Bunu sözde bırakmamış dünyada ilk defa olmak üzere, TBMM açıldığı günü “23 Nisan Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak çocuklara; Milli Mücadeleyi başlatmak için çıktığı yolculuğun başlangıç gününü de 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik bayramı olarak gençlere hediye etmiştir.

Çocuklarımızı ve gençlerimizin yeteneklerini geliştirmek için edebiyat, sanat, bilim ve fen konularında, kompozisyon, resim, müzik, fizik, kimya, uzay çalışmaları vb konularda belde, ilçe, il bölge ve ülke çapında yapılan yarışmalar sonunda dereceye girenler bu bayram günlerinde ödüllendirilmelidir. Bu yarışmalara halkın ve velilerin katılmaları ve katkıları sağlanmalıdır.

İlimiz Balıkesir Altıeylül ilçesi Pamukçu mahallesindeki folklor ekibi 1977’de İspanya’da yapılan Eurofolk Festivalinde yapılan yarışmalarda dünya birincisi olmuştur. Bu mahalleye ait olan folklar ekipleri genellikle çeşitli törenlerde gösteri için değerlendirilmektedir. Bunun gibi mahalli değerler ele alınmalı il, bölge, ülke ve dünya çapında değerlendirilmelidir.

İlçem Sındırgı’daki Yağcıbedir Halıları, Kırkpınar başpehlivanları Şerif Ünal ve Mehmet Ali Yağcı, kaplıcalarımız; diğer ilçelerimizdeki ve ilimizdeki değerlerimiz Kurtdereli Mehmet (Baykurt) pehlivanımız gençlere örnek olarak gösterilmeli onlar adına yarışmalar düzenlenmelidir.     

Öğretmen olarak bizim en büyük gurur kaynağımız öğrencilerimizi hayata atıldıklarında başarılarını görmektir. Onlarla karşılaştığımızda hatıraları tazelemektir. Bir öğrencim:

“Öğretmenim siz dersimize girdiğinizde yırtıcı, girişken, (agresiftiniz) bu hale devam ediyor mu? dedi.

-“Hayırdır” dedim,

-“Öğretmenim arkadaşlarımız, konuları anlatırken kitapta yazılı olanları aynen tekrar edince siz, tabi ki bu ders kitabımız, ancak bunu papağan gibi tekrar etmenize gerek yok bunu esas alarak siz bu konuda ne düşünüyorsunuz, onlar böyle yapmış siz olsanız ne yapardınız” vb deyip kitabı masanın üzerine attınız” dedi. Ben de:

            -“Bizler öğretmen olarak size balık yemeyi değil, balık tutmayı öğretirsek hayatta başarılı olursunuz. Onun için bu şekilde hareket ediyordum” dedim. O da:

            -“Öğretmenim derslerden ve konulardan çok bu gibi söz ve davranışlar akılda daha çok kalıyor, teşekkür ederim” dedi. Öğretmenlik hayatımızı iyisi ve kötüsüyle geldi geçti. Önemli olan kubbede bir hoş seda bırakabildiysek o bize yeter.

 

            “Kim öğretti alfabeyi,

            Öğretmen öğretti,

            ABC…

Her seviyedeki okullarımıza başta Atatürk olmak üzere ülkemize ve ilimize damga vurmuş kişilerin, okulları yaptıranların, ilimiz ve ilçelerimizin, tarihimize altın harflerle yazılmış olayların adları verilmiştir.

Yaptığım çalışma kusursuzdur, eksiksizdir diyemem. Eldeki imkânlar çerçevesinde tarihe bir not düşebilirsem bu beni mutlu edecektir. Bu çalışmayı yaparken evde bana bu zamanı ve imkânı sağlayan sevgili eşim emekli öğretmen Fatma Bozkurt’a teşekkür ederim. Ben de emeği olan anne-babama, büyüklerime, ilkokuldan itibaren derslerime giren ve uyarılarda bulunan bütün öğretmenlerimden hayatta olanlara sağlıklı uzun ömürler, ölenlere de Allah’tan rahmetler dilerim. Ayrıca bu çalışmamda bana resmi izni veren Balıkesir Valiliği ve Milli Eğitim Müdürlüğüne, okullarda görev yapan ve bana yardımcı olan ilgili arkadaşlarıma, fotoğrafların bilgisayar ortamına ve metne aktarılmasını sağlayan On Sigorta sahibi Taner Işık ve çalışanları sayfa düzenini sağlayan gelinim Tuğba Bozkurt ve oğlum Emrah bozkurt ile dostum ve komşum Ahmet Sezai Hüseyin’e de teşekkür ederim.   

 

Karesi ve Balıkesir’de Eğitim Öğretim Kurumları

 

Balıkesir’de İlk Eğitim Hareketleri

 

İslamiyet’in kabul edilmesiyle birlikte Türk devletlerinde camiler, aynı zamanda halkın yaygın eğitim ihtiyacını karşıladığı kurumlar haline gelmiştir. İbni Batuta 14. yy ortalarına doğru Karesioğulları zamanında gezdiği Balıkesir’in zengin ve renkli çarşı pazarıyla, kalabalık nüfusuyla canlı bir kent olduğunu; fakat kent merkezinde cami olmadığını, halkın kenarları duvarla çevrili üstü açık bir yerde, ağaçların gölgesinde nazmını kıldığını bildirmektedir. Daha sonra bulunan kitabesinde sözü edilen yerin şimdiki Balıkesir Lisesinin bulunduğu yerde yer alan namazgâh olduğu anlaşılmıştır. Burada bulunan kitabenin üzerinde H 837/M 1424 tarihi bulunsa da bu tarihin Namazgâhın yapıldığı tarih değil, tamir tarihi olduğu düşünülmektedir.[1]    

 

            Muallimhaneler

 

Eğitimin ilk basamağı sıbyan mekteplerinde başlardı. Bunlara halk arasında “Sıbyan Mektebi” bunun dışında “Mahalle mektebi” adı da verilmekteydi. Okuma, yazma dört işlem  ve dini bilgilerin verildiği okular 5-6 yaşlarındaki çocuklara eğitim veren bu kurumların Osmanlı eğitim sitemi içerisindeki Muallimhane, D’ar-ül Talim” Mektephane” “Dar-ül İlm” di. Çoğunlukla camilere bitişik yapılırlardı. Fakat bağımsız sıbyan mektepleri de vardı. 17 yy daki belgelere göre 14 muallimhanenin adı geçmektedir.

Balıkesir’de bazı belgelerde medrese adı geçmesine rağmen, sadece hocanın oturduğu bir evden ibaret olarak kurulan muallim haneler de vardır. Kurulduğu sıralarda muallimhane tabiri kullanılırken, her ne sebeple bunlar için daha sonraki dönemlere ait bazı belgelerde medrese tabiri kullanılmıştır.[2]

Osmanlı devletinin klasik eğitim anlayışında çocuklara okuma-yazma ve dört işlemin öğretilmesi, dini bilgilerin verildiği temel eğitim kuruluşlarının Dârü’t- Talim, Mektephane, Darü’l İlim denilmekteydi. Halk arasında bunlar, “Mahalle Mektebi, Sıbyan Mektebi” olarak bilinirdi. Bu okullar he mahallede ve hemen her köyde olup, genellikle camilere bitişik yerler idi. Osmanlı Devletinin eğitim sisteminde bu mektepler önemli yer tutmaktaydı. İslam’ın ilk devirlerinde açılan Küttablara” benzeyen ve okuma çağına gelmiş 5-6 yaşlarındaki çocukların devam ettikleri eğitim-öğretim merkezleriydi. Öğretmenlerine “Muallim” yardımcılarına “kalfa” denilmekteydi. Bunların alacakları ücretleri okulların vakfiyeleri belirlerdi.

Medreseler ise ilk mekteplerden sonra eğitimin ikinci basamağı yani Yüksek Öğretimi teşkil ediyordu. Burada –okuyan molla-  mezun olanlar bitirdikleri medresenin seviyesine göre imam, hatip, vaiz, müderris, müftü ve kadı olurlardı. Osmanlı Devletinin egemenliği altında bulunan her kaza, nahiye hatta köyde bu eğitim kurumlarının bulunduğu bilinmektedir.        

Balıkesir şehrinde 17. Yüzyılın ilk yarısında 14 mektep tesbit edilmiştir. Fakat genellikle mahallelerdeki cami ve mescitlere bitişik yapılan mekteplerin yanı sıra bağımsız mektep binası olmayan mahallelerde cami ve mescitlerin içinde çocuklara bu eğitim verilmekteydi. Hemen her mahallede bir mektebin olduğu düşünülürse, Balıkesir şehrindeki bu mektep sayısının bilinenin çok daha üzerinde olduğunu düşünmek yerinde olacaktır. Nitekim bu yüzyılda gerek mektep binalarında gerekse cami ya da mescitlerde bu eğitim verilmekteydi. [3]

Zağnos Paşa külliyesinin ihtiyaçlarını karşılamak için şehrin en hareketli bölgesinde Zağnos Paşa bezzazistan yaptırmıştır.[4] 

Zağnos Paşa’nın külliyesinin eklerinden olan muallimhane 1897’de hasar görmüş, yeniden yapılmasına gerek görülmeyerek, camiye eklenmiştir.

Balıkesir’de (1000-Hicri) tarihlerinden itibaren Sıbyan ve o zamanki tabirle Yetim, “Eytam” okutmaya mahsus ve muallimhane adı verilen, hemen birçok mahallede açılmış, bir hocanın idaresinde çeşitli, okutma, terbiye evlerine rastlanmaktadır. Bu gerçeği hissederek anlama, kültür (irfan) ocaklarında yetişen çocuklar devirlerinin bilhassa dini eğitimlerle, karışık tahsilleri görülmektedir. Buralardaki eğitim ve öğretimden sonra medreselere gitmektedirler.

Ecdadımız temiz yüreklerinde zamanlarının cehalet zulmetlerini boğmak için yaktıkları bu bilgi ışıklarının kalıcı olmasını da düşünmüşler ve açtıkları bu muallimhaneler için ev, dükkân vs vakfetmişlerdir. Bunlar,

 

1) Mahmut Ağa Muallimhanesi         H 1001            Mahmut Ağa

2) Rıhleti Efendi “                  H 1030            Rıhleti Efendi (Rıhleti Kuyusu Karatepe)

3) İbrahim Çelebi “                            H 1031            İbrahim Çelebi Karaoğlan Mh

4) Karakadı                 “                     H 1052            Karakadı         Hacı Gaybi Mh           5) Hacı Mehmet Bostan “                                  Eski belediye başkanlarından Naci Kodanaz’ın Balıkesir Bostan Çavuş Dar-ül Hadis adlı kurumun ilk banisi, dergâhı Ali Çavuşlardan Hacı Mehmet Bostan

6) Yahya Efendi “                              H 1079            Balıkesirli Yahya Efendi

7) Mehmet Efendi      “                      H 1102            Mehmet Efendi Selahattin Mh Bu medreseye Hacı Gaybi Md deki bazı evler vakfedilmiştir.

8) Hasan Çelebi                                 H 1121            Hasan Çelebi   Martlı Mh Bu kişi şimdiki Anafartalar Cd de Balıkesir’in eski büyüklerinden Halit Beyin konağının yani bugün, hala (elyevm) belediyenin işgal ettiği binanın karşısındaki (Ahmet Çeşmesi) ile yeşilli Cami ve çeşmesini yaptıran Aziz Mahmut Hüdai’nin hulefasından Balıkesirli Dizdar-zade Şeyh Ahmet Efendi’nin biraderi Hasan Çelebi’dir. Hasan Çelebi’nin Martlı Mahallesindeki Tavanlı Çeşmeyi yaptırdığı duyulmuştur. (şayidir.)

9) Hamam-zade Hatun  “                   H 1160           

10) Elhac Mehmet      “                      H 1171            Oruç Gazi Mh Elhac Mehmet

11) Akça Mescit Kuzeyi        “          H 1204           

12) Rasih-zade Elhac İlyas  “            H 1214            Sahanhisar Mh

Bunlardan başka daha birçok ufak tefek muallimhaneler açılmış ve bir hayli zaman devam ederek 1286’ya kadar gelmiştir.

Yukarıda adı geçen Hacı Mehmet Muallimhanesinin 35 yıl öncesine kadar Hacı Mehmet adı ile yine Hasan Çelebi Muallimhanesinin de yine 35 yıl öncesine kadar Hasan Çelebi adı ile birer ilkokul halinde tabii bina durumları değişmiş halde yaşadıklarını biliyoruz. Halen Hasan Çelebi İlkokulu yerinde Akşam Kız Sanat Okulu faaliyettedir.

Vafir-zade ve Hanım-zade muallimhanelerinin de yakın zamanlara kadar birer ilkokul olarak açık olduklarını ve daha sonra kapatıldıkları bilinmektedir.

 

            Muallimhaneler

 

Hacı Ömer Muallimhanesi                             Kasaplar Mh

Eski Kuyumcular Muallimhanesi                  Eski Kuyumcular Çarşısı

Mahmut Çelebi Muallimhanesi                     Belli değil

İbrahim Efendi Muallimhanesi                      Karaoğlan Mh

Rıhleti Efendi Muallimhanesi                        Sahn-ı Hisar (Hisariçi) Mh

Hacı Bali Mallimhanesi                                 Belli değil

Kara Kadı Ömer Muallimhanesi                    Hacı Gaybi Mh

Akça Mescidi Muallimhanesi                        Akça mescidi

Çakaloğlu Muallimhanesi                              Mustafa Fakih Mh

Bostançavuş Muallimhanesi                          Selahhaddin Mh

Fatma Sultan Muallimhanesi                         1595de medrese haline gelmiştir.

Hacı Mahmut Ağa Muallimhanesi                 Bugünkü Hasan Baba Çarşısı

 

18 yy da,

Rıhleti Efendi,

Akça Mescidi,

Eski Kuyumcular, https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/18-10-2024/29868235753006523213.jpg Yazarlar 64183 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/balikesir-de-dedeler-yatirlar-ve-mezarliklar-64183.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/balikesir-de-dedeler-yatirlar-ve-mezarliklar-64183.html 2024-04-26 15:28:13 2024-04-26 15:28:13 BALIKESİR’DE DEDELER, YATIRLAR VE MEZARLIKLAR

    İçindekiler

    Konu                                    Sayfa

    Önsöz                                        
    Giriş
    Balıkesir Merkez Karesi ve Altıeylül ilçelerindeki tescilli dede ve yatırlar 
    Arap Dedesi
    Arap Kılcı Dedesi
    Balım Sultan Türbesi
    Ayşebacı Hikâyesi
    Bardakkıran Dedesi
    Çırpılı Dede
    Fatma Sultan Türbesi
    Fatma Yavaşça Mezarı (Türbesi)
    Hacı Ali Cami Mezarı
    Hacı İbrahim Efendi Türbesi
    Hasan Baba (Eskici) Türbesi
    Horasan Dede Türbesi
            Horoz Dede
    İshak Baba Türbesi
    Karamani Mehmet Efendi Mezarı
    Karesi Bey Türbesi
     Karaoğlan Mezarı
    Kız Dede, Kadın Dede, Çakıcı Dede
    Kilci Oğlu Türbesi
    Kuddusi Ahmet Efendi
    Paşa Sultan (Töm Dede)
    Pir Ali Mezarı
    Salih Dede (Salihli Türbe)
    Sallak Türbe
    Sinan Dede (Gelin Dede, Kız Dedesi, Telli Baba, Mum Dedesi)
    Soğanlı Dede (İlyas Dede)
    Şehitler Anıtı
            Şehit Erkekoğlu Ahmet Mezarı
    Şeyh Lütfullah Efendi Haziresi
    Veli Şemsüddin (Ayaklı Dede)
    Üçpınarlıoğlu Hayrettin Türbesi
    Zağnos Paşa Türbesi
    Mezarlıklar
    Ali Şuuri Efendi Mezarı                                     Ağabeyzade Süleyman Efendi Mezarlığı
    Asri Mezarlık
    Balım Sultan Mezarlığı
    Başçeşme Mezarlığı
    Çınarlıdere Mezarlığı
    Garipler Mezarlığı
    Hasan Baba Mezarlığı
    İlyaslar Mezarlığı
    Kayabey Mezarlığı (Üçpınarlıoğlu Hayrettin Türbesi Haziresi Deli Mustafa Mezarlığı
    Paşa Sultan (Töm Dede) Mezarlığı)                                 Salih Dede (Salihli) Mezarlığı
    Sütlüce Mezarlığı
    Söğütlüpınar Mezarlığı
    Şeyh Lütfullah Cami Haziresi
    Zağnos Paşa ile Mezarlığı (Zağnos Paşa Cami Haziresi)
    Hıristiyan Rum Mezarlığı
    Ermeni Mezarlığı

    Kaynaklar:

 
        Önsöz

    Genel olarak nerede bir yatır varsa onun etrafında mutlaka bir mezar bulunmaktadır.
Bu çalışma sırasında faydalandığım kitap, dergi ve türbe ve yatırların kitabelerinde yazılı olanları aynen yazdım. Diğer yandan ilgili kişilerin anlattıklarını da aynı şekilde hiçbir değişiklik ve yorum yapmadan aynen yazdım. Amacım bu konularla ilgili bilgileri doğru ve yorumsuz bir şekilde paylaşmaktır. İlgili kişilerin şahısları, özel hayatları ile mal ve mülkleri ile hiçbir değerlendirmede de bulunmadım. Buna hakkım ve yetkim olmadığını da düşündüm.
    İnsanlar dede ve yatırlara niçin giderler ve buralarda neler yaparlar? Aşağıda görüleceği gibi insanımız içinden çıkmadığı, altından kalkamadığı işlerin yoluna girmesi, hastalıklarının iyileşmesi, başına gelen felaket ve belaları halli, hayattan beklentilerinin yerine gelmesi, çaresizliklerine çözüm bulmak için vb.
     Ancak ilginç olan genelde bu konularla ilgili genelde hiçbir şey yapmayanlar, bunları dede ve yatırlara havale etmektedirler..
    Her ne kadar bazı türbe ve yatırların duvarlarında mesela Ballıca Sultan, Üçpınarlıoğlu ve Kız Dedesi Türbesinde şu uyarılar yer almakta ise de:

    Ziyaretçilerin Dikkatine
      İslam Dinine Göre Türbe ve Yatırlarda:

    1) Adak adanmaz
    2) Kurban kesilmez
    3) Mum yakılmaz
    4) Bez, çaput bağlanmaz, 
    5) Taş, para yapıştırılmaz
    6) Eğilerek ve sürünerek girilmez
    7) Para atılmaz
    8) Yenilecek –içilecek- şeyler bırakılmaz
    9) El, yüz sürülmez
    10) Türbe ve yatırlardan medet ve şifa umulmaz
    11) Türbe ve yatırların etrafında dönülmez
    12) Türbe ve yatırların içinde yatılmaz                                                                             Yazmakta ise de insanımız öteden beri bilerek veya bilmeyerek yapılan bu iş ve davranışlardan vazgeçmiş değildir. Medyadan gördüğümüz kadarı ile kişiler türbelerin etrafında oynadılar ve:                                                                                         “Al sana göbek,
    Ver bana bebek” diyenler oldu!                                                                                  Hele 15 Temmuz 2016 “FETÖ DARBE GİRİŞİMİNİN önderi ve elebaşı ile müritleri arasındaki ilişkiler ve davranışlar –ellerini yüzlerini sildiği peçeteler, havlular, kullandığı tespih sarık vb- verilen değer ve uygulamalar. İnsanın gönlünü, midesini bulandırmıştır. 
    Medyadan ve devlet yetkililerinin beyanlarından öğrendiğimiz kadarı ile bu olayda 250 şehidimiz, 2196 gazimiz var. Canlar nasıl geri gelecek? Para ile pulla değeri ölçülebilir mi?
    Bu olayda görevden alınan sadece pilotların devlete maliyetinin İstanbul boğazı üzerindeki üç köprümüzün -15 Temmuz Şehitler, Fatih Sultan Mehmet ve Yavuz Sultan Selim, Osmangazi - ve Avrasya tünelini yapacak kadar olduğu hesaplanmaktadır. 
    Bu hain girişim bütün yönleriyle incelense, bir araştırma yapılsa karşımıza hangi sonuçlar çıkar? Allah bu milleti iç ve dış düşmanların şerlerinden korusun.
    Bu devletin Kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk:                                                                     “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir” “T.C. Şeyhler, dervişler ve müritler ülkesi olamaz” diyor.
    Yine 10. Cumhurbaşkanımız Süleyman Demirel de:                                                                     “Şıh, Şeyh uçmaz müritleri uçurur” diyordu. 
                                                    Aile ortamından başlayarak insanımız çağın şartlarına göre çok iyi yetiştirilmelidir. Bu millet, maddi ve manevi değer yargıları ile doğru düzgün tanıştırılmalı, insanımız dini, milli ve ilmi konularda şuurlandırılmalıdır. Bu konuda en çok görev Milli Eğitim Bakanlığı’mızla dolayısı ile öğretmenlerimizle, Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Müftü, Vaiz, İmam ve müezzinlere çok ve dikkatli görevler düşmektedir.

    Nitekim Atatürk:                                                                                 “Öğretmenler yeni nesil sizin eseriniz olacaktır” demiştir.      

    İbret olmaz bize, her gün okuruz ezber de!
    Yoksa bir maksat aranmaz mı bu ayetlerde.

        Lafzı muhkem yalnız anlaşılan, Kuran’ın 
        Çünkü kaydında değil hiçbirimiz mananın 

    Ya açar Nazm-ı celilin, bakarız yaprağına;
    Yahut üfle geçeriz bir ölünün toprağına.
  
        “İnmemiştir hele Kuran, bunu hakkıyla bilin. 
        Ne mezarlıkta okunmak, ne de fal bakmak için.”

     Çalış dedikçe şeriat çalışmadın durdun,
    Onun hesabına bir de hurafe uydurdun,

        Sonunda bir de tevekkül soktun araya,
        Zavallı dini çevirdin maskaraya.”
    
    Bırak çalışmayı, emret oturduğun yerden,
    Yorulma öyle ya, Mevla ecir-i hâsın iken (,,, hizmetçi iken)
    
        Yazıp sabahleyin evden çıkarken işlerini
        Birer, birer oku tekmil edince defterini;

Bütün o işleri Rabbin görür, vazifesidir…
Yükün hafifledi… Şimdi sen doğru kahveye gir!
        
        Yer çalışsın, gök çalışsın sen sıkılmazsan otur!
        Bunların hakkında bilmem bir bahanen var mı? Dur’

    “Kader” senin dediğin yolda şer’a bühtandır;
    Tevekkülün, hele, hüsran içinde hüsrandır.

        O iman kuvvet ihzarıyla emretmişti… Lakin biz.
        “Tevekkül” deyip yattık da kaldık böyle en aciz!

Mehmet Akif Ersoy  
                    
    Günümüz insanı da maalesef işlerini özellikle cemaat ve tarikat başkanları ve yetkililerine bırakmış! Onların ipine, eteğine yapışarak hem dünyalıklarını hem de ahretliklerini kazanacaklarını beklemektedirler.                        Yatırlar, dedeler ve mezarlar genelde yüksek yerler de ve ağaçlık bölgelerde bulunurlar. Nerede bir yatır dede varsa orada bir mezarlığa ve bir çeşme veya kuyuya rastlamak mümkün; yine nerede bir mezarlık varsa orada da bir yatıra rastlamak mümkündür.    Bu çalışma eskilsizdir, mükemmeldir diyemem. Mutlaka eksiklerimiz yanlışlarımız vardır. Bu çalışma sırasında elde ettiğim bilgileri ve görüşme yaptığım kişilerin anlattıklarını aynen yazdım. Bunlar ışığında ortaya çıkanlar konusunda kişilerin özel hayatları, mal ve mülkleri ile herhangi bir yorum yapmadım. Buna da hakkım ve yetkim olmadığı kanaatindeyim.                                             Bu çalışma sırasında bana çalışma ortamı ve imkânını sağlayan sevgili eşim Fatma Bozkurt’la yardımlarını esirgemeyen Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kent Arşivi çalışanları Faruk Öncü ve Aydın Çiçeğe, fotoğrafların ilgili yerlere yerleştirilmesini gerçekleştiren eski komşum ve dostum Sezai Ahmet Hüseyin’le, On Sigorta sahibi Taner Işık ve çalışanlarına teşekkürü bir borç bilirim. 

                                                                                                                                                            GİRİŞ                                        Yatır                                            Harman sonunda ambarlarını zahire ile doldurup, kilerlerine pastırmalarını, avlularına odunlarını istif eden halk, hükümet konağının altındaki sıra kahvelere toplanır, gevezelik ederek kışı tasasızca karşılarlardı.                                Yenecek ve yakacak ne lazımsa Eylül içinde hazırlamak, soğuk havalara kaygısızca bir düşünce, rahat bir yürekle girmek memleketin geleneğiydi. “Etlik” dedikleri bu iş kırk gün devam eder. Kırk gün kasabadaki peri dev masallarındaki şehzade düğünlerini andıran bir hazırlıktır giderdi. Bacaların boğula, tıkana tüttüğü, kazanların taşa, köpüre kaynadığı, evlerin sucuk dizileriyle çepeçevre donandığı bu gürültülü, telaşlı günlerin arkasından ortalığa, hemen, güz yağmurlarıyla birlikte derin bir uyuşukluk çökerdi.
Artık satır sesleriyle, değirmen taşlarının uğultusu diner, baltaların çalışması başlardı. Dolu ambarları ve tavana kadar yetmiş odunluklarıyla vücutlarının, ocaklarının yiyeceğini hazırlamış olan bu halk, kahvelere dolarak vakitlerini nargile höpürdeterek öksürükler, tıksırıklarla sık, sık kesintiye uğrayan anlamsız sohbetlere dalmakla geçirirlerdi.
Dışarıda ister kış bir sonbahar gibi ılık geçsin. Aralık, Ocak ayları içinde kızılcıklar sapsarı donanıp asmalar filiz versin; ister kar adam boyu yığılıp yolları örtsün. Fırtınalar telgraf direklerini devirip kasabanın dünya ile ilgisini kessin. Onlar iri saç sobaların nar gibi kızardığı kahvelerde toplanarak, ocaklarında kütükler alevlenen yer odalarında hindi doldurup birbirlerine ziyafetler çekerek kendi evlerinde kaygısız yaşarlar, öz sınırlarından ötesini düşünmezlerdi.
Ama bu yıl çoktan beri başlayan odun sıkıntısı, artık kıtlık derecesini bulmuştu. Sobaların kızaracağı, odunların parlayacağı şüpheliydi. Çünkü girdiği köyde boynuzlu bir çift hayvan bile koymayan yaman bir veba, bu yöreyi eli böğründe bırakmış. Her şeyi yüzükoyun sermişti. On sekiz saat ötedeki ormanlardan kasabaya odun indirecek acar öküzler nerede? Derileri tulum, kemikleri tarlaların çevresinde çit olmuştu. Savaşa rastlayan bu yılda aslında delikanlılar da azalmış, köyler boşalmıştı. Eşeklerin sırtına beş on, çürük dal vuran kadınlar, eskiden bir arabaya istedikleri parayı alamayınca satmıyorlardı. Daha kimse odununu alamamış, bir çare bulamamıştı.   
Bu yıl odun kıtlığı çok can yakacak, çok ocak söndürecekti.
İki sene için peşin para ile kiraladığı hamamı, yakacak bulamadığı için kapatmak zorunda kalan İlistir Nuri:                                        -“Ah şu Maslak’taki orman! .. Ne etsek de köylüyü kandırsak? Kasabaya dört saat… Benim hamama da yeter sizin evlere de!...”                                Diye ikide birde söyleniyor, bir yol gösteriyorsa da kimse yanaşmıyor, kimse bunun çıkar yol olduğuna inanmıyordu.                                Çünkü içinde bir YATIR, yani bir mezar, bir evliya vardı ve manevi silahlarıyla bu ormanı hükümetin korucularından ve yasaklarından daha iyi koruyordu. Bir dal kopmamış, ufak bir kütüğüne bir balta dokunmamıştı. Dalların ağaçlarla örtülü olduğu bereket zamanlardan yadigâr kalmış; çıplak tepeler, kayalı yamaçlar arasında gözleri dinlendiren yayvan gölgesiyle bütün ovaya bir şirinlik vermişti. Yanındaki köy halkı Maslaklılar, iki gün öteden odun getirir, tezek kurutur, saman yakar, yatırın yurtluğuna dokunmayı aklından bile geçirmezdi. Mescidin minberini yakmakla bu ormanın ağacını baltalamak arasında bir fark görmüyorlardı. Hele biri, bir yabancı dokunsun alimallah, hükümet zindana atacak olsa bile parçalarlardı.
Bu, küçük bir çam ormanı idi. Yazın kasabanın boğucu sıcağından kaçanlar gelirler, çadır kurarak gölgesinde serin, serin günler geçirirlerdi. Tam ortasında mini, mini bir kaynak yaz kış artıp azalmayan reçine kokulu duru sızıntısıyla bu ziyaretçilere açlık, sağlık verirdi. Suyun yanında dedenin mezarı vardı. Halk özenmiş bezenmiş, çevresine yeşil boyalı bir tahta parmaklık çekmişti. Gül dikmişler, fener de koymuşlardı.
Bir kurtuluş yolu bulamazsa hamam ona tarlalarını sattıracak, İlistir’i batıracaktı. Haftalardan beri yol arıyor, dalgın, dalgın dolaşıyordu. Arkadaşları şakalaşıyorlar: (Onun içini kurt yiyordu.)
-“Şeytanın bilmediğini bilirdin ulan İlistir, şimdiye kadar ormana bir çark çakamadın mı?” diyorlardı.                                            Ekim içinde fırtınalı bir yağmur, iki günde ağaçları yapraklarında soymuş, çevredeki dağların tepelerine kardan beyaz takkeler giydirmişti. Tüten soba boruları, buğulanan camlar, gocuklu insanlarla kasaba kış durumunu almıştı. Herhalde bu yıl kış aman dedirtecekti.
Bu yörelerde, ara sıra, ne devamlı, ne inatçı bir kış olurdu. Bembeyaz, dümdüz ova ortasında kasaba her gün biraz daha gömülerek insana sanki böyle örtüle, ezile, siline, ufala bitecek, bahar gelince eriyen karların içinde bulunmaz olacak duygusu verirdi. Nisan yağmurlarına kadar böyle yarı saklı, yarı canlı ömürle bekleyen kasabanın dolambaç,  dar sokaklarında, dört beş ay hayat, hareket kesilir. Ne kağnılar geçer, ne manda sürüleri dolaşır. Ne at şakırtıları duyulurdu. Yalnız bazı günler bir tabut arkasında mezarlığa yollanan küçük bir kalabalık, karları hışırdatarak, öksüre, öksüre isteksiz konuşmadan geçip giderdi. Sonra gelen sessizlik, karların büsbütün derin, korkunç ettiği bir durgunluk, deniz gibi gelir, bu sisli izi çarçabuk örterdi.
Kasabaya böyle günlerde, bir hayat, biraz can veren bacalardı. Rüzgârın önüne katılarak yassılana uzana, genişliye serpile hareket eden dumanlar uzaktan, bu donmuş ova ortasında kemiklerinin içi titreyen garip yolculara ne keyifli görülürdü. 
Hâlbuki bacalar bu yıl eskisi gibi taşa, taşa tütmeyecek, ocak içleri rüzgârlara karşı meydan okuyarak alevlene, alevlene homurdanmayacaklardı.                     Bir gün Nuri sevinçli bir yüzle kahveden içeri girdi. Oturan halkı, çekmece başındaki mal sahibine şöyle bir çember işaretiyle göstererek:
-“Yap ağalara benden birer kahve!...” 
Dedi. Ne olmuştu. 
-“Hangi dağda domuz öldü de, bu adam insanlara kahve söylüyor. Kaz gelecek yerden tavuk esirgemez!”
Soranlara:
-“Hiç diyordu öyle de battık, böyle de bari arkadaş kazanalım!... Diğerleri şüpheleniyorlar: “Bir iş çevirdi ama nasıl anlasak” diye düşünüyorlardı. (altından çapanoğlu çıkacaktı besbelli.)”
Anlaması uzun sürmedi. Ertesi gün gelen bir haber kahvelerde çalkalandı, halkı dışarı fırlattı. Maslak ormanından hem de yatırın tam ucundan beş at çam kütüğü gelmiş. Doğruca İlistir’in hamamına istif edilmişti’ Duyanlar:
-“Etme be gerçek mi?” Diyerek şaşarak fırlıyorlar. Bakmaya gidiyorlardı.
Haber doğruydu. Külhanın iştahını getirecek kadar çıralı, kalın sağlam kütükler birbirine dayanmış. Çiseyen yağmurun altında yağlı vücutlarından güzel koku salarak bekliyorlardı.
 İlistir kasabanın Pazar yerinde bir sabah Abdi Hocaya rast gelmişti. Abdi Hoca Maslak köyünden aksakallı, yeşil sarıklı, titiz sofu bir adamdı. 
 Elinden tespih, dilinden dua düşmezdi. Halkın büyük bir titizlikle “Çiçek” adını verdikleri frengiyle nefes eder, tütsü yapardı. Zelzele (Deprem) gibi, kolera ve savaş gibi felaketleri haber vermek, kışın şiddetini yazdan, yazın kuraklığını kıştan anlamak gibi ermişlik halleri onu yalnız köyde değil, kazada bile sözü geçen bir mevkie çıkarmıştı. İstanbul zelzelesini aynı gün, aynı saatte dendiğine göre, sanki anlamış, kahvedeki minderli, pöstekili özel köşesinde yarı uykulu yarı kendinden geçmiş sessiz dururken birden:
-“Ah yazık oldu gözüm yere…”                                Diye haykırmıştı. Belki bunu kasabada belediyenin yıktırdığı eski kadı köşkünü hatırlayarak söylemişti. Fakat ertesi günü olayı öğrenen köylüler gezdikleri yerde Abdi hocanın:
-“Aha yazık oldu, gözüm memlekete…”
Dediğini yaymışlardı. Onlar hocalarıyla övünürlerdi. 
İşte İlistir’in rast geldiği Abdi hoca böyle yarı ermiş bir köylüydü. Hemen koşup elinden öptü, boynunu büküp durdu. Hoca bu saygıya karşılık tespihsiz sol eliyle İlistir’in sırtını sıvazladı geçtiler.
Fakat bu rastlayış İlistir’in beyninde hemen bir ışık çaktırdı. Sanki haftalardır kafasının içini çekmez bir ocak gibi dolduran isler, dumanlar sıyrılıp gitti, bir açıklık oldu:
-“Acaba diyordu, kandırabilir miyim?”
Geri döndü, Pazar yerini alt üst ediyor, aranıyordu. Sonunda gördü. Abdi hoca halkın selamlarına yarı buçuk karşılık vererek ilerliyordu. Koştu bir şey söylemek ister gibi önünde durdu. Elleri göğsünde, gözleri yerde, korkar gibi bekliyordu.
-“Ne var İlistir, bir derdin mi var?”  
İlistir, ara sıra, alay olsun diye hocaya:
-“Leylekler esastan hacı olurlar mı?”
-“Domates hınzır eti kadar haram olur mu?” Gibi sorular sorardı. 
-“Ta köye kadar gelip ırmak boyunda bu sene kırağı yağacaksa boş yere bağları belletmiş olmamak için danışmaya geldiğini” söylerdi. 
Fakat bunları o kadar ustalıkla belirsiz yapardı ki hoca kanar, İlistir’i kendi ermişliğine inananların en bağlısı sayardı. Hâlbuki karşılıklı “Kasap et koyun can derdinde” “Akıllı deliye söyletirdi.” 
Bu gün:
-“Söyle bakalım ne danışacaksın?”
Sorusuna karşılık biraz bekledikten, öksürerek zaman kazandıktan sonra anlattı. 
-“Üç gecedir devamlı rüyasında kendisini karanlık bir ormanın içinde kaybolmuş görüyormuş… Ama ne orman? ... Sağına dönüyor ağaçlar önüne kapanıyor. Soluna dönüyor, dallar ayaklarına dolanıyormuş… Kan ter içinde böyle uğraşırken birden karşısında beyaz takkeli, külahlı (arakıyeli,) yeşil cübbeli, nur yüzlü bir ihtiyar karşısına çıkıyor:”
-“Bekle oğlum, Abdi Hoca yakında seni de beni de feraha çıkaracak…” Diyormuş.
Böyle uyanıyor, bakıyormuş ki sabah ezanları okunuyormuş. Merak etmiş kadiri şeyhine uğramış anlatmış! Bir iyi dinledikten sonra:
-“Bunu git bileninden, hocadan sor; elbette Maslak dede, benden senden önce o cennetlik kişinin içine doğmuştur. Yatırlar, karanlık nemli yerlerden, en çok da çam kokusunda hiç hoşlanmazlar. Onlar servi ile gül severler. Eskiden ben Malatya’da dervişken bir ermiş hepimizin rüyasına girer,
-“Ferahlatın beni” diye seslenirdi. Türbesinin etrafındaki ağaçları baltalamadıkça bizi rahat bırakırdı. Belki de bu böyle bir şeydir. “Allahü âlem bissevap… “Ben de üç gecedir aynı rüyayı görüyorum… Gene de Abdi Hoca bilir…
Abdi Hoca şaşalayarak dinliyordu. İlistir zaman kaybetmeden saf bir yüzle hemen sordu:                                                     -“Hocaya da malum olmuş muydu?” Bunu merak ediyordu.
 İlistir Nuri’nin bu yalın, fakat cevap isteyen sorusu karşısında hoca yutkundu; düşündü. Hayır diyemezdi İlistir’e, kadiri şeyhine, belki de daha başkalarına görünen ermişin ona daha önce görülmesi gerekmez miydi? Hem mademki onlara da Abdi Hoca adının adını vererek belirmişti, bilmez, görülmek dal budak salan ormana vuracaktı; hem köylünün çoktandır köylünün şurada burada yapıp gezeceği önemli bir iş, bir ermişlik göstermemişti. Ara sıra kendisinden söz ettirmezse unutulacağı şüphesizdi. Bu uygun bir durumdu, faydalanmalıydı.                                         “Akıllı deliye söyletir.” “Her dalkavuk bir alığın sırtından geçinir.”    
-“Sen rahat ol oğul. Ben dedenin emrini çoktan aldım.”  Dedi.
Dudaklarından Kelime- Şahadeti, (Tehlili) parmaklarında tespih uzaklaştı. İlistir, sevincinde bastığı yeri görmeyerek koştu. Kahveye kendini attı ve bildiğimiz gibi:
-“Yap ağalara benden bir kahve!” diye haykırdı.
Ertesi günü maslak köylüsü, Abdi Hoca’nın: 
-“Haydi; evlatlar, bize bir görev düştü” başlangıcıyla verdiği emre karşı koymayı akıllarından bile geçirmeden yerine getirmeye koştular. Asırlar görmüş ulu çamlara, dini bir boyun eğmekle ve sevinçle! Baltalarını sallamışlardı. Akşama mezarın etrafında iki dönüm kadar yer açılmıştı.   
Odunun fazlasını satarak türbeye bir lahit yaptırmayı düşünürlerken İlistir iyi yetişmiş, hemen pey sürerek elli at yükünün pazarlığını bitirmişti!  
İşte külhanın önüne yığılan odunları hikâyesi bu idi. fakat bir defa kutsallığı ve ruhaniliği kaybolan mezar artık eski kuvvetini gösterememiş, baltaların saldırısından ormanı kurtaramamıştı. O güzelim çam korusundan üç yıl sonra çıplak tepe ile çıplak bir mezar kalmıştı.
Kaynak bile damlalarını azalta, azalta sonunda bir temmuz içinde kurumuş kaybolmuştu. Sanki o reçine kokulu, parlak suyunu çamların damarlarından çekip çıkarıyor, çamların özünü topluyordu. Hatta Rumeli göçmenleri yeşil permalıklarını da sökmüşlerdi. Bunu duyan Abdi hoca:                                        -“Dünyanın kötülüğü arttı. Maslak dede artık elini bizden çekmek, nam ve nişanını kaybetmek istiyor. Diye uydurmaya kalkışmıştı ama ünü gittikçe azaldığında kulak asan olmadı. Ankara 1916   

Yukarıdaki hikâyede gördüğümüz gibi “Akıllı deliye söyletiyor.” “Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmiyor.” “Dalkavuk alığın sırtından geçiniyor.”   
Hâlbuki “Almadan vermek sadece Allah’a mahsustur.” Nitekim:
Kuran’ı Kerim Neml Suresi 40. ayette Allah: “Rabbinin kimsenin şükrüne ihtiyacı yoktur. O, karşılıksız verir” der.
Hele şu ayetlerin meallerini okuduktan sonra şeyhten, şuhtan, türbeden mezardan medet ummak ne iştir.
ARAF    188 “De ki, ben kendi kendime Allah'ın dilediğinden başka ne bir menfaat elde etmeye, ne de bir zararı önlemeye malik değilim. Ben eğer gaybı bilseydim daha çok hayır yapardım ve kötülük denilen şey yanıma uğramazdı. Ben iman edecek bir kavme müjde veren ve uyaran bir peygamberden başka biri değilim.” 196 “Zira benim velim, o kitabı indiren Allah'tır. Ve O, salih kullarına sahip çıkar.”
YUNUS 49 “De ki, Ben, Allah'ın dilediğinin dışında kendi kendime ne bir zarar ne bir fayda verebilirim. Her ümmetin bir ECELİ vardır. Ecelleri gelince artık ne bir an geri, ne bir an ileri gidebilirler.”
SEBE'    49  “De ki: Hak geldi, batılın önü de kalmaz, sonu da.” 50 “De ki: Eğer ben yanılırsam, yalnız kendi adıma yanılırım. Ve eğer hidayeti bulmuşsam, bilinmeli ki Rabbimin bana vahiy vermesiyledir. Çünkü O, yakındır, işitir, işittirir.”                    AHKAF 9 “Ey Muhammed! De ki: "Ben peygamberlerin ilki değilim. Bana ve size ne yapılacağını da bilmem. Ben ancak bana vahiy edilene tabi oluyorum. Ben ancak apaçık bir uyarıcıyım.”  
Kuran’ı Kerim’de peygamberimiz Hz. Muhammed ile ve ona hitaben ifadeler bunlar iken türbe ve yatırlardan nasıl medet umulur?  
Diğer yandan dikkate değer bir olaya da türbe ve yatırlara kız ve oğlan çocuklar dışında genelde nedense kadınların ve genç kızların gitmesidir.                Aşağıdaki örneklerde görüleceği gibi özellikle kısmeti açılmayan genç kızlar, çocuğu olmayan kadınlar gibi. Erkeklerin kısmetleri hep açık mı olur? Evli çiftlerin çocuklarının olmamasının veya hep kız çocuklarının olması, erkek çocukların olmaması hep kadınların kusurumudur. Modern tıbbın açıkladığına göre bu kusurlar erkeklerde de olabilir. 
Özellikle Ramazan ayında İstanbul’da “Oruç Dede’ye” gidilip oruç açılıyor, “Telli Dede”ye gidilip dileklerde bulunuluyor. İlgililer ve yetkililer ne yapıyor?
İlgili bölümlerde göreceğiz ama burada türbe ve yatırlardan neler beklenir ve neler yapılır ele almayı uygun bulduk.
Bu çalışma kusursuz değildir. Kaynak göstermek şartıyla uzun alıntılar yapıldı. İlgililerin konunun önemine binaen hoşgörülerine sığınıyorum. 
Çalışmada tuzu bulunan Kent Konseyi görevlisi Faruk Öncü,  Sezai Ahmet Hüseyin ve On Sigorta sahibi Taner Işık ve çalışanlarına ve bana zaman sağlayan sevgili eşim Fatma Bozkurt’a teşekkür ediyorum.
Bu çalışmayı bende emeği olan başta anam, babam, öğretmenlerim ve eşime ithaf ediyorum.    

    Allah, Kuran’ı Kerim’de Kaf Suresi 16. ayette: “Şüphesiz Biz insanı yarattık. Nefsinin ona ne fısıldadığını biliriz. Biz ona şah damarından daha yakınım.” Bakara suresi 186. ayette: “Kullarım sana Beni sorduklarında, bilsinler ki Ben onlara yakınım. Bana dua edenin duasına karşılık veririm. O halde onlar Benim çağrıma uysunlar ve Bana uysunlar ki doğru yolu bulabilsinler” Hud suresi 61 ayette: “… Rabbin kullarına çok yakındır ve onların dualarını kabul edendir” diyor. Araf Suresi 55. ayette: “Rabbinize gönülden yalvararak ve gizlice dua ediniz. Şüphesiz o haddi aşanları sevmez” Fatiha Suresi 5 ayetinde de “Allah’ım yalnız Sana kulluk eder ve yalnız Senden yardım dileriz” dediği halde ve aşağıdaki ayetlerde Allah’ın yardımı anlatıldığı halde Müslümanlar niçin ölülerden, türbelerden, yatırlardan ve kerameti kendinden menkul kişilerden yardım isterler.  Yine Allah Kuran’ı Kerimde:            BAKARA 153 “Ey iman edenler! Sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphe yok ki Allah, sabredenlerle beraberdir.”                                ARAF    55 “Rabbinize yalvara, yalvara ve gizlice dua edin. Çünkü O, haddi aşanları sevmez.” 56  “De ki: Allah'tan başka, ilâh olduğunu sandığınız şeyleri çağırın, size yardım etsinler. Onlar, ne sizden sıkıntıyı kaldırabilirler, ne de değiştirebilirler.”
İSRA 57 “Onların yalvardıkları da, Rablerine daha yakın olmak için vesile ararlar. Ve O'nun merhametini umarlar, azabından korkarlar. Çünkü Rabbinin azabı korkunçtur.”    
TEVBE 78 “Allah'ın, onların sırlarını da, fısıltılarını da bilip durduğunu ve Allah'ın bütün bilinmeyenleri bildiğini hâlâ öğrenemediler mi?”    
KAF 16 “Ant olsun insanı biz yarattık ve nefsinin kendisine fısıldadıklarını biliriz. Ve biz ona şah damarından daha yakınız.” 17  “Onun sağında ve solunda oturmuş iki melek zabıt tutarken,” 18 “İnsan hiçbir söz söylemez ki yanında (onu) gözetleyen, dediklerini zapt eden bir melek hazır bulunmasın”      buyuruyor.                                                                                        ALLAH’IN YARDIMI                                Allah Dinine Yardım Edenlere Yardım Edecektir                HAC 40  “Onlar "Rabbimiz Allah'tır" demelerinden başka bir sebep olmaksızın haksız yere yurtlarından çıkarıldılar. Eğer Allah insanların bir kısmını bir kısmı ile defetmeseydi manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah'ın adı çok anılan mescitler elbette yıkılırdı. Şüphesiz Allah kendi (dini) ne yardım edene yardım edecektir. Şüphesiz Allah çok güçlüdür, çok izzetlidir. (her şeye galiptir.)”

    Allah Peygamberine Yardım Edecektir
TEVBE 40 “Eğer siz ona (Peygamber'e) yardım etmezseniz, Allah ona yardım eder. Hani o kâfirler, onu Mekke'den çıkardıkları vakit sadece iki kişiden biri iken, ikisi de mağarada bulundukları sırada arkadaşına "Üzülme, çünkü Allah bizimledir." diyordu. Allah onun kalbine sükûnet ve kuvvet indirmişti ve onu görmediğiniz bir orduyla desteklemişti. Kâfirlerin sözünü alçaltmıştı. Yüce olan Allah'ın kelimesidir. Ve Allah güçlüdür, hikmet sahibidir.”
HAC 14 “Şüphe yok ki Allah, iman edip salih amelleri işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere koyacak. Şüphesiz Allah dilediğini yapar.” 15 “Allah'ın ona (peygambere) dünyada ve ahrette yardım etmeyeceğini sanan kimse hemen yukarıya bir ip uzatsın, sonra (kendini intihar edip) boğsun da baksın bu hilesi kendisini öfkelendiren şeyi giderecek mi?” 16 “İşte biz onu (Kuran'ı) böylece, apaçık ayetler olarak indirdik. Şüphesiz Allah dilediğini doğru yola eriştirir.”    
AHZAB 56 “Gerçekten Allah ve melekleri Peygambere yardım (salât) ederler. Ey iman edenler! Siz de ona teslimiyetle salât ve selâm edin.”                                Peygamberlere                        Peygamberleri (Onların İman Etmelerinden) Ümit Kesecek Hale Gelince ve Kendilerinin Yalancı Durumuna Düştüklerini Sanınca;                    YUSUF 108 “De ki: İşte benim yolum budur; basiret üzere Allah'a davet ediyorum. Ben ve bana uyanlar (işte böyleyiz). Ben Allah'ı tespih ederim ve ben müşriklerden değilim.” 109 “Senden önce gönderdiğimiz peygamberler de o memleketlerin halkındandı, onlar da kendilerine vahiy verdiğimiz birtakım erkeklerden başkası değillerdi. Şimdi o yerlerde şöyle bir gezip görmediler mi? Kendilerinden önce gelip geçenlerin akıbetlerinin nasıl olduğuna bir baksalar ya! ... Elbette ahret yurdu muttakiler için daha hayırlıdır. Hâlâ aklınızı başınıza toplamayacak mısınız?”                                     YUSUF 110 “Nihayet peygamberleri (onların iman etmelerinden) ümit kesecek hale gelince ve kendilerinin yalancı durumuna düştüklerini sanınca, onlara yardımımız geldi, yetişti; dilediklerimiz kurtarıldı. Suçlular topluluğundan bizim azabımız geri çevrilemez.” 111 “Gerçekten de onların kıssalarında üstün akıllılar için bir ibret vardır. Bu Kuran uydurulmuş herhangi bir söz değildir. Lâkin kendisinden önce gelen kitapların tasdiki her şeyin ayrıntılarıyla açıklayıcısı ve iman edecek bir kavim için hidayet ve rahmettir.”    “Allah'ın Yardımı Ne Zaman?" Derlerdi. Bak İşte! Gerçekten Allah'ın Yardımı Yakındır.            BAKARA 214 “Yoksa siz, kendinizden önce gelip geçenlerin hali (uğradıkları sıkıntılar) başınıza gelmeden cennete girivereceğinizi mi sandınız? Onlara öyle yoksulluklar, öyle sıkıntılar dokundu ve öyle sarsıldılar ki, hatta peygamber ve beraberinde iman edenler: "Allah'ın yardımı ne zaman?" derlerdi. Bak işte! Gerçekten Allah'ın yardımı yakındır.”            Peygambere ve Müminlere                                ENFAL 63 “Müminlerin kalplerini birbirlerine O ısındırdı. Yoksa yeryüzünde ne varsa sen hepsini harcasaydın yine de onların kalplerini (böylesine) ısındıramazdın. Lâkin Allah, kalplerini kaynaştırdı. Muhakkak ki, O azizdir, hâkimdir.”     64 “Ey Peygamber! Sana Allah yetişir, arkandan gelen müminlerle beraber.”     65 “Ey Peygamber! Müminleri cihada teşvik eyle. Eğer sizden sabredecek yirmi kişi olursa iki yüze galip gelirler ve eğer sizden yüz kişi olursa kâfirlerden bin kişiye galip gelirler. Çünkü onlar hakkı ve akıbeti düşünmeyen anlayışsız bir kavimdirler.” 66 “Şimdi Allah sizden yükü hafifletti ve sizde bir zaaf olduğunu bildi. O halde sizden sabredecek yüz kişi olursa iki yüz düşmana galip gelirler, sizden bin kişi olursa Allah'ın izniyle iki bin düşmana galip gelirler. Allah sabredenlerle beraberdir.”     TEVBE 35 “O gün o altın ve gümüşlerin üstü cehennem ateşinde kızdırılacak da bunlarla alınları, yanları ve sırtları dağlanacak (onlara): "İşte bu kendi canınız için saklayıp biriktirdiğiniz şeydir. Haydi, şimdi tadın bakalım şu biriktirdiğiniz şeyin tadını!" denilecek.” 36 “Doğrusu, Allah katında ayların sayısı on iki aydır. Gökleri ve yeri yarattığı günkü Allah yazısında (böyle yazılmıştır). Bunlardan dördü haram aylardır. Bu da doğru olan dinin hükmüdür. Bu sebeple bunlar hakkında nefislerinize haksızlık yapmayınız. Müşrikler size karşı topyekûn savaştıkları gibi siz de onlara karşı topyekûn savaş açın. Ve iyi bilin ki, Allah muttakilerle beraberdir.” 37 “O "Nesi'" (denilen bir haram ayı geciktirmek âdeti), olsa, olsa küfürde fazlalıktır ki, kâfirler onunla şaşırtılır, onu bir yıl helâl, bir yıl haram sayarlar ki, Allah'ın haram kıldığının sayısına uydursunlar da Allah'ın haram kıldığını helâl kılsınlar. İşte böylece kendilerine kötü işleri güzel gösterildi. Allah da kâfir olan bir kavmi doğru yola iletmez.” 38 “Ey iman edenler! Size ne oldu ki, "Allah yolunda cihada çıkın." denilince olduğunuz yere yığılıp kaldınız. Yoksa ahretten vazgeçip dünya hayatına razı mı oldunuz? Fakat dünya hayatının zevki ahretin yanında ancak pek az bir şeydir.” 39 “Eğer topluca savaşa katılmazsanız, O sizi acı bir azaba uğratır ve yerinize başka bir kavmi getirir ve siz O'na zerrece bir zarar veremezsiniz. Allah'ın her şeye gücü yeter.” 40 “Eğer siz ona (Peygamber'e) yardım etmezseniz, Allah ona yardım eder. Hani o kâfirler, onu Mekke'den çıkardıkları vakit sadece iki kişiden biri iken, ikisi de mağarada bulundukları sırada arkadaşına "Üzülme, çünkü Allah bizimledir." diyordu. Allah onun kalbine sükûnet ve kuvvet indirmişti ve onu görmediğiniz bir orduyla desteklemişti. Kâfirlerin sözünü alçaltmıştı. Yüce olan Allah'ın kelimesidir. Ve Allah güçlüdür, hikmet sahibidir.”     41 “Ey müminler! İster hafif teçhizatla, ister ağırlıklı olarak seferber olun ve mallarınızla, canlarınızla Allah yolunda cihat edin. Eğer bilirseniz böylesi sizin için daha hayırlıdır.”                             RUM 47 “Ant olsun ki Biz, senden önce birçok peygamberleri kavimlerine gönderdik de, onlara apaçık delillerle vardılar. Onun üzerine günah işleyenlerden intikam aldık. Müminlere yardım ise, bizim nezdimizde bir hak oldu.”                            Felaket Halinde                                    Biz, Peygamberlerimizi ve İman Edenleri Kurtarırız. İşte Biz Böyleyiz. Müminleri Kurtarmak Üzerimize Düşen Bir Görevdir.                            YUNUS 100 “Allah'ın izni olmadıkça hiçbir kişinin iman etmesi mümkün değildir. Akıllarını kullanmayanlar üzerine Allah bir uğursuzluk yükler.” 101 “De ki: "Göklerde ve yerde olup bitenlere dikkatle bakın!" Fakat o uyarmalar ve o ayetler, iman etmeyen bir kavme fayda vermez ki!” 102 “Onlar, kendilerinden önce gelmiş geçmiş olanların uğradıkları felaket günleri gibisinden başkasını mı bekliyorlar? De ki, Bekleyin, ben de sizinle beraber bekleyenlerden olacağım.” 103 “Sonra Biz, peygamberlerimizi ve iman edenleri kurtarırız. İşte biz böyleyiz. Müminleri kurtarmak üzerimize düşen bir görevdir.”104 De ki: “Ey insanlar! Eğer benim dinimde bir şüpheniz varsa, şunu bilin ki, Allah'ı bırakıp da sizin taptıklarınıza tapmam. Lâkin sizin de canınızı alacak olan Allah'a taparım. Bana müminlerden olmam emredilmiştir.”105 “Ayrıca yüzünü tevhit dininden ayırma ve sakın müşriklerden olma! (diye emir olundum.)” 106 “Ve Allah'tan başka, sana faydası da, zararı da dokunmayacak olan şeylere yalvarma! Eğer yalvarırsan, o zaman hiç şüphesiz sen zalimlerden olursun.” 107 “Ve eğer Allah, sana bir zarar dokunduracak olursa, onu O'ndan başka giderecek yoktur. Ve eğer sana bir hayır dilerse, o zaman da O'nun hayrını engelleyebilecek kimse yoktur. O, lütfünü dilediği kuluna nasip eder. Allah çok yarlıgayıcı, çok esirgeyicidir.”                                                 Savaşta                                        AL-İ İMRAN 13 “Hiç şüphesiz karşı karşıya gelen iki toplulukta size bir ayet, bir işaret ve ibret vardır. Onlardan biri Allah yolunda savaşıyordu, öbürü de kâfirdi ve karşılarındakini göz kararıyla kendilerinin iki katı görüyorlardı. Allah da gönderdiği yardımla dilediğini destekliyordu. Gören gözleri olanlar için elbette bunda apaçık bir ibret vardır.”121 “Hani sen sabah erkenden müminleri savaş mevzilerine yerleştirmek için ailenden ayrılmıştın. Allah, hakkıyla işiten ve bilendir.”122 “O zaman içinizden iki takım bozulmaya yüz tutmuştu. Hâlbuki Allah onların yardımcısı idi. İnananlar, yalnız Allah'a dayanıp güvensinler.” 123 “Ant olsun, sizler güçsüz olduğunuz halde Allah size Bedir'de yardım etmişti. Allah'tan sakının ki, O'na şükretmiş olasınız.”     124 “O zaman sen müminlere: "Rabbinizin size, indirilmiş üç bin melek ile yardım etmesi size yetmez mi?" diyordun.” 125 “Evet, sabreder ve (Allah'tan) korkarsanız, onlar ansızın üzerinize gelseler, Rabbiniz size nişanlı, nişanlı beş bin melekle yardım eder.” 126  “Allah, bunu size sırf bir müjde olsun ve kalpleriniz bununla yatışsın diye yaptı. Yardım, yalnız daima galip ve hikmet sahibi olan Allah katındandır.” 127 “(Allah bu yardımı) inkâr edenlerden bir kısmını kessin veya perişan etsin de umutsuz olarak dönüp gitsinler (diye yaptı.)”128 “Bu işten sana hiçbir şey düşmez. (Allah), ya onların tövbesini kabul eder yahut onlara, zalim olduklarından dolayı azap eder.”             AL-İ İMRAN 160 “Allah size yardım ederse, sizi yenecek yoktur. Eğer sizi yardımsız bırakırsa, artık ondan sonra size kim yardım edebilir? Müminler ancak Allah'a güvenip dayansınlar.”     AL-İ İMRAN 165 “(Bedir'de düşmanı) iki katına uğrattığınız bir musibet (Uhut da) size çarpınca mı: "Bu nereden" dediniz? De ki: "Bu başınıza gelen kendinizdendir". Şüphesiz Allah her şeye kadirdir.” 166 - 167  “İki topluluğun karşılaştığı günde başınıza gelen musibet de Allah'ın izniyledir. Bu da müminleri belirlemesi ve hem de münafıklık yapanları ayırt etmesi içindir. Ve onlara: "Geliniz, Allah yolunda savaşınız veya (hiç olmazsa) savunmaya geçiniz." denilmişti. Onlar ise: "Biz savaşmasını (veya savaş olacağını) bilseydik arkanızdan gelirdik." demişlerdi. Onlar, o gün, imandan çok küfre yakındılar. Kalplerinde olmayanı ağızlarıyla söylüyorlardı. Allah neyi gizlediklerini daha iyi bilendir.” 168 “Kendileri oturup kaldıkları halde kardeşleri için: "Eğer bize uysalardı öldürülmezlerdi" dediler. Onlara de ki: "Eğer iddianızda doğru iseniz, kendinizden ölümü uzaklaştırınız.”                    AL-İ İMRAN 173 “İnsanlar onlara: "Düşmanlarınız size karşı ordu topladı, onlardan korkun." dediklerinde, bu, onların imanını artırdı ve şöyle dediler: "Allah bize yeter. O ne güzel VEKİLDİR.” 174 “Bunun üzerine kendilerine hiç bir kötülük dokunmadan Allah'ın nimeti ve lütfüyle geri döndüler ve Allah'ın rızasına uydular. Allah büyük lütuf sahibidir.”175 “(Size o haberi getiren) ancak şeytandır, (sadece) kendi dostlarını korkutabilir. Onlardan korkmayın, eğer mümin iseniz benden korkun.”                         NİSA 45 “Allah sizin düşmanlarınızı çok iyi bilir. Gerçek bir dost olarak Allah yeter. Ve yardımcı olarak da Allah yeter.”                                ENFAL 5 “Nitekim Rabbin seni, hak uğruna savaşmak için evinden çıkarmıştı. Oysa Müslümanların bir kısmı o zaman bundan hoşlanmamışlardı.” 6 “Ve gerçek, gün gibi açığa çıktıktan sonra bile seninle münakaşaya devam etmişlerdi; sanki göz göre, göre ölüme sürükleniyorlardı.” 7 “İşte o zaman Allah size iki taifeden (kervan veya Kureyş ordusundan) birini vaat ediyordu ki, sizin olacaktı. Siz ise arzu ediyordunuz ki, şanı ve şerefi olmayan şey (kervan) sizin olsun. Hâlbuki Allah, ayetleriyle hakkı yerine oturtmak ve kâfirlerin arkasını kesmek istiyordu.” 8 “Ki, hakkın hak olduğunu tanıtsın ve batılı büsbütün yok etsin, varsın o günahkârlar istemesin.” 9  “O vakit siz Rabbinizden yardım diliyordunuz. O da: "Ben işte art arda bin melekle size yardım ediyorum" diye duanızı kabul buyurmuştu.” 10 “Bunu da Allah size sırf bir müjde olsun ve bununla kalpleriniz yatışsın diye yapmıştı. Yoksa zafer ancak Allah katındandır. Gerçekten Allah mutlak galiptir ve hikmet sahibidir.”     11 “O sırada size, yine katından bir güven ve esenlik olmak üzere bir uyku sardırıyordu, sizi temizlemek, şeytanın vesvesesini sizden gidermek, yüreklerinize kuvvet vermek ve ayaklarınızı sağlam durdurmak için gökten üzerinize yağmur indiriyordu.” 12 “İşte o anda Rabbin meleklere şöyle vahiy ediyordu: Ben sizinle beraberim, müminlere sebat verin. Kâfirlerin yüreğine korku salacağım, hemen boyunlarının üstüne vurun, parmaklarına, parmaklarına vurun.” 55 “Allah katında kımıldayıp debelenen canlıların en kötüsü, inkâra saplanıp da bir türlü iman etmeyenlerdir. (Enfal 222/Yunus 100/Beyine 6)”                        ENFAL 56 “Onlar, kendileriyle antlaşma yaptığın halde her defasında antlaşmalarını bozarlar ve bundan hiç çekinmezler.” 57 “Bundan dolayı onları harpte yakalarsan, kendilerinden sonrakilere de gözdağı olacak şekilde ağır bir cezaya çarptır, belki ibret alırlar.” 58 “Eğer bir kavmin, sözleşmeye aykırı bir hainlik yapmasından korkarsan, savaştan önce aynı şekilde antlaşmayı bozduğunu kendilerine bildir. Çünkü Allah hainleri sevmez.” 59 “O kâfirler ileri geçip kurtulduklarını sanmasınlar. Onlar kesinlikle (bizi) aciz bırakamazlar.” 60 “Siz de gücünüzün yettiği kadar onlara karşı her çeşitten kuvvet biriktirin ve cihat için atlar hazırlayın ki, onlarla hem Allah'ın düşmanlarını, hem de kendi düşmanlarınızı, ayrıca Allah'ın bilip de sizin bilmediğiniz daha başkalarını korkutasınız. Allah yolunda her ne harcarsanız onun sevabı size eksiksiz ödenir ve asla haksızlığa uğratılmazsınız.” 61 “Eğer onlar barıştan yana olurlarsa, sen de barıştan yana ol! Ve Allah'a güven. Çünkü işiten ve bilen O' dur.” 62 “Eğer sana hile yapmak isterlerse, muhakkak ki sana Allah yeter. Seni yardımıyla ve müminlerle güçlendirecek olan O'dur.”                                RUM 1 “Elif, Lâm, Mim.” 2 “Rumlar yenildi.” 3 “(Arapların bulunduğu bölgeye) en yakın bir yerde onlar, bu yenilgilerinin ardından mutlaka galip geleceklerdir.” 4 “(Bu da) birkaç yıl içinde (olacaktır). Onların bu yenilgilerinden önce de sonra da emir Allah'ındır ve o gün müminler, sevineceklerdir.” 5 “(Bu da) Allah'ın yardımıyla (olacaktır). Allah dilediğine yardım eder, galip kılar. O çok güçlüdür, çok merhamet edicidir.”     6 “Allah'ın vaadi budur. Allah, vaadinden caymaz. Fakat insanların çoğu bilmezler.”                 AHZAB 9 “Ey iman edenler! Allah'ın üzerinizdeki nimetini anın. Hani size ordular gelmişti de üzerlerine bir rüzgâr ve sizin görmediğiniz ordular salıvermiştik. Allah ne yaptığınızı görüyordu.” 10 “ O zaman onlar, hem üstünüzden gelmişlerdi, hem aşağı tarafınızdan ve o vakit gözler kaymış, yürekler gırtlaklara dayanmıştı. Siz Allah'a türlü, türlü zanlarda bulunuyordunuz.” 11 “İşte burada müminler imtihan edilmiş ve şiddetli bir sarsıntı ile sarsılmışlardı.”                                                Ahrette Peygambere ve İnananlara                        MÜMİN 51 “Biz peygamberimize ve inananlara hem dünya hayatında hem de şahitlerin şahitlik edecekleri günde (kıyamette) elbette yardım ederiz.” 52 “O gün zalimlere özür dilemeleri fayda vermez. Onlara lanet vardır, onlara yurdun kötüsü (cehennem) vardır.”    FETİH    1 “Doğrusu biz sana apaçık bir fetih ihsan ettik.” 2 “Böylece Allah senin geçmiş ve gelecek günahını bağışlar. Sana olan nimetini tamamlar ve seni doğru yola iletir.”3 “Ve sana Allah, şanlı bir zaferle yardım eder.” 4 “İmanlarına iman katsınlar diye müminlerin kalplerine güven indiren O'dur. Göklerin ve yerin orduları Allah'ındır. Allah bilendir, her şeyi hikmetle yapandır.” 5 “Mümin erkeklerle mümin kadınları, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyması, onların günahlarını örtmesi içindir. İşte bu, Allah katında büyük bir kurtuluştur.”                            NASR 1  “Allah'ın yardımı ve fetih geldiğinde,” 2 “Ve insanların dalga, dalga Allah'ın dinine girdiklerini gördüğünde,” 3 “Rabbini överek tesbih et, O'ndan bağışla https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/26-04-2024/28596235252933723464.jpg Yazarlar 64182 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/tarihte-ve-gunumuzde-kadin-kadin-haklari-ve-istiklal-savasimizda-kadin-kahramanlarimiz-64182.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/tarihte-ve-gunumuzde-kadin-kadin-haklari-ve-istiklal-savasimizda-kadin-kahramanlarimiz-64182.html 2024-04-26 15:19:51 2024-04-26 15:29:44 TARİHTE VE GÜNÜMÜZDE KADIN, KADIN HAKLARI VE İSTİKLAL SAVAŞIMIZDA KADIN KAHRAMANLARIMIZ

 

    “Kahraman Türk Kadını!
    Sen yerlerde sürünmeye değil, omuzlar üzerinde yükselmeye layıksın.”

                            Gazi Mustafa Kemal Atatürk

    Kadın, anadır, nenedir (babaanne-anneanne), eştir, kızdır, gelindir, yengedir, kaynanadır, haladır, teyzedir, değerdir, değerlidir.
    Türk Milleti tarihin hiçbir devrinde hürriyetini ve bağımsızlığını kaybetmemiştir. Bunu kadını, erkeği, genci, yaşlısı topyekûn bir millet olarak gerçekleştirmiştir. Nitekim şair:

    “Davranı da deli gönül, davranı,
    Kemal Paşa dinlemiyor fermanı,
    Anası, bacısı, kızı kızanı,
    Bizim gibi millet görülmemiştir” der.

    İstiklal Savaşımıza katılıp da şehit olan kadınlarımızın sayısı 62, sadece Antep ve Maraş savunmasında gazi olan kadınlarımızın sayısı ise 164tür. 

    İçindekiler                                    Sayfa No:
    -------------                                    ---------
    İçindekiler                    
    Giriş
    Önsöz
    Tarihte Kadın
    Kuran’da İlk İnsanın Yaratılması ve Eşi
    Kuran’da Eşlerin Yaratılması
    Anadolu’da Kadın Kültepe
    Anadolu’da Kadın Hititler
    Hititlerden Sonra Anadolu  (Urartular, Firigler, Lidyalılar)
    Eski Çağlarda Türkiye (Anadolu) Sınırları Dışında Kadın Hukuku 
    Sümerler
    Yahudilerde Kadın 
    Hıristiyanlarda Kadın 
    Avrupa’da Kadın 
    Diğer Bazı Devletlerde Kadın
    Türklerde Kadın 
    Türklerde Çokeşlilik (Poligami) ve Kadının Yeri
    Eski Türklerde Kadının Adlandırılması
    Eski Tarihlerde Türk Kadınlarının Adlandırılması
    Anadolu Ağzında Kadın,
    Eski Türklerde Zina, Tecavüz, Hırsızlık, Vatan Hainliğinin Cezası
    İskitler 
    Hunlar Göktürkler-Uygurlar 
    Atalar Taşa Kazıyıp Yazmışlar, Biz Okumaktan Aciz…
    Bilge Kağan Yasası En Eski Türk Anayasası “TÖRE” 
    Eski Türklerde Kız Evlat Sahibi Olmak ve Söz Kesmek
    Oğuzlarda Kadın
    Mor Cepken Hikâyesi ve Boşanmak    Kuran’da 
    İslamiyet’ten Önce Araplarda Kadın ve Kız Çocukları
    İslam Hukuku 
    Süt Annelik ve Çocukların Emzirilmesi
    Kuran’da Kadınlarla İlgili Örnekler  
    İslam’da Kadın  
    İslam’da Kadın ve Erkek 
    Zina ve Fuhuş
    Devlet İdare Eden Müslüman Kadınlara Örnek 
    Çeşitli İslam Ülkelerinde Naiplik ve Hükümdarlık Yapan Hatunlar 
    Türklerde ve İslam’da Kadın    
    İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar     
    Ortaçağ’da İslam Kadını
    Türk Kültüründe Kadın 
    Kuran’da Saba Melikesi
    Kuran’da Bu Şekilde Anlatılan Bu Olay da Geçen Saba             
    Kuran’da Miras 
    Müslüman Türk Olan Naibe Kadınlar 
    Müslüman Devletlerde Kadın Naibeler
    Selçuklularda Kadın

    Harzemşahlar
    Köle Pazarları
    İbni Batuta Seyahatnamesinde Kadın
    Destanlarda Kadınlarla İlgili Söylenenler            
    Nasrettin Hoca Fıkralarında Kadın
    Mezar Taşlarında Kadın
    İyi Kadınlar
    Saat-name ve Aile hayatında Dua
    Yıl 1622 Güldalı’nın Zaferi
    Osmanlı’da Kadın    
       Osmanlı Sarayında Kadın ve Harem
    Haremde Çalışan Kadınlar ve Görevleri
    Cariyeler ve Odalıklar
    Cariyelerle Evlenmek
    Padişah Dairesine Mensup Kadınlar
    Osmanlı’da Cariyeliğin Son Yılları
    Tanzimat Döneminin Meşhur Kadınları
    Meşrutiyet Devrinin Meşhur Kadınları
    Meşrutiyet Döneminde Basın ve Kadın
    Kadınlar Saltanatı
    İslam’da Boşanma
    İngiliz Elçisi Lady Montaque”nin Mektuplarında Osmanlı Kadını
    Diğer Yönleriyle ve Çeşitli Belgelerde ve Fikri Hayatta Kadın
    Kadınlarla İlgili Bazı Fermanlar ve Fetvalar
    19. Yüzyıl Türk-Osmanlı Kadını 
    Çete Emir Ayşe 
    Onbaşı Nezahat
    Küçük Nezahat
    Milli Mücadelede Atatürk’ün Yanında Yer Alan Kadınlar
    Annesi Zübeyde Hanım
    Kız Kardeşi Makbule Hanım
    Fikrîye Hanım
    Atatürk’ün Tek Eşi Latife Hanım
    Kuvayı Milliye’nin Kadın Kahramanları    
    Cepheye Gönüllü Yazılan Kızlar    
    Türk Kadınları ve İşgal Edilen Vatanın Kurtuluşu için Yaptıkları
    Cephe Gerisinde Türk Kadınları
    Milli Mücadele Basınında Türk Kadını
    Milli Mücadelede Yardım Faaliyetleri    
    Cephane ve Erzak Taşıma
    Mustafa Kemal’in Kağnısı (Elif’in Kağnısı)
    Kağnı Kolları Kadınları
    Seydilerli Şehide
    Kastamonulu Halime Çavuş
    Kastamonulu Şerife Bacı 
    Nene Hatun
    Kara Fatma
    Fatma Seher Hanım
    Ödemiş-Kavaklıdere Köylü Fatma 
    Bilecik Beypınar Köyü’nden Ayşe 
    Ayşe Çavuş
    İstiklal Savaşında Türk Kadını
    Kuvayı Milliye Hareketinde ve Ordu Hizmetinde Türk Kadını
    Ayşe Çavuş 
    Adile Çavuş
    Gördesli Makbule
    Nazife Kadın
    Kahraman Asker Saime Küçük 
    Kılavuz Hatice         
    Tayyar Rahime Hanım…
    Bir Köylü Maraşlı Kadın
    Maraşlı Bir Kadın Kahraman
    Ayıntap Vilayetinin Bir Raporu
    Binbaşı Ayşe  
Hafız Selman
Tarsuslu Kara Fatma Şimşek
Hatice Hanım
Melek Reşit Hanım
Kezban Hanım
Çivi Dudusu
Faike Hakkı Hanım
Sultan Hanım
Adı Hatı Çırpan
Satı Çırpan
Zeynep Onbaşı
Domaniçli Habibe 
Çavuş Pembe
Senem Ayşe Hatun
Ali Kızı Âlime
Hacı Osman Kızı Fatma
Besim Kızı Şükriye
Musa Kızı Fatma
Molla Hasan Kızı Fatma
    Birkaç Şahadet 
    Gazi Anadolu Kadınları da Taltif Ediliyor
    Allah’ın Yardımı:
    Ayşe Çavuş
    Hakları Ödenemeyecekler
    Ayşe’nin Yavruları 
    İbretlik Bir Sahne
    Candan Evvel Vatan
    Milli Eğitim Bakanlarından Mustafa Necati:        
    Erzak Kolu Komutanı Fatma Çavuş’un Birliğinde Görev Yapan İnönülü kadınlar:
    İstiklal Savaşında Türk Kadını 
    Kuvayı Milliye Hareketinde ve Ordu Hizmetinde Türk Kadını 
    Milli Mücadelede Yapılan Mitingler
    Hazırlık Devri ve Kadınların İstanbul Mitingleri 
    Kadınların İstanbul Mitingleri 
    1919-1920 Türkiye’de Yabancı İşgalini Protesto Mitingleri 
    İstanbul Mitingleri 
    Fatih Belediyesi Önünde Miting 
    Üsküdar Doğancılar Mitingi 
    Kadıköy Mitingi 
    Kadıköy Belediyesi Önü Mitingi 
    Sultanahmet Mitingi 
    İstanbul Türk’tür ve Türk Kalacaktır 
    Diğer Mitingler ve Bazı Şahadetler   
    Kastamonu’da Kurulan Müdafaa-i Hukuk Kadınlar Şubesi 
    Kastamonu’da Hanımların Mitingleri 
    Anadolu Kadınları Müdafaa-i Hukuk Vatan Cemiyeti        
    Anadolu Kadınları Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Nizamnamesi
    Sivas Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti
    Kangal Anadolu Kadınları Vatan Cemiyeti Şubesi 
    Pınarhisar 
    Niğde 
    Aydın 
    Burdur 
    Kayseri 
    Kilis Kasabasındaki İşgal Kuvvetlerinin Kumandanının Halka Yayınladığı Bildiri
    Kangal    
    Erzurumlu Kadınların Protestoları 
    Bir Başka Şahadet 
    Ferdi Kahramanlıklar: 
    Süreyya Sülün Hanım 
    Aydın Baltaköy Kadınları
    Fatma Kadın
    Kadınları-Kızlar
    Naima Ulucan
    Gül Hanım, Pembe Hanım, Ayşe Hanım
    Milli Harbde Söylenmiş Türk Kadınları Destanı
    Memleketi Kurtaranlar
    T.C. Devrinde Türk Kadını
    Günümüzde Türk Kadınları
    Meclise Giren ilk Kadınlarımız
Edebiyat Alanında Yaşayan Kadınlarımı
Ülkemizde İlk Dünya Güzellik Yarışması 
İlk Güzellik Kraliçemiz Feriha Tevfik
1950 Güzellik Kraliçemiz Güler Arıman
1963 Güzellik Kraliçemiz Gülseren Esen

    Giriş

Osmanlı Devleti, Balkan Savaşı, Trablusgarp Savaşı ve 1. Dünya Savaşında Balkanlar, Kuzey Afrika ve Ortadoğu’daki topraklarını kaybetti. İmzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile eki kolu bağlanmıştır. Sevr Antlaşmasıyla da Anadolu topraklarının da parçalanması hedeflenmiştir. 
Türk Milleti, tarihin hiçbir devrinde hürriyetsiz ve devletsiz yaşamamıştır. Karşılaştığı bu tehlikelerden de kadın erkek, yaşlı genç demeden topyekûn bir millet el ele vererek zafere kavuştu. Şair,

“Biz biliriz bizim işlerimizi,
İşimiz kimseye sorulmamıştır.
Kılıçla, mızrakla, topla, tüfekle,
Başımız bir kere eğilmemiştir.

        Kuzumuz var yaylalarda meleşir, 
        Çeşmemiz var, gece gündüz söyleşir,
        Yazımız var pehlivanlar güreşir.
        Bu toprağa kimse girememiştir.

    “Davranı da deli gönül davranı,
    Kemal Paşa dinlemiyor fermanı.
    Anası, bacısı, kızı, kızanı,
    Bizim gibi millet görülmemiştir.” 
                Cahit Kulebi

    Bunun için milletimiz bulunduğu yeri düşman işgalinden ve ilhakından kurtarmak için önce mahalli teşkilatlar kurmuş, gerilla savaşı yapmıştır. Atatürk, 19,5.1919da Samsun’a ayak basmış, Havza, Mitingi, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleriyle bu mahalli teşkilatları Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti altında toplayarak, Temsil Heyeti başkanı olarak 27.12.1919 da Ankara’ya gelir. 16.3.1919da İstanbul’un işgalinden 39 gün sonra TBMM ni açtı. İç ayaklanmaları ve isyanları etkisiz hale getirerek düzenli ordunun kurulmasını sağladı. Bundan sonra 1. İnönü, 2. İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz, Başkomutanlık Meydan Savaşlarını kazanarak, “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir İleri’” diyerek düşmanı 9.9.1919 da denize döktü.
    Mudanya Ateşkes antlaşmasının ardından 24.7.1923 de Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
    Meclisin açılmasından 10.11.1938e kadar, sosyal, ekonomik, siyasi, kültür vb alanlarında yenilikler yapıldı.
    İşte bütün bu başarılarda Türk Milleti bir bütün halinde birlik ve beraberlik içinde bu başarıları kazanmıştır.
    Bu başarılarda Türk kadınlarının ayrı bir yeri ve değeri vardır. Atatürk:
    -“Dünyanın hiçbir yerinde kadınlar, Türk kadını kadar fedakârlık yaptık diyemezler.” 
    Kadınların bu başarılarında onların uyanık ve bilgili olmalarının önemi çok büyüktür. 
Bilgi de okumakla öğrenmekle mümkün olur.

        KURAN
    Kuran’ın ilk ayeti ALAK 1 “Seni yaratan Rabbinin adı ile oku” dur.
          BAKARA 78 “Onlardan okuryazar olmayan öyle kişiler vardır ki bir takım kuruntuları dışında kitaptan hiçbir şey bilmezler. Sadece bildiklerini zannederler.”
    119 “Şüphesiz Biz seni, gerçek delillerle müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik. Sen cahillerin yaptıklarından asla sorumlu değilsin.”
    ENAM 35 “Sakın cahillerden olma!”
    ARAF 199 “Sen Allahın saf yolunu tut, bağışlayıcı ol, iyiliği emret, cahillerden yüz çevir.”
    Bu dinin peygamberi:
    “İlim tahsil etmek her Müslüman kadın ve erkeğe farzdır.”
    “İlim Çin’de de olsa gidip alınız” der.

    Bu dine inanan bir insan nasıl olur da cahil, kalır, cahillerin söylediklerini dinler ve onlara uyarlar. 
    Maraş Ulu Cami İmamı Rıdvan Hoca, Cuma namazı kılmak için camiye gelenlere:
    “Size hutbe okumak için minbere çıkmadım. Kalelerinde bayrağını dalgalandıramayan insanlar Cuma namazı kılamaz” diyor. Bunun üzerine halk eline silah, bıçak, sopa taş ne geçirdiyse Maraş kalesinde dalgalanan düşman bayrağını indirmek için koşuyor. 

        İngiliz Şarkıcı Yusuf İslam, 

    -“Nasıl Müslüman oldunuz? Sorusuna:
    -“Kuran’ı okuyarak. Eğer Kuran’ı okumadan önce Müslümanlarla tanışsaydım, Müslüman olmam söz konusu olmazdı” diyor. 
    Bize düşen ilmi, İslam’ı dimi, diyaneti iyi öğrenmek, öğretmek, yaşamak, yaşatmak, örnek olmak, önder olmaktır.

        KURAN

TAHA    132 - Ey Muhammed! Ehline namaz kılmalarını emret, kendin de ona sabırla devam et. Biz senden bir rızık istemiyoruz. Seni biz rızıklandırırız. Güzel sonuç (akibet) takva sahiplerinindir.    
KASAS 85 - (Resulüm!) Kuran'ı okumayı, tebliğ etmeyi ve ona uymayı sana farz kılan Allah, elbette seni (yine) dönülecek yere döndürecektir. De ki: "Rabbim, kimin hidayetle geldiğini ve kimin apaçık bir sapıklık içinde olduğunu en iyi bilendir."
FURKAN 72 - Ve onlar ki, yalan şahitlik etmezler, boş bir şeye rastladıkları zaman vakar ile (oradan) geçip giderler. 73 - Kendilerine Rablerinin ayetleri hatırlatıldığında ise, onlara karşı sağır ve kör davranmazlar. 74 - Ve onlar ki: "Ey Rabbimiz! Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve zürriyetler bağışla ve bizi takva sahiplerine önder kıl" derler. 75 - İşte onlar, sabretmelerine karşılık cennetin en yüksek makamları ile mükâfatlandırılacaklar, orada hürmet ve selamla karşılanacaklardır. 76 - Orada ebedî kalacaklar, orası ne güzel bir konak ve ne güzel bir makamdır.

        Adaletiyle sembolleşen Hz. Ömer,

    “İki olayı hatırladığımda güler ve ağlarım.

    Pikniğe giderken annemin hazırladığı bohçayı açtım, yaptığı helvayı önce put yapıp baktım, taptım, sonra yedim. Buna gülerim.
    Kız çocuklarının diri, diri gömülürken yalvarışları gözümün önüne geldiğinde de ağlarım” der. 

        Önsöz

    

        Tarihte Kadın

    Tarihte herhangi bir kavim için kadın varlığını erketen ayrı düşünmek elbette doğru değildir. Çünkü ne zaman ve nerede olursa olsun cemiyet her iki cinsin birliğinden meydana gelir. Bununla beraber kadının erkekle eşit haklara ve görevlere sahip olması, hemen her kavimde, pek çok değişik safhalar gösterdiği için bu bakımdan ayrı, ayrı ele almak gerekir.    

        Kuran’da ilk İnsanın Yaratılması ve Eşi,

    BAKARA 

30 - Bir zamanlar Rabbin meleklere: 
-"Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım" demişti. Melekler: 
-"A!.. Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın? Oysa biz seni överek tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz" dediler. Rabbin: 
-"Ben sizin bilmediklerinizi bilirim." dedi. 31 - Ve Âdem'e isimlerin hepsini öğretti, sonra onları meleklere gösterip: 
-"Haydi, davanızda sadıksanız bana şunları isimleriyle haber verin." dedi. 32 - Dediler ki: 
-"Yücesin sen ya Rab! Bizim, senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz sen bilensin, hakîmsin." 33 - Allah: 
-"Ey Âdem, bunlara onları isimleriyle haber ver." dedi. Bu emir üzerine Âdem onlara isimleriyle onları haber verince, Allah: 
-"Ben size, ben göklerin ve yerin gayblarını bilirim, sizin açıkladığınızı da, içinizde gizlediğinizi de bilirim" dememiş miydim?" dedi. 34 - Ve o zaman meleklere: 
-"Âdem'e secde edin!" dedik, hemen secde ettiler. Yalnız İblis dayattı, kibrine yediremedi, inkârcılardan oldu. 35 - Dedik ki: 
-"Ey Âdem, sen ve eşin cennette oturun, ikiniz de ondan dilediğiniz yerde bol, bol yiyin, fakat şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz." 36 - Bunun üzerine şeytan onları(n ayağını) oradan kaydırdı, içinde bulunduklarından cennet yurdundan çıkardı. Biz de:     -"Birbirinize düşman olarak inin, orada belirli bir vakte kadar sizin için bir karar yeri ve bir nasip vardır." dedik. 37 - Derken Âdem Rabbinden birtakım kelimeler aldı, onlarla tövbe etti. O da tövbesini kabul etti. Muhakkak O, tövbeyi çok kabul eden, çok esirgeyendir. 38 - Onlara dedik ki: 
-"Hepiniz oradan inin. Size benim tarafımdan bir hidayet rehberi geldiğinde, kim o hidayetçimin izinde giderse, onlar için hiçbir korku yoktur, onlar mahzun da olmayacaklardır.     39 - İnkâr edip ayetlerimizi yalanlayanlara gelince, onlar da cehennem ehlidirler. Orada ebedî olarak kalacaklardır.       

    KURAN

ARAF    19 - Sonra Allah, Âdem'e hitap etti: 
-"Ey Âdem! Sen ve eşin cennette durun, dilediğiniz yerden yiyin; fakat şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz." 20 - Derken onların, kendilerinden gizli kalan çirkin yerlerini kendilerine göstermek için onlara fısıldadı: 
-"Rabbiniz, başka bir sebepten dolayı değil, sırf ikiniz de birer melek ya da ebedî kalıcılardan olursunuz diye sizi şu ağaçtan men etti." dedi.    21 - Ve onlara: 
-"Elbette ben size öğüt verenlerdenim." diye de yemin etti.    22 - Böylece onları aldatarak aşağı sarkıttı önceki mevkilerinden indirdi. Ağacın meyvesini tadınca, çirkin yerleri kendilerine göründü ve cennet yapraklarını üst üste yamayıp üzerlerini örtmeğe başladılar. Rableri onlara seslendi: 
-"Ben sizi o ağaçtan men etmedim mi ve şeytan size apaçık düşmandır, demedim mi?" 23 - Dediler ki: 
-"Ey Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik, eğer bizi bağışlamaz ve bize rahmetinle muamele etmezsen muhakkak ziyana uğrayacaklardan oluruz. 24 - Allah buyurdu:     
-"Birbirinize düşman olarak inin, sizin yeryüzünde bir süreye kadar kalıp geçinmeniz gerekmektedir." 25 - "Orada yaşayacaksınız, orada öleceksiniz ve yine oradan dirilip çıkarılacaksınız!" dedi. 26 - Ey Âdemoğulları, size çirkin yerlerinizi örtecek giysi, süslenecek elbise indirdik. Hayırlı olan, takva elbisesidir. İşte bunlar, Allah'ın ayetlerindendir, belki düşünüp öğüt alırlar. 27 - Ey Âdemoğulları. Şeytan, ana babanızı, çirkin yerlerini onlara göstermek için elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi, sizi de şaşırtıp bir belaya düşürmesin! Çünkü o ve kabilesi, sizin onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Biz, şeytanları, inanmayanların dostu yaptık.     

    KURAN

TAHA    116 - Bir vakit meleklere: 
-"Âdem’e hürmet için secde edin" demiştik; İblis'ten başka hepsi secde etmiş, o çekinmişti. 117 - Biz de (Âdem'e) şöyle demiştik: 
-"Ey Âdem! Şüphesiz bu (İblis) sana ve eşine düşmandır. Sakın sizi cennetten çıkarmasın, sonra bedbaht olursun sıkıntı çeker, perişan olursun." 118 - "Doğrusu senin acıkmaman ve çıplak kalmaman ancak cennettedir. " 119 - Ve sen orada ne susarsın, ne de güneşin sıcağında kalırsın." 120 - Nihayet şeytan ona vesvese verdi. Şöyle dedi: 
-"Ey Âdem! Sana sonsuzluk ağacını ve çökmesi olmayan bir saltanatı göstereyim mi?" 121 - Bunun üzerine ikisi de o ağaçtan yediler. Hemen ayıp yerleri kendilerine açılıp görünüverdi. Ve üzerlerine cennet yaprağından örtüp yamamaya başladılar. Âdem Rabbinin emrinden çıktı da şaşırdı. 122 - Sonra Rabbi, onu seçti de tövbesini kabul buyurdu ve ona doğru yolu gösterdi. 123 - Allah onlara şöyle dedi: 
-"Birbirinize düşman olmak üzere hepiniz oradan cennetten inin. Artık benden size bir hidayet kitap) geldiği zaman, kim benim hidayetime uyarsa işte o, sapıklığa düşmez ve ahrette zahmet çekmez. 124 - Her kim de benim zikrimden Kuran'dan yüz çevirirse, bilsin ki ona dar bir geçim vardır ve onu kıyamet günü kör olarak haşrederiz.
    

        Kuran’da Eşlerin Yaratılması

        KURAN

4.Nisa) 1 Ey insanlar sizi BİR CANDAN yaratıp, ondan eşini de yaratıp ve ikisinden çok sayıda erkek ve kadın üretip yayan Rabbinizden sakının. 
6.(Enam) 98 Sizi bir CANDAN yaratan O’dur. Bundan sonra annelerinizin rahmine ve babalarınızın sulbüne yerleştirildiniz. 
7. (Araf) 189 Sizi bir CANDAN yaratan ve ONUNLA MUTLU olması için eşini de AYNI CANDAN VAR EDEN O’dur. 
16.(Nahl) 72 Allah sizin için KENDİ CİNSİNİZDEN EŞLER yaratmıştır ve eşlerinizden size oğullar ve torunlar vermiştir.
25. (Furkan) Sudan insan yaratıp, aralarında KAN ve EVLİLİK bağı kuran da O’dur. Rabbinin her şeye gücü yeter. 
30. (Rum) 21 Kendi cinsinizden SENLİ BENLİ olmanız için EŞLER yaratması, aranızda SEVGİ VE SAYGI yerleştirmesi de O’nun varlığının işaretlerindendir. 
39. (Zümer) 6 Sizi bir CANDAN yaratmış sonra ondan EŞİNİ DE var etmiştir. 
42. (Şûra) 11 Size de KENDİ CİNSİNİZDEN eşler yaratmıştır, hayvanlara da. O sizin NESLİNİZİ böyle arttırır. 
49. (Hucurât) 13 Ey insanlar, Biz sizleri bir ERKEK ve DİŞİDEN yarattık Birbirinizi tanıyasınız diye kavimler ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah katında en DEĞERLİNİZ, O’na karşı en fazla SORUMLULUK şuuru taşıyanlardır. 
3. (Al-i İmran) 110 Sizler iyiliği emreden, kötülükten alıkoyan ve Allah’a inananlar olduğunuz zaman içinde insanlık için yaratılmış en hayırlı bir TOPLUM olursunuz. 
98. (Beyyine) 7 İnanıp faydalı iş yapanlara gelince işte onlar yaratıkların en İYİLERİDİR. 
2. (Bakara) 272 İYİLİĞİ SADECE ALLAH’IN RIZASINI KAZANMAK AMACIYLA YAPINIZ. 

Çeşitli dillerde ve milletlerde kadın:

Türkler Türkçe Hatun: En değerli hazine, Hanım: Bütün iyi nitelikleri taşıyan 
Araplar Arapça Avrat: En kusurlu varlık
İtalyanlar İtalyanca Manita: El altındaki varlık
İngilizler İngilizce Flört: Oynaşılan varlık 

    Türklerde 

Eş, genellikle hayvanlar için ve özellikle hayvanlar ve bilhassa boyunduruğa koşulan öküzler ile ayakkabı, çorap, terlik için kullanılır. 
İnsanlar için ise ömür boyu beraber oldukları ve birbirlerine eşlik ettikleri için kullanılır.  
Karı- Koca
Koca, bilgedir, dağ gibi yüksektir, yücedir uludur. Dağların zirvesine yağan karlar temizdir, lekesizdir, saftır, temizdir. 
Bu yüzden kadın erine, “Sen benim bilgilimsin, yücemsin, kocamsın” der.
Erkek de kadınına “Sen benim saf, temiz, karımsım, baş tacımsın” der. 
 
    Anadolu’da Kadın

MÖ 2. binden önce ve sonra Anadolu’da yaşamış olan kavimlerin, Hitit ve Urartu devletlerini kurmuş olan halkın başka yerlere göç ettiğini tarih kaydetmemektedir. O halde bu kavimlerden inen halk bugünkü Türklerin de ceddidir. Hitit medeniyetinin olduğu gibi, diğer medeniyetlerin de varisi bugünkü Anadolu Türkleridir. 
Anadolu’nun yazılı tarihi MÖ 2. binde başlar. Bu tarihten önce de Anadolu insanların yerleşmesine elverişlidir. Ancak yazılı belgeler olmadığı için kesin bilgi ve belgeler elde edilememiştir. 
Son yıllarda yapılan araştırmalar sonunda Urfa Göbeklitepe insanların 12.000 yıl önceki hayatları hakkında bilgi vermektedir.      
Göçebe hayattan sonra yerleşik hayata geçen toplumlarda hayvancılığın yanında tarıma başlanması kadının eseridir. Çünkü toplayıcılık ve avcılıkla geçinen toplumlarda erkek av peşinde koşarken kadın çevrede bulduklarını toplamış, tüketime hazır hale getirmesinin yanında tohumlarını ekerek de üretime geçmiştir. 
Yerleşik hayata geçen insanlar üretmenin yanında çanak, çömlek yapımı, dokumacılık, dikiş, hasır, tahta kullanımı ve evlerin yapılması işleri başlamıştır. Anadolu’muzda,
“Yuvayı dişi kuş yapar” sözü boşuna söylenmemiştir. 
Yuvayı erkek yapar ama kadın süsler ve yaşanacak hale getirir. 
Bütün bunlar bir yeri sahiplenmeyi, korumayı ve savaşları ve çatışmaları da beraberinde getirmiştir.     

    Kültepe

Anadolu’da MÖ 2. binde yazılı tarihin başladığı yerleşme merkezi olup günümüzde Kayseri ili sınırları içinde yer alır. Buraya yazıyı Asurlu tüccarlar getirmiştir. Özellikle tüccarların alışveriş için yaptıkları anlaşmalarla başlamış ve hayatın diğer alanlarında da kullanılmıştır. Bu zamanda halk,
Hürler
Köleler ve
Sahura adı verilen özel haklara sahip bölümlere ayrılmıştır. 
Borç yüzünden köle olanlar şahitlik hakları ellerinden alınmakla beraber, önceki haklarını kaybetmezler ve eski mühürlerini kullanırlardı. 
Kadın hakları da ticari anlaşmalar gibi yerli halkla Asurlu tüccarlar arasında düzenlenmiş, sosyal ve ekonomik ilişkileri kapsar. Ticari anlaşmalarda ödünç verme senetlerine yerlilerin adları da karşılıklı yazılmıştır. Burada kadınların da senet yapıp mühürleme hakları vardır. Her çeşit hukuki işlerde dava açma hakkı olduğu gibi davalarda kadının şahitliğine de başvurulur. 
Yerli kadınların Asurlu tüccarlarla evlendiklerine de rastlanır. Kocaları ülkelerine gittiği zaman onların ticari işlerini eşleri yürütmektedirler. İkinci kişilerle anlaşmalar yapabiliyorlardı. Bu aile hukuku bakımından çok önemlidir. Bu devirde tek eşlilik (monogami) esastır. Tek meşru eş bütün haklara sahiptir. Boşandıktan sonra karı-koca gibi yaşamanın cezası ölümdür. Bu arada erkeklerin odalıklarının olduğu, köle kadınların odalık ve sütanne oldukları görülür.
MÖ 1950-1750 yıllarında,
Evlenme, boşanma, evlat edinme gibi aile hukukuyla ilgili konular şahitler huzurunda yapılır. İlk defa evlenen kadın ve erkekler aynı haklara sahiptir.
Asurlu bir tüccarın ikinci bir kadınla evlenmesi yasaktır. Evlenirse eşine ceza öder. 
Asurlu bir tüccar köle kadınla da evlenebilir. 
Boşanan taraf kadınsa erkeğe, erkekse kadına ceza öder.   
Evlenme öncesinde ve sırasında herhangi bir ödemeden –mihir- söz edilmez. 
Buradaki silindir mühürlerin üstünde devrin kıyafetleri, tanrıçaların kıyafet ve sembolleri yer alır. Kaniş baş tanrıçası hayvanlar arasında sembolize edilir. Bu daha sonraki devirlerde görülen Kibele ile karşılaştırılabilir.   

    Hititler

Hititlerde kölelik yaygındı. Kadının cemiyetteki mevkii yüksekti.   
Merkezi Hattuşaş, Yozgat Boğazlıyan’da yer alan Hititler, Anadolu’da 1000 yıla yakın hüküm sürmüşlerdir. Kraldan sonra en yetkili olan kralın annesi “Tavannana”dır. Kraliçeler ise kralın annesi öldükten sonra bu unvanı alabilirlerdi. Törenlerde kralın yanında yer alırlardı. Hatta bazı halk törenlerinde yalnız başına devleti temsil ederlerdi. 
Devletle ilgili belgelerde, fermanlarda kralla Tavannana’nın mührü yan yana yer alırdı. 
Kral ailesinden olan kızların (prensesler) devlet sisteminde kendi sıfatları ve yetkileri olmuştur. Bunlar komşu bağlı (vasal) ve başka devlet hükümdarları ile evlenerek barışın devamını sağlamışlardır.     
Tarihin ilk yazılı Antlaşması olan Kadeş’i Mısır-Hitit MÖ 1295 de kralın yanında Hitit Kraliçesi de imzalamıştır.
Bu antlaşma iki nüsha olarak düzenlenmiştir. Biri gümüş tablet üzerine yazılmış olup Hitit Kral ve Kraliçesi tarafından mühürlenerek Mısır’a gönderilmiş ve bu metin esas alınarak hiyeroglif ile Karnak ve Ramseum mabetlerine yazılmıştır. 
Diğeri de Mısır kralı tarafından verilen Akaçta metindir. Bu tablet Hattuşaş arşivinde bulunmuş olup İstanbul müzesindedir. Mısır’a gönderilen gümüş tablet bulunamamıştır. 
Bu anlaşmayı Hitit kral ve kraliçesinin imzalaması, ikisinin de aynı haklara sahip olduklarının bir işaretidir. Hitit kraliçesinin kendi başına emirler verme ve uygulatma yetkisi de vardır. 
Adaletin başı olan kral, yargıca:
“Haklı davayı kaybettirmeyesin, haksız davayı da kazandırmayasın” der. 
Evlenmelerde ana-babanın rızası şarttır. Erkek, söz kesildikten sonra kız tarafına bir ağırlık, evlenme hediyesi (kuşata) verir. Buna karşılık kızında çeyiz (ivaru) getirmesi bir gelenektir. Erkek, evlenmekten vazgeçerse verdiği hediyeyi alamaz. Bu ana-babaya verilen bir teminat sayılırdı. Fakat birisine söz verilmiş ve evlenme armağanı alınmışken bir diğer erkek kızı kaçırır ve evlenirse ilk sözlü olanın verdiği ağırlığı ona ödemek kanunen mecburidir. Ancak ana-babanın bu hediyeyi vermesi szö konusu değildir. Karşılıklı bütün işlemler bittikten sonra ana-baba evliliğe karşı çıkarlarsa gelen hediyenin 2-3 katına kadar ödemek zorundadırlar. 
Halk genellikler hürler ve köleler diye ayrıldığından, bu miktar hür ve köle kadına göre değişir. 
Ana ölünce çocukları mirasçı olur, erkek ölürse eş ve çocukları paylaşır. Kocasının evinde ölen kadının getirdiği çeyiz eş ve çocukları arasında paylaşırlı. Kadın baba evinde oturuyorsa mirası ana-babasına kalır. 
Aynı işi yapan kadın erkeğe göre yarı ücret alır. Kadın mal mülk sahibi olur ve bağışlayabilir. 
Hitit kadınları adaklarını da kendileri verir, ritüel metinlerini de kendileri yazarlar. 
Sosyal hayatta,
Hürler, köleler, rahipler, tanrı anası denilen rahibeler, savaşta esir edilen insanlara vardır. Köle ve esirlere hürlere verilenin yarısı kadar ceza verilir. Köleler de mal ve mülk sahibi olabilirler, bedelini ödeyerek hür sınıfına geçebilirler.  
Bazı durumlarda hür bir kadınla evlenen kölenin karısı üç yıl sonra kocasının sınıfına geçebiliyor, yani köle sayılıyordu. Bunların doğurduğu çocuklar da kölelik alameti sayılan bir kemeri takmak zorundaydılar. Kölelerin başka ülkelere kaçmaları, onların bu ülkede memnun olmadıklarının bir işaretidir. 
Hırsızlık yapan hürler para cezası ödedikleri halde, kölelerin para cezası ödemeleri yanında bir de burnu ve kulağı kesiliyordu. 
Nam-ra adı verilen savaş esirleri hürle gibi haklara sahip olmakla beraber, bir mal gibi davranıldıkları da olurdu. Örnek kral Puda-Hepa kızına çeyiz olarak Nam-ralar vermiştir. 
Sanat kabartma heykel gibi eserlerinde Hitit kadını sütunlu avlu ile çevrili evinde aile kültürünü yaşatmaya başlıca etkendir. Kıyafetleri topuklarına kadar uzanan elbiseleri uzun kolludur. Bele bir kemer bağlanır, etekleri bazen düz, bazen de uzunlamasına pilselerle süslenmiştir. 
Asker kadınlara yani amazonlara bazen tanrıça denmiştir. 
Hitit dininde tanrılar ve tanrıçalar vardır. Güneş tanrıçası ünlüdür. Bunlar kayalar üzerine kabartma olarak işlenmiştir. Boğazköy’de (Yazılıkaya) Fırtına tanrısının eşi güneş tanrıçası Hepat aynı zamanda adaletin de sembolüdür. (Yargıtay’ın sembolünde gözü kapalı elinde terazi olan bir kadın heykeli vardır.) O, 
Arinna şehrindeki insanların anası, günahlarını, kusurlarını affeden mahkemenin başıdır.     Tanrılar adına kesilen kurbanları o paylaştırır.   
Şikâyetleri o dinler
Ülke sınırlarını tespit eder.
Böylece güneşi temsil eden Arinna Hititlerin resmi tanrıçasıdır. (Hitit Güneşi)
Kubala (Kibele), dağların ve vahşi hayvanların ilahesi olup resmi metinlerde görülmezse da Yazılı Kaya kabartmalarında görülür.   
Bu Frigler’de önemli ye işgal etmiş, Grek, Roma devrinde de “Cybele” Sibel adını almıştır. 
Hitit tanrı ve tanrıçalarının kabartmalardaki kıyafetleri hemen, hemen aynıdır. Yalnız sembolleri farklıdır. Bu da onların tabiatta farklı şeyleri sembolize etmelerindendir. 
Bu devirde hakları olan kadın, heykel ve kabartmalarda kıyafetleriyle süs eşyaları ile tanınırlar. 
Hititlerde odalıklar hariç kralın bir tek eşi vardır. 

    Hititlerden Sonra Anadolu  (Urartular, Firigler, Lidyalılar) 

Urartu, Firgya ve Lidya devirlerine ait kadın haklarını bir önceki devre (MÖ 2000-1200) daha az tanıyoruz. 
Urartular, Doğu Anadolu’da Van ve çevresinde büyük bir medeniyet kurmuşlar (MÖ10-4 asır) ve verimli topraklarda tarımla uğraşmışlar. Burada kanallar açmışlar, sulama yapmışlar kadında bu işe emeğini katmıştır. Bu kanalın adına “Semiramis” adı verilmiş, bağ ve bahçeler yapılmıştır. 
Firg ve Lidyalılar devirlerindeki kadın hakları ile ilgili geniş bilgiler yoktur. 

        Eski Çağlarda Türkiye (Anadolu) Sınırları Dışında Kadın Hukuku

    Sümerlerde Kadın

Sümerler, Fırat ve Dicle’nin güneyine doğudan gelerek yerleştiler. Tarihin eski yazılı devri (MÖ 4. bin) devre medeniyetinin kurucusu olmuşlardır. “Tarih yazı ile başlar” hareketle “Tarih Sümer Ülkesinde Başlar” eseri yazılmıştır. Bu yüzden Sümerlerle ilgili bilgiler yazılı belgelere dayanır. 
Sümerlerle Türkler arasındaki bağlantı her iki medeniyetin de dili Ural-Altay köküne dayanır. 
Sümerlerde din çok tanrılı ve üçlü sisteme dayanır. Burada kadın ikinci sırada yer alır. Toprak ve bereket tanrıçası olarak temsil edilir. 
Siyasi hayatta Sümer sitelerinde (şehir devleti) sülalerin kral listelerinde sadece erkek adları sıralanır. Ancak kral mezarlarının yanında kraliçe mezarlarına ve içlerinde eşyalara rastlanır. Kadınların devlet idaresinde de adları geçmez ama kanunlarda ayrı yeri vardır. 
En eski belgelerde çivi yazısından önce piktografik ve yarı pigraftik sisteme göre yazılan belgelerde kişisel mülkiyetin başladığı görülür. Sümerler devrinde bu daralmış, devlet ve amme mülkiyeti esasları gelişmiştir. Kişiler sadece küçük mülke sahip olabiliyorlar. Mülk bir taraftan şehir beyine, hanımına ve çocuklarına, diğer taraftan da ilahların egemen olduğu toprağa aittir ve bu geniş arazi bir memurlar kütlesi tarafından idare edilmektedir. 
Bu eski belgelerde şehir beyinin ve eşinin ödeme listelerine rastlanmaktadır. Halka ait belgeler ise azdır.
Sümerlere kadar hukuk kuralları genel olarak devlet sistemi ve dini inanışlara göre şekil almış ve uygulanmıştır. 
Sümerlerde Lagaş hanedanı son hükümdarı Urgakina tarafından hukuk kurallarının metinlerine rastlanmıştır. Metinde, “Eskiden var olan hüküm ve adetleri tekrar tesis ve ihya etti. Ningursu’nun sözlerini hâkim kıldı. Hürriyeti tesis etti. Öksüze, yetim kadına kuvvetli kişi haksızlık yapmadı” denilir. 
MÖ 2100 lerde Urnamu ilk ve asıl kanun koyucu olarak kabul edilir. Metinde tarihi, ahlaki ve dini konular işlenmiştir. Sümerlerin kanunlara uyma geleneği kurulmuştur. 
Lipit İştar kanunlarını, İsin handanı Sümerce olarak yazmıştır. Hammurabi’ya kadar Sümer Kanunları Sümer geleneğine göre yazılmıştır. 
Sümer şehir devletlerinde krallar, tanrı ile halk arasında elçi olarak kabul edilmişlerdir. Kral Hammurabi bir heykelde Tanrıdan kuralları alırken görülmektedir. 
Sümer kanunları daha sonrakilere örnek olmuş, krallar “Büyük Çoban” olarak görülmüşlerdir. 
Sümerlerde kral eski Mısır’daki gibi mutlak otorite sahibi değildir. Tanrı buyruğuna uyarak halkın idaresinde adaletli ve gayretli olması gerekir. 
Sümer kanunları dendiği zaman ilk akla gelen Hammurabi Kanunlarıdır. Burada,
“Bir dul kadın, kızını bir aşçıya esir olarak satar, kız buna isyan eder.” Yargılama sırasında iki şahit dinlenir ve kızın satılmış olduğuna annesinin ve aşçının önünde karar verilir. 
Diğer taraftan evliliklerde ailelerin rızası şarttır. Sadece annenin karşı çıkması nikâhın bozulması için yeterlidir. 
Sümerlerde ailenin idaresi erkeğe aittir, ama kadın kendi aleyhine bir şey görürse bunu yargı organına başvurarak protesto edebilir. Kadın özel mal-mülk sahibi olabilir. Ana-baba evinden getirdiği çeyiz ve hediyeler de o kadına aittir. Ailede mal varlığının esas kabul edildiği hallerde çocuklar ana babanın borçlarının da sorumluluğunu taşırlar. Kız ve erkek çocuklar mirasta eşit haklara sahiptirler. Koca eşini boşayabilir, fakat kadının evlenme sözleşmesine konan parayı alması gerekir.
Hani ve Nisaba kanunun ilk maddesi hamile bir kadının kötü tedavi edene verilecek cezalar içindir. Bunu Hammurabi Kanunu 206-214 maddelerinde ayrıntılarla tespit edilmiştir. Özellikle kadın hür veya esirler sınıfında olduğuna göre bu ceza oranları değişmektedir.
Sümer kanununda çocuğu ret eden ana-babanın hakları kesindir. Çocuk evden ve o şehirden çıkmak zorundadır ve mirastan da ret edilir. 
Esir bir kadını hizmetçilik yaptırmak için kaçıran birisi ona karşılık ya esir verir veya ödeme yapar.
Aynı kanunun 11. 12. ve 14. maddeleri ise,
“Eğer bir erkek ikinci bir kadınla evlenirse ve bundan da çocukları olursa, bu kadının ana-baba evinden getirdiği çeyizleri çocuklarına kalır. Baba malı ise 1. ve 2. kadının çocukları arasında eşit olarak paylaştırılır. Fakat meşru eşinin yanında esir hizmetçiden de çocuklar var ise, bunları azat eder, mirasçı olamazlar. Eğer bir erkeğin meşru eşinden çocuğu olmazsa, başka bir kadından çocukları olursa bunlar babalarının mirasına konarlar, fakat bu ikinci eş, birinci eşin yanında oturamaz.
Eşnuna kanunlarının birçok maddeleri de aile hukukuyla ilgili olup, hür ve esir sınıfına ait kişilerin durumları da onan göre düzenlenmiş ve müeyyideler buna göre uygulanmıştır.
Kadının aile içindeki hukuki kişiliği kendisine bir egemenlik tanımakta ve kendi mallarını idare ederken ailenin faydasına göç etmeye zorunlu olmakta, aksi halde kadın satış sırasında şahit olarak işe el koymaya hak kazanmaktadır. Erkek kadını boşayabilir, kadın boşanmak istemezse mahkemeye başvurmak hakkına sahiptir.              
 Sümerlerde monogami esas olmakla beraber çocuğu olmayan kadının üstüne yenisi gelebilir, fakat ilkinin hakları saklı tutulur.
Sümerlerde halk hürler ve esirler olmak üzere ikiye ayrılır. Esirler, hiçbir hakkı olmayanlar ve hakları olanlar olmak üzere ikiye ayrılırlar. 
Ekonomik hayatta kadın iş gören ve üretici durumundadır. Evlenmede ana-babanın rızası esastır. Tek eşlilik esas olup, boşanmalarda sözleşmeye konan değer tespit edilir. Ayrıca kadının vefasızlığı karşısında verilecek cezada belirtilir. 

Sümer sitelerinde hayat, kadın ve erkeğin hukuk kurallarına uymasıyla mümkün olmaktadır. Bu konuda söylenenler,

“Karım dışarıda mabette
Anam nehir kenarında
Ben burada açlıktan ölüyorum.” 
    
    “Erkek eğlencesi için evlenir,
    Sonra düşününce ayrılır.”

“Karısı bir adamın geleceğidir,
Erke çocuğu barınağı,
Kız çocuğu kurtarıcısı,
Gelin ise bir adamın şeytanıdır.”

    “Evdeki huzursuz bir kadın ağrılara acı katar.” 

    Sümerlerde erkek, ilk eşi kısır olduğu zaman ikinci bir eş alabilirdi. 

    Yahudilerde Kadın 

Yahudiler, her sabahki dualarına:

“Ezeli ilahımız, kâinatın kralı, beni kadın yaramadığın için sana hamt olsun” derler.

    Hıristiyanlarda Kadın

Hıristiyan mukaddes kitabının bir bölümü olan Pavlos’un Koritosullara birinci mektubunun on birinci babında cümle 1-15 Hıristiyan kadınlarının dua ederken başları örtülü olması gerektiğiyle ilgili bir kısımda kadınlar hakkında:
“Çünkü erkek kadından değil, fakat kadın erkektendir. Çünkü erkek kadın için değil, fakat kadın erkek için yaratıldı” yazılıdır.  

    Çeşitli Milletlere Göre Kadın

    
    Bir Rus için, her kadın bir damat için doğmuştur.
    Tanrı karısını dövenin rızkını arttırır.
    Bir Alman için, yeryüzünde iki iyi kadın vardır. Biri daha doğmamıştır, bir diğeri de ölmemiştir.
    Bir Bulgar için, kadın şeytandan beterdir. 
    Bir İranlı için, kadın iblisin kamçısıdır.
    Bir Hintli için, kadın cehennemim baş kapısıdır.
    Bir Arap için kadın yarı beyinlidir, saçı uzun aklı kısadır.
    Bir Yahudi için, bir erkeğin istemeyeceği üç şey,
    Bahçesinde yabani ot,
    Şarabında sirke,
    Evlatları arasında bir kız.
    Bir İngiliz için, bir kadın evden üç defa çıkabilir.
    Vaftiz edilmek için,
    Evlenmek için,,
    Gömülmek için.   
    Bir Fransız için zengin bir erkek, hiçbir kız ve kadın için yaşlı değildir. 

    Avrupa’da Kadın

Sümer, Mısır ve Yunan uygarlıklarında kadınlar manevi iktidarın en üst kademelerini ellerinde tutarlar ve tanrıların tahtında otururlar. Temelde anaerkil olan bu düzenlerde insanların ve hayvanların kaderlerini yönlendirenler, bu kadın ve erkek tanrılardı. Her ikisi de eşit güce sahipti. 
Doğum, aşk ve ölümün beyaz tanrıçası, bilinen ilk tanrı ile ilgili güçtür. Ay, hilal, dolunay ve son dördün ile sembolleştirilmiş. İsis, İştar, Aretemis gibi pek çok ad altında ona tapılmıştı. O kılıktan kılığa girebilen büyük tanrıça idi. 
Uygarlığın başlangıcında kabileler yiyecek ve av peşinde yer değiştiriyor, herkes bu hayatın bir parçası olarak yaşıyordu. Bu yüzden özel mülkiyet, sınıf ayrımı, efendi-köle yoktu.
Tarım, daha güvenli olarak avcılık ve toplayıcılığı yerini almaya başlayınca yerleşik hayat, özel mülk önem kazanmaya başladı. Kabiller toprak ve yurt elde etmeye başladılar. Kadınlar, tohum ve yiyecek yetiştirme arasındaki bağlantının canlı sembolü olarak ortaya çıktılar. Tanrıçalar da öyle Yunan’da bereket tanrıçası Demeter ekinlerinin koruyucusuydu. Kızı Persephone’yi eril yeraltı dünyasıyla paylaşmak zorunda kalmasaydı, belki de yalnızca mevsimlerde değil ebedi bir bereket ve bolluk yaşanacaktı. 
Zamanla tarım gelişti ve yiyecek fazlası elde edilmeye başlandı. Bu da varlığını koruyacak güce sahip olmayanların sömürülmesine özel mülk ve yurt sahibi olama isteğinin artmasına sebep oldu. Elde edilen ürünler sahipleriyle köleleri arasında paylaşılmaya başlandı, kadının manevi saygınlığı azalmaya başladı.
Ailenin reisi baba oldu. Roma’da paterfamilya kelimesi bir erkeğin toprağını, malını, parasını ve kölelerini belirtir, öldüğünde bunların hepsi oğluna geçer. Zamanla kadın da erkeğin familyasının bir parçası oldu, onun malı haline geldi. Erkeğin varlığını devam ettirmek için yardımcı ellere ihtiyaç duyduğu bu ekonomik sistemde çok eşlilik de düzenin önemli bir parçası olarak gelişmeye başladı. 
İslamiyet’teki Âdem ile havanın cennetten kovulmalarına beraber sebep olmalarına rağmen, Musevilikte kadın suçlu olarak gösterilir. 
Hıristiyanlıkta İsa, İslamiyet’teki gibi beşeri babasız olarak dünyaya gelmiş ancak tanrı baba, Meryem ana İsa oğul olarak değerlendirilmiştir. İsa o kadar iffetlidir ki kadınla beraber olmamıştır. 
Musevilik ve Hıristiyanlıkta, tanrı ruh, kadın et ve bedendi. Beden de tutku, cinsellik ve şehvetin güdümünde bir hayvan… Erkek kadınla beraber olmazsa tam bütün olamazdı.
13. yüzyılda Thomas Aquinas ve Albertus Magnus kadının şeytanla evelenebileceğini açıkça ilan ettiler. Buna dayanarak Ortaçağ’da bazı kadınlar cadı diye suçlandılar ve engizisyon onları canlı, canlı yakmaya mahkûm etti. Kadının manevi teslimiyeti böylece tamamlandı. 
Öte yandan erkekler ataerkil sitem içinde kendilerine geniş bir hürriyet tanıdılar. Fahişelik hızla arttı. Nitekim Katolik kilisesinin gelirinin büyük bir bölümü genelevlerden geliyordu. Bir zamanlar ülkemizde de genel patroniçesi Manukyan da vergi rekortmeniydi.
Martin Luther’in reformu biraz da bu ikiyüzlülüğe bir son verme gayretiydi.    

    Poligami (Çokeşlilik)

Poligami kelimesi yaygın olarak bir erkeğin birden fazla eşe sahip olmasıdır. Polijini birden fazla kadınla beraber olmak, poliandri ise birden fazla erkekle beraber olmaktır. Tarım faaliyetleri dolayısı ile poligami –dinler alet edilerek- yaygınlaşmıştır.  
Ortaçağ’da Avrupa’da 6. yüzyılda hazırlanarak Frankların bir kolu olan Sallenlere izafeten “Salien Kanunu” (la loi salique) adı verilen ve Morovenj ve Karolenjler devrinde yürürlükte bulunan bir kanunun 59. maddesinin 5 fıkrası,
Taşınmaz mallarda kızların miras hakkını tanıyor. Bir kimsenin taşınmaz mallarının meşru ve gayrimeşru oğulları arasında paylaşılmasın kabul ediyordu.           
Haçlı seferlerinden sonra 12. ve 13 yüzyıllarda Yakın Doğu’da kurulmuş olan Kudüs, Antakya, Kıbrıs ve Trablus gibi prensliklerde bile, bazı hükümdarların oğulları olmadığı halde, kızları doğrudan doğruya tahta çıkmamışlardır. Ancak bir prensle evlenerek, kral eşi sıfatıyla devlet idaresine katılabilmişlerdir. 
Kendini Frank İmparatorlarının bir devamı sayan Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’nda da 6. Karl’ın kızı Maria Theressia’nın Almanya hükümdarlığını tanımamış, ancak babası 6. Karl’ın çıkarttığı ve “Die Pragmatichse Sanktion” adı verilen bir kanunla doğrudan doğruya Habsburg tacına bağlı toprakların hükümdarı olması kabul edilmişti. Buna karşılık kendilerini frank İmparatorluğu’nun bir devamı saymayan İngiltere, İskoçya, İspanya, Portekiz, İki Sicilya, (Napoli) İsveç, Norveç, Danimarka ve Rusya gibi devletlerde kadınların tahta çıkmaları oldukça kolay olmuştur.
Avrupa’da taç giymiş olan kadınların çoğu büyük hizmetler görmüşler, adlarını ülkelerinin tarihine iyi bir şekilde yazdırmayı başarmışlardır. Örnek:
İngiltere’de 1. Elisabeth (1558-1603) 1558 de İspanya armadasını yenerek İngiltere’nin Protestanlığını korumuş ve devletini zamanında en güçlü deniz devleti haline getirmiş.                  
Kraliçe Mary (1689-1694) ve Kraliçe Anne (1702-1712) zamanlarında ise İngiltere’de demokrasi tam anlamıyla yerleşerek kesin şeklini almıştır.
İngiltere tarihinde bir çağa adını vermiş olan Kraliçe Victoria (1837-1901) zamanında İngiliz İmparatorluğu bütün dünyaya genişlemiş, İngiltere dünyanın hemen, hemen bütün stratejik noktalarına yerleşmiş. Ve Disraeli gibi büyük bir devlet adamı sayesinde de olan, kraliçe Hindistan’da imparatorluk tacını giymiş ve Mısır, Güney Afrika gibi önemli bir yerleri imparatorluğuna katmıştır.
Rusya’da ise 18. yüzyıl tam anlamıyla bir kadınlar saltanatı yılı olmuş, 1. Petro’nun bir büyük Avrupa devleti haline getirdiği Rusya’nın bu durumunu çariçeler korumayı başardıkları gibi geliştirmişler ve bunlardan 2. Katerina Osmanlı Devletine indirdiği darbeler ile toraklarını geliştirmiş, Rusya’yı kesin olarak Karadeniz’e çıkartmıştır.
15. yüzyıl sonları ve 16. yüzyıl başlarında Katiya Kraliçesi İsabella -Aragon krali Ferdinand ile evlenerek- İspanya’nın birliğini sağlamakla kalmamış, Kristof Kolomb’un istediği gemileri sağlayarak Amerika’nın bulunmasına doğrudan doğruya yardım etmiştir.
1387 de Danimarka ve Norveç tahtına çıkmış olup sonradan İsveç Kraliçeliği’ne de seçilen ve efsanevi Asur Kraliçesi Semiramis’e nispetle kendine Kuzey Semiramis’i adı verilen Margaret (1387-1412) kurmayı başardığı Kamlar Birliği ile bu üç devleti bir süre için birleştirmiştir.
Frank İmparatorluğunun devamı sayılan devletlerde tahta çıkmış ilk kadın olan Maria Thresia (1740-1780) Avusturya Veraset Savaşı’nda ve Yedi Yıl Savaşı’nda Şilezya’yı Prusya Kralı Büyük Friedriche kaptırmış olmakla birlikte hükümdarlığını korumasını bilmiş, enerjisi ve cesareti ile Avusturya hükümdarları arasında üstün bir yer elde etmiştir.
Avrupa’da taht ve taç sahibi olan hükümdar kadınlardan tespit edebildiklerimizin –küçük prenslikler bir taraf –bir listesini sunuyoruz:

    Bizans:

İrene                        797-802
Zoe (Teodora ile birlikte 2 ay)        1042
Teodora                    1054-1058

    İspanya (Kastilya, Leon ve İspanya)     

Urraca (Ieon ve Kastilya)            1109-1126
1. İsabella (Kastilya)                1474-1504
Juana (Kastilya)                1504-1506
2. İsebella (İspanya)                183.-1868

    İskoçya

Margaret                    1289-1290
Mary Stuart                    1542-1568

        Napoli

    1. Juana                    1343-1382
    2. Juana                    1414-1435

        Danimarka, Norveç, İsveç

    Margaret (Dan, Nor, İsveç)            1387-1412
    Christine (İsveç)                1632-1654
    Ulrika (İsveç)                    1720-1751
    Margarete (Dan)                19

        İngiltere

    Lady Jane Grey (İlan Edilmiş, Tutulmamış  1553
    Mary, Kanlı                    1553-1558
    1. Elisebeth                    1558-1603
    Mary (Sutuart) 2.                1689-1702
    Anne (Stuart) 1.& https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/26-04-2024/31294216632551826848.jpg Yazarlar 56169 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/karakterli-olmak-nedir-56169.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/karakterli-olmak-nedir-56169.html 2024-01-31 10:49:10 2024-01-31 10:49:10 Bir nesnenin, bir bireyin ya da topluluğun kendine özgü olan, onu başkalarından ayıran temel belirti, onun davranışlarını belirleyen ana özelliktir karakter.

Karakter sahibi olmak, kişinin kim olduğunu ve çeşitli durumlarda nasıl davranacağını tanımlayan bir dizi nitelik ve değere sahip olmak anlamına gelir. Bir kişinin ahlaki ve etik değerlerini kapsar ve eylemlerini ve kararlarını etkiler. Güçlü karaktere sahip bir kişinin dürüst, saygılı, sorumlu ve güvenilir olduğu bilinir ve olumsuz durumlarda bile bu niteliklerini korur. Karakter zamanla gelişen ve yetiştirilme tarzı, çevre, deneyimler ve kişisel inançlar gibi çeşitli faktörlerden etkilenen bir şeydir. Satın alınabilecek veya miras alınabilecek bir şey değil, daha ziyade kişinin yaptığı seçimler ve yaptığı eylemlerle şekilleniyor. Hayatta başarı için güçlü bir karaktere sahip olmak şarttır. İşverenler, iyi karaktere sahip çalışanları ararlar; çünkü bu, onların özenle ve dürüst bir şekilde çalışacaklarına güvenilebileceklerini gösterir. Ayrıca güçlü bir karaktere sahip olmak arkadaşlarla, aileyle ve meslektaşlarla güçlü ilişkiler kurmaya da yardımcı olur. Ancak karakter, sabit olan ve çaba ve kararlılıkla geliştirilebilecek bir şey değildir. Kendini yansıtmayı, iç gözlemi ve değişme ve büyüme isteğini gerektirir. Biri onları geliştirebilir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/31-01-2024/27206251182548421677.jpg Yazarlar 55712 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/deprem-gercegi-55712.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/deprem-gercegi-55712.html 2024-01-26 10:44:17 2024-01-26 10:44:17 Ülkemizin gerçeklerinden biridir deprem.

Pasifik Ateş Çemberi'nde yer alan bir ülke olan Filipinler, depremlere yabancı değil. Aslında ülkede günde yaklaşık 20 deprem yaşanıyor ve bunların çoğunluğu genel nüfus tarafından hissedilemeyecek kadar küçük. Ancak bu sarsıntıların daha şiddetli depremlere dönüştüğü, ciddi hasarlara ve can kayıplarına yol açabileceği zamanlar da oluyor. Filipin tarihinin en yıkıcı depremlerinden biri, 1990 yılında Luzon adasında meydana gelen 7 büyüklüğündeki depremde 1.600'den fazla insan ölmüş ve milyarlarca peso hasara neden olmuştu. Bu trajedi, hükümetin ve halkın deprem ve diğer doğal afetlere karşı daha hazırlıklı olması için bir uyandırma çağrısı oldu. Buna yanıt olarak, ülkedeki depremleri ve volkanik aktiviteyi izlemek ve incelemek için Filipin Volkanoloji ve Sismoloji Enstitüsü (PHIVOLCS) kuruldu. Ajans, deprem riskleri ve tehlikeleri konusunda kamuoyunun bilgilendirilmesine, web sitesi ve sosyal medya hesapları aracılığıyla gerçek zamanlı deprem bilgilerinin sağlanmasına, farkındalık ve hazırlıklılığın artırılmasına yönelik deprem tatbikatları ve seminerler düzenlenmesine yardımcı olmuştur. Bu çabalara rağmen bireylerin depreme hazırlıklı olmak için acil durum çantasına sahip olmak ve tahliye yollarını bilmek gibi kendi tedbirlerini almaları hala önemlidir. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/26-01-2024/26656308102580924440.jpg Yazarlar 55609 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/ucak-kazalari-55609.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/ucak-kazalari-55609.html 2024-01-24 09:57:56 2024-01-24 09:57:56 Son zamanlarda artan uçak kazaları insanları uçaklara karşı tedirgin ediyor.

Yıllar geçtikçe uçmayı daha güvenli hale getiren havacılık teknolojisindeki ilerlemelere rağmen, uçak kazası korkusu hala birçok insanın zihninde büyük bir yer tutuyor. Son dönemde yaşanan uçak kazaları nedeniyle insanlar uçağa binme konusunda giderek daha fazla kaygılanıyor ve tereddüt ediyor. Uçak kazalarının artmasının nedenlerinden biri de hava yolculuğundaki artış olabilir. Hava yoluyla seyahat eden insan sayısı her geçen yıl istikrarlı bir şekilde artarken, kalkış ve iniş yapan uçuşların sayısı da arttı ve bu da kazaların meydana gelmesi için daha fazla fırsata yol açtı. Ek olarak pilot hatası, mekanik arıza veya olumsuz hava koşulları gibi katkıda bulunan başka faktörler de olabilir. Ancak, bir uçak kazasına karışma olasılığının diğer ulaşım araçlarıyla karşılaştırıldığında hala nispeten düşük olduğunu unutmamak gerekir. Ulusal Güvenlik Konseyi'ne göre uçak kazasında ölme ihtimali 11 milyonda bir, araba kazasında ölme ihtimali ise 5.000'de bir. Ayrıca havacılık endüstrisi, yolcuların ve mürettebatın güvenliğini sağlamak için katı güvenlik düzenlemeleri ve protokolleri uygulamaktadır.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/25-01-2024/20473263252441125330.jpg Yazarlar 55055 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/uzayda-hayat-var-midir-55055.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/uzayda-hayat-var-midir-55055.html 2024-01-19 11:48:05 2024-01-19 11:48:05 Uzayda hayat var mı? Önümüzdeki yüzyıllarda orada yaşam olacak mı?

Bunlar yüzyıllardır bizi büyüleyen sorulardır. Henüz Dünya dışındaki yaşama dair kesin kanıtlar bulamamış olsak da, bilim insanları bir gün dünya dışı yaşamı keşfedeceğimiz konusunda umutlu olmaya devam ediyor. Güneş sistemimizde yaşam aramak için en umut verici yerlerden biri Mars'tır. Gezegen, büyüklüğü de dahil olmak üzere pek çok açıdan Dünya'ya benziyor ve yüzeyinde geçmişte sıvı su olduğuna dair kanıtlar bulunuyor. Bilim insanları, eğer Mars'ta yaşam mevcut olsaydı, bunun hâlâ mikrobiyal organizmalar biçiminde mevcut olabileceğine inanıyor. Güneş sistemimizdeki yaşam için bir diğer potansiyel yer ise Jüpiter'in uydusu Europa'dır. Europa'nın buzlu yüzeyinin, yaşama elverişli olabilecek bir yeraltı okyanusunu gizlediğine inanılıyor. Aslında NASA önümüzdeki yıllarda yaşam belirtileri aramak amacıyla Europa'yı keşfetme misyonu planlıyor. Ancak yaşam arayışı kendi güneş sistemimizin ötesine uzanıyor. Bilim insanları binlerce dış gezegen veya diğer yıldızların etrafında dönen gezegenler keşfetti. Bu gezegenlerden bazılarının, sıvı su ve potansiyel yaşamın var olması için koşulların uygun olabileceği yaşanabilir bölgede olduğuna inanılıyor. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/19-01-2024/23043217303190430811.jpg Yazarlar 54881 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/emekli-maaslari-54881.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/emekli-maaslari-54881.html 2024-01-17 18:15:34 2024-01-17 18:15:34 Bağkur ve Sgk Emekli maaşlarına zam geldi.

Bu, emeklilikleri için bu sosyal güvenlik programlarına bağımlı olanlar için iyi bir haber. Bağkur, Türkiye'de serbest meslek sahibi veya tarımda çalışan kişiler için özel olarak tasarlanmış bir sosyal güvenlik sistemidir. SGK ise özel sektörde çalışmış kişilere emeklilik yardımı sağlayan Türkiye Sosyal Güvenlik Kurumudur. Emekli maaşlarındaki artış, bu programlardan yararlanan emeklilerin masraflarını karşılamak ve yaşam standartlarını korumak için daha fazla paraya sahip olacağı anlamına geliyor. Bu, özellikle Türkiye gibi yaşam maliyetinin yüksek olabildiği ve emeklilerin sabit bir gelirle geçim sıkıntısı çekebildiği ülkelerde önemlidir. Ancak, bu emekli maaşı artışlarının enflasyona ve artan mal ve hizmet maliyetlerine ayak uydurmak için yeterli olmayabileceğini unutmamak önemlidir. Emeklilerin sosyal güvenlik yardımlarına ek olarak başka gelir veya tasarruf kaynaklarına da sahip olmaları önemlidir. Ayrıca hükümet, bu sosyal güvenlik programlarının etkinliğini izlemeye devam etmeli ve emeklilerin emeklilik yıllarında yeterince desteklenmesini sağlamak için emekli maaşı tutarlarını buna göre ayarlamalıdır. Bu, olası tutarsızlıkların ele alınmasını da içerir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/17-01-2024/31551263952347923424.jpg Yazarlar 54359 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kar-geliyor-54359.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kar-geliyor-54359.html 2024-01-12 14:37:43 2024-01-12 14:37:43 Kışın en sevilen olayıdır kar yağışı. Sıcaklıkların düşmesi ve yağışların artmasıyla birlikte birçok kişi sezonun ilk kar yağışını heyecanla bekliyor.

Bazı insanlar karın manzarayı bir kış harikalar diyarına dönüştürmesinden hoşlanırken, diğerleri kayak, snowboard ve kızak gibi eğlenceli kış aktivitelerinden keyif alır. Ancak kar yağışı bazı zorlukları ve zorlukları da beraberinde getirebilir. Karlı ve buzlu yollar sürüşü tehlikeli hale getirerek trafik kazalarının artmasına neden olabilir. Yoğun kar yağışı aynı zamanda elektrik kesintilerine ve ulaşımda gecikmelere neden olarak günlük rutinleri bozabilir ve rahatsızlık yaratabilir. Bu zorluklara rağmen birçok insan hâlâ karı sabırsızlıkla bekliyor. Ailelerin birlikte vakit geçirmesi, kardan adam yapması ve ateş başında sıcak kakaonun tadını çıkarması için eşsiz bir fırsat sunuyor. Ayrıca birçok işletme, kayak merkezleri ve kış sporları mağazaları gibi kış aktivitelerinden keyif almak için gelen ziyaretçi akınından yararlanmaktadır. Kar hazırlığı sırasında insanlar genellikle yiyecek, su ve ısınma yakıtı gibi temel malzemeleri stokluyor. Ayrıca araba yollarını ve kaldırımları temizlemek için kar küreği ve kar püskürtme makinelerine de yatırım yapabilirler. Sonuç olarak, kar yağışı zorlukları ve aksaklıkları beraberinde getirse de birçok insan için hâlâ kışın sevilen bir yönüdür.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/12-01-2024/20658299482755530067.jpg Yazarlar 54106 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/10-ocak-gazeteciler-gunu-kutlu-olsun-54106.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/10-ocak-gazeteciler-gunu-kutlu-olsun-54106.html 2024-01-10 11:01:14 2024-01-10 11:01:14 Çalışan gazeteciler günü, gazetecilik mesleğini icra edenleri onurlandırmak için 1962’den beri 10 Ocak günü düzenlenen Türkiye’ye özgü bir kutlama gündür.

Gazetecilerin haberleri kamuoyuna ulaştırmak için gösterdikleri özverinin, sıkı çalışmanın ve fedakarlıkların takdir edildiği bir gün. Türkiye'nin, Osmanlı İmparatorluğu döneminde 1831'de yayınlanan ilk gazete Takvim-i Vekayi ile uzun bir gazetecilik geçmişi var. Ancak Türkiye'de gazetecilik, hükümet sansürü, gazetecilerin hapsedilmesi ve muhabirlere yönelik şiddet gibi birçok zorlukla karşı karşıya kaldı. Son yıllarda basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamaların artması ve bağımsız medyaya yönelik baskıların artmasıyla durum daha da zorlaştı. Bu zorluklara rağmen Türkiye'deki gazeteciler siyasetten insan haklarına, kültürden spora kadar önemli konularda haber yapmaya devam ediyor. Kamuoyunun bilgilendirilmesinde ve iktidardakilerin hesap vermesinde önemli bir rol oynuyorlar. Gazeteciler Günü'nde yalnızca gazetecilerin başarılarını kutlamak değil, aynı zamanda karşılaştıkları zorluklar üzerinde düşünmek de önemlidir. Bu, basın özgürlüğünün öneminin ve gazetecilerin çalışmalarında desteklenmesi ve korunması ihtiyacının bir hatırlatıcısıdır. Medyanın toplumumuzdaki rolüne değer veren biri olarak, gazetecilerin sıkı çalışmaları ve özverileri için minnettarım.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/10-01-2024/22969205272558725002.jpg Yazarlar 53710 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/ahmet-esmer-i-dinliyoruz-7-53710.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/ahmet-esmer-i-dinliyoruz-7-53710.html 2024-01-06 14:53:27 2024-01-06 14:53:27 AHMET ESMER'İ DİNLİYORUZ 7

 AHMET ESMER'İ DİNLİYORUZ 7 (Necdet Pekmezci)

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-01-2024/31706208972462322767.jpg Yazarlar 53603 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/herkes-hasta-53603.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/herkes-hasta-53603.html 2024-01-05 15:46:15 2024-01-05 15:46:15 Yeni yıla herkes hasta girdi. Kimi görsek ya nezle ya grip ya da ateşi var.

Pek çok insanın yılın başında hastalanması alışılmadık bir durum değil. Kış mevsimi soğuk havaları beraberinde getirerek bağışıklık sistemimizin zayıflamasına ve hastalıklara karşı daha duyarlı olmamıza neden oluyor. Ayrıca Aralık ayındaki bayram tatilleri ve toplantılar da bizi daha fazla mikrop ve virüse maruz bırakabilir. Özellikle yılın bu döneminde virüslerin yayılmasını önlemek için önlem almak şarttır. Sık sık el yıkamak, susuz kalmamak ve yeterince dinlenmek, bağışıklık sistemimizi güçlendirmenin ve hastalıkların yayılmasını önlemenin basit yollarından bazılarıdır. Bununla birlikte, aniden ortaya çıkan hastalık günlük rutinlerimizi etkileyebilir, iş devamsızlıklarına ve okul günlerinin kaçırılmasına neden olabilir. Sağlığımızı ön planda tutmak ve gerekirse tıbbi yardım almak önemlidir. Reçetesiz satılan ilaçlar, bitki çayları ve nemlendiriciler gibi basit tedaviler bazı semptomları hafifletebilir ve daha hızlı iyileşmemize yardımcı olabilir. Sonuç olarak, yılın başında herkesin hasta gibi görünmesi talihsiz bir durum olsa da, bu tamamen şaşırtıcı değil. Basit önleyici tedbirler alarak ve gerektiğinde tıbbi yardıma başvurarak sağlıklı kalabilir ve hastalıkların yayılmasını önleyebiliriz.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/05-01-2024/29258285493015725553.jpg Yazarlar 53391 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-11-53391.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-11-53391.html 2024-01-03 11:44:54 2024-01-03 11:44:54 “Ben her güreşte arkamda Türk Milletinin olduğunu ve millet şerefini düşünürüm." Kurtdereli Mehmet (Baykurt) Pehlivan:1864-1939

Rusçuk

                        Hergeleci İbrahim

            Bulgaristan’ın Rusçuk ilinin bağlı Razgrat kasabasının Ezerce Köyünde 1862de doğdu. Babasının adı Mahmut’tur.

                        Cihan Şampiyonu Kara Ahmet

            Bulgaristan’ın Rusçuk ilinin bağlı Razgrat kasabasının Umurköyü’nde 1862de doğdu.

            Koç Mehmet

            Bulgaristan’ın Rusçuk ilinin bağlı Razgrat kasabasının Çukur Köyünde 1876da doğdu.

            Koç Mehmet ile ilgili geniş bilgi için Balıkesir ili Gönen İlçesi Pehlivanları Çalışmamıza bakınız.

 

                                    Tırnova

                        Kurtdereli Mehmet Pehlivan

            Bulgaristan’ın Tırnova (Tornova) İline bağlı Selvi (Sevlivo) kazasının Bukurova Köyünde 1865 (1872) de doğdu. Kara Ahmet’ten sonra Cihan pehlivanı olan ünlü pehlivanımızdır. Gazi Mustafa Kemal’in övgüsüne layık olup hediye almıştır.

            Kurtdereli Mehmet Pehlivan ile ilgili geniş bilgi için ilgili bölüme bakınız.

                        Tarzan Mehmet

            Ailesi Tırnova göçmeni olup Balıkesir İli Kepsut İlçesi Durak Köyüne göç etmiştir. Kepsut Pehlivanları çalışmamızda geniş yer verilmiştir.

                        Tanburacı Osman Pehlivan

            Bulgaristan’ın Tırnova (Tornova) İlinde 1874te doğdu.

 

                                    Varna

                        Frangalı Kara Ahmet

            Bulgaristan’ın Varna iline bağlı Granga (Franco) Köyünde 1875te doğdu.

 

                                    Silistre

 

                        Kızılcıklı Mahmut Pehlivan

            Bulgaristan’ın Silistre iline bağlı Kızılcıklı Köyünde 1880de doğdu.

            Ataları 17 yüzyılda Konya’dan göç ederek buraya yerleşmiş olduğundan aile lakabına “Göçenler” denilmiştir.

 

                                    Eskicuma

 

                        Hüseyin (Yusuf Hüseyin) Pehlivan

            Bulgaristan’ın Eskicuma kasabasının Nascı Köyünde 1880,1885te doğdu.

 

                                                Yunanistan    

 

                                    Kavala

 

                        Çolak Molla Mümin

            Yunanistan’ın Kavala kasabasının Zikoş Köyünde 1865te doğdu. Babası Sadık Pehlivandır. 

                        Adalı Halil

            Edirne’nin Yunanistan’da kalan Adaiçi bucağının Kiliseli Köyünde 1866da doğdu. Babası Kara Mehmet pehlivan, ustası Boğça Köylü Hüseyin ve Ahmet adlı iki kardeş pehlivandır.

            Bu pehlivanların hayat hikâyeleri ve başarıları ilgili kitapta geniş bir şekilde anlatılmıştır.[1]        

            Kıbrıslı Ahmet Pehlivan

1850-1855 te Kıbrıs’ta doğdu.[2]

 

Kırkpınar Başpehlivanları

Her yıl Haziran sonu ile Temmuz başında Edirne’de gerçekleştirilen geleneksel Kırkpınar Yağlı Güreşleri, 2019 yılında 658. defa yapıldı. Eldeki verilere göre tarihi boyunca Kırkpınar Başpehlivanları şunlardır:

 

Osmanlı Dönemi Kırkpınar Başpehlivanları

Hraça İdris, Tazdaz Ali          Katrancı Mehmet                   Pomak Ali     

Şeyh Cemalettin                     Hergeleci İbrahim                  Deli Murat                 

Er Sultan                                Makarnacı Hüseyin                Filibeli Kara Ahmet

Bursalı Süca                           Kara İbrahim                          Hasahırlı Abdurrahman

Demir Hasan Baba                 Yozgatlı Kel Hasan                Çorumlu Zeynel

Turgut Reis İpçi                     Yörük Ali Filiz Nurullah        Pomak Osman

Hüseyin Zünnuoğlu                Filibeli Kara Osman               Soyulcu Mahmut       

İbrahim Paşa                          Kara Ahmet                            Mümin Hoca

Seren Hüseyin Paşa                Kızılcıklı Mahmut                  Koç Ali

Avcı Pehlivan                         Tekirdağlı Sarı Hafız             Koç Mehmet

Çoban Hacı Veli                     Bursalı Rüstem                       Kara Murat

Akçakocalı Ali                       Şumnulu Mestan                    Silivrili Molla İzzet

Arnavutoğlu Ali                     Kazıkçı Karabekir                  Çatalcalı Nakkaş Eyüp

Aliço (Gaddar -27)                 Hamlacı Kaysıoğlu                Çömlekköylü Kara Emin

Koca Yusuf                            Sarı Hüseyin                           Kayılçıoğlu Ahmet

Adalı Halil (18)                      Şamdancıbaşı Kara İbrahim   Geredeli Hikmet

Kurtdereli Mehmet (1889,1902)Küçük Danacı Karagöz      Cin Pehlivan

Katrancı Halil                         Mustafa Büyük Danacı          Elazığlı Ege[3]

 

            1885 Yılı Kırkpınar Güreşleri’nde olduğu gibi 671. Elmalı Altın Yayla recep Gürbüz Er Meydanında 8.9.10 Eylül 2023 te yapılan güreşlerin 3. Turunda Mehmet Yeşil yeşil ile İsmail Balaban arasındaki puanlama güreşi devam ederken 4. Turdaki Eli Gürbüz Emre Doğan Güreşi başladı.

 

                        Cumhuriyet Dönemi Kırkpınar Başpehlivanları

 

            Yılı                  Dönemi                       Adı Soyadı ve Memleketi

 

1)         1924                564.                             Arnavut Benli Abdullah (Subaşı)

2)         1925                565.                             Geçkinli Yusuf (Bozkurt)

3)         1926                566.                             Edirne Çömlek Köylü Kara Emin

4)         1927                567.                             Manisalı Rıfat (Güreşen)

5)         1928                568.                             Gostivarlı Mülayim (Pehlivan) Kayıkçıoğlu Ahmet

6)         1929                569.                             Gostivarlı Mülayim (Pehlivan)

7)         1930                570.                            Bandırmalı Kara Ali Acar

8)         1931                571.                            Edirneli Himmet-Çoban Mehmet

9)         1932                571.                             Bandırmalı Kara Ali (Acar)

10        1933                572.                            Tekirdağlı Dağlı Hüseyin (Alkaya)                                                                                                                                          

11)       1934                573.                             Gostivarlı Mülayim-Tekirdağlı Hüseyin (Alkaya)

12)       1935-1942       574-581.                     Tekirdağlı Hüseyin (Alkaya)

13)       1943                582.                            Babaeskili Kozpınarlı İbrahim (Erdi)                                        

14)       1944                583.                             Hayrabolulu Süleyman (Yener) Beraberlik

15)       1945                584.                            Babaeskili İbrahim (Erdi)

16)       1946                585.                            Sındırgılı Şerif (Ünal)

17)       1947                586.                            Düzceli Çolak İsmail -Süleyman Ertaş Beraberlik

18)       1948                587.                            Babaeskili (Kuleleli) Mustafa Yenici

19)       1949                588.                            Sındırgılı Şerif (Ünal)

20)       1950                589.                            Hayrabolulu Süleyman (Yener)                   

21)       1951                590.                            Adapazarlı İrfan (Atan)

22)       1952                591.                             Kepsut Duraklı Tarzan Mehmet (Yavaş)

23)       1953                592.                             Adapazarlı İrfan (Atan)

24)       1954                593.                             Samsunlu İbrahim (Karabacak)

25)       1955                594                             Adapazarlı İrfan (Atan)

26)       1956                595.                            Adapazarlı İbrahim (Karabacak)

27)       1957                596.                            Bandırmalı Kara Hasan (Acar)

28)       1958                597.                            Adapazarlı Adil (Atan)

29)       1959,1960       598.599                      Samsunlu İbrahim (Karabacak)

30)       1961                600.                            Sındırgılı Mehmet Ali (Yağcı) (Ağabeyi İzzet Yağcıyı yenerek)

31)       1962                601                             Sındırgılı Mehmet Ali (Yağcı)-İzmirli Kara Ali (Çelik) diskalifiye edildi. Başpehlivan ilan edilmedi.

32)       1963                602.                            Samsunlu Sezai (Kanmaz)

33)       1964                603.                             Sındırgılı Mehmet Ali (Yağcı)

34)       1965                604.                             İzmirli Kara Ali (Çelik)

35)       1966.1967.1968/ 605.606.607.          Ordulu Mustafa (Bük) /ALTIN KEMER

36)       1969                608.                             Babaeskili Nazmi (Uzun)

37)       1970                609                             Kara Ali Çelik-Aydın Demir Güreşi bıraktılar. Başpehlivan ilan edilmedi.

38)       1971                610.                            Denizlili Hasan (Şahin)

39)       1972                611.                            Akhisarlı Arap Mustafa (Yıldız)

40)       1973                612.                            Ordulu Davut (Yılmaz)

41)       1974                613.                            İzmirli Kara Ali (Çelik)

42)       1975                614                             Edirne Belediyesi İptal Etti.

43) 1976,1977,1978/  615.616,617,618        Karamürselli Aydın (Demir) ALTIN KEMER

44)       1979                618.                            Bandırmalı Kara Sabri (Acar)

45)       1980                619.                            Muğlalı Mehmet (Güçlü)

46)       1981                620.                            Arap Mustafa (Yıldız)

47)       1982.1983.1984/621.622.623.           Denizlili Hüseyin (Çokal) ALTIN KEMER

48)       1985                624.                            Bandırmalı Kara Sabri (Acar)

49)       1986                625.                            Kepsutlu İbrahim Gümüş (Magirus)

50)       1987                626.                            Hataylı Recep (Kılıç) İlk üniversite mezunu

51)       1988                627.                            Antalyalı Recep (Gürbüz)

52)       1989                628.                            Balıkesirli Saffet (Kayalı)

53)       1990.1991.1992.1993/629.630.631.632 Karamürselli Ahmet (Taşçı) /ALTIN KEMER

54)       1994                633.                            Antalyalı Cengiz (Elbeye)

55)       1995.1996.1997/634,635,636.           Karamürselli Ahmet Taşçı /ALTIN KEMER

56)       1998                637.                            Antalyalı Cengiz (Elbeye)

57)       1999,2000       638.639                      Karamürselli Ahmet (Taşçı)

58)       2001                640.                            Ankaralı Vedat (Ergin)

59)       2002                641.                            Antalyalı Hasan (Tuna) (Savaş Yıldırım dopingli ilan edildi)

60)       2003                642.                            Ordulu Kenan (Şimşek)

61)       2004                643.                            Ordulu Recep (Kara)

62)       2005                644.                            Samsunlu Şaban (Yılmaz)

63)       2006                645.                            Antalyalı Osman (Aynur)

64)       2007,2008       646,647.                     Ordulu Recep (Kara)

65)       2009,2010       648.649.                      Antalyalı Mehmet Yeşil (Yeşil)

66)       2011,2012       650.651.                      Antalyalı Ali (Gürbüz) (Recep Karayı yenerek)

67)       2013                652.                             Antalyalı İsmail (Balaban) (Ali Gürbüz dopingli ilan edildi)

68)       2014                653.                             Samsunlu Fatih (Atlı) (İsmail Balaban’ı yenerek)

69)       2015                654.                             Antalyalı Orhan (Okulu) (Osman Aynur’u yenerek)

70)       2016                655.                             Ordulu Recep (Kara)  (Mehmet Yeşil Yeşil’i yenerek)

71)       2017                656.                             Antalyalı İsmail (Balaban) Orhan Okulu’yu yenerek

72)       2018                657.                             Antalyalı Orhan (Okulu) Şaban Yılmaz’ı yenerek

73)       2019                658.                             Antalyalı Ali (Gürbüz) Orhan Okulu’yu yenerek

74)       2020                659                              Covid-19 Yapılamadı.

75)       2021                660.                             Antalyalı Ali (Gürbüz) (İsmail Koç’u yenerek)

76)       2022                661.                            Antalyalı Cengizhan Şimşek (Mustafa Taş’ı yenerek, başpehlivan oldu. Ancak kuralara uymadığı gerekçesiyle üç ay güreşmeme cezası alırken, altın kemer Mustafa Taş’a verildi. Sinoplu Mustafa Taş 2022 Yılı Kırkpınar Başpehlivanı oldu.

77)       2023                662                             Antalyalı Yusuf Can Zeybek İsmail Balaban’ı yenerek Kırkpınar Başpehlivanı oldu.

 

 

                        Cumhuriyet Devrinin Başpehlivanları ve Memleketleri

 

            Gostivar                      Arnavut Benli Abdullah                               

Edirne                         Geçkinli Yusuf

Edirne                         Çömlek Köylü Kara Emin

Manisa                        Rıfat Güreşen            

Gostivar                      Mülayim Acar Kayıkçıoğlu Ahmet

Balıkesir                      Bandırmalı Kara Ali Acar

Edirne                         Himmet-Çoban Mehmet

Tekirdağ                      Hüseyin Alkaya                                                                                                                                                                   

Kırklareli                     Babaeskili /Kozpınarlı İbrahim Erdi-Süleyman Ertaş                              

Kırklareli                     Babaeskili İbrahim Erdi

Balıkesir                      Sındırgılı Şerif

Düzce                         Çolak İsmail Atay                                                       

Kırklareli                     Babaeskili/Kuleleli Mustafa Yenici                                      Adapazarı                  İrfan Atan

Balıkesir                      Kepsutlu Tarzan Mehmet

Samsun                       Samsunlu İbrahim Karabacak

Balıkesir                      Bandırmalı Hasan Acar

Adapazarı                   Adil Atan

Balıkesir                      Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı            

Adapazarı                   Sezai Kanmaz

Ordu                           Mustafa Bük /ALTIN KEMER

Kırklareli                     Babaeskili Nazmi Uzun

Denizli                                    Hasan Şahin

Manisa                        Akhisarlı Arap Mustafa Yıldız

Ordu                           Davut Yılmaz

İzmir                           İzmirli Kara Ali Çelik

Kocaeli                       Karamüeselli Aydın Demir ALTIN KEMER

Balıkesir                      Bandırmalı Sabri Acar

Muğla                         Mehmet Güçlü

Denizli                        Hüseyin Çokal ALTIN KEMER

Balıkesir                      İbrahim Gümüş (Magirus)

Hatay                          Recep Kılıç

Antalya                       Recep Gürbüz

Balıkesir                      Saffet Kayalı

Kocaeli                       Karamürsel Ahmet Taşçı /ALTIN KEMER

Antalya                       Cengiz Elbeye

Ankara                        Vedat Ergin

Antalya Hasan Tuna (Savaş Yıldırım dopingli ilan edildi)

Ordu                           Kenan Şimşek

Ordu                           Recep Kara

Samsun                       Şaban Yılmaz

Antalya                       Osman Aynur

Antalya                       Mehmet Yeşil Yeşil

Antalya                       Ali Gürbüz      (Recep Karayı yenerek)

Antalya                       İsmail Balaban (Ali Gürbüz dopingli ilan edildi)

Samsun                       Fatih Atlı        (İsmail Balaban’ı yenerek)

Antalya                       Orhan Okulu   (Osman Aynur’u yenerek)

Antalya                       Cengizhan Şimşek (Mustafa Taş’ı yenerek) 

 

            Cumhuriyet Devrinde Kırkpınar’da Başaltında Güreşip Başa Güreşmeyi Hak Eden Pehlivanlar ve Memleketleri

 

                        Doping Tesbit Edilenler

 

                        İ. E Yavuz?

                        M. Gençtürk?

                        Ahmet Yavuz?

                        H. Demir?

                        Abdullah Kaçmazoğlu?

 

                                    İli Tesbit Edilemeyenler

 

                        Çoban Mahmut          

                        Molla Mehmet

                        Mandıralı Çoban Mahmut

                        Mandıralı Ahmet

                        Suyolcu Mehmet

                        Sabri Kılıçaslan

                        Göçmen Süleyman

                        Mustafa Sarıca

                        Mehmet Orhan

                        Yaşar Yiğit

                        İsmail Topçam           

                        İzzet Açıkbaş

                        Yakup Filiz

                        Halis Bozkuş

                        Süleyman Kaplan

                        Alaattin Şahin

                        Bekir Şahinal

                        Sabahattin Kangal

                        Hayri Sezgin

                        Sabri Geçer

                   & https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/03-01-2024/20184309802125027068.jpg Yazarlar 53385 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/yeni-senenin-guzellikleri-53385.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/yeni-senenin-guzellikleri-53385.html 2024-01-03 11:35:01 2024-01-03 11:35:01 2024 yılını girmiş bulunuyoruz. Bu sene herkes için güzel bir sene olması dileğiyle.

Yeni yılın başlangıcı her zaman heyecan ve beklentiyle doludur. İnsanlar önümüzdeki aylarda başarıya ve mutluluğa ulaşmayı umarak yeni hedefler ve kararlar belirliyorlar. Ancak bu yıl, bir iyimserlik ve umut katmanı daha var. Zorlu geçen birkaç yılın ardından insanlar yeni bir başlangıç ​​ve yeni bir başlangıç ​​için sabırsızlanıyor. Yeni yıla heyecanla girmek için pek çok neden var. Öncelikle çeşitli alanlarda heyecan verici gelişmeler yaşanıyor. Teknoloji dünyasında her gün yeni atılımlar ve yenilikler yapılıyor. Bu, hayatımızı kolaylaştıracak ve daha verimli hale getirecek yeni aygıtları, yazılımları ve araçları sabırsızlıkla bekleyebileceğimiz anlamına geliyor. Tıp alanında da heyecan verici gelişmeler yaşanıyor. Çeşitli hastalık ve hastalıklara yönelik yeni tedaviler ve terapiler keşfediliyor. Bu, daha fazla insanın hayat kurtaran tedavilere erişebileceği ve sonunda dünyanın en yıkıcı hastalıklarından bazılarına çare bulabileceğimiz anlamına geliyor. Bu heyecan verici gelişmelerin ötesinde, yeni yıla heyecanla yaklaşmak için pek çok kişisel neden de var. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/03-01-2024/28130241882206325297.jpg Yazarlar 52802 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/2023-yilinin-son-gunleri-52802.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/2023-yilinin-son-gunleri-52802.html 2023-12-29 13:16:40 2023-12-29 13:16:40 İnsanlık tarihinde bir yıl daha geçti. Dönem insanları yaşadıklarını zihinlerine, tarih ise yaşanılanları defterine kaydetti.

Bu yılın geçtiği dönem insanlık için farklı anlamlar içerdi. Ülkemize gelindiğinde ise büyük acıların yaşandığı deprem, ekonomik çalkantılar ve ayağa kalkma çabaları gündemimizden inmedi. Gerçekten yılın daha başında yaşanan felaketle derinden sarsıldık. Daha sonra tekrar ne yüce gönüllü bir millet olduğumuzu tekrarla ispatladık. Ancak millet olarak yaşadığımız sıkıntılar ne yazık ki bununla kalmadı. Deprem felaketinden sonra tüm dünyayı saran ekonomik buhran ülkemize de uğradı ve paranın alım gücü zihnimizdeki var olan algı ile apaçık uyumsuz hale geldi. Olumsuzlukların arasında genel seçimlere de gittik ve artık yıl kendini tüketti, 2023 yılı kapısı kapanmak üzere.
Artık 2024 yılı bize merhaba diyor. Her yeni başlangıç gibi 2024 yılının başlangıcı da umut dolu. Yeni bir yıl, yeni bir başlangıç. Bu yılda 2023 yılının tüm olumsuzlukların acılarının dinmesini umut ediyoruz. Zira umut etmek zorundayız. İnsanlık umut ederek yoluna devam eden bir yolculuk. Gerçekleşmeyen ne varsa olacağını umut etmek, yola devam etmek zorundayız. Umutsuzluğa, karanlığa veya karamsarlığa düşecek vakit yok. Gerek kendimiz gerekse de ülkemiz için yapabileceğimiz en iyi şey umut etmek ve umut ettiklerimiz için var gücümüzle çalışmak. 
Umutlarımızı tazelemek için neden yılbaşı neden 1 ocak diye soracak olursanız; bir hukukçu olarak bu kanunla açıklamam uygun düşer. 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyetimizin ilanından sonra 26 Aralık 1925 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkartılan yasa ile Miladi Takvim kabul edilmiştir. Bu kanun 1 Ocak 1926 tarihinde yürürlüğe girerek, yeni yılın başlangıç tarihi 1 Ocak olarak kabul edilmiştir. İşte 1926 yılından bu yana Türkiye Cumhuriyetinde, yeni yılın başlangıcı 1 Ocak’ tır. Burada belirtmek gerekir ki yeni yılın kutlandığı 1 Ocak günün, Hıristiyan inancı yada noel tarihi ile ilgisi bulunmamaktadır. Daha da ötesi Eski Türkler, yılbaşını “bayram” olarak kutluyordu. Prof. Dr. Fuzuli Bayat’ın “Türk Mitolojik Sistemi” adlı eserindeki ifadeleriyle, Türklerde, “Yılın başlangıcının kutlanması evrenin yeniden yaratılması veya yenilenmesi anlamına gelmektedir. O nedenle de yeni yıl, yeni bir döneme girme, belli ritüellerle kutlanır. Her yeni yıl kozmogononin yenilenmesidir. (...) Her şeyin zamanla aşındığı, başlangıç enerjisinin gittikçe zayıfladığı bir zamanda yeni yılın kutsanması, insanların teskinlik kaynağını oluşturur.” (Fuzuli Bayat, Türk Mitolojik Sistemi-1, s. 102).
Eski Türklerde ağacın, tanrıya ulaştıran olarak kabul ettiğini biliyoruz. Bu nedenle Türkler,  yeniden doğuş bayramında isteklerini Tanrı Ülgen’e ulaştırmak için süslü ağaçlardan yararlanıyordu. Yeni yıl, yeni dilekler demekti. Eski Türklerden beri gelen bu geleneğin, Batılılara özenmeksizin, kendi özümüzden geldiğini bilerek, doyasıya kutlamayı diliyorum.
Yazıma, Mevlana’ nın “Düne ait ne varsa dünle beraber gitti, şimdi yeni yeni şeyler söylemek lazım.” Sözleriyle son verirken; yeni yılda herbirimiz ve ülkemiz için büyük başarılar, esenlikler diliyorum. 
 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/29-12-2023/31144233463009522073.jpg Yazarlar 52779 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hos-gel-2024-52779.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hos-gel-2024-52779.html 2023-12-29 10:45:34 2023-12-29 10:45:34 Bir senenin daha sonuna gelmenin burukluğu ve yeni sene için heyecan barındırıyoruz.

2023'e veda ederken, yarattığımız anıları, başardığımız kilometre taşlarını düşünüyoruz. Yıl boyunca zorluklarla ve engellerle karşılaşmış olabiliriz ama sebat ettik ve bunların üstesinden geldik. Büyüdük, deneyimlerimizden öğrendik ve artık 2024'ü kollarımızı açarak karşılamaya hazırız. Yeni yılla birlikte yeni fırsatlar, yeni hedefler ve yeni maceralar geliyor. Başka bir yolculuğa çıkarken geleceğin neler getireceğini görmenin heyecanını yaşıyoruz. Önümüzde boş bir sayfa var ve onu anlamlı deneyimler ve değerli derslerle doldurmak bizim görevimiz. 2024 birçok nedenden dolayı önemli bir yıl. Yeni bir on yılın başlangıcını işaret ediyor ve yenilenme ve umut duygusunu beraberinde getiriyor. Yeni hedefler belirlemenin ve onlara ulaşmak için çalışmanın zamanı geldi. Sevdiklerimizle bağlantı kurma ve ömür boyu sürecek anılar oluşturma zamanı. 2024 yılına girerken geçtiğimiz yıldan aldığımız dersleri aklımızda tutalım. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/29-12-2023/24432212752944724895.jpg Yazarlar 52572 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-10-52572.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-10-52572.html 2023-12-27 10:26:34 2023-12-27 10:26:34 “Ben her güreşte arkamda Türk Milletinin olduğunu ve millet şerefini düşünürüm." Kurtdereli Mehmet (Baykurt) Pehlivan:1864-1939

Kırkpınar güreşlerinin en ilginç ve en renkli kişilerinden biri de cazgırdır. Cazgır güreşçileri çok yakından tanıyan, güreş bilgisi bulunan –“Pehlivanlığın sonu cazgırlık veya hakemliktir sözü meşhurdur” ve aynı zamanda duahan bir kişidir. Pehlivanları o kendine ait olan manilerle seyircilere tanıtır. [1] 

Yağlı güreşte pehlivanları seyircilere tanıtan, güreşe başlatan kişiye “Cazgır” veya “Salavatçı” denir. Cazgır hakem heyetinin eşleştirdiği pehlivanların adlarını, sanlarını, oyunlardaki hünerlerini, uygun mısra ve dualarla tanıtır.

Cazgır, er meydanındaki pehlivanları seyretmeye gelen halka tanıtan, bunu yaparken de cazgırlara ait heyecanlandıran konuşmalar yapan, dualar eden ve şiir şeklinde maniler okuyan kişilerdir.

Cazgırlık, pehlivanlıkta olduğu gibi usta çırak ilişkisi ile nesilden nesile aktarılır. Cazgırlara “Salavatçı” da denilir. Pehlivanlar ve seyirciler üzerinde manevi gücü yüksek bir ruh atmosferi meydana getirerek pehlivanların ünleri ve oyunlarıyla tanıtırlar. Geleneksel kıyafetlerle dualı çayır olan er meydanında yer alırlar.

Güreşler, cazgır duası denilen manilerle başlar. Pehlivanları çok iyi tanıdıkları için onların özelliklerini manilerle seyircilere tanıtırlar.  [2]    

 

Başcazgırlar

        

Güreşten iyi anlayan, pehlivanları güzel manilerle takdim eden, güreşecek pehlivanların adlarını, şanlarını, korkulu oyunlarını seyircilere anlatan; güreşi kendine has pehlivan duaları ile süsledikten sonra başlatan ve galip gelenleri duyuran kimsedir. Yani cazgırın görevi bir çeşit sunuculuktur. Cazgır bütün güreşçileri yakından tanır, pehlivanların yaptığı bütün eski güreşleri bilir, eşleştirdiği pehlivanların dualarını okurken pehlivanların kuvvetli yönlerini söyleyerek, hasmını uyarır, öğüt verir.

Cazgır, pehlivanları beden gücünden çok akıl gücüne güvenmeye çağırır. Onları motive eder; Allah’ın adı anılarak ve başta peygamber efendimize salat-ü selam olmak üzere pirlerin yâd edildiği, manevi değerlerin dile getirilerek bir anlam kazandırıldığı dualar, sözler, pehlivanları cesaretlendirir.

Cazgır, sesi her ne kadar gür ise de pehlivanları tanıması, bütün güreş oyunlarını bilmesi gibi özelliği olan yaşlı kişilerden seçilir. Hatta cazgırlar, şairlik özelliği taşıyorsa, sözleriyle seyredenlere heyecan salarlar. Sırf cazgır izlemek için güreşlere gidenler vardır.

Cazgır, güreşmek için soyunmuş pehlivanları sıraya dizer. İçlerinde o boydan üst boya güreşmesi gerekenler varsa onları ayırır. Diğerlerini de kuvvetlerine göre birbiriyle eşleştirir. Eşlenen pehlivanlar kıbleye yüzlerin dönerek kolları çaprazlama olduğu halde el ele tutuşurlar. Bu şekilde dualarını okur. Eğer güreşçiler tanınmış güreşçi ise cazgır, ayrı ayrı pehlivanların ardında durarak duasını okur. Güreş başlamadan önce vakur bir şekilde ağır ağır yürüyerek meydanın tam ortasına gelir. Eşleştirdiği pehlivanları yanına çağırır, yönlerini kıbleye çevirir. Elini her ikisinin sırtlarına vurarak rükûa varır gibi eğilip ellerini diz kapaklarına koymalarını söyler, iki pehlivanın arkalarında durur, sağ elini sağdakinin sırtına, sol elini soldakinin sırtına vurur.

Çiftler sağ ve sol elleri birbirini tutarak sağ ayakları biraz ileri ve yana atılmış ve başları öne eğik olarak dururlar. Cazgır her birinin adını sanını memleketini bağırarak söyler. Peşinden duasını ederek ‘Hak yüzünü ağartsın!’ der ve meydana salar. Pehlivanlar Allah, Allah sesleri ve davul zurnalar eşliğinde önce peşrev çekip güreşe başlarlar.

Cazgır, meydandaki birliği korumaya, pehlivanları bir arada tutmaya gayret eder. Güreşin moral kaynağı olup ayrıca yağ isteyen, su isteyen pehlivanlara yağcıyı, bezciyi, sucuyu sevk eder. Dini ve hamasi duygularla güreşçileri halka tanıtan Başcazgır ve yardımcıları kendilerine özgü milli kıyafetler giyer, başlarına poşu sararlar. Pehlivanlıkta olduğu gibi cazgırlıkta da usta çırak geleneği vardır.

Cazgırların en ünlüleri olarak; Edirne Ayşe Kadın Cami İmamı Sadık Hoca (Atılgan) ve Şirin Mustafa sayılabilir. Bugün ülkemizde üç yüze yakın cazgır vardır. Çoğu öteden beri söylenilmekte olan pehlivan dualarını okumakta, kara düzen konuşmaktadırlar. Kırkpınar güreşleri ve diğer yağlı güreşlerin en önde gelen baş cazgırları Şükrü Kayabaşı, Mustafa Bursalı, Koca Osman ve rahmetli Pele Mehmet’tir. Âşık İmami, Türkiye Güreş Federasyonu’nun baş cazgırlarından olup Türkiye’nin her yerindeki yağlı ve karakucak güreşlerine davet edilmektedir.

                        Amasya Hamamözlü Cazgır

Tokur Mehmet [3]

 

 

Mustafa Şirin

D.T. 01.01.191001.01.1990

Başcazgır 1984.1983.1982.1981.1980.1979.1978.1977.1976.1975.1974.1973.1972.1971.1970.1969.1968.1967.1966.1965.1964.1963.1962.1961.1960.1959.1958.1957.1956.1955,

1956… 1982

Balıkesir ili Edremit ilçesi Akçay Beldesi Tahtakuşlar Köy’ünde 1910 yılında doğdu. Balıkesirli Şirin Baba namıyla anılan merhum Başcazgır Mustafa Şirin göçmen kökenlidir.

Cazgırların büyük ustası olan Mustafa Şirin 1950 yılında cazgırlığa başlamıştır. Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde cazgırlık yapmış ve Tarihi Kırkpınar Er Meydanı Sarayiçi’nde ilk defa 1954 yılında Başcazgırlığa başlamıştır. Uzun yıllar süren başcazgırlık serüveni 30 yıl devam etmiştir. 1984 yılına kadar gür sesiyle seyirciye pehlivanların tanıtımı hafızalardan silinmemiştir. Mikrofonun olmadığı yerlerde uzun boru ile o gür muhteşem sesiyle pehlivanları halka tanıtmıştır. 1963 yılında Şükrü Kayabaş’ı yanına cazgır yardımcısı olarak almıştır.

1964 yılında Sakarya ili Söğütlü İlçesi’nden Filiz Osman namıyla Osman Kocasakal’ı yanına çırak olarak almıştır. 21 yıl boyunca Kırkpınar Yağlı Güreşlerine genç cazgırların yetişmesi için büyük emekleri olmuştur.

Genç cazgırların ve cazgırlığın gelişmesine vesile olan büyük usta Şirin Baba, 1984 yılında sağlık sebebiyle cazgırlığa veda etmiştir. Başcazgırlık görevini Şükrü Kayabaş’a bırakmıştır. Cazgır Şükrü Kayabaş ve Filiz Osman’ın üzerinde büyük emeği vardır.

Balıkesir Akçay Tahtakuşlar Köy’ünde doğmasına rağmen ikamet yeri Kocaeli Kartepe Sarımeşe’den evlenerek orada ikamet etmiştir. Hiç çocuğu olmamıştır. Eşi rahmete kavuşunca Sakarya Sığınma Evi Düşkünler yurduna yerleşmiş, 1990 yılında hayata veda etmiştir.[1]

[1] Şükrü Kayabaş’ın Mustafa Şirin’i anlattığı anılarından derlenmiştir.

Şirin Baba namıyla bilinen Cumhuriyet dönemi Kırkpınar Güreşlerinin en ünlü cazgırı Mustafa Şirin

 Başcazgır Hali Ağa ölünce bu görev Şirin Baba’ya verildi. Başcazgır Mustafa Şirin Şirin Baba giyim tarzı, ses tonu, manileri ve nükteleri ile pehlivanların ve seyircilerin gönlünde özel bir yere sahipti.

Şirin Mustafa uzun yıllar başcazgırlık yaparak, Sarayiçi’nin unutulmazları arasına özel bir yer buldu.

   Şirin Mustafa’nın unutulmaz manilerinin başında geleni şu idi.

 

“Dün gece uyumadım, ağrıdı dişim,

Baldan, şekerden tatlıdır, Tekirdağlı senin güreşin.

            Bandırmalı Kara Ali’yi sorarsan o da senin bir eşin.”

Şükrü Kayabaş onu,

“Şirin Baba adı ile bilinen ustam Başcazgır Mustafa Şirin Balıkesir İli Edremit İlçesi Güre (Akçay) beldesine bağlı Tahtakuşlar Köyü doğumludur. Kocaeli Sarımeşe’den evlenince oraya yerleşmiş ve kendini tanıdığımdan sonra da hep orada yaşadı.  Kendisi ile ilk defa 1948 de Sarayiçi’nde görev almış ve Başcazgır olmuş. 1982 yılına kadar tam 34 yıl Başcazgır olarak görev yapmış. 1963 te beni çırak olarak yanına aldı. 1965te de Adapazarlı Osman Filiz’i yanına aldı.

Güreş yaparken ayağım kırılınca güreşi bırakmak zorunda kalmıştım. İmam hatip Lisesi mezunu olduğum için hitabetim ve hafızam iyi idi. Cazgırlığa heveslendim. 1962 de Babaeski’de bir güreşte kendisini tanıdım. Kendisine bir boyu salavatlamak istediğimi söyleyince bana izin verdi. Salavatlamamı beğenince yanında cazgırlığa başladım.

Çok babacan insandı ve bu sebeple Şirin Baba denirdi. Nükteleri ve manileri benzersizdi. Pehlivanlar ve seyircilerle diyaloğu çok iyiydi ve alçak gönüllü bir insandı. Bana göre Sarayiçi’nin en önemli cazgırı o idi.

Şirin baba pehlivanları salavatlarken halkın ilgisini çeken maniler söylerdi. Pehlivanların memnuniyetlerini, yaptığı oyunları, manilerin arasında söyler ve halka tanıtırdı, bu da çok ilgi çekerdi. Seyirci keyif alırdı. Biz çırakları da onun gibi maniler söylemeye çalışırdık. Ancak sonraki yıllarda daha çok kahramanlık temalı maniler okunmaya başlandı. Bana göre eski güzelliği kalmadı. Şirin Babanın ünlü manilerinden birisi de,

“Yağmur yağacak seller akacak/Samsunlu İbrahim Karabacak 

Bahçelerde vardır elma ağacı/Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı

Bazı pehlivanların gayet sert olur eli/İzmirli paça kazıkçı Kara Ali”

1982 de son defa Sarayiçi’nde mikrofonu eline aldı ve veda etti. Başcazgırlığı bana bıraktı ve o yıldan beri bu görev bana nasip oldu. Bana göre gelmiş geçmiş en iyi Başcazgır Şirin Baba’dır. Bugün cazgırlıkta bu seviyeye geldiysem önce Allah’ın sonra da Şirin Baba’nın sayesindedir. Kendisi Başcazgır olarak başpehlivanlık final güreşinin salavatlamasını bana bırakırdı. Ağalık müzayedelerini de kendisi yapması gerekirken yetişmem için bana yaptırırdı. Şirin Baba sayesinde Başcazgır olmadığım dönemlerde de altın kemerli başpehlivanlar da dâhil birçok final güreşinin salavatlamasını yapma imkânını buldum.”[4]

Allah rahmet eylesin.    

                        Osman Filiz (Osman Kocasakal)

            Asıl soyadı Kocasakal olmasına rağmen “Osman Filiz” olarak tanınmıştır. Cazgırlığa başladığı zaman ses ve hitap yönünden oldukça yetenekli bulunmuş ve “Filiz” gibi bir cazgır yetişiyor” denilmesi üzerine “Filiz” lakabını almıştır. Bu özelliğinden dolayı kendilerini salavatlayan Ahmet Taşçı, Cengiz Elbeye, Hüseyin Çokal, Aydın demir gibi ünlü pehlivanlar “O bizi etkilemiştir” derler. 

10,3.1943 Sakarya doğumlu olup, evli ve üç çocuk sahibidir. Cazgırlık yanında büfe işletmeciliği de yapmıştır. 1993e kadar Sakarya Söğütlü de, bundan sonra da Lara/Antalya’da oturmaktadır. Babasından öğrendiği geliştirmek için TRT spikerlerinden replik dersi almıştır. Kırkpınar Yağlı güreşleri yanında Bafra Karakucak cazgırlığı ve Antalya Avrupa Gençler Şampiyonasında minder Güreş spikerliği yapmıştır.

Cazgırlık öncesinde 19 yaşına kadar yaptığı güreşi omuzundan sakatlanması üzerine bırakmıştır. 1964te “Şirin Baba” lakaplı Mustafa Şirin’in yanında cazgırlığa çırak olarak başlamıştır. 2005e kadar devam ettirdiği cazgırlığı bırakmıştır. Çırakları, Mustafa Bursalı, Kasım Aslan, “Çivi” lakaplı Hüseyin Kara ve Erkan Kocasakal vs dir.[5]

                        Pele Mehmet

            Asıl adı Mehmet Tura’dır. “Pele” lakabını 15-16 yaşlarında İznik Sporda top oynarken takım kaptanı rahmetli Orhan Bey tarafından Brezilyalı ünlü futbolcu Pele’ye izafeten verilmiştir.  1946 Derbent Köyü/İznik doğumlu olup Ortaokulu bitirmiş, 1 kız 3 erkek çocuk sahibidir. Türkiye Güreş Federasyonunda cazgırlık dersi veren Tarihi Kırkpınar’ın ünlü usta cazgırlardandır.  Beş kuşak dedeleri ve iki ağabeyi yıllarca güreş yapmıştır. 1967de başlayan cazgırlığı,

            -“Davul ve zurnaların sesi beni bu mesleğe yöneltti” der. Ustası Deliormanlı Mestan ustadır. Çırakları iki oğlu Levent ve Bülent Tura kardeşler, Antalyalı bayram Ali Dede, Karabüklü Tokur Mehmet, Karamürselli Sabahattin Erdoğan’dır. [6]

            Pele Mehmet 22.10.2020de yakalandığı Covid’ten kurtulamayarak ölmüştür.     

                        Mustafa Bursalı

            1948de İskilip/Çorum’da dünyaya gelmiş, Ankara’da oturur, evli ve üç çocuk sahibidir. MTAdan emekli olmuştur.

1970-1986 arasında güreşmiştir. 1971,1972,1973te grekoromen, serbest ve karakucakta Türkiye şampiyonu olmuş. Sağ kolundaki rahatsızlık ve tedaviden sonra tekrar güreşe başlamışsa da 32,33 yaşlarında güreşi bırakmıştır.

MTA da çalışırken arkadaşlarının,

-“Usta senin sezin güzel sen cazgırlık yapabilirsin” demelerine rağmen, güreş yaptığı dönemde bazı cazgırların usulsüz tavır ve davranışları, bahşiş istemeleri vs yüzünden cazgırlığa sıcak bakmaz.

1986da Yozgat’ın bir ilçesinde gittiği güreşe cazgır gelmediği için teklif üzerine cazgırlık yapar ve böylece cazgırlık hayatı başlar.    

            Teklifi üzerine TGF cazgırların bahşiş toplama, siyasi konuşma yapma yasağı getirilmiş, cazgırlık lisansı kuralı getirilmiştir. O,

-“Güreşe ve cazgırlığa başlatanlara da dua etmiştir. Ustaları Şükrü Kayabaş ve Filiz Osman’dır.[7]

 

Şükrü Kayabaş

 

Yağlı güreşe pehlivan olarak 1957 de başladım. 1964 te rahmetli Mehmet Ali Yağcı ile Kara Ali Çelik güreşirken üzerime düştüler ve sol ayağım kırıldı ve sakatlandım. Buna rağmen güreşten kopmadım. Babaeski’de ve çevresinde yapılan güreşlerde rahmetli ustam Şirin Baba’nın (Kırkpınar Başcazgırı Mustafa Şirin) teşvikiyle 1965 te cazgırlığa başladım.

Rahmetli Pele Mehmet ile kardeş gibiydik. Cumhurbaşkanımız Recep Tayip Erdoğan başbakanken Kırkpınar’a katıldığında başpehlivanlara salavatlarken sesim kısıldı. Pele Mehmet hemen devreye girerek fiyaskoyu önledi.

Yağlı güreş dualı bir spor dalıdır. Peygamber Efendimizden beri gelen bir spordur.

“Pirimiz üstadımız Hz. Hamza,

Peygamberimiz Hz. Muhammet Mustafa” diyerek cazgır dua eder. Yağlı güreşte bazı ögeler vardır. Bunlar.

1) Salavat, cazgırlar tarafından çeşitli maniler okunarak yapılır.

2) Tokalaşmak, hakkını helal et demektir.

3) Peşrev çekmek, ısınma hareketidir.

4) Paça bağlarını yoklamak, rakibin paçasını kontrol edip gevşek bağlamışsa uyarmaktır.

5) Kıbleye temenna edip yere çökmek, “Allah’ım beni başarılı kıl” diye dua etmektir.

Dua ve peşrevden sonra tokalaşarak güreşe başlanır.

Yetiştirdiği en ünlü cazgırlardan birisi Balıkesirli Osman Çayırdır. Cazgırlık önceden usta-çırak ilişkisi içinde olurdu. Şimdi Türkiye Güreş Federasyonunun açtığı imtihanlar sonunda seçimler yapılıyor. Önceki sisteme dönülürse daha iyi olur. Cazgırlar, pehlivanları çok iyi tanımalı ve öyle salavatlamalıdırlar. Örnek,

  “Bahçemizde vardır birkaç elma ağacı,

Meşhur Kündeci Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı” der.[8]         

İstanbul’da oturmaktadır. 1943te Kırklareli ili Babaeski ilçesi Sinanlı Beldesi doğumludur. Ailesi Bulgaristan’dan gelerek Türkiye’ye yerleşmiştir. İmam hatip lisesi mezunu, evli ve iki çocuk dört torun sahibidir. Ticaretle uğraşıp sanayicilik yaparken cazgırlığa da devam etmiştir. İşi bıraktıktan sonra 1990da işini bırakıp emekli olmuştur.

1957de Kırkpınar güreşlerine katılmış, başpehlivanlar İzmirli Kara Ali ve Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı güreşirlerken bunun üzerine düşmüşler ve ayağı kırılmış ve pehlivanlığı bırakmıştır.

Cazgırlığa Kırkpınar baş cazgırı Şirin Mustafa’nın yanında -çırak- olarak başlamıştır. 1982de ustasının rahatsızlanması üzerine baş cazgır olmuştur. Cazgırlığa ne kadar devam edeceği sorulunca benim için:  

-“25. yıl, gümüş, 50. yıl da altın yılı olacaktır” demiştir.  1970-1990 arasında Türkiye Güreş Federasyonunda Yağlı Güreş has Başkanlığı yapmıştır. Çırak cazgırlara ders vermiştir. O bir konuşmasında:

-“Bizde çırak-usta ilişkisi vardır. Bütün cazgırlar bana usta derler. Yeni cazgırlar yetiştirmek için çalışıyoruz. Bunlar:

 

Amasya                       Mehmet Tokur

Antalya                       Bayram Ali Dede

Antalya                       Erkan Kocasakal

Balıkesir                      Osman Çayır

Çorum                         Mustafa Bursalı

İznik                           Mehmet Tura (Pele)

İznik                           Bülent Tura

Karabük                      Mehmet Bayram

Kocaeli                       Sabahattin Erdoğan

Samsun                       Kasım Aslan

Samsun                       Kemal Keser

 Silivri                         Recep Koşan

 

Şükrü Kayabaş

 

Cazgırlıkta elli yılı geride bırakarak başta Kırkpınar olmak üzere Türkiye’nin değişik yerlerinde düzenlenen yağlı güreşlerde cazgırlık yapmaya devam etmektedir.[9]

Günümüzün cazgırları deyince; doğaldır ki 50’yılı aşkın bir süredir bu işi yapan Şükrü Kayabaş akla gelmektedir.

Şükrü Kayabaş ustamız, adını ettiğimiz ünlü cazgır Şirin Mustafa’nın çırağıdır. Ve bu gün için Tarihi Kırkpınar’ın da Başcazgırı’dır.

50’yılı aşkın geçen bu süreçte; Şükrü Kayabaş Baş Cazgırımız, kendi ekolünü yaratmış, Tarihi Kırkpınar’a ve ülkemizdeki bütün güreş organizasyonlarına damgasını vurmuştur.

Bugün itibariyle Sayın Şükrü Kayabaş’tan sonra, Bursa İznikli rahmetli Pele Mehmet Tura’yı Tarihi Kırkpınar’ın Başcazgırı olarak tanımlayabiliriz.

Aynı şekilde Antalyalı Emin GER ve Bayram Ali Dede’yi de bu alanda geleceğin baş cazgırları olarak gördüğümüzü söyleyebiliriz.

Bu arada Edirne’den de Ergun Sevindi kardeşimizi de Kırkpınar’da önemli görevler üstlenecek bir cazgır adayı olarak gördüğümüzü ifade etmeliyiz.

Şükrü Kayabaş

2023 yılında ülkenin çeşitli yerlerinde düzenlenen güreşlerde 2024 yılı Kırkpınar Güreşleri’nde cazgırlıkta 60. Yılını doldurarak cazgırlığı bırakacağını,

Edirne Belediye Başkanlığı tarafından kendisine altın kemer takdim edileceğini,

Bundan sonra ülkenin çeşitli yerlerinde düzenlenecek güreşlere giderek güreş seyircilerinden helallik alacağını

Geleneksel Güreşler Federasyonu Başkanı İbrahim Türgiş tarafından cazgırların eğiticisi olarak görevlendirileceğini,

Yerine büyük ihtimalle Emin Ger’in baş cazgır olarak tayin edileceğini açıklası.

 

Şükrü Kayabaş

 

D. T. 21.01.1943-

Baş Cazgır; 2020,2019, 2018, 2017, 2016, 2015, 2014, 2013, 2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2007, 2006, 2005, 2004, 2003, 2002, 2001, 2000, 1999, 1998, 1997, 1996, 1995, 1994, 1993, 1992, 1991, 1990, 1989, 1988, 1987, 1986, 1985…

Kırklareli’nin Babaeski ilçesinde 21.01.1943 tarihinde Doğan Kayabaş, 1963 yılında Ustası Şirin Mustafa’nın yanında genç cazgır olarak göreve başlamıştır. 1982 yılında Baş Cazgırlığa yükselen Kayabaş, 2014 yılı Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde 17 cazgır ile birlikte görev yapmıştır.

Cazgırlık görevinde 2014 yılı itibariyle 51. yılını kutlayan Kayabaş, Cazgırlıkta görevinde 25 ve 50 yılları geride bıraktığını, platin yılına kadar görevini sürdürmek arzusunda olduğunu beyan etmektedir.

Şükrü Kayabaş Baş Cazgırı tanımlarken; “Sadece Başpehlivanları er meydanına salan kişidir. Bu bağlamda, Pehlivanları çok iyi tanıması onların yapmış olduğu oyunları çok iyi bilmesi, onları memleketleri ile seyirciye takdim etmesi, Kırkpınar ağalık ihalesini yapması, gerektiğini beyan etmektedir.”

Cumhuriyet tarihinin ilk altın kemerinin ebedi sahibi olan ve 1966, 1967 ve 1968 yılları Başpehlivanı Ordulu Mustafa ile 1976, 1977, 1978 yılları altın kemerli Başpehlivanı Aydın Demir’i, 1982, 1983, 1984 yıllarında altın kemerli Hüseyin Çokal’ı tanıtarak halkın takdirini kazandı. Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde tüm boylarda güreşen pehlivanlarımızı güzel şiirleriyle halkımıza tanıttı. Şu ana kadar 10 belediye başkanı ile görev yaptığını belirten Kayabaş, 41 ağanın açık artırmasını yapmıştır. Belediye Başkanları tarafından çeşitli ödüller ile takdir edilmiştir.

Yiğit olan yiğidin hakkını,

            Tastamam yiğide teslim et.

            Beni de soracak olursanız,

            Tarihi Kırkpınar baş cazgırlarından

            … Bölgesi cazgırlarından

            Şükrü Kayabaş

            … Çırağı … [10]

 

 

                                    Cumhuriyet Öncesi Ün Yapmış Olan Güreşçiler

 

                        Anadolu’da

           

                        Taz-Daz-Ali

 

Orhan Gazi (1281-1362) çağı pehlivanlarındandır. Fatihten önce İznik yakınına yapılan kaleye komutan olarak tayin edildi.

 

                        Şeyh Seyyit Cemalettin

 

            Sultan 1. Murat 1326-1389) zamanı pehlivanlarındandır. Edirne alındıktan(Nisan 1360) açılan Güreşçiler Tekkesi Şeyhliğine tayin edildi. Bu tekke aynı zamanda Şeyh Cemalettin tekkesi olarak da anıldı.

 

                        Er Sultan

 

            Sultan 2. Murat ve Fatih (1403-1451) zamanı pehlivanlarındandır. Bu Er Sultan “Serçeşme-i Kuştigiran” yani pehlivanların başıdır. Mezarını Edirne Güreşçiler Tekkesinde olması onun bu tekkede şeyhlik yaptığının işaretidir.

            Er Sultan Fatih’in huzurunda Akkakoyunlu 70 pehlivana galip gelmiştir. 

 

                        Bahtiyar

Sultan 2. Beyazıt, Amasya’da valiyken (1451-11 Mayıs 1481) Hacı nevruz Bey’in yerine defterdar yaptığı Amasyalı hacı İshak Paşazade Piri Bey’in yetiştirdiklerindendir. 2. Beyazıt tahta çıkmak için geldiği İstanbul’a onu da götürmüştür. Hem güreşen hem de ok atan Bahtiyar burada güreşi bırakıp ok atmaya devam etmiştir.

            Bursalı Şüca

2. Beyazıt devri okçularındandır. Bosnalı bir devşirme olup, Bursa’da bir Türk ailenin yanında eğitildiği için “Bursalı” ve “Tekkecikulu” diye anılmıştır.

İlk önceleri güreşe heves etmiş, bir süre sonra okçuluğa önem vermiştir.

Demir Hasan

Yavuz devri pehlivanlarındandır. Güreşi Er Sultandan öğrendi. Süleymaniye Camii yanında Serçeşme-i Kuştigiran Pehlivan Demir Meydanı vardır.

Nemr Tekkesi denilen tekkenin doğru adı “Demir Tekkesi”dir. İstanbul’da ne kadar kaldığı bilinmezse de Razgrat’ın Kemaller İlçesinin Mumcular Köyünde tekke açmak istemiştir. 

Demir Hasan Pehlivan’ın tekkesini aba-i Âlem diye ün yapan Pehlivan İbrahim Paşa yenilemiştir.     

Turgut Reis

Manisa İli Saruhan İlçesine bağlı bir köyde dünyaya geldi. Babasını adı Veli’dir. Yaratılışındaki yiğitlik ve kahramanlık sebebiyle önce ok atmaya ve güreşmeye heves ederek bu sporları yaptı. Daha sonra denizciliğe yönelerek önce levent sonra ünlü Türk denizcisi oldu. 

Barbaros Hayrettin Paşa komutasında Preveze Deniz 28 Eylül 1538) savaşına katıldı. Barbaros’un ölmesi üzerine Kanuni kendisini vali yapma söz verdiği için Osmanlı himayesine girdi. 1554 Trablus’u alarak Osmanlı sınırlarına kattı. 1565 Malta savaşında öldü ve Trablus’a gömüldü.

            Arnavutoğlu Ali Pehlivan

Kastamonu’nun İhsangazi İlçesinin Kuzkaya bucağına bağlı Canbaz Köyünde (1825-1830) arasında doğdu.  Ailesinin lakabı Arnavutoğlullarıdır. 180 cm boyunda 85-90 kg ağırlığında, geniş omuzlu, adaleli, kemikli olup “Ustaların Ustası” denilmeyi hak etmiştir. Önceleri karakucak ve yağlı güreşlerde ün yapmış Hemşerileri gibi güreşi geliştirmek için İstanbul’a geldi ve Şehzade Abdülaziz’in hizmetine girdi ve onun pehlivanı oldu.

Keçeli Pehlivan’dan sonra şöhreti büyün cihana yayıldı. Rakiplerini ezerek yener, çoğunlukla pes ettirirdi. Pomak Kavasoğlu İbrahim saraya gelinceye kadar, rakipsiz başpehlivan oldu. Ona ve daha sonra gelen Pomaklara yenildiği bilinmiyor. Ancak 1864te Amasya Mutasarrıfı Ziya Paşa’nın gönderdiği Keçecili Şeyh Kasım Pehlivan İstanbul’a gelince hiç yağlı güreş bilmeyen Kasım’ın, pehlivanlık derecesini anlamak için karakucak bilen Arnavutoğlu Ali Pehlivan ile güreştirildi. Keçecili onu yendi.

Köyüne döndüğünde yanında kısbetini de getirmiş ve İslamköylü Tülü pehlivan ile güreşmiş, bundan sonra güreşe devam edip etmediği bilinmiyor.

Oğlu Mustafa Pehlivan babası kadar olmasa da iri bünyeli, adaleli bir pehlivanmış. Hacı da olan Mustafa Pehlivan ihtiyarlığında köyüne gelip yerleşinceye kadar Mustafa Bey diye anılmış, İstanbul’dan getirdiği ustalara güzel bir konak yaptırmış.           

            İpçi Hüseyin

Kastamonu’nun Ağcakavak Köyünde (1678) de doğdu. Pehlivan olduğu kadar yazı yazmaya da hevesli olduğu için İstanbul’a gelerek tanınmış hat hocalarından “Derviş Ali Efendi’den yazı dersi aldı. Bu arada Yenikapı Mevlevihane’si yakınında bulunan güreş alanına Pazartesi günü gider güreş yapardı. 

Yine bir Pazartesi günü buraya gittiğinde karşısına “Çukadar eli” adlı meşhur bir pehlivan çıktı.  Onunla tutuşur tutuşmaz tekten kapıp altına aldı. Kapan oyunu ile yendi ve o gün Başpehlivan oldu. Bu arada güreş seyretmeyi çok seven Hafız Osman da bu güreşi seyretmişti. Bu pehlivanın kim olduğu sorulunca Hattat derviş Ali Efendi’nin çırağı olduğunu söylemişlerdir. Bu olayın anlatıldığı kişi, İpçi Hüseyin’in hocası da “O Hüseyin Çelebi benim şakirtlerimdendir” demiştir.

İpçi Hüseyin 1708de icazet aldıktan sonra “Derviş Ali Efendi’ye damat oldu. Valide Sultan Cami İmamlığında, Eski sarayda yazı öğretmenliğinde ve Topkapı Sarayında kâtiplik yaptı.

1744te ölünce Üsküdar’da hocası ve kayınpederi Ali Efendi ile arkadaşı Zühtü İsmail Efendilerin kabirleri yan yana oldu.        

            Zünnüoğlu

Sultan 3. Ahmet (1703-1730) pehlivanlarındandır. Onun oğulları için Ok Meydanında yaptırdığı sünnet düğününde Zünnüoğlu Keskinoğlu ile güreşip, Üsküdarlı Kara Osman da Çukadar Abdi ile eşleşti. Birinin zoru, diğerinin kuvvetini yenemeyip güreşten de vazgeçmeyip baş başa vuruşmaya başlayınca Keskinoğlu ile Kara Osman güç kaybedip yere düştüler.

Seyit Vehbi Pehlivan güreşince, ayılarla insanların yaptığı güreşe verdiği önem kadar önem vermediği için daha fazla bilgi yok.         

            İbrahim Paşa

Bozok’ta (Yozgat) 1766 da doğdu. Sultan 1. Abdülhamit (1773-1789) 3. Selim (1789-1807) 4. Mustafa (1807-1808) ve 2 Mahmut (1808-1839) çağlarında yaşamış, kahramanlıkları ile önce Kapıcıbaşı, sonra Mir-i Miran sonra vezir olarak Rika Valisi oldu.

  Osmanlı-Rus savaşındaki kahramanlıklarına rağmen “Hacıoğlu” savaşında esir olup Rusya’ya götürüldü. Esaretten sonra Sivas, Erzurum, Diyarbakır ve İnebahtı valilikleri yaptı. Tepedelenli Ali’nin yola getirilmesinde görev aldı ve 1821 de öldü.

            Seren Pehlivan

3. Selim çağının başpehlivanıdır. Çok uzun boylu olduğu için yanında bir çocukla dolaşırmış.

            Pehlivan Hüseyin Paşa

3. Selim çağı pehlivanlarından olup yeniçeri Ağası olduğu için “Pehlivan Ağa” olarak ün yapmıştır.

Belgrad Sancağının Bosna sınırına yakın Sokol kazasının köyünde doğdu. İstanbul’a gelip Yeniçeri Ocağının 56. Bölüğünün pehlivanı oldu. Çeşitli görevlerden sonra Yeniçeri Ağası oldu. 3. Selim taraftarı olduğu için, “Yeniçerileri 4. Mustafa aleyhine kışkırtıyor” suçlaması ile serasker Mustafa Paşa tarafından Temmuz 1807 de idam edildi.

            Avcı Pehlivan

Bergama’nın Göçbeyli köyünde 1807de doğdu. Osman Bayatlı onun için,

“Hacı Avcı pehlivan başa güreşirdi. Deve pehlivanıydı. Zamanında Akçakocalı Ali Pehlivan’dan sonra başpehlivandı. Kısbet omuzunda güreşe “Hicaz’a gitmiştir. Uzun boylu iri vücutluydu.

Bir defa “Alibeyli köyünde bir Arap pehlivanla başa çıktı. Kısbeti olmadığından ve başka kısbetler de iyi gelmediğinden, pırpırt donla güreşmiş olduğundan berabere kalmışlardı.

Nihayet Arap pehlivanı Aydın’da yenmişti. Avcı pehlivan R 1305(M 1890) da 85 yaşında çift sürerken öldü.BURADA KALDIK

            Çoban Hacı Pehlivan

Bergama’nın Göçbeyli köyünde 1790-1800 de doğdu. Çardak Güreşlerinin cazgırlığını yapan torunu Ali Çubukçu (1905 doğumlu),

“Dedem Çubukçuoğlu Mehmet Pehlivandan dinlediğime göre Çardak yöresi “Çırpan Mustafa ve “Hafız Yakup” pehlivanlar üçü Kırkpınar Güreşlerine gitmişler. Çırpan Mustafa Pehlivan başaltında güreşirken seyircilerden birisi “Yaşa Çırpan Pehlivan” diye bağırınca başa güreşmek için bekleyen “Tırnovalı Hafız Pehlivan” yanlarına gelerek güreşi durdurmuş ve (Ç.M.P) na “Pehlivan sen başpehlivansın ben senin şöhretini duyarak buraya geldim” deyip güreştiği pehlivana pes ettirmiş ve baş güreşinde ikisi eşleşmişler.

Güreş sonunda Tırnovalı Hafız, Çırpan’ı pes ettirerek yenince “Üzülme pehlivan, bu gök kubbesi altında seni yenecek iki kişi var. Birisi ben, Tırnovalı Hafız, diğeri de Anadolu’da Hacı Çoban Pehlivan, bunların ikisini de tanı” demiş.

Osman Bayatlı İzmir halkevi tarafından yayınlanmış olan “Fikirler” dergisinde (Ç.H.V) için 1933te Kırkağaçlı “Pabuççu Halil Gördes’ten ve 1941 de “Göçbeyli” köyüne giderek o zaman 90 yaşında bulunan “Mehmet Canbaz’dan bilgiler aldığını yazmıştır. 1941 de bile cazgırlar pehlivanların sırtına ellerine koyarak “Şam kapısına kısbet asan Hacı Pehlivana da kalmadı bu dünya pehlivan” diye nasihat ederlermiş.

Çoban Pehlivan soyu “Bekiroğulları” soyadını almış ve bu şekilde anılmış. Ağası Süleyman Ağa ile beraber hacca giderek kısbetini Şam kapısına asmış.

            Akçakocalı Ali Pehlivan

Akhisar İlçesine bağlı “Yayaköy” Palamut bucağının Akçakocalı köyünde 1800 de doğdu.            

Yaya köyünde “Deli Süleyman Ağa Çeşmesi” dibinde delikli bir taş vardır. Bu taşı “Palamut” bucağına geçtiği zaman çeşme dibinde, Bergama tarafına gittiği zaman karşı taraf koyarmış. 3-4 kişinin kaldırabileceği bu taşı yalnız taşırmış. Bu şekilde pehlivanın hangi semtte oturduğu anlaşılırmış. Gediz çayında “naldöken” de böyle taşlar varmış.

Akçakocalı ile Balıkesirli bir pehlivan görüşmek istemiş, katarla develerini getirmiş ve: “Ya bu katarı alısın ya deveyi verirsin demiş ve güreşte kazanmış deveyi almıştır.

Hala cazgırlar, “Kaftan Kaf’a ün salan Akçakocalı Ali pehlivana da kalmadı bu dünya pehlivan” diye söylerler.[11] 

Çeviricioğlu Hacı Mehmet Pehlivan

Kastamonu’nun merkez ilçesine bağlı Kurt Köyünde 1844 te dünyaya geldi. Babası Kadri Ağadır. Sultan Abdülaziz’in ünlü pehlivanları istemesi üzerine, kurt Köylü “Danacı” “Çeviricioğlu” ve Ağcıkavaklı “Selim” vardı.[12] 

            Âşık Kariboğlu Mehmet Pehlivan

Kastamonu’nun Evciler Köyünde 1881 de dünyaya geldi. Lakabı Âşık Kariboğlu olup, babasının adı Hüseyin’dir. 11-13 Kasım 1931de Atatürk’ün himayesinde Ankara’da yapılan güreşlere katılan Kurtdereli Mehmet Pehlivan burada bulunan Kastamonu Milletvekillerine onu sormuş ve hatırasını anlatmıştır.  

            Kafa Ali Pehlivan

1900dan önceki başpehlivanlar arasında ün yapmış, Kütahyalı olup, 1897de Yenişehirli Ethem Bey’in pehlivanları arasında yer almıştır. Bursa’da askeri eğitim alanında yapılan güreşte katrancı ile yenişemedi. Bu onun iyi bir pehlivan olduğunun işaretidir.

Aynı yıl Şumnulu Rüstem ile yaptığı güreşte de yeniş olmamıştır. Bundan sonra Arap Ali Pehlivanı yenen Şumnulu Küçük Yusuf ile eşleştirildi ve berabere kaldı.

Cihan Şampiyonu Kara Ahmet Bursa Umurbey’de Hergeleci İbrahim’in Kara Ali ile güreştiğini söyler ama sonucu söylemez. [13]

            Bekir Pehlivan

Hakkında fazla bir bilgi yoktur.[14]

            Kıyıcı Osman Pehlivan

İstanbul’un Sarıgüzel Mahallesinde 1870te dünyaya geldi. İstiklal Marşı Şairimiz Mehmet Akif Ersoy’un hem arkadaşı hem de güreş ustasıdır.

Silivrili İzzet Pehlivan

Silivri’de 1880de dünyaya geldi.

                        Grekoromen

            Abdullah Pehlivan

Yazılı belgelere göre ilk defa Avrupalı pehlivanlarla grekoromen güreşi yapan ilk Türk pehlivanıdır.

Arnavutoğlu Ali pehlivanın damadı ve Çatalyazı Köyünden olabilir.[15]

 

                        Osmanlı Döneminde Rumelili Ünlü Pehlivanlar

 

            Bu bölümde ilgili pehlivanların doğum yerleri ve bazı özelliklerine yer verilmiştir.

                                    Bulgaristan    

                        Deliorman

            Kazıkçı Karabekir

Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinde bulunan Akkoyun Köyünde 1825-1830 da doğdu.

Çok kuvvetli olması ve özellikle “Dış-kazık” oyununu iyi yapmasından dolayı “Kazıkçı Kara Bekir” diye anılırdı.

 

                        Plevne

Kara İbo Pehlivan

Bulgaristan’ın Plevne İline bağlı Lofça kasabasının Letniça Köyünde 1838 de doğdu. Ünlü Şamdancı Kavasoğlu İbrahim Pehlivanın akrabasıdır.

            Yörük Ali Pehlivan               

Bulgaristan’ın Plevne İline bağlı Lofça kasabasının Pospo Köyünde 1840ta doğdu.

            Büyük Yaşar

Bulgaristan’ın Plevne İline bağlı Lofça kasabasının Leşniça (Letnica) Köyünde 1873te doğdu.

            Kazandereli Memiş Pehlivan

Bulgaristan’ın Plevne İline bağlı Selvi ilçesinin “Dobronurka” köyünde 1859da doğdu. Babası Darıcaoğullarından Hasan Ağadır.

1877-1878 Osmanlı-Rus (93 Harbi) savaşından sonra göç ederek Tekirdağ’ın Kazandere Köyüne yerleşti.   

 

                        Filibe

Filibeli Kara Ahmet

19. yüzyılın son yarısında yaşamış ve güreş yapmıştır.

            Kara Emin Pehlivan

Bulgaristan’ın Filibe iline bağlı Çöp Köyü’nde 1882de doğdu. Edirne’nin Çömlek Köyüne gelip yerleştiği için “Çömlekköylü Kara Emim olarak ün yapmıştır.

 

                        Şumnu

            Katrancı Mehmet

Bulgaristan’ın Şumnu İline bağlı Kadı Köyünde 1859da doğdu. Türkiye’ye göç edip Karacabey’e yerleşti. Daha sonra Balıkesir ili Susurluk İlçesi Göbel Köyünde yaşadı ve orada öldü. [16]

Katrancı Mehmet Pehlivan ile ilgili geniş bilgi için Balıkesir İli Susurluk İlçesi pehlivanları çalışmamıza bakınız.

            Şumnulu Büyük (Koca) Yusuf Pehlivan

 

Bulgaristan’ın Şumnu İline bağlı Karalar Köyünde 1859da doğdu. Babasının adı İsmail’dir.

İngiltere, Fransa ve Almanya’nın yanında ABD de güreşler yaptı. AB dönüşü boğuldu.

                        Kara Osman

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı uzunlar Köyünde 1860ta doğdu.

                        Şumnulu Kuru Rüstem Pehlivan

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Osman Pazarı ilçesi Karacaat Köyünde 1860ta doğdu.

                        Küçük Yusuf (Küçük Mehmet) Pehlivan

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Erikli Köyünde 1866da doğdu. Asıl adı Mehmet’tir. Boyu kısa olduğu için “Küçük” lakabı ile tanınmıştır.

                        Pangal Recep

             Bulgaristan’ın Şumnu ilinde1864te doğdu. İri vücutlu olduğu için “Pangal” lakabı ile anılmıştır.

                        İbrahim Safi Pehlivan (Molla İbrahim) Pehlivan

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Yenipazar kasabasının Söğütlü Köyünde 1865te doğdu.

                        Filiz Nurullah

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Bıyıklı Köyünde 1867de doğdu. Boyu 2.17m, 157 kg idi.

                        Salim Pehlivan

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Kayacık Köyünde 1868de doğdu.                     

                        Tevfik Ali Pehlivan

            Bulgaristan’ın Şumnu ilinin Eskicami Mahallesinde 1873te doğdu.

            Kendisinden 6 yaş küçük olan kardeşi “Şumnulu Mestan” lakabı şile ün yapmıştır.

                        Selim Pehlivan

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Didan Köyünde 1875te doğdu.

            Filiz Nurullah’ın yeğenidir.

                        Madaralı Ahmet

            Bulgaristan’ın Şumnu iline bağlı Madara Köyünde 1877de doğdu.

 

                  https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/27-12-2023/21417304893081226273.jpg Yazarlar 52564 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/tarhana-corbasi-52564.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/tarhana-corbasi-52564.html 2023-12-27 10:24:28 2023-12-27 10:24:28 Çorbaların arasında en lezzetlisi ve şifa deposu olan çorbadır Tarhana Çorbası.

Un, yoğurt ve sebzeden oluşan fermente bir karışım olan tarhana ile yapılan geleneksel bir Türk çorbasıdır. Bu çorba sadece lezzetli değil, aynı zamanda sağlığa pek çok faydası da var ve bu da onu Türk mutfağında popüler bir seçim haline getiriyor. Tarhana Çorbası'nın en önemli malzemelerinden biri de iyi bir probiyotik kaynağı olan yoğurttur. Bu canlı bakteriler bağırsak sağlığına faydalıdır, sindirime yardımcı olur ve bağışıklık sistemini güçlendirir. Tarhananın fermantasyon süreci aynı zamanda çorbanın besin değerini de artırarak onu iyi bir vitamin ve mineral kaynağı haline getirir. Besleyici olmasının yanı sıra tarhana çorbası, soğuk aylarda pek çok kişinin severek tükettiği rahatlatıcı bir yemektir. Sıcak ve doyurucu çorba genellikle çıtır ekmek veya bir tür Türk ekmeği olan pide ile servis edilir. Çorbanın aroması o kadar baştan çıkarıcıdır ki herkesi kendisine çekebilir. Tarhana çorbası hazırlamak için tarhana karışımı kaynayan suya ilave edilerek koyulaşana kadar pişirilir. Çorbanın lezzetini arttırmak için domates, biber, soğan gibi sebzeler de eklenir. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/27-12-2023/27574220182786229015.jpg Yazarlar 52041 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/tiyatro-izliyor-muyuz-52041.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/tiyatro-izliyor-muyuz-52041.html 2023-12-22 12:05:45 2023-12-22 12:05:45 Sanatın en güzel dallarından biri olan tiyatroya kadar ne yazık ki ilgisiziz.

Tiyatro yüzyıllardır var olan bir sanat dalıdır. Sanatçıların canlı performans aracılığıyla hikayeler anlatmasına ve duyguları ifade etmesine olanak tanıyan bir ortamdır. Ancak günümüzün hızlı dünyasında, başka eğlence seçeneklerinin de mevcut olması nedeniyle tiyatro seyircisini kaybediyor gibi görünüyor. İnsanların tiyatroya ilgi duymamasının çeşitli nedenleri olabilir. Bunun bir nedeni biletlerin maliyeti olabilir. Tiyatro prodüksiyonları pahalı olabilir ve herkesin düzenli olarak gitmeye gücü yetmez. Başka bir neden erişilebilirlik eksikliği olabilir. Birçok tiyatronun büyük şehirlerde bulunması, kırsal kesimdeki insanların gösterilere katılmasını zorlaştırıyor. Ayrıca bazı insanlar tiyatronun modası geçmiş veya sıkıcı olduğunu düşünebilir. Filmler veya video oyunları gibi daha modern eğlence biçimlerini tercih edebilirler. Ancak tiyatronun başka hiçbir araçla taklit edilemeyecek eşsiz bir deneyim sunduğunun farkına varamamaktadırlar. Canlı bir performansa katılmak, ekranda izlerken mümkün olmayan bir şekilde oyuncularla ve hikayeyle bağlantı kurmanıza olanak tanır. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/22-12-2023/24776308772552122781.jpg Yazarlar 52034 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/balikesir-tarihi-52034.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/balikesir-tarihi-52034.html 2023-12-22 11:07:56 2023-12-22 11:09:32 Eski çağlarda Balıkesir ve civarında Misya’lılar yaşamaktaydı. Bağımsız bir devlet kuramayan Misyalılar; Truva, Hitit, Frig, Pers (İranlılar), Büyük İskender ve Bergama krallıklarının egemenliği altında yaşamışlardır.

Bergama kralının ölümünden sonra M.Ö. 129’da Romalıların eline geçmiştir. Romalılar bölgeyi, vergi ve kölelik sistemleriyle uzun süre sömürmüş ve baskı altında tutmuşlardır. M.S. 395’te Roma İmparatorluğunun Doğu ve Batı diye ikiye ayrılmasından sonra; Başkenti Kostantinopolis (İstanbul) olan Doğu Roma İmparatorluğunda kalan Balıkesir bölgesi için, yeni ve uzun bir dönem başlamış oldu. Askeri ve ekonomik yönden oldukça güçlenen Bizans İmparatorluğu bu bölgedeki hâkimiyetini uzun yıllar sürdürmüştür.

Hz. Muaviye zamanında Müslüman Araplar, fethedileceği Hz. Peygamber tarafından müjdelenen başkent Konstantiniyye’yi almak için sefere çıktılarında bölge ilk defa Müslümanlarla karşılaştı ve MS. 670-678 yılları arasında Arapların idaresinde kalmıştır. İslam ordusu, 678 yılına kadar aralıksız 5 yıl süren kuşatma altında tutmasına rağmen şehri almaya muvaffak olamayınca geri çekilmiştir. Ancak iç savaşlar ve dış saldırılar karşısında iyice zayıflayan Bizans, sonunda derebeylerin eline kalmıştır.

1071’de Alparslan’ın Bizans İmparatoru Romanos Diogenes’e karşı kazandığı Malazgirt savaşıyla Anadolu’nun kapıları Türklere tamamen açılmıştır. Fetihlerle birlikte toplu göçler de devam etti. Böylece Anadolu’da Türk dönemi başlamış oldu. Anadolu’da Selçuklu Devletini kuran Kutalmış oğlu Süleyman, İznik’ten sonra Çanakkale, Adalar Denizi (Ege), Lidya ve İyonya taraflarını da ele geçirdi. 1076’da Misya şehirlerini Bizanslılardan alarak Türk hâkimiyetine kazandırmıştır. Ancak Haçlı seferlerinin neticesinde ve I. Kılıç Arslan’ın da vefatından sonra Selçuklular Batı Anadolu’dan çekilmek zorunda kalmışlardır. Misya şehirlerini tekrar ele geçiren Bizanslılar, buralardaki Türk halkına karşı toplu kıyım harekâtına başladılar. 1206 yılından itibaren Selçukluların uç Beyliklerinden olan Türkmenler Misya kentlerine, özellikle Edremit Körfezi civarına akınlara başladılar. Bizanslıların çoğu buraları Türklere bırakarak bölgeyi boşalttılar. Moğol baskınından kaçan Türk kabileleri de 1260 yıllarında Batı Anadolu ve Marmara Bölgesine gelip yerleştiler ve bölgedeki Hıristiyan nüfus kadar bir çoğunluğa ulaşıp, buraları Türkleştirdiler. Türkmenlerin dışında diğer Türk boylarına mensup pek çok köylü, tüccar ve zanaatkâr da Türkistan’dan gelip bölgeye yerleşti. Bu tarihlerde Selçuklu Devleti iyice zayıflamış ve merkeze uzak bölgelerde kontrolü kaybolmuştu.

Selçuklu devleti zamanında Anadolu’nun batısına yerleşen bazı Oğuz boyları buralarda “Uç Beylikleri” kurdular. Hem Selçuklu sınırını koruyan, hem de Bizans içlerine akınlar düzenleyen bu uç beyliklerinden bir tanesi de; Batı Anadolu’daki Misya’da XIII. yüzyıl sonlarında kurulmuş olan Karesi Beyliğidir. “Karesi” kelimesi, bölgeye beraberinde büyük bir Türkmen grubuyla gelen ve daha önceleri Selçuklu Devletinin önemli bir komutanı olan Karesi Bey (Kara İsa) isminden doğmuştur. Selçuklu Devletinin yıkılmasından bir süre önce diğer uç beyleri gibi Karesi Bey de bağımsızlığını ilan ederek, 1300 yıllarında bölgede Karesi Beyliğini kurdu. Kendi ismiyle anılan Beyliğinin sınırlarını, Bizanslıların zayıflığından ve beraberinde bulunan Sarı Saltuk’un adamlarından faydalanarak daha da genişletmiştir. Karesi Beyliği, merkez yaptığı Balıkesir’den başka; Bergama, İvrindi, Ayazmend (Altınova), Edremit, Kemer Edremit (Burhaniye), Bayramiç, Ayvacık, Ezine, Fırt (Susurluk), Bigadiç ve Sındırgı yerleşim yerlerine sahipti. Bu yıllarda Karesi Beyliği, deniz gücü bakımında komşusu bulunan Osmanlı Beyliği hükümetinden daha güçlü durumdaydı. Karesi Bey’den sonra yerine geçen Aclan Bey zamanında, Osmanlı Beyliği ile çok iyi münasebetler kurulmuştu.. Hatta oğul Dursun Bey Bursa’da Orhan Gazi’nin yanında bulunuyordu. Aclan Bey’den sonra başa geçen en büyük oğlu Demirhan Bey ise halkına karşı zulüm derecesinde kötü davranmaktaydı. Bu durumdan şikâyetçi olan halk ve beyliğin ileri gelenleri; Bursa’daki Dursun Bey’i davet ettiler.

1345 yılında Orhan Gazi ile birlikte gelen Dursun Bey, Bergama kalesine sığınan ağabeyi Demirhan Bey tarafından öldürüldü. Bu duruma çok üzülen Orhan Gazi, halkın ve ileri gelenlerin de isteği üzerine Karesi Beyliği topraklarını Osmanlı’ya kattı.

Henüz kuruluş döneminde bulunan Osmanlı Devleti, Karesi Beyliği’nin katılımıyla oldukça güçlendi. Ayrıca Karesi’nin ileri gelen kumandanlarından Evrenos Bey, Hacı İlbey, Ece Halil ve Gazi Fazıl Beylerle büyük bir askeri destek kazanmıştır. Nitekim bu beyler, Osmanlı askerî akınlarının başarılı olmasında önemli rol oynamışlardır. Özellikle Karesi Beyliğinden intikal eden güçlü donanma ile Osmanlı ordusu, Rumeli taraflarına kesin zaferlerle sonuçlanan seferler yaptı. Böylece Osmanlılar; kendi rızalarıyla bu beyliğe iltihak eden halkla büyük bir Türk kitlesi, değerli komutanlarla da askeri güç ve iyi bir donanma kazanmış oldu.

Orhan Gazi Karesi’yi, merkeze bağlı bir sancak haline getirip, adını da değiştirmeden Karesi Sancağı yaptı. Sancağın merkezi olan Balıkesiri’ye, oğlu Şehzade Süleyman’ı sancak beyi olarak tayin etti. Böylece Karesi, aynı zamanda bir Şehzade Sancağı olmuştur.

Yıldırım Beyazid’in 1402’de Timur’a Ankara’da yenilmesinden sonra Balıkesir ve civarı da Timur ordusunun yağmasına maruz kalmıştır. Duraklayan Osmanlı Devleti topraklarında beylikler kurulmaya ve kardeşler de aralarında taht kavgalarına başlamıştır. Bu durum Timur’un Anadolu’dan çekilmesine ve Çelebi Mehmed’in Osmanlı Devleti’ni tekrar toparlamasına kadar sürmüştür. Tekrar eski dirlik ve düzenine kavuşan ülke; ilerleme ve yükselme dönemlerinde zaman zaman meydana gelen kıtlık (1502), çekirge salgını, (1525), medrese talebeleri (suhte) isyanı (1572) ve diğer isyanlar gibi bir takım olumsuz olaylara sahne olmuş, Balıkesir ve civarı da bu hadiselerden etkilenmiştir.

XVII yy. sonlarında meydana gelen göç hareketlerinde Balıkesir yöresine çok sayıda Yörük, Türkmen ve Çepni gibi muhtelif Türk boyları gelip yerleşmiştir. İleriki yıllarda da devam eden göç problemini kökünden halletmek isteyen devlet, XIX. yy.da planlı bir iskân politikası takip ederek göçebe halde yaşayan pek çok aşiret ve topluluğu uygun yerlere yerleştirerek onların yerleşik düzene geçmelerini sağlamış oldu.

Osmanlı Devleti idaresi altındaki Karesi; devletin kuruluş ve yükseliş dönemlerinin sevinç ve refahını yaşamış; duraklama ve gerileme dönemlerinin de üzüntü ve sıkıntılarına ortak olmuştur. Böylece gerek ülke genelinde ve gerekse bölgede yaşanan ekonomik, siyasî, askerî, idarî pek çok olaylar neticesinde, Osmanlı Devleti’nin son dönemleri sayılabilecek 1800’lü yılların sonlarına gelinmişti.

Osmanlı Devleti’nin aldığı dış borçları ödeyemeyerek mali iflas yaşaması sonucu alacaklarının tehlikeye düşmesinden korkan Avrupa Devletleri, 1880’de Duyûn-ı Umûmiye (Genel borçlar) idaresini kurdurdular. Duyûn-i Umûmiye şubeleri ile devlet gelirlerinin bir kısmını doğrudan topladılar. Memleketin her yerinde olduğu gibi, Balıkesir, Ayvalık ve Bandırma gibi bölgenin yüksek gelirli yerlerinde de yıllarca faaliyet göstermişlerdir.

Balıkesir, Osmanlı Devletinin “93 harbi” diye anılan 1877-1878 yılındaki Osmanlı-Rus Savaşı ve 1912-1913 yıllarında Balkan Harbi’nde yenilmesi sonucu Balkanlardan çok sayıda göç almıştır. Rus ve Bulgarların katliamından kaçabilen pek çok insan Balıkesir ve civarına gelmiş ve yerleşmişlerdir. Ayrıca Rusların eline geçen Kafkasya toprakları ve özellikle Kafkasyadan kitleler halinde gelen insanlar bölgenin muhtelif yerlerinde iskân edilmişlerdir.

1914-1918 yılları arasında cereyan eden I. Dünya Harbine giren Osmanlı Devleti askerlerinin çarpıştığı pek çok cepheden bir tanesi de, bölgedeki Çanakkale Savaşıdır. Bu savaş, ülkenin her tarafında olduğu gibi Balıkesir’i de menfi olarak etkilemiştir. I. Dünya Savaşından yenik çıkan ve oldukça zayıf düşen Türklerin bu durumunu fırsat bilen Yunanlılar, gözlerini Batı Anadolu topraklarına diktiler. Yunanistan’ın buraları işgal etmesini diğer Avrupa devletleri de desteklediler. İtilâf devletlerinin tehditleri altında bulunan ve yeterli askeri, silahı olmayan, devletin de aciz kaldığını gören Türk halkı, müdafaa cemiyetleri kurmaya başladılar. 15 Mayıs 1919’da İzmir’e giren Yunanlar işgallerini Anadolu’nun içlerine doğru yaymaya başladılar. Balıkesir bölgesinde ilk defa 29 Mayıs’ta Ayvalık işgal edildi. Yunanlara karşı ilk silahlı mücadele Ayvalık’ta gerçekleşti. Bu arada Balıkesir’de 18 Mayıs’ta Vehbi (Bolak) Bey’in başkanlığında “Redd-i İlhak” heyeti oluşturuldu. Alaca Mescid’de oluşturulan 41 kişilik bu heyet hemen faaliyetlere başladı. 26-31 Temmuz 1919 ve 16-22 Eylül 1919 tarihlerinde yapılan I. ve II. Balıkesir Kongreleri neticesinde her bölgede Kuva-yi Milliye teşkilatları kuruldu.

Milli Mücadele için İstanbul’dan Balıkesir’e gelen yüzbaşı Kemal hemen askeri birlikler oluşturmaya başladı. Bu birlikler işgali önlemek için yer yer Yunanlarla çarpışmaktaydı. Soma ve Akhisar cephesi bunların en önemlisiydi. Fakat yeterli asker ve silahı bulunmayan Milli kuvvetler; hem sayıca çok hem de teçhizat olarak güçlü Yunan karşısında ancak bir yıl dayanabildiler.

Soma-Akhisar cephesinin dağılmasıyla, 22 Haziran 1920’den itibaren Yunan işgali içerilere doğru yayılmaya başladı. Halka da çok eziyet eden Yunanların en büyük yardımcıları, daha önceden buralarda yaşayan yerli Rumlardı. Yıllarca beraber yaşayan bu insanlar, şartlar değişince daha önceden kendilerinden hiç bir kötülük görmedikleri Türklere ihanet etmekteydiler. Kazaları işgal eden Yunanları, Kuva-yi Milliye güçleri hiç bir zaman rahat bırakmamış, direniş ve baskınlarla onları yıldırmışlardı. Bu arada Anadolu’da Türk halkını Yunanlara karşı direnmeye çağıran ve düzenli bir ordu kurmaya çalışan Mustafa Kemal Atatürk’e Balıkesirliler destek vermişler ve işbirliği içerisinde olmuşlardır. Türk Milli Mücadelesi açısından bu şehrin çok ayrı ve özel bir yeri bulunmaktadır. Sakarya zaferiyle Anadolu topraklarının sahibi olduğunu bir defa daha ispatlayan Türkler, 9 Eylül 1922 de İzmir’de Yunanların denize dökülmesiyle Kurtuluş Savaşından başarıyla çıkabilmiştir. Eylül ayının ilk haftasındaki 3-4 gün içinde bütün Balıkesir ve kazaları kurtulmuştur. Bu arada Osmanlı Devleti de yerini Türkiye Cumhuriyeti Devletine bırakarak tarih sahnesinden çekilmişti.

 

Hatice Şirin Uyanık

Hadjimoukoff

Yazar-Araştırmacı-Şair-Ressam-Sosyolog-Bestekar-Spiker-Mezzo Soprano-Eğitmen-Traveler-Proje Koordinatör&..

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/22-12-2023/27719304702005921513.jpg Yazarlar 51838 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/adacayi-51838.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/adacayi-51838.html 2023-12-20 14:45:04 2023-12-20 14:45:04 Kış mevsiminin vazgeçilmez içeceklerinden biridir adaçayı.

Bu aromatik bitki, sağlık açısından çok sayıda inanılmaz faydaya sahiptir ve bu da onu özellikle yılın soğuk aylarında birçok insan arasında popüler bir seçim haline getirmiştir. Her yemeğe harika bir katkı olsa da, soğuk kış gecelerinde ısınmak için mükemmel olan lezzetli bir çay yapmak için de yaygın olarak kullanılır. Adaçayının en bilinen sağlık faydalarından biri bağışıklık sistemini güçlendirmesidir. Vücudu çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilecek zararlı toksinlerden ve serbest radikallerden korumaya yardımcı olan antioksidanlar ve antiinflamatuar bileşikler açısından zengindir. Ayrıca adaçayının antibakteriyel ve antiviral özelliklere sahip olduğu, enfeksiyon ve hastalıklarla mücadelede etkili olduğu gösterilmiştir. Bağışıklık sistemini güçlendirici özelliklerinin yanı sıra adaçayı sindirimi iyileştirme özelliğiyle de bilinir. Yüzyıllardır şişkinlik, gaz ve mide krampları gibi sindirim sorunlarına doğal bir çare olarak kullanılmıştır. Bu bitkinin, gıdanın daha verimli bir şekilde parçalanmasına yardımcı olabilecek, besin emiliminin daha iyi olmasını ve sindirim rahatsızlığının azalmasını sağlayan sindirim enzimlerinin üretimini teşvik ettiğine inanılmaktadır. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/20-12-2023/21136297702501230345.jpg Yazarlar 51263 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kis-cayi-51263.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kis-cayi-51263.html 2023-12-15 10:28:20 2023-12-15 10:28:20 Kış çayı kış mevsiminin vazgeçilmez içeceğidir.

Soğuk rüzgarlar estiğinde ve sıcaklıklar düştüğünde, sıcak bir fincan çay kadar rahatlatıcı ve dinlendirici bir şey olamaz. Kış çayı, hem lezzetli hem de sağlığa çok sayıda faydası olan geleneksel bitki ve baharatların mükemmel bir karışımıdır. Kış çayının aroması anında ruh halinizi iyileştirebilir ve size sıcaklık ve rahatlık hissi verebilir. Kış çayının en popüler türlerinden biri kakule, tarçın, karanfil, zencefil ve karabiber gibi baharatların hoş kokulu bir karışımı olan chai çayıdır. Bu çay sadece lezzetli değil aynı zamanda sağlık açısından da birçok faydaya sahiptir. Chai çayındaki baharatlar, boğaz ağrısını hafifletmeye veya soğuk algınlığı veya grip semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilecek anti-inflamatuar özelliklere sahiptir. Ek olarak zencefil, mide bulantısını önleyici özellikleriyle bilinir, bu da kendinizi kötü hissediyorsanız chai çayını harika bir seçenek haline getirir. Bir diğer popüler kış çayı ise canlandırıcı ve canlandırıcı olan nane çayıdır. Nane çayı, mide rahatsızlığını yatıştırma ve hazımsızlığı giderme özelliğiyle bilinir. Aynı zamanda baş ağrılarını ve migreni hafifletmeye yardımcı olabilecek bir serinletici etkiye de sahiptir. Ayrıca nane çayı, sinüslerinizi temizlemeye yardımcı olabilecek ve eğer rahatsızlık duyuyorsanız rahatlama sağlayabilecek doğal bir dekonjestandır.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/15-12-2023/24939203693132521272.jpg Yazarlar 51033 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/sporda-siddete-karsiyiz-51033.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/sporda-siddete-karsiyiz-51033.html 2023-12-13 11:04:43 2023-12-13 11:04:43 Son günlerde sporda şiddet haberlerini okuyor ve görüyoruz.

Bu, ele alınması gereken endişe verici bir eğilimdir. Spor hayatımızın önemli bir parçasıdır ve zarar veya şiddet korkusu olmadan spordan keyif alınmalıdır. Futbolcuların da taraftarların da herhangi bir şiddet olayı yaşanmadan spor yapabilmesi gerekiyor. Spor, sağlıklı ve keyifli bir egzersiz, rekabet ve eğlence biçimidir. Ancak sporda şiddetin artması, ne pahasına olursa olsun kazanma baskısı, şöhret ve servet arayışı ve performans artırıcı ilaçların kullanımı gibi çeşitli faktörlere bağlanabilir. Bu faktörler saldırganlığı körükleyebilir ve hem oyun alanı içinde hem de dışında şiddet içeren davranışlara yol açabilir. Sporda şiddetin etkileri şiddetli ve uzun süreli olabilir. Şiddetli karşılaşmalardan kaynaklanan yaralanmalar oyuncuların, taraftarların ve ailelerinin yaşamları üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Ayrıca sporda yaşanan şiddet olayları, spor izleyen ve spordan keyif alan çocukların genç ve kolay etkilenebilir zihinleri üzerinde kalıcı, olumsuz bir izlenim bırakabilmektedir. Bu nedenle sporda şiddete karşıyız ve sporda şiddetin önlenmesi ve ele alınması için tedbirlerin alınması gerektiğine inanıyoruz. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/13-12-2023/21423246672092331110.jpg Yazarlar 50474 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/nar-meyvesi-50474.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/nar-meyvesi-50474.html 2023-12-08 15:23:34 2023-12-08 15:23:34 Nar meyvesi sevdiğim en güzel meyvelerden biridir.

Onu diğer meyvelerden ayıran benzersiz bir şekli ve rengi vardır. Dış kabuğu sert ve köselelidir, ancak bir kere kestiğinizde tane olarak da bilinen yüzlerce küçük, sulu ve canlı yakut kırmızısı tohum bulacaksınız. Tohumlar, yemeden önce atabileceğiniz acı beyaz bir zarla çevrilidir. Nar meyvesi sadece görsel olarak çekici olmakla kalmıyor, aynı zamanda sağlık açısından da sayısız faydalarla dolu. Nar, vücudunuzu hücrelere zarar verebilecek serbest radikallere karşı korumaya yardımcı olabilecek antioksidanlar açısından zengindir. Ayrıca sindirime yardımcı olabilecek, iltihabı azaltabilecek ve kalp hastalığı riskinizi azaltabilecek lif bakımından da zengindirler. Nar, besin değerinin yanı sıra tıbbi özellikleri nedeniyle de yüzyıllardır kullanılmaktadır. Geleneksel tıpta nar ishal, ateş ve boğaz ağrısı gibi durumların tedavisinde kullanılmaktadır. Son araştırmalar narın aynı zamanda anti-inflamatuar ve anti-kanser özelliklerine de sahip olabileceğini göstermiştir. Narın tadını tek başına tüketmekten, suyunu içeceklerde ve tariflerde kullanmaya kadar pek çok şekilde çıkarabilirsiniz. Bazı insanlar, yüksek C vitamini içeriği nedeniyle meyveyi ev yapımı cilt bakım ürünleri yapmak için bile kullanıyor. Nar birçok yerde bulunabilir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/08-12-2023/25514226023118223672.jpg Yazarlar 50209 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-9-50209.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-9-50209.html 2023-12-06 11:03:16 2023-12-06 11:03:16 “Ben her güreşte arkamda Türk Milletinin olduğunu ve millet şerefini düşünürüm.” Kurtdereli Mehmet (Baykurt) Pehlivan:1864-1939

Yağlı Güreşte Ödüller

Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlara genellikle ödül olarak para verilir. Örnek, 1910 yılı güreşlerinde 1. Gün başpehlivan olana (5) altın lira, 2 gün (7) altın lira ve 3. Gün (9) altın lira verilmiştir.

Küçük boy pehlivanlarına ise at, koyun, keçi, tosun, sığır gibi canlı hayvanlar verilmesi eski adettendir, “Adet- Kadime” endir. Hayvanların erkek olmaları (aygır, koç, teke, tosun, öküz) tercih edilir.

Bu ödüller güreş seyretmeye ve pehlivanları güreştirmeye gelen köy ağalarının getirdiği hediyelerden ve ağaların kendi mallarından verilir. Şehirlerden gelenler ise, ağa çardağında kahve çay sohbeti yaparken oturduğu minderin altına bir miktar para bırakır. Ağanında katkısıyla Kırkpınar’ın bütün giderleri ve ödülleri karşılanır.

Yenilsin, yenilmesin her pehlivanın ödülle sevindirilmesine önem verilir.[1]

Günümüzde güreşler genellikle yapıldığı yerin belediyesi öncülüğünde düzenlenmektedir. Pehlivanlara ödülleri ve yollukları Gençlik ve Spor Bakanlığı, ilgili belediyeler, ilgili güreş ağaları, yeni kurulan Geleneksel Güreş Federasyonu ve Güreş Düzenleyen Kentler Birliği Başkanı olan Balıkesir Büyükşehir Belediye başkanları tarafından verilmektedir.            

            Pehlivanlar, “Allah’ın hakkı üçtür” deyip üç defa güreş yaparlar. 1. ve 2. karşılaşmayı kazanan pehlivan 3. güreşi yapmaz. 3. Güreş ancak 1. ve 2. karşılaşmada sonuç berabere ise 3. Karşılaşma yapılır. Her ne şekilde olursa olsun iki defa galip gelen ödülü alır.

Türkiye’de ilk defa bilet keserek seyirciden para toplayıp bu parayı tamamen pehlivanlara dağıtan Kadıköylü Selami Bey’dir. 2. Meşrutiyetin ilanından sonra Selami Bey, Haydarpaşa Çayırında yapılacak bir güreş için giriş parası aldı. Bu parayı derecelerine göre pehlivanlara dağıttı, parsa toplatmadı.[2]             

Güreşleri düzenleyen kişi ve kuruluşlar tarafından ilan edilen ödüller her boydaki pehlivanlara verilir.  Buna bir örnek, 18,19 1923 te Cumartesi ve Pazar günleri Adalı Halil’in düzenlediği organizasyonda: 

 

Başa güreşecek pehlivanlara                          25 Lira

Başaltına güreşecek pehlivanlara                   15 Lira

Büyük ortaya güreşecek pehlivanlara            10 Lira

Küçük ortaya güreşecek pehlivanlara            5 Lira

 

At koşusunda 1. 25 Lira, 2. 15 Lira, 3. 5 Lira

Merkep koşusunda en son gelene 2,5 Lira, ikinciye 1i5 Lira ve 3. ye de 1 Lira

 

Bisiklet koşusunda 1. ye bir çift iskarpin

Yaya koşusunda 1. ye 100 kuruş verilecektir.

 

Parsa Toplamak

      

Güreşi seven ve destekleyen padişahlar zamanında, kendileri adına güreşen pehlivanlar olduğu gibi, padişahların himayesinde “Huzur Güreşleri” yapılır. Pehlivanlara bol ödüller dağıtılırdı.[3]

Parsa, Farsça olup, özellikle açık yerlerde yapılan orta oyunu, hokkabazlık, cambazlık ve güreş gibi gösterilerde oyuncuların seyircilerden -“pamuk eller cebe” denilerek- topladıkları paradır. Bu gelenek batı ülkelerinde de vardır. Güreşte yalnız başpehlivanlar, güreşe başlamadan önce, diğer boylar güreşten sonra seyircinin önünde temenna ederek bahşişlerini alırlar. Bu bir çeşit seyircinin beğendiği pehlivanı ödüllendirmesidir. [4]

Parsa toplamak çirkin bir gelenek olmasına rağmen büyük pehlivanlarımız da bu geleneğe uymuşlardır. Adalı Halil bile Avrupa ve ABD de güreşip servet sahibi olacak kadar para kazandığı halde, 1910 da Taksim’deki sirkte güreşirken bir Cuma günü Silivrili İzzet Pehlivan ile Çamlıca arkasındaki Libade’ye güreşe gelmiş ve pabucunu uzatarak hediye toplamıştır. Pabucuna topladığı ödülleri kısbetine doldurduktan sonra tekrar pabucu seyircilere uzatmıştır.[5]   

Yağlı güreşte yenen ve yenilen pehlivanlar güreşleri bittikten sonra yenen önde, yenilen arkada seyirciler arasında dolaşarak bir eliyle kısbetlerinin aynalarına (diz) vurarak ve temenna çekerek “Haydi beyler, pehlivana yol parası diyerek diğer ellerindeki bezlere “Parsa” adı altında hediye toplarlardı.

 

Başpehlivanlık ve Ödülleri

 

Kırkpınar’ın en büyük ödülünü “Başpehlivan” alır ve bir yıl süreyle “Türkiye Başpehlivanı” unvanını elinde tutar. Bu unvanı üç yıl arka arkaya koruduğu takdirde Altın kemerin sahibi olur. Diğer kategorilerde birinci olanlara ve dereceye giren pehlivanlara verilen ödül ise özendirme niteliğindedir. Pehlivan ödülü para olacağı gibi at, öküz, dana veya koç da olabilir. Eski yıllarda,

 

Başpehlivana deve,

Başaltı pehlivanına boğa,

Büyük-orta’ ya kısrak, diğer boylara da bunlara benzer ödüller verilirdi.

 

Kırkpınar Güreşleri’nde birinci olan pehlivan o yılın T.C. Başpehlivanı ilan edilir. Bir yıl boyunca Altın Kemer ona verilir. Kırkpınar Güreşlerinin kapanış töreninde İstiklal Marşımız okunurken Bayrağımızı o gönderden o indirir. Yıl içinde değişik yerlerde yapılan güreşlerde salavatlarınken T.C. Başpehlivanı olarak çayıra salınır. Gelecek yıl yapılacak Kırkpınar Güreşleri’ndeki törenlere altın kemerle katılır. Geçit töreninde bayrağı o taşır. Bayrak töreninde İstiklal Marşı’mız okunurken bayrağımızı gönder o çeker. Bir başpehlivan üç yıl üst üste Kırkpınar’da üç yıl üst üste birinci olursa Altın Kemerin ebedi sahibi olur.  

 

Hakem, Kule Hakem Heyeti ve Meydancı

 

Güreş kurallarını uygulayan genellikle eski pehlivandır.

Eski devirlerde bugünkü anlamıyla bir hakem yoktu. Yalnız güreş düzenlenen yerlerdeki esnaf, güreşten anlayanlar ve varsa eski pehlivanlar gelip meydanın bir köşesinde oturur ve güreşleri takip ederdi. Eğer pehlivanlar arasında anlaşmazlık olursa ya da müdahale edilmesi gereken bir durum ortaya çıkarsa, halk onların olaylara el koymasını hoş karşılardı. Zamanla güreşlere eski pehlivanlar davet edilerek hakemlik yaptırılması, hakemliğin bir meslek, bir kurum olarak ortaya çıkmasını sağlamıştır.[6]

Halkımız “Pehlivanlığın sonu cazgırlıktır” der. Şimdi buna hakemlik de eklenmiştir.   

 

 Kule Hakem Heyeti

 

Genellikle eski başpehlivanlardan ve “Güreş Federasyonunun görevlendirdiği pehlivanlardan meydana gelir. Genlikle çayırın tamamını görecek şekilde olan yüksek bir yerden güreşleri seyrederler. Güreşlerin kurallara uygun olarak yapılıp yapılmadığını gözetler, itirazları değerlendirip karara bağlar. Kendilerinin ve gerekirse yayın kuruluşlarının kamera kayıtların incelerler.

           

            Meydancı (Deynekçi)

 

Meydancı, güreşten iyi anlayan, oyunların sonuçlarını önceden kestirebilen ve pehlivanların özelliklerini, en çok ve en iyi yaptıkları oyunları, daha önce almış oldukları başarıları ve ödülleri bilen; görgülü yaşlı biri olmakla beraber dua okumakta ustalığı olandır.

Meydancı güreşmek için soyunan pehlivanları -boy, boy- sıraya dizer. İçlerinde o boyda güreşmemesi gerekenler varsa onları ayırır. Diğerlerini de yaş, boy ve kilolarına göre eşlendirir.

Boylarına göre dizilen pehlivanları salavatladıktan ve selametledikten sonra meydana salar. Pehlivanların yasak oyunlar yapmasına engel olur. Pehlivanlar arasında yapılan oyunlar ve yenişler konusunda anlaşmazlık olursa hakem heyetine danışır. Onların vereceği karara uyar ve sonucu ilan eder.[7]

 

Cazgır (Dellal, Tellal) ve Başcazgır

 

                        CAZGIR

 

 

            Vur, ha vur, vur davul başpehlivan havası,

            Çıksın, Bekir, Osman, Mestanoğlu, Dülger Ahmet,

            Vur, ha vur, vur davul gürlemenin sırası,

            Davran bre pehlivan, ha ömre bereket.

            Ateş alsın, büklüm, büklüm pazundaki kudret,

            Davran deli fişek, karayel fırtınası,

            Çağlar devirip yenmenin, güreşmenin ustası.

            Vur, ha vur, vur davul dağları taşları titret.

            Dile gelsin Yusuf’un, Aliço’nun hatırası,

            Çıkalım hele meydana yanardağ gibi emret.

 

                        Hey mübarek, mübarek er meydanı bu meydandır.

                        Cümle âlem birikmiş işte davullu zurnalı,

                        Her biri bir özge bu diyarda başpehlivandır.

                        Yiğitler gelir güreş tutmağa, göğsü armalı,

                        Oyları yıldız döker, omuzları çifte burmalı, 

                        Hey senin pehlivan dediğin şahan olup da uçandır.

                        Rüzgâr deme bulutlar, bulut deme dumandır.

                        Vur, ha vur, vur davul gök yerinden kaymalı,

                        Hodri meydan! Vakit tamam, peşrev tamamdır.

                        Ha deyince kaldırıp yere vurmalı.

                                                                                   Atilla İlhan [8]

 

            Kırkpınar Güreşleri’nde önemli görevlilerden birisi de cazgırlıktır. Çünkü cazgırın bütün pehlivanları yakından tanıması, Kırkpınar’a gelmeden önce yaptığı güreşleri bilmesi ve duası okunurken eşlendirdiği pehlivanların güçlü yönlerini söyleyerek hasmını uyarması gerekir. 

            Uzun yıllar Kırkpınar’da cazgırlık yapmış olan Edirne’nin Ayşe Kadın Camii’nin İmamı Sadık (Atılgan) Hoca’nın okuduğu dualardan birisi şudur.

 

“Allah, Allah illallah,

Erler çıktı meydana,

Biri birinden merdane,

Biri ak, biri kara,

Mevla’m her birine kuvvet vere,

 

Bu meydan er meydanıdır,

Nice Koçyiğitler bu meydandan geçti.

Acı tatlı suyun içip göçtü.

 

Atlar gibi tepişelim,

Aslanlar gibi kapışalım.

 

            Ya Muhammet, ya Ali,

            Pehlivanların piri Hz. Hamza veli,

 

Dellal çıksın aradan,

Hepsine kuvvet versin yaradan.”[9]

 

            Kastamonulu Şair ve yazar ihsan Ozanoğlu’nun salavatlama dosyasında:

 

“Taç giyer, kısbet çeker,

Pir Mahmut aşkına” manisi vardır.[10]

 

Kızılcahamam-Çamlıdere arasında bulunan Aluçdağı üzerindeki güreş meydanında, mezarı Çamlıdere kasabasında bulunan Semerkantlı Ali Baba şeyhleri tarafından düzenlenen güreşlerde.

 

            “Edirne’de er yatar,

            Don giyer, kısbet yırtar” denilmiştir.[11]

 

Allah, Allah,

Hoca-i alem,

Seyyid-i kâinat ve

Mu’ciz mevcudat,

Pür kemal cemal,

Muhammet Mustafa’ya salavat,

 

Pirimiz Hz. Mahmut,

Pir yarı veli aşkına

Dest ber dest,

Kafa, ber kafa,

 

Sine, ber sine muhabbet,

Ali şir Yezdan Veli aşkına,

Allah onlara.

 

Engürde er yatar,

Rum’da Mehmet Buhari Sarı Saltuk

Ton giyer, tuman çeker.

 

            Çok uzaklardan geldim,

            Yollar büklüm, büklüm.

            Elimizdedir, mikrofonla yüküm.

Hepinize cümleten selamünaleyküm…

 

Selam size Er Meydanına şeref verenler,

Selam size yağlı güreşe gelenler,

Selam size buraya şeref verenler.

 

Selam size ülkemin sıcak insanları,

Er meydanına şeref verdiniz.

 

BURADA KALDIII

 

Bir taraftan esiyor yeller,

Bir taraftan geliyor seller.

Bu güreşleri düzenleyenlere

Alkış yapan o güzel eller.

 

Bizler Koca Yusufların, Kel Aliçoların,

Kurtderelilerin torunlarıyız.

Biz er meydanlarında,

Sabaha kadar güreş tutan,

Atatürk’ün torunlarıyız.

 

Ne mutlu bu sahalarda,

Güreş tutan Atatürk Gençliğine,

Ne mutlu Türk’üm diyene!

 

Kırkpınar güreşlerinin en ilginç ve en renkli kişilerinden biri de cazgırdır. Cazgır güreşçileri çok yakından tanıyan, güreş bilgisi bulunan –“Pehlivanlığın sonu cazgırlık veya hakemliktir sözü meşhurdur” ve aynı zamanda duahan bir kişidir. Pehlivanları o kendine ait olan manilerle seyircilere tanıtır. [12] 

Yağlı güreşte pehlivanları seyircilere tanıtan, güreşe başlatan kişiye “Cazgır” veya “Salavatçı” denir. Cazgır hakem heyetinin eşleştirdiği pehlivanların adlarını, sanlarını, oyunlardaki hünerlerini, uygun mısra ve dualarla tanıtır.

Cazgır, er meydanındaki pehlivanları seyretmeye gelen halka tanıtan, bunu yaparken de cazgırlara ait heyecanlandıran konuşmalar yapan, dualar eden ve şiir şeklinde maniler okuyan kişilerdir.

Cazgırlık, pehlivanlıkta olduğu gibi usta çırak ilişkisi ile nesilden nesile aktarılır. Cazgırlara “Salavatçı” da denilir. Pehlivanlar ve seyirciler üzerinde manevi gücü yüksek bir ruh atmosferi meydana getirerek pehlivanların ünleri ve oyunlarıyla tanıtırlar. Geleneksel kıyafetlerle dualı çayır olan er meydanında yer alırlar.

Güreşler, cazgır duası denilen manilerle başlar. Pehlivanları çok iyi tanıdıkları için onların özelliklerini manilerle seyircilere tanıtırlar.  [13]    

 

Başcazgırlar

        

Güreşten iyi anlayan, pehlivanları güzel manilerle takdim eden, güreşecek pehlivanların adlarını, şanlarını, korkulu oyunlarını seyircilere anlatan; güreşi kendine has pehlivan duaları ile süsledikten sonra başlatan ve galip gelenleri duyuran kimsedir. Yani cazgırın görevi bir çeşit sunuculuktur. Cazgır bütün güreşçileri yakından tanır, pehlivanların yaptığı bütün eski güreşleri bilir, eşleştirdiği pehlivanların dualarını okurken pehlivanların kuvvetli yönlerini söyleyerek, hasmını uyarır, öğüt verir.

Cazgır, pehlivanları beden gücünden çok akıl gücüne güvenmeye çağırır. Onları motive eder; Allah’ın adı anılarak ve başta peygamber efendimize salat-ü selam olmak üzere pirlerin yâd edildiği, manevi değerlerin dile getirilerek bir anlam kazandırıldığı dualar, sözler, pehlivanları cesaretlendirir.

Cazgır, sesi her ne kadar gür ise de pehlivanları tanıması, bütün güreş oyunlarını bilmesi gibi özelliği olan yaşlı kişilerden seçilir. Hatta cazgırlar, şairlik özelliği taşıyorsa, sözleriyle seyredenlere heyecan salarlar. Sırf cazgır izlemek için güreşlere gidenler vardır.

Cazgır, güreşmek için soyunmuş pehlivanları sıraya dizer. İçlerinde o boydan üst boya güreşmesi gerekenler varsa onları ayırır. Diğerlerini de kuvvetlerine göre birbiriyle eşleştirir. Eşlenen pehlivanlar kıbleye yüzlerin dönerek kolları çaprazlama olduğu halde el ele tutuşurlar. Bu şekilde dualarını okur. Eğer güreşçiler tanınmış güreşçi ise cazgır, ayrı ayrı pehlivanların ardında durarak duasını okur. Güreş başlamadan önce vakur bir şekilde ağır ağır yürüyerek meydanın tam ortasına gelir. Eşleştirdiği pehlivanları yanına çağırır, yönlerini kıbleye çevirir. Elini her ikisinin sırtlarına vurarak rükûa varır gibi eğilip ellerini diz kapaklarına koymalarını söyler, iki pehlivanın arkalarında durur, sağ elini sağdakinin sırtına, sol elini soldakinin sırtına vurur.

Çiftler sağ ve sol elleri birbirini tutarak sağ ayakları biraz ileri ve yana atılmış ve başları öne eğik olarak dururlar. Cazgır her birinin adını sanını memleketini bağırarak söyler. Peşinden duasını ederek ‘Hak yüzünü ağartsın!’ der ve meydana salar. Pehlivanlar Allah, Allah sesleri ve davul zurnalar eşliğinde önce peşrev çekip güreşe başlarlar.

Cazgır, meydandaki birliği korumaya, pehlivanları bir arada tutmaya gayret eder. Güreşin moral kaynağı olup ayrıca yağ isteyen, su isteyen pehlivanlara yağcıyı, bezciyi, sucuyu sevk eder. Dini ve hamasi duygularla güreşçileri halka tanıtan Başcazgır ve yardımcıları kendilerine özgü milli kıyafetler giyer, başlarına poşu sararlar. Pehlivanlıkta olduğu gibi cazgırlıkta da usta çırak geleneği vardır.

Cazgırların en ünlüleri olarak; Edirne Ayşe Kadın Cami İmamı Sadık Hoca (Atılgan) ve Şirin Mustafa sayılabilir. Bugün ülkemizde üç yüze yakın cazgır vardır. Çoğu öteden beri söylenilmekte olan pehlivan dualarını okumakta, kara düzen konuşmaktadırlar. Kırkpınar güreşleri ve diğer yağlı güreşlerin en önde gelen baş cazgırları Şükrü Kayabaşı, Mustafa Bursalı, Koca Osman ve rahmetli Pele Mehmet’tir. Âşık İmami, Türkiye Güreş Federasyonu’nun baş cazgırlarından olup Türkiye’nin her yerindeki yağlı ve karakucak güreşlerine davet edilmektedir.

                        Amasya Hamamözlü Cazgır

Tokur Mehmet [14]

 

 

Mustafa Şirin

D.T. 01.01.191001.01.1990

Başcazgır 1984.1983.1982.1981.1980.1979.1978.1977.1976.1975.1974.1973.1972.1971.1970.1969.1968.1967.1966.1965.1964.1963.1962.1961.1960.1959.1958.1957.1956.1955,

1956… 1982

Balıkesir ili Edremit ilçesi Akçay Beldesi Tahtakuşlar Köy’ünde 1910 yılında doğdu. Balıkesirli Şirin Baba namıyla anılan merhum Başcazgır Mustafa Şirin göçmen kökenlidir.

Cazgırların büyük ustası olan Mustafa Şirin 1950 yılında cazgırlığa başlamıştır. Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde cazgırlık yapmış ve Tarihi Kırkpınar Er Meydanı Sarayiçi’nde ilk defa 1954 yılında Başcazgırlığa başlamıştır. Uzun yıllar süren başcazgırlık serüveni 30 yıl devam etmiştir. 1984 yılına kadar gür sesiyle seyirciye pehlivanların tanıtımı hafızalardan silinmemiştir. Mikrofonun olmadığı yerlerde uzun boru ile o gür muhteşem sesiyle pehlivanları halka tanıtmıştır. 1963 yılında Şükrü Kayabaş’ı yanına cazgır yardımcısı olarak almıştır.

1964 yılında Sakarya ili Söğütlü İlçesi’nden Filiz Osman namıyla Osman Kocasakal’ı yanına çırak olarak almıştır. 21 yıl boyunca Kırkpınar Yağlı Güreşlerine genç cazgırların yetişmesi için büyük emekleri olmuştur.

Genç cazgırların ve cazgırlığın gelişmesine vesile olan büyük usta Şirin Baba, 1984 yılında sağlık sebebiyle cazgırlığa veda etmiştir. Başcazgırlık görevini Şükrü Kayabaş’a bırakmıştır. Cazgır Şükrü Kayabaş ve Filiz Osman’ın üzerinde büyük emeği vardır.

Balıkesir Akçay Tahtakuşlar Köy’ünde doğmasına rağmen ikamet yeri Kocaeli Kartepe Sarımeşe’den evlenerek orada ikamet etmiştir. Hiç çocuğu olmamıştır. Eşi rahmete kavuşunca Sakarya Sığınma Evi Düşkünler yurduna yerleşmiş, 1990 yılında hayata veda etmiştir.[1]

[1] Şükrü Kayabaş’ın Mustafa Şirin’i anlattığı anılarından derlenmiştir.

Şirin Baba namıyla bilinen Cumhuriyet dönemi Kırkpınar Güreşlerinin en ünlü cazgırı Mustafa Şirin

 Başcazgır Hali Ağa ölünce bu görev Şirin Baba’ya verildi. Başcazgır Mustafa Şirin Şirin Baba giyim tarzı, ses tonu, manileri ve nükteleri ile pehlivanların ve seyircilerin gönlünde özel bir yere sahipti.

Şirin Mustafa uzun yıllar başcazgırlık yaparak, Sarayiçi’nin unutulmazları arasına özel bir yer buldu.

   Şirin Mustafa’nın unutulmaz manilerinin başında geleni şu idi.

 

“Dün gece uyumadım, ağrıdı dişim,

Baldan, şekerden tatlıdır, Tekirdağlı senin güreşin.

            Bandırmalı Kara Ali’yi sorarsan o da senin bir eşin.”

Şükrü Kayabaş onu,

“Şirin Baba adı ile bilinen ustam Başcazgır Mustafa Şirin Balıkesir İli Edremit İlçesi Güre (Akçay) beldesine bağlı Tahtakuşlar Köyü doğumludur. Kocaeli Sarımeşe’den evlenince oraya yerleşmiş ve kendini tanıdığımdan sonra da hep orada yaşadı.  Kendisi ile ilk defa 1948 de Sarayiçi’nde görev almış ve Başcazgır olmuş. 1982 yılına kadar tam 34 yıl Başcazgır olarak görev yapmış. 1963 te beni çırak olarak yanına aldı. 1965te de Adapazarlı Osman Filiz’i yanına aldı.

Güreş yaparken ayağım kırılınca güreşi bırakmak zorunda kalmıştım. İmam hatip Lisesi mezunu olduğum için hitabetim ve hafızam iyi idi. Cazgırlığa heveslendim. 1962 de Babaeski’de bir güreşte kendisini tanıdım. Kendisine bir boyu salavatlamak istediğimi söyleyince bana izin verdi. Salavatlamamı beğenince yanında cazgırlığa başladım.

Çok babacan insandı ve bu sebeple Şirin Baba denirdi. Nükteleri ve manileri benzersizdi. Pehlivanlar ve seyircilerle diyaloğu çok iyiydi ve alçak gönüllü bir insandı. Bana göre Sarayiçi’nin en önemli cazgırı o idi.

Şirin baba pehlivanları salavatlarken halkın ilgisini çeken maniler söylerdi. Pehlivanların memnuniyetlerini, yaptığı oyunları, manilerin arasında söyler ve halka tanıtırdı, bu da çok ilgi çekerdi. Seyirci keyif alırdı. Biz çırakları da onun gibi maniler söylemeye çalışırdık. Ancak sonraki yıllarda daha çok kahramanlık temalı maniler okunmaya başlandı. Bana göre eski güzelliği kalmadı. Şirin Babanın ünlü manilerinden birisi de,

“Yağmur yağacak seller akacak/Samsunlu İbrahim Karabacak 

Bahçelerde vardır elma ağacı/Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı

Bazı pehlivanların gayet sert olur eli/İzmirli paça kazıkçı Kara Ali”

1982 de son defa Sarayiçi’nde mikrofonu eline aldı ve veda etti. Başcazgırlığı bana bıraktı ve o yıldan beri bu görev bana nasip oldu. Bana göre gelmiş geçmiş en iyi Başcazgır Şirin Baba’dır. Bugün cazgırlıkta bu seviyeye geldiysem önce Allah’ın sonra da Şirin Baba’nın sayesindedir. Kendisi Başcazgır olarak başpehlivanlık final güreşinin salavatlamasını bana bırakırdı. Ağalık müzayedelerini de kendisi yapması gerekirken yetişmem için bana yaptırırdı. Şirin Baba sayesinde Başcazgır olmadığım dönemlerde de altın kemerli başpehlivanlar da dâhil birçok final güreşinin salavatlamasını yapma imkânını buldum.”[15]

Allah rahmet eylesin.    

                        Osman Filiz (Osman Kocasakal)

            Asıl soyadı Kocasakal olmasına rağmen “Osman Filiz” olarak tanınmıştır. Cazgırlığa başladığı zaman ses ve hitap yönünden oldukça yetenekli bulunmuş ve “Filiz” gibi bir cazgır yetişiyor” denilmesi üzerine “Filiz” lakabını almıştır. Bu özelliğinden dolayı kendilerini salavatlayan Ahmet Taşçı, Cengiz Elbeye, Hüseyin Çokal, Aydın demir gibi ünlü pehlivanlar “O bizi etkilemiştir” derler. 

10,3.1943 Sakarya doğumlu olup, evli ve üç çocuk sahibidir. Cazgırlık yanında büfe işletmeciliği de yapmıştır. 1993e kadar Sakarya Söğütlü de, bundan sonra da Lara/Antalya’da oturmaktadır. Babasından öğrendiği geliştirmek için TRT spikerlerinden replik dersi almıştır. Kırkpınar Yağlı güreşleri yanında Bafra Karakucak cazgırlığı ve Antalya Avrupa Gençler Şampiyonasında minder Güreş spikerliği yapmıştır.

Cazgırlık öncesinde 19 yaşına kadar yaptığı güreşi omuzundan sakatlanması üzerine bırakmıştır. 1964te “Şirin Baba” lakaplı Mustafa Şirin’in yanında cazgırlığa çırak olarak başlamıştır. 2005e kadar devam ettirdiği cazgırlığı bırakmıştır. Çırakları, Mustafa Bursalı, Kasım Aslan, “Çivi” lakaplı Hüseyin Kara ve Erkan Kocasakal vs dir.[16]

                        Pele Mehmet

            Asıl adı Mehmet Tura’dır. “Pele” lakabını 15-16 yaşlarında İznik Sporda top oynarken takım kaptanı rahmetli Orhan Bey tarafından Brezilyalı ünlü futbolcu Pele’ye izafeten verilmiştir.  1946 Derbent Köyü/İznik doğumlu olup Ortaokulu bitirmiş, 1 kız 3 erkek çocuk sahibidir. Türkiye Güreş Federasyonunda cazgırlık dersi veren Tarihi Kırkpınar’ın ünlü usta cazgırlardandır.  Beş kuşak dedeleri ve iki ağabeyi yıllarca güreş yapmıştır. 1967de başlayan cazgırlığı,

            -“Davul ve zurnaların sesi beni bu mesleğe yöneltti” der. Ustası Deliormanlı Mestan ustadır. Çırakları iki oğlu Levent ve Bülent Tura kardeşler, Antalyalı bayram Ali Dede, Karabüklü Tokur Mehmet, Karamürselli Sabahattin Erdoğan’dır. [17]

            Pele Mehmet 22.10.2020de yakalandığı Covid’ten kurtulamayarak ölmüştür.     

                        Mustafa Bursalı

            1948de İskilip/Çorum’da dünyaya gelmiş, Ankara’da oturur, evli ve üç çocuk sahibidir. MTAdan emekli olmuştur.

1970-1986 arasında güreşmiştir. 1971,1972,1973te grekoromen, serbest ve karakucakta Türkiye şampiyonu olmuş. Sağ kolundaki rahatsızlık ve tedaviden sonra tekrar güreşe başlamışsa da 32,33 yaşlarında güreşi bırakmıştır.

MTA da çalışırken arkadaşlarının,

-“Usta senin sezin güzel sen cazgırlık yapabilirsin” demelerine rağmen, güreş yaptığı dönemde bazı cazgırların usulsüz tavır ve davranışları, bahşiş istemeleri vs yüzünden cazgırlığa sıcak bakmaz.

1986da Yozgat’ın bir ilçesinde gittiği güreşe cazgır gelmediği için teklif üzerine cazgırlık yapar ve böylece cazgırlık hayatı başlar.    

            Teklifi üzerine TGF cazgırların bahşiş toplama, siyasi konuşma yapma yasağı getirilmiş, cazgırlık lisansı kuralı getirilmiştir. O,

-“Güreşe ve cazgırlığa başlatanlara da dua etmiştir. Ustaları Şükrü Kayabaş ve Filiz Osman’dır.[18]

 

Şükrü Kayabaş

 

Yağlı güreşe pehlivan olarak 1957 de başladım. 1964 te rahmetli Mehmet Ali Yağcı ile Kara Ali Çelik güreşirken üzerime düştüler ve sol ayağım kırıldı ve sakatlandım. Buna rağmen güreşten kopmadım. Babaeski’de ve çevresinde yapılan güreşlerde rahmetli ustam Şirin Baba’nın (Kırkpınar Başcazgırı Mustafa Şirin) teşvikiyle 1965 te cazgırlığa başladım.

Rahmetli Pele Mehmet ile kardeş gibiydik. Cumhurbaşkanımız Recep Tayip Erdoğan başbakanken Kırkpınar’a katıldığında başpehlivanlara salavatlarken sesim kısıldı. Pele Mehmet hemen devreye girerek fiyaskoyu önledi.

Yağlı güreş dualı bir spor dalıdır. Peygamber Efendimizden beri gelen bir spordur.

“Pirimiz üstadımız Hz. Hamza,

Peygamberimiz Hz. Muhammet Mustafa” diyerek cazgır dua eder. Yağlı güreşte bazı ögeler vardır. Bunlar.

1) Salavat, cazgırlar tarafından çeşitli maniler okunarak yapılır.

2) Tokalaşmak, hakkını helal et demektir.

3) Peşrev çekmek, ısınma hareketidir.

4) Paça bağlarını yoklamak, rakibin paçasını kontrol edip gevşek bağlamışsa uyarmaktır.

5) Kıbleye temenna edip yere çökmek, “Allah’ım beni başarılı kıl” diye dua etmektir.

Dua ve peşrevden sonra tokalaşarak güreşe başlanır.

Yetiştirdiği en ünlü cazgırlardan birisi Balıkesirli Osman Çayırdır. Cazgırlık önceden usta-çırak ilişkisi içinde olurdu. Şimdi Türkiye Güreş Federasyonunun açtığı imtihanlar sonunda seçimler yapılıyor. Önceki sisteme dönülürse daha iyi olur. Cazgırlar, pehlivanları çok iyi tanımalı ve öyle salavatlamalıdırlar. Örnek,

  “Bahçemizde vardır birkaç elma ağacı,

Meşhur Kündeci Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı” der.[19]        

İstanbul’da oturmaktadır. 1943te Kırklareli ili Babaeski ilçesi Sinanlı Beldesi doğumludur. Ailesi Bulgaristan’dan gelerek Türkiye’ye yerleşmiştir. İmam hatip lisesi mezunu, evli ve iki çocuk dört torun sahibidir. Ticaretle uğraşıp sanayicilik yaparken cazgırlığa da devam etmiştir. İşi bıraktıktan sonra 1990da işini bırakıp emekli olmuştur.

1957de Kırkpınar güreşlerine katılmış, başpehlivanlar İzmirli Kara Ali ve Sındırgılı Mehmet Ali Yağcı güreşirlerken bunun üzerine düşmüşler ve ayağı kırılmış ve pehlivanlığı bırakmıştır.

Cazgırlığa Kırkpınar baş cazgırı Şirin Mustafa’nın yanında -çırak- olarak başlamıştır. 1982de ustasının rahatsızlanması üzerine baş cazgır olmuştur. Cazgırlığa ne kadar devam edeceği sorulunca benim için:  

-“25. yıl, gümüş, 50. yıl da altın yılı olacaktır” demiştir.  1970-1990 arasında Türkiye Güreş Federasyonunda Yağlı Güreş has Başkanlığı yapmıştır. Çırak cazgırlara ders vermiştir. O bir konuşmasında:

-“Bizde çırak-usta ilişkisi vardır. Bütün cazgırlar bana usta derler. Yeni cazgırlar yetiştirmek için çalışıyoruz. Bunlar:

 

Amasya                       Mehmet Tokur

Antalya                       Bayram Ali Dede

Antalya                       Erkan Kocasakal

Balıkesir                      Osman Çayır

Çorum                         Mustafa Bursalı

İznik                           Mehmet Tura (Pele)

İznik                           Bülent Tura

Karabük                      Mehmet Bayram

Kocaeli                       Sabahattin Erdoğan

Samsun                       Kasım Aslan

Samsun                       Kemal Keser

 Silivri                         Recep Koşan

 

Şükrü Kayabaş

 

Cazgırlıkta elli yılı geride bırakarak başta Kırkpınar olmak üzere Türkiye’nin değişik yerlerinde düzenlenen yağlı güreşlerde cazgırlık yapmaya devam etmektedir.[20]

Günümüzün cazgırları deyince; doğaldır ki 50’yılı aşkın bir süredir bu işi yapan Şükrü Kayabaş akla gelmektedir.

Şükrü Kayabaş ustamız, adını ettiğimiz ünlü cazgır Şirin Mustafa’nın çırağıdır. Ve bu gün için Tarihi Kırkpınar’ın da Başcazgırı’dır.

50’yılı aşkın geçen bu süreçte; Şükrü Kayabaş Baş Cazgırımız, kendi ekolünü yaratmış, Tarihi Kırkpınar’a ve ülkemizdeki bütün güreş organizasyonlarına damgasını vurmuştur.

Bugün itibariyle Sayın Şükrü Kayabaş’tan sonra, Bursa İznikli rahmetli Pele Mehmet Tura’yı Tarihi Kırkpınar’ın Başcazgırı olarak tanımlayabiliriz.

Aynı şekilde Antalyalı Emin GER ve Bayram Ali Dede’yi de bu alanda geleceğin baş cazgırları olarak gördüğümüzü söyleyebiliriz.

Bu arada Edirne’den de Ergun Sevindi kardeşimizi de Kırkpınar’da önemli görevler üstlenecek bir cazgır adayı olarak gördüğümüzü ifade etmeliyiz.

Şükrü Kayabaş

2023 yılında ülkenin çeşitli yerlerinde düzenlenen güreşlerde 2024 yılı Kırkpınar Güreşleri’nde cazgırlıkta 60. Yılını doldurarak cazgırlığı bırakacağını,

Edirne Belediye Başkanlığı tarafından kendisine altın kemer takdim edileceğini,

Bundan sonra ülkenin çeşitli yerlerinde düzenlenecek güreşlere giderek güreş seyircilerinden helallik alacağını

Geleneksel Güreşler Federasyonu Başkanı İbrahim Türgiş tarafından cazgırların eğiticisi olarak görevlendirileceğini,

Yerine büyük ihtimalle Emin Ger’in baş cazgır olarak tayin edileceğini açıklası.

 

Şükrü Kayabaş

 

D. T. 21.01.1943-

Baş Cazgır; 2020,2019, 2018, 2017, 2016, 2015, 2014, 2013, 2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2007, 2006, 2005, 2004, 2003, 2002, 2001, 2000, 1999, 1998, 1997, 1996, 1995, 1994, 1993, 1992, 1991, 1990, 1989, 1988, 1987, 1986, 1985…

Kırklareli’nin Babaeski ilçesinde 21.01.1943 tarihinde Doğan Kayabaş, 1963 yılında Ustası Şirin Mustafa’nın yanında genç cazgır olarak göreve başlamıştır. 1982 yılında Baş Cazgırlığa yükselen Kayabaş, 2014 yılı Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde 17 cazgır ile birlikte görev yapmıştır.

Cazgırlık görevinde 2014 yılı itibariyle 51. yılını kutlayan Kayabaş, Cazgırlıkta görevinde 25 ve 50 yılları geride bıraktığını, platin yılına kadar görevini sürdürmek arzusunda olduğunu beyan etmektedir.

Şükrü Kayabaş Baş Cazgırı tanımlarken; “Sadece Başpehlivanları er meydanına salan kişidir. Bu bağlamda, Pehlivanları çok iyi tanıması onların yapmış olduğu oyunları çok iyi bilmesi, onları memleketleri ile seyirciye takdim etmesi, Kırkpınar ağalık ihalesini yapması, gerektiğini beyan etmektedir.”

Cumhuriyet tarihinin ilk altın kemerinin ebedi sahibi olan ve 1966, 1967 ve 1968 yılları Başpehlivanı Ordulu Mustafa ile 1976, 1977, 1978 yılları altın kemerli Başpehlivanı Aydın Demir’i, 1982, 1983, 1984 yıllarında altın kemerli Hüseyin Çokal’ı tanıtarak halkın takdirini kazandı. Kırkpınar Yağlı Güreşleri’nde tüm boylarda güreşen pehlivanlarımızı güzel şiirleriyle halkımıza tanıttı. Şu ana kadar 10 belediye başkanı ile görev yaptığını belirten Kayabaş, 41 ağanın açık artırmasını yapmıştır. Belediye Başkanları tarafından çeşitli ödüller ile takdir edilmiştir.

Yiğit olan yiğidin hakkını,

            Tastamam yiğide teslim et.

            Beni de soracak olursanız,

            Tarihi Kırkpınar baş cazgırlarından

            … Bölgesi cazgırlarından

            Şükrü Kayabaş

            … Çırağı … [21]

 

 

                                    Cumhuriyet Öncesi Ün Yapmış Olan Güreşçiler

 

                        Anadolu’da

           

                        Taz-Daz-Ali

 

Orhan Gazi (1281-1362) çağı pehlivanlarındandır. Fatihten önce İznik yakınına yapılan kaleye komutan olarak tayin edildi.

 

                        Şeyh Seyyit Cemalettin

 

            Sultan 1. Murat 1326-1389) zamanı pehlivanlarındandır. Edirne alındıktan(Nisan 1360) açılan Güreşçiler Tekkesi Şeyhliğine tayin edildi. Bu tekke aynı zamanda Şeyh Cemalettin tekkesi olarak da anıldı.

 

                        Er Sultan

 

            Sultan 2. Murat ve Fatih (1403-1451) zamanı pehlivanlarındandır. Bu Er Sultan “Serçeşme-i Kuştigiran” yani pehlivanların başıdır. Mezarını Edirne Güreşçiler Tekkesinde olması onun bu tekkede şeyhlik yaptığının işaretidir.

            Er Sultan Fatih’in huzurunda Akkakoyunlu 70 pehlivana galip gelmiştir. 

 

                        Bahtiyar

Sultan 2. Beyazıt, Amasya’da valiyken (1451-11 Mayıs 1481) Hacı nevruz Bey’in yerine defterdar yaptığı Amasyalı hacı İshak Paşazade Piri Bey’in yetiştirdiklerindendir. 2. Beyazıt tahta çıkmak için geldiği İstanbul’a onu da götürmüştür. Hem güreşen hem de ok atan Bahtiyar burada güreşi bırakıp ok atmaya devam etmiştir.

            Bursalı Şüca

2. Beyazıt devri okçularındandır. Bosnalı bir devşirme olup, Bursa’da bir Türk ailenin yanında eğitildiği için “Bursalı” ve “Tekkecikulu” diye anılmıştır.

İlk önceleri güreşe heves etmiş, bir süre sonra okçuluğa önem vermiştir.

Demir Hasan

Yavuz devri pehlivanlarındandır. Güreşi Er Sultandan öğrendi. Süleymaniye Camii yanında Serçeşme-i Kuştigiran Pehlivan Demir Meydanı vardır.

Nemr Tekkesi denilen tekkenin doğru adı “Demir Tekkesi”dir. İstanbul’da ne kadar kaldığı bilinmezse de Razgrat’ın Kemaller İlçesinin Mumcular Köyünde tekke açmak istemiştir. 

Demir Hasan Pehlivan’ın tekkesini aba-i Âlem diye ün yapan Pehlivan İbrahim Paşa yenilemiştir.     

Turgut Reis

Manisa İli Saruhan İlçesine bağlı bir köyde dünyaya geldi. Babasını adı Veli’dir. Yaratılışındaki yiğitlik ve kahramanlık sebebiyle önce ok atmaya ve güreşmeye heves ederek bu sporları yaptı. Daha sonra denizciliğe yönelerek önce levent sonra ünlü Türk denizcisi oldu. 

Barbaros Hayrettin Paşa komutasında Preveze Deniz 28 Eylül 1538) savaşına katıldı. Barbaros’un ölmesi üzerine Kanuni kendisini va https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-12-2023/24783201132377521031.jpg Yazarlar 50207 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/soguk-havalar-50207.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/soguk-havalar-50207.html 2023-12-06 10:54:46 2023-12-06 10:54:46 Yazın sıcaklığını dolu dolu yaşadık. Şimdi de kışın soğukluğunu baya hissediyoruz.

Mevsimler değiştikçe sıcaklıklar da değişiyor. Yazın kavurucu sıcaklarından kışın serin günlerine kadar çoğu zaman kendimizi hava değişimlerine uyum sağlarken buluyoruz. Yaz aylarında sıcaklığın ve güneşin tadını çıkarmış olsak da, kışın başlangıcı alıştığımızla tam bir tezat oluşturabilir. Kışın daha soğuk sıcaklıklar, ısınmak için kat kat giysilere sarındığımız için sistemlerimiz için bir şok olabilir. Soğuk bizi buz gibi etkisi altına alabilir, ürpermemize ve doğa koşullarından kaçmamıza neden olabilir. Arabalarımızın buzunu kazımak için erken kalkmak veya kaygan yollarda araç kullanırken ekstra önlemler almak gibi günlük rutinlerimizi ayarlamak zorunda kalabiliriz. Soğuk havanın getirdiği zorluklara rağmen sabırsızlıkla beklenecek pek çok şey var. Dünyanın bir kış harikalar diyarına dönüşmesini izlerken, mevsimin ilk kar yağışı büyülü ve hayranlık uyandıran bir deneyim olabilir. Tatiller aynı zamanda kardan adam yapmaktan ateş başında sıcak kakao içmeye kadar kendi geleneklerini ve şenliklerini de beraberinde getirir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-12-2023/24633233312778926531.jpg Yazarlar 49799 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hos-gel-aralik-49799.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hos-gel-aralik-49799.html 2023-12-01 17:08:32 2023-12-01 17:08:32 Aralık ayına girmiş bulunuyoruz. Yılın son ayı hoş gelsin.

Festival sezonunun zirveye ulaştığı ve tatil ruhunun tüm hızıyla devam ettiği yılın bu zamanı. Aralık, bir yılın sonunu ve diğerinin başlangıcını işaret ediyor, bu da onu derinlemesine düşünme ve iç gözlem için mükemmel bir zaman haline getiriyor. Birçok insan için Aralık ayı kutlama, aile toplantıları ve hediye alışverişi zamanıdır. Sevinç, mutluluk ve sıcaklıkla dolu bir ay. Aralık ayının gelişi aynı zamanda kışın tüm hızıyla devam ettiği anlamına da geliyor. Havalar soğudu, hatta kar bile yağmaya başladı. Soğuk hava göz korkutucu görünebilir ancak aynı zamanda kayak ve buz pateni gibi kış sporlarının keyfini çıkarma şansını da beraberinde getiriyor. Aralık ayı aynı zamanda Kuzey Yarımküre'de yılın en kısa günü olan kış gündönümüne denk geliyor ve bu günden itibaren günler yavaş yavaş uzamaya başlıyor. Birçok kişi için Aralık ayı aynı zamanda geçmiş yıla dönüp bakma ve hem kişisel hem de profesyonel başarıları üzerine düşünme zamanıdır. Nelerin başarıldığını ve nelerin yapılması gerektiğini değerlendirmenin zamanı geldi.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/01-12-2023/29095254342674229090.jpg Yazarlar 49501 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kasimda-bitiyor-49501.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kasimda-bitiyor-49501.html 2023-11-29 00:00:43 2023-11-29 00:00:43 Yaz bitti sonbahar geldi derken Kasım ayı da bitti gitti. Aralık'a merhaba diyoruz.

Yapraklar altın sarısı rengine bürünüp ağaçlardan düşmeye başladığında Kasım ayının sonunun geldiğini anlıyoruz. Son birkaç hafta, havaların soğuması ve günlerin kısalması nedeniyle bir geçiş dönemi oldu. Kasım ayının sonu, tatil sezonunun başlangıcını ve şenlikli neşenin yaşandığı zamanı işaret ediyor. Birçok insan için Kasım ayı, düşünme ve şükretme zamanıdır. Şükran Günü, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en sevilen bayramlardan biridir ve arkadaşlarınız ve ailenizle bir araya gelme ve hayattaki tüm nimetler için şükranlarınızı ifade etme fırsatı sunar. Kasım ayının son günleri geride kalırken, kış aylarına ve önümüzde uzanan tüm sevinçlere ve zorluklara bakıyoruz. Aralık ayının başlamasıyla birlikte havada bir beklenti hissi hissedebiliyoruz. Tatil sezonu tüm hızıyla devam ediyor ve katılacak partiler, alınacak hediyeler ve yapılacak süslemeler var. Ufukta yılın en kısa gününün ve en uzun gecesinin yaşandığı kış gündönümü var. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/28-11-2023/31779277813028625269.jpg Yazarlar 49113 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hamidiye-kutuphanesi-49113.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hamidiye-kutuphanesi-49113.html 2023-11-24 12:29:58 2023-11-24 12:29:58 Merhaba değerli okuyucularım; çocukluğumdan bu yana ilk kayıtlı olduğum kitaplarını her defasında koklayarak ciğerlerime çektiğim her defasında yeni kitaplar keşfetmekten mutlu olduğum ilk kütüphanemi tanıtacağım; Ellerinizde mis kokulu kahve ile keyifle okumanız dileğimle.

Karesi Sancağı Mutasarrıflarından Ömer Ali Bey tarafından 2.Abdülhamid Han’ın onayı 15 Ocak 1901 yılında ile ”Hamidiye Kütüphanesi” adıyla kurulmuştur.Eski Belediye Binası (Şimdiki Kuvâ-yı Milliye Müzesi) bitişiğindeki Hacı Ali Camii avlusunda, o zamanın medrese odalarından birisinde, birkaç dolaplık küçük bir kütüphane olarak faaliyete geçmiştir.

1908 yılında ‘Maarif Kütüphanesi’, 1922 yılında ‘Vatan Kütüphanesi’ adını taşıyan kütüphane VII.Milli Eğitim Şurası Kararları uyarınca 1962 yılında ‘İl Halk Kütüphanesi’ adını almıştır.

Zamanla mevcut kitaplar okuyucuların büyük ilgisi nedeniyle ihtiyaca cevap vermemeye başlamış; bu durum karşısında Ömer Ali Bey, kütüphane için müstakil bir bina yaptırmak ve daha fazla sayıda kitap temin etmek amacıyla, şehrin ileri gelenleri ile görüşmüş ve yapılan çalışmalar sonunda kütüphane Evlere Ödünç Kitap Verme Servisi’nin günümüzde de hizmet verdiği binaya kavuşmuştur.

İl Halk Kütüphanesi, İl Özel İdare Müdürlüğü’ne ait Anafartalar caddesi üzerindeki binada 1938 yılından itibaren hizmet vermekte iken, kütüphane binası yerine iş hanı yapılacağından, Balıkesir İl Daimi Encümeni’nin 08 Temmuz 1987 gün ve 682 sayılı kararı gereğince, İl Özel İdare Müdürlüğü Hizmet Binası kompleksinde bulunan ve daha önceleri Karesi Vergi Dairesi olarak kullanılan bölüme taşınmıştır.

15 Ocak 1988 tarihinden, 08 Ocak 1994 tarihine kadar okuyucularına bu binada hizmet veren kütüphane, Eski Kuyumcular Mahallesi, Salih Tozan Caddesi’ndeki hizmet binasının da İl Genel Meclisi’nce İl Özel İdare Müdürlüğü İş Merkezi ve Hizmet Binası ÖZ MERKEZ olarak yapılmak üzere yıkılmasına karar verilmesi üzerine, 08 Ocak 1994 tarihinden itibaren boşaltılmaya başlanmış;

Bu yüzden Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 07.04.2004 tarih ve 2004/26 sayılı kararı ile, Balıkesir İli Dinkçiler Mahallesi’nde bulunan ve Tapunun 41 Pafta, 480 Ada 23 Parsel Numarasında kayıtlı bulunan Tekel Yaprak Tütün İşletme Müdürlüğü Hizmet Binası, İl Halk Kütüphanesi olarak kullanılmak üzere Bakanlığımıza tahsis edilmiştir.

Mutasarrıf Ömer li Bey tarafından, 107 yıl önce dönemin Osmanlı Padişahı Sultan II.Abdülhamid Han’dan izin alınmak suretiyle, “Hamidiye Kütüphanesi” adı ile kurulan kütüphane, 1908 yılından itibaren "Maarif Kütüphanesi” ve 1922 yılından itibaren de “Vatan Kütüphanesi” adlarıyla anılmıştır. Kütüphanenin adı, VII. Milli Eğitim Şûrâsı kararlarına dayanılarak, 01 Haziran 1962 gün ve 262.1-3165 sayılı emirle de “İL HALK KÜTÜPHANESİ MÜDÜRLÜĞÜ” olarak değiştirilmiştir.

Balıkesir İl Halk Kütüphanesi, Balıkesir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Balıkesir Valiliği vasıtasıyla, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü'ne bağlı olarak faaliyet göstermektedir.

Kütüphanedeki yazma eserler toplamı 1284’dür. Bu eserlerin 1151’i Arapça, 107’si Türkçe, 25’i Farsça, 1’i de farklı bir dildedir.

Balıkesir İl Halk Kütüphanesi, Kültür ve Turizm Bakanlığınca yayınlanan 2006 Yılı Kültür Envanterindeki verilere göre “Mevcut kitap sayısı açısından”, 21 Haziran 1934 tarih ve 2527 Sayılı Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu” gereğince derleme nüshası alan Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi’nden sonra 72.236 adet kitap ile, 81 İl Halk Kütüphanesi arasında 2. sırada gelmektedir.

Yine 2006 Yılı Kültür Envanteri verilerine göre “İl Geneli” hesap edilerek yapılan sıralamada, Balıkesir İli 347.003 adet kitapla 81 İl arasında; İstanbul, Ankara, Konya, Nevşehir, Isparta ve İzmir İllerinden sonra 7.nci sırayı almıştır.

Hatice Şirin Uyanık

Hadjimoukoff

Yazar-Araştırmacı-Şair-Ressam-Sosyolog-Bestekar-Spiker-Mezzo Soprano-Eğitmen-Traveler-Proje Koordinatör&..

 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/24-11-2023/31648243012491529422.jpg Yazarlar 49102 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/24-kasim-ogretmenler-gunu-49102.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/24-kasim-ogretmenler-gunu-49102.html 2023-11-24 11:52:13 2023-11-24 11:52:13 Öğretmenler Günü, öğretmenlik mesleğini icra eden kimseleri onurlandırmak için çeşitli etkinliklerin düzenlendiği bir kutlama günüdür.

Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, eğitim üzerine eğilmiş ve Cumhuriyet Dönemi eğitim felsefesinin hem kurucusu hem de uygulayıcısı olmuştur.Türkiye'nin parlak ve ilerici bir geleceğinin anahtarının eğitim olduğuna inanıyordu. Atatürk, cinsiyeti, sosyal sınıfı veya geçmişi ne olursa olsun her çocuğun kaliteli bir eğitim alma hakkına sahip olduğuna kesinlikle inanıyordu. Bunun sonucunda Türk eğitim sisteminde yeni bir alfabenin kabulü ve çok sayıda okul ve üniversitenin kurulması dahil önemli değişiklikler yaptı. Atatürk'ün eğitim sisteminde yaptığı en önemli değişikliklerden biri 24 Kasım Öğretmenler Günü'nün ilan edilmesiydi. Bu gün, öğretmenlerin Türkiye'nin geleceğini şekillendirmedeki rolünü onurlandırmaya ve kutlamaya adanmıştır. Öğrencilerine yüksek kaliteli bir eğitim sağlamak için yorulmadan çalışan öğretmenlerin sıkı çalışmasının, özverisinin ve özverisinin takdir edildiği bir gündür. Bu günde Türk okulları ve üniversiteleri öğretmenlerini onurlandırmak için özel etkinlikler ve törenler düzenliyor. Öğrenciler genellikle öğretmenlerine takdirlerinin bir göstergesi olarak küçük hediyeler veya kartlar verirler. Hükümet aynı zamanda seçkin eğitimcileri çeşitli onur ve ödüllerle ödüllendirerek bu günde öğretmenlerin öneminin farkındadır. r

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/24-11-2023/22887273552416231427.jpg Yazarlar 48917 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/yorgunluk-48917.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/yorgunluk-48917.html 2023-11-22 13:55:29 2023-11-22 13:55:29 Fiziksel yorgunluğun yanı sıra ruhsal yorgunluk daha sıkıntılı oluyor.

Kendinizi bitkin hissetmenize ve odaklanamamanıza neden olarak üretkenliğinizi ve genel refahınızı etkileyebilir. Zihinsel yorgunluğa stres, uyku eksikliği ve yoğun bilişsel görevler gibi çeşitli faktörler neden olabilir. Stres, zamanla yorgunluğa yol açabilecek bir hormon olan kortizol salınımını tetikleyebildiğinden zihinsel yorgunluğun yaygın bir nedenidir. Yüksek düzeyde stres aynı zamanda uyku kalitesini de etkileyerek yorgunluk ve stresten oluşan kısır bir döngüye yol açabilir. Uyku eksikliği zihinsel yorgunluğun bir diğer önemli nedenidir. Uyku, beynin dinlenmesi ve yeniden şarj olması için gereklidir ve kronik uyku yoksunluğu bilişsel bozulmaya ve duygudurum bozukluklarına yol açabilir. Sınavlara çalışmak veya karmaşık projeler üzerinde çalışmak gibi yoğun bilişsel görevler de zihinsel yorgunluğa yol açabilir. Bu görevler çok fazla zihinsel enerji gerektirir ve yeterli dinlenme ve molalarla dengelenmediği takdirde beyin üzerinde yük oluşturabilir. Zihinsel yorgunlukla mücadele etmek için yeterince uyumak, düzenli egzersiz yapmak, gerektiğinde mola vermek gibi kişisel bakım faaliyetlerine öncelik vermek önemlidir. Ek olarak meditasyon veya yoga gibi stres azaltıcı uygulamaları da dahil etmek zihinsel yorgunluğun hafifletilmesine yardımcı olabilir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/22-11-2023/31680222573081520911.jpg Yazarlar 48415 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hos-geldin-soguk-alginligi-48415.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hos-geldin-soguk-alginligi-48415.html 2023-11-17 11:32:59 2023-11-17 11:32:59 Kışın gelmesi ile birlikte hastalıklara da merhaba dedik.

Düşen sıcaklıklara, özellikle soğuk algınlığı ve grip nedeniyle hastalanan insan sayısında artış eşlik ediyor. Bunun nedeni virüslerin soğuk ve kuru havada daha stabil olması ve insan vücudu dışında daha uzun süre hayatta kalabilmesidir. Ek olarak, soğuk havalarda bağışıklık sistemimiz zayıflıyor ve bu da bizi enfeksiyonlara karşı daha duyarlı hale getiriyor. Kış aylarında hastalanmamak için önleyici tedbirlerin alınması önemlidir. Kendinizi virüslerden korumak için sıcak tutmak ve iyi hijyen uygulamak çok önemlidir. Sıcak tutan giysiler, şapkalar ve eldivenler giymek vücut sıcaklığının korunmasına ve enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olabilir. Ellerinizi düzenli olarak sabun ve suyla yıkamak ve yüzünüze dokunmaktan kaçınmak da mikropların yayılmasını önleyebilir. Bu önlemlerin yanı sıra sağlıklı beslenme ve düzenli egzersizle bağışıklık sisteminizi güçlendirmeniz önerilir. Meyve ve sebzeler gibi vitamin açısından zengin gıdaların tüketilmesi bağışıklık sistemini güçlendirebilir ve hastalıkları uzak tutabilir. Kış aylarında sağlığın korunmasında bol su içmek ve yeterince uyumak da önemlidir. Hastalanırsanız dinlenmeniz ve dinlenmeniz önemlidir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/17-11-2023/30749250842365924254.jpg Yazarlar 48234 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kitap-fiyatlari-48234.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kitap-fiyatlari-48234.html 2023-11-15 11:40:59 2023-11-15 11:40:59 Türkiye'de kitap okuma oranları düşükken birde kitap fiyatları dudak uçuklatıyor.

Türkiye, Orhan Pamuk ve Elif Şafak gibi yazarların uluslararası alanda tanınmasıyla zengin bir edebiyat mirasına sahip olmasına rağmen, ülke halkı arasında okuma kültürünü yaygınlaştırma konusunda mücadele ediyor. Son yapılan araştırmalara göre Türk halkının sadece %16'sı düzenli kitap okuyor; bu oran diğer gelişmiş ülkelerdeki ortalamanın oldukça altında. Ancak okuma tutkusu olanlar için bile kitap fiyatlarının yüksek olması cesaret kırıcı bir faktör olabiliyor. Türkiye'de kitap fiyatları, özellikle ortalama gelir düzeyiyle karşılaştırıldığında birçok ülkeye göre oldukça yüksek. Bu, birçok insan için yeni bir kitap satın almanın, karşılayamayacakları bir lüks olduğu anlamına gelir. Türkiye'de kitap fiyatlarının yüksek olmasının ana nedenlerinden biri, ülkedeki KDV oranının şu anda %18 seviyesinde olması. Bu, kitapların maliyetine önemli miktarda katkıda bulunarak onları daha düşük KDV oranlarına sahip diğer ülkelere göre daha pahalı hale getiriyor. Ayrıca Türkiye'de yayıncılık sektörünün nispeten küçük olması, rekabetin daha az olduğu ve maliyet düşürücü tedbirlere yönelik fırsatların daha az olduğu anlamına geliyor. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/15-11-2023/25936241692787821704.jpg Yazarlar 47778 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/10-kasim-47778.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/10-kasim-47778.html 2023-11-10 13:56:42 2023-11-10 13:56:42 10 Kasım Ulu Önder Atatürk'ün gözlerini yumduğu gün.

Türk milletinin atası olarak da bilinen Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de vefat etti. Türkiye'yi Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığına kavuşturan ve ardından ülkeyi modernleştirerek 20. yüzyıla getiren devrimci bir liderdi. Atatürk demokrasiye, laikliğe ve batılılaşmaya inanan bir vizyonerdi. Türk dilini, hukuk sistemini ve eğitim sistemini reforme etti, kadın haklarını, genel oy hakkını ve modern giyimi teşvik etti. Türkiye her yıl 10 Kasım'da Atatürk'ün mirasını anıyor ve onurlandırıyor. Gün, ülke çapında törenler ve anma törenleriyle kutlanıyor ve insanlar saygılarını sunmak için Ankara'daki Atatürk'ün mozolesinde toplanıyor. Okullar, ofisler ve hükümet binaları gün boyunca kapalı ve Türk bayrağı yarıya indirildi. Atatürk'ün etkisi bugün Türkiye'de hala görülmektedir. Mirası birçok Türk için gurur kaynağıdır ve fikirleri Türk toplumunu ve siyasetini şekillendirmeye devam etmektedir. Atatürk'ün Türkiye vizyonu modern, ilerici ve laik bir devlet yaratmaktı. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/10-11-2023/29327319452040727024.jpg Yazarlar 47584 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/belediye-secimleri-47584.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/belediye-secimleri-47584.html 2023-11-08 13:42:42 2023-11-08 13:42:42 Mart 2024 Belediye Başkanlığı seçimleri hızla yaklaşıyor.

Bu, şehri refaha taşıyacak vizyona ve yeteneğe sahip olduğuna inandıkları adaya oy vermeye hazırlanan şehir sakinleri için çok önemli bir zamandır. Belediye seçimlerinde seçmenler, yerel yönetimde kendi çıkarlarını temsil edecek yetkilileri seçme yetkisine sahiptir ve belediye başkanının rolü, şehrin işlerini yönetmek ve kent sakinlerinin yaşamlarını etkileyen politikaları uygulamaktan sorumlu olduğundan özellikle önemlidir. Yaklaşan belediye seçimleriyle birlikte adayların sıkı kampanyalar yürütmesi, kentte vatandaşlarla buluşması ve geleceğe yönelik planlarını ortaya koyması bekleniyor. Bu, her adayın liderlik becerilerini, başkalarıyla etkili bir şekilde çalışma yeteneklerini ve şehir halkına hizmet etme konusundaki kararlılıklarını sergileme zamanıdır. Bu aynı zamanda adayların işsizlik, sağlık, eğitim, barınma, ulaşım gibi şehri etkileyen konuları da ele alma zamanıdır. Seçim süreci kent için önemli bir olaydır. Geçmiş yönetimin başarıları üzerinde düşünmenin ve şehrin karşılaştığı zorlukları değerlendirmenin zamanıdır. Belediye seçimlerinin sonuçları oldukça etkileyici.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/08-11-2023/21621297952694920544.jpg Yazarlar 47363 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kus-bakimi-47363.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kus-bakimi-47363.html 2023-11-03 16:18:13 2023-11-03 16:18:13 Güvercin türü kuşların bakımı ve beslenmesinde dikkat edilmesi gereken hususlar vardır.

Öncelikle güvercinlerin sağlıklarını ve canlılıklarını koruyabilmeleri için dengeli ve besleyici bir beslenmeye ihtiyaç duyduklarını belirtmek önemlidir. Tohumlar, tahıllar, meyveler ve sebzeler dahil olmak üzere çeşitli yiyeceklerden hoşlanırlar. Onlara her zaman taze, temiz su sağlamak ve su kaplarını her gün yeniden doldurmak çok önemlidir. İkincisi güvercinler için uygun bir yaşam ortamı şarttır. Yeterli havalandırmaya sahip, geniş ve temiz bir yaşam alanına ihtiyaç duyarlar. Solunum sorunlarına ve diğer sağlık sorunlarına yol açabilecek dışkı oluşumunu önlemek için yaşam alanlarının düzenli olarak temizlenmesi gerekir. Üçüncüsü, güvercinlere egzersiz ve sosyalleşme için bol miktarda fırsat sağlamak çok önemlidir. Sosyal yaratıklardır ve diğer güvercinlerle birlikte olmaktan hoşlanırlar. Bu nedenle, refahlarını artırmak için onları çiftler veya küçük gruplar halinde tutmanız önerilir. Dördüncüsü, sağlıklarını ve davranışlarını düzenli olarak izlemek önemlidir. Yeme alışkanlıklarında, dışkılarında veya davranışlarındaki herhangi bir değişiklik, bir veterinerin ilgilenmesini gerektiren altta yatan bir sağlık sorununa işaret edebilir. Son olarak güvercinlerin yırtıcılardan ve diğer potansiyel tehlikelerden korunmasını sağlamak çok önemlidir. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/03-11-2023/24409239952548829346.jpg Yazarlar 47273 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kuraklik-47273.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kuraklik-47273.html 2023-11-01 14:37:17 2023-11-01 14:37:17 Kasım ayına girmiş bulunuyoruz.

Ama hala tek bir damla yağmur yok ne yazık ki.Gökyüzü kuru ve güneş kavurucu sıcak, toprağın çatlamasına ve mahsullerin kurumasına neden oluyor. Kuraklaşan toprak, uzun süredir devam eden kuraklığın açık bir göstergesi. Çiftçiler, tarlaları çorak kalırken ve bir zamanlar yeşil olan meralar kahverengiye dönerken geçim sıkıntısı çekiyor. Gelirleri tarıma dayalı olduğundan geçim sıkıntısı çekiyorlar. Otlakların kuruması ve onlara otlayacak hiçbir yer kalmaması nedeniyle hayvanlar da tehlike altında. Durum sadece kırsal alanlarla sınırlı değil. Kentsel alanlar bile kuraklığın etkilerini hissediyor. Su depoları azalıyor ve yetkililer sıkı su kısıtlamaları uyguluyor. Vatandaşlardan suyu tasarruflu ve tasarruflu kullanmaları isteniyor. Nehirler, göller ve göletler kuruyor ve sudaki yaşam azalıyor. Yağışların az olması sıcaklıkların da artmasına neden oldu ve zaten dayanılmaz olan havayı daha da dayanılmaz hale getirdi. İnsanlar sıcak çarpması, dehidrasyon ve diğer sıcaklardan muzdariptir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/01-11-2023/20935220492737729051.jpg Yazarlar 46798 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/cumhuriyetimizin-100-yili-kutlu-olsun-46798.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/cumhuriyetimizin-100-yili-kutlu-olsun-46798.html 2023-10-27 10:31:02 2023-10-27 10:31:02 Şanlı Cumhuriyetimizin 100.yılı kutlu ve mutlu olsun.

Bugün ülkemizin tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Yüz yıl önce atalarımız bağımsızlığımız için cesurca savaştı ve sonunda sömürge yönetiminden özgürlüğümüzü kazandık. O günden bugüne millet olarak çok yol kat ettik ve bugün gelişmiş, müreffeh ve kapsayıcı bir demokrasi olarak dimdik ayaktayız. Yolculuk sorunsuz olmadı ve yolumuzda birçok zorlukla karşılaştık. Ancak biz her zaman direncimizle, kararlılığımızla, birliğimizle bunların üstesinden geldik. Birinci sınıf kurumlar inşa ettik, sağlam bir ekonomi kurduk ve çeşitliliğimizi ve zenginliğimizi yansıtan canlı bir kültür besledik. Bu tarihi anı kutlarken, kurucu atalarımızın ve Cumhuriyetimizi inşa etmek ve güçlendirmek için yorulmadan çalışan herkesin fedakarlıklarını ve katkılarını unutmamalıyız. Onlara şükran borçluyuz ve onların değer verdiği değer ve ilkeleri korumaya devam etmeliyiz. Cumhuriyetimiz demokrasinin, özgürlüğün, eşitliğin ve adaletin temelleri üzerinde durmaktadır. Kimliğimizi şekillendiren ve ilerlememize yön veren bu değerleri beslemeli ve korumalıyız. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/27-10-2023/25289246512841826083.jpg Yazarlar 46610 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/burclar-ve-astroloji-46610.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/burclar-ve-astroloji-46610.html 2023-10-25 12:04:55 2023-10-25 12:04:55 Astroloji son yıllarda herkesin dikkat çektiği bir konu.

Burçlar ve astroloji, özellikle genç nesiller arasında giderek daha popüler hale geldi. İnsanlar kişilikleri, ilişkileri ve gelecekleri hakkında fikir edinmek için burçlarına hayran kaldılar. Astroloji, bir kişinin doğduğu andaki yıldızların ve gezegenlerin konumlarının, kişinin karakterini ve kaderini etkileyebileceği inancına dayanmaktadır. Her insanın, her biri belirli özellikler ve karakteristiklerle ilişkilendirilen on iki burçtan birinin altında doğduğuna inanılmaktadır. Burçlar ise kişinin burcuna dayanan bir astrolojik tahmin şeklidir. Genellikle gazete ve dergilerde yayınlanırlar ve önümüzdeki gün, hafta veya ay için rehberlik ve tavsiye sağlamayı amaçlarlar. Astroloji yüzyıllardır tartışma konusu olmasına rağmen insanların ilgisini çekmeye devam etti. Pek çok insan burçlarında rahatlık bulur ve onların hayatlarına dair içgörü sağlayabileceklerine inanır. Ancak diğerleri astrolojiye şüpheyle yaklaşmaya devam ediyor ve astrolojinin tahminlerinin ciddiye alınamayacak kadar belirsiz ve genel olduğunu savunuyor. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/25-10-2023/20345262802923429835.jpg Yazarlar 46137 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/pastirma-yazi-46137.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/pastirma-yazi-46137.html 2023-10-20 11:50:42 2023-10-20 11:50:42 Sonbahara giriş yaptık, serin havaları kucakladık derken pastırma sıcaklarının geleceğini öğrendik.

Sonbahar ayları ilerledikçe gündüzlerin kısalması ve gecelerin uzaması nedeniyle daha soğuk sıcaklıklar yaşamaya başlamamız yaygın bir olgudur. Hava serinledikçe ağaçların yaprakları renk değiştirip dökülmeye başlıyor. Ancak sonbaharın serin esintilerinin ve güzel renklerinin tadını çıkarmaya devam ederken, sıcak havaların geri dönmesinin an meselesi olduğunu unutmamalıyız. Günler geçtikçe sıcaklıkların giderek arttığını fark etmeye başlıyoruz. Serin esinti artık eskisi kadar ferahlatıcı değil ve sıcaklığı yeniden hissetmeye başlıyoruz. Sıcak, güneşli günlerin tadını çıkaracağımız, havuza atlayarak ya da okyanusa dalarak serinleyeceğimiz yaz aylarını özlemeye başladığımız dönemdir. Sıcak yaz aylarında sıcağı yenmenin en iyi yollarından biri lezzetli domuz pastırmasının tadını çıkarmaktır. Pastırma, ister çıtır ve gevrek, ister yumuşak ve çiğnenebilir olsun, çeşitli şekillerde pişirilebilen çok yönlü bir ettir. Tek başına yenebilir veya bir bileşen olarak kullanılabilir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/20-10-2023/28367222002399823854.jpg Yazarlar 45950 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dunya-barisi-45950.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dunya-barisi-45950.html 2023-10-18 12:15:58 2023-10-18 12:15:58 Dünya barışı için sevgi ve anlayış gerekirken, biz insanlar ne yazık ki kötü olmayı seçiyoruz.

Dünya barışı arayışı asil bir çabadır ancak başarılması kolay bir görev değildir. Dünya barışı kavramı, insanların çatışmadan, şiddetten ve baskıdan uzak, uyum içinde yaşadığı uyumlu bir küresel topluluk fikrine dayanmaktadır. Dünya barışına ulaşmak, kolektif bir çabayı ve dünyadaki tüm insanların, hükümetlerin ve kuruluşların katılımını gerektirir. Maalesef tarihimiz sayısız can kaybına, toplumların yok olmasına yol açan savaşlar, çatışmalar ve şiddet olaylarıyla doludur. Sevgi ve anlayışın dünya barışının temel bileşenleri olduğu doğrudur. Sevgi, güçlü ilişkiler kurmak ve topluluk duygusunu geliştirmek için gerekli olan nezaketi, şefkati ve empatiyi teşvik eder. Anlamak ise farklı bakış açılarına, inançlara ve kültürlere saygıyı gerektirir. İnsanların farklılıklarına rağmen barış içinde bir arada yaşayabilecekleri hoşgörü ve kabul kültürünün geliştirilmesine yardımcı olur. Ancak bu özellikleri geliştirmek, özellikle korkunun, güvensizliğin ve nefretin kol gezdiği bir dünyada her zaman kolay olmuyor. Üstelik insanlar her zaman iyi niyetlerle hareket etmezler. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/18-10-2023/24996207512000020795.jpg Yazarlar 45467 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/savasa-hayir-45467.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/savasa-hayir-45467.html 2023-10-13 11:39:47 2023-10-13 11:39:47 İnsanlık hayatı boyunca en çağ dışı olaylardan biridir savaş.

Teknoloji ve toplumdaki birçok ilerlemeye rağmen savaşlar dünya çapında ülkeleri ve toplulukları harap etmeye, büyük acılara ve yıkıma neden olmaya devam ediyor. Savaşın yarattığı tahribat sayısız can kaybında, milyonlarca insanın yerinden edilmesinde, evlerin, binaların ve altyapının yok edilmesinde açıkça görülüyor. Savaşın etkileri bireylerde, ailelerde ve tüm toplumlarda derin yaralar bırakarak gelecek nesillerde de hissedilebilir. Savaşın nedenleri, bölgesel anlaşmazlıklardan ekonomik rekabete, dini ve ideolojik farklılıklara kadar çeşitli ve karmaşıktır. Ancak nedeni ne olursa olsun, savaşın sonuçları her zaman vahimdir ve sadece savaşçıları değil aynı zamanda kadınlar ve çocuklar da dahil olmak üzere masum sivilleri de etkilemektedir. Savaşın sona ermesi çağrısı yeni değil. Tarih boyunca pasifistler, insan hakları aktivistleri ve dini liderler de dahil olmak üzere sayısız kişi ve kuruluş tarafından da tekrarlandı. Savaşın sadece ahlaki açıdan yanlış olmadığını, aynı zamanda daha fazla şiddete ve acıya yol açtığı için verimsiz olduğunu da savunuyorlar. Çatışmaları çözmek için savaşa başvurmak yerine diyalog, diplomasi ve barışçıl yöntemler kullanmalıyız.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/13-10-2023/21031267662440023214.jpg Yazarlar 45277 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/ikinci-el-arac-piyasasi-45277.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/ikinci-el-arac-piyasasi-45277.html 2023-10-11 11:33:57 2023-10-11 11:33:57 İkinci el araç piyasası düşüşe geçti.

İkinci el araç pazarındaki düşüşün temel nedenlerinden biri mevcut ekonomik durumdan kaynaklanmaktadır. Pek çok insan geçim sıkıntısı çekiyor ve bırakın ikinci el arabayı bile araba almaya bile paraları yetmiyor. Ayrıca araç paylaşımı hizmetlerinin artması ve toplu taşımanın popülerleşmesiyle birlikte, daha az insan araba sahibi olma ihtiyacı duyuyor. İkinci el araç pazarındaki düşüşe katkıda bulunan bir diğer faktör ise yeni otomobil bulunabilirliğinin artmasıdır. Tüketicilere yeni araba satın alma konusunda daha fazla seçenek sunulduğunda, kullanılmış bir araba satın almayı düşünme olasılıkları azalıyor. Ayrıca, insanların araba kiralamasına yönelik mevcut eğilim, ikinci el pazarını da etkiledi; çünkü bu kiralanan arabalar genellikle bayilere iyi durumda iade ediliyor ve bu da onları potansiyel alıcılar için daha çekici hale getiriyor. Ancak ikinci el araç pazarındaki düşüşe rağmen bu sektörde alıcı ve satıcılara yönelik fırsatlar hâlâ mevcut. Alıcılar için, kullanılmış bir araba satın almak, özellikle bir arabaya ihtiyacı olan ancak yeni bir araba almaya gücü yetmeyenler için hala uygun maliyetli bir seçenek olabilir. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/11-10-2023/26310280962527722066.jpg Yazarlar 44806 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/balik-sezonu-44806.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/balik-sezonu-44806.html 2023-10-06 12:56:05 2023-10-06 12:56:05 Sonbaharın gelmesi ve balık sezonunun başlamasıyla balıklar tezgahlardaki yerini aldı.

Balık sezonu, deniz ürünleri sevenler için yılın merakla beklenen zamanıdır. Havaların soğumaya ve yaprakların renk değiştirmeye başlamasıyla sonbaharın gelişi, heyecanla beklenen balık sezonunun da başlangıcı oluyor. Bu, pazar tezgahlarında çok çeşitli balıkların bolca bulunabileceği zamandır, bu da en sevdiğiniz deniz ürünleri yemeklerinin tadını çıkarmak için mükemmel bir zamandır. Balık mevsimi boyunca pazarlar somon, morina, alabalık, mezgit balığı ve daha pek çok denizden elde edilen taze balıklarla dolar. Pazar satıcıları ve balıkçılar, avladıkları ürünleri hevesle tezgahlara getiriyor; burada müşteriler, taze yakalanmış ve dondurulmamış çeşitli balıklar arasından seçim yapabiliyor. Bu, en iyi tadı ve dokuyu garanti ederek deniz ürünleri meraklıları için heyecan verici bir zaman haline getirir. Ayrıca balık mevsimi aynı zamanda geleneksel balıkçılık uygulamalarının kutlandığı ve sürdürülebilir balıkçılık yöntemlerinin teşvik edildiği bir zamandır. Balıkçılar işleriyle gurur duyuyor ve aşırı avlanmamalarını veya ekosisteme zarar vermemelerini sağlıyor. Bu, sağlıklı bir çevrenin korunmasına yardımcı olur ve gelecek nesillerin de denizin faydalarından yararlanabilmesini sağlar. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-10-2023/24924304922924731429.jpg Yazarlar 44611 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hayvan-dostlarimizi-unutmayalim-44611.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hayvan-dostlarimizi-unutmayalim-44611.html 2023-10-04 12:31:40 2023-10-04 12:31:40 Yaz kış demeden sokaklardaki dostlarımızı unutmayalım.

Köpek, kedi ve hatta kuşlar gibi hayvanlar, özellikle aşırı hava koşullarında sıklıkla sokaklarda unutuluyor. Bu hayvanların da hayatta kalabilmek için barınağa, yiyeceğe ve suya ihtiyacı olduğunu unutmamak önemlidir. Yaz aylarında hava kavurucu sıcak olabilir ve suya erişimleri olmadığında hayvanlar sıcak çarpması veya dehidrasyona maruz kalabilir. Bu hayvanlara, özellikle de yaygın olarak bulundukları bölgelerde temiz su kaynaklarının sağlanması önemlidir. Kış aylarında hayvanlar da dondurucu soğuklarda yaşam mücadelesi veriyor. Sokaklarda titreyen ve sıcaklık arayan hayvanları görmek yürek parçalayıcı. İster küçük bir köpek kulübesi, ister saklanabilecekleri güvenli bir alan olsun, bu hayvanlara barınak sağlamak hayati önem taşıyor. Battaniyeler ve samanlar soğuk aylarda hayvanların sıcak kalmasına da yardımcı olabilir. Yardıma ihtiyacı olan sadece evcil hayvanlar değil, aynı zamanda kuşlar ve yaban hayatı da. Aşırı hava koşullarında kuşların yiyecek ve su bulmaları zor olabilir. Kuş besleyicileri ve kuş banyoları, kuşlara beslenme sağlamanın harika yollarıdır. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/04-10-2023/28010250662912028543.jpg Yazarlar 44152 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hosmerim-44152.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/hosmerim-44152.html 2023-09-29 13:09:27 2023-09-29 13:10:36 Merhaba Değerli okuyucularım , Bu hafta tarihe imza atan 120 yıllık bir tatlının hikayesini paylaşacağım ;

Malum Balıkesir de yaşayıp da tatlısından, tuzlusuna, peynirinden ,yoğurduna, ekmeğinden, suyuna  kadar tatmayan kalmamıştır.Yıllar önce çocukluğumda  babamın elinde ‘’Höşmerim’’ tatlısıyla evimize geldiğinde hikayesini ilk önce babamdan sonrada evimize yakın olan Mandranın sahibi bir sütçü amcadan öğreneceğim bu güzel muazzam tatlının hikayesi ;

İlk olarak Orta Asya’dan göçler yoluyla gelen Anadolu Yörükleri tarafından yapıldığı bilinen Höşmerim özellikle Balıkesir’e bağlı Havran ilçesinin simgesidir. Peynir helvası ya da peynir tatlısı olarak da bilinen tatlı, Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde de kendisine yer bulmuştur. Evliya Çelebi, bu tatlının, Balıkesir’e yerleşen ilk Türkmen göçebelerinde de görüldüğünü, Havran’a da oradan geçtiğini anlatmıştır. Höşmerim; genel olarak şeker, peynir, irmik ve yumurta ile yapılan bir tatlı çeşididir. Höşmerim fazla malzeme gerektirmemesi, çabuk hazırlanabilmesi ve lezzeti nedeniyle Anadolu mutfağında önemli bir yere sahiptir

Etimolojik araştırmalara göre “höşmerim” sözcüğü Farsça kaymakla yapılan bir tür tatlı anlamına gelen “oşmaram” sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük tatlı anlamına gelen “oş” ve süt kaymağı, krema anlamına gelen “maram” sözcüklerinin bileşiğidir. Balıkesir yöresinde ise bu tatlıya “Höşmerim” isminin verilmesi farklı bir hikayesi mevcuttur. Hikayeye geçmeden önce bir not: Osmanlı Döneminde Türk aile yapısında, evli kadınlar eşlerine ‘Er’ veya ‘Erim’ diye hitap ederdi.

   Rivayete göre, savaşın başlaması üzerine erini cepheye yolcu eden gelin, uzun yıllar geri dönmesini beklemiş. Aradan uzun zaman geçmesine rağmen eri geri dönmeyen gelinin bütün ümitleri tükenmiş ve şehit düştüğünü düşünmeye başlamış. Fakat uzun yıllar sonra da olsa eri geri dönmüş. Gelin, canından çok sevdiği hayat arkadaşını birden karşısında görünce çok sevinmiş ve bir sofra hazırlamaya karar vermiş. Ama yoksulluk nedeni ile mutfakta pek bir şey bulamamış. Ne yapsam acaba diye düşünürken ellerinde kalan tek ineğin sütünden mayalayıp duvara astığı peynir gözüne ilişmiş. Taze peynirin içine yumurta, şeker ve irmik katarak ateşte pişirmiş. İlk defa yaptığı bu lezzeti erine sunmuş ve merakla “Hoş mu erim? Hoş mu erim?” diye sormuş. Hayat arkadaşı memnuniyetle “Hoş hoş” diyerek gelini takdir etmiş. Öncellikle Balıkesir yöresinde sonra da tüm ülkede hikayesi kulaktan kulağa anlatılarak yapılan tatlı, hikayesinden dolayı “Höşmerim” adını almıştır.

Höşmerim Nasıl Yapılır?

Höşmerimin yapılışını ise şu şekildedir:

Koyun veya inek peyniri önce mayalanır, suyundan süzüldükten sonra irmik ve şeker karıştırılarak üç saat boyunca hafif ateş üzerinde iyice karıştırılır.Belirli bir koyuluk ve kıvama ulaştığında ateş söndürülerek soğumayabırakılır.

Soğuduktan sonra oluşan altın sarısı höşmerim tatlısı servis yapılır. Höşmerimin koyun peynirinden yapılanı hem lezzetlidir hem de tercih edilenidir. Koyun sütü azalınca inek sütünden elde edilen tatlılar hiçbir zaman koyun sütünden elde edilen höşmerimleri tutmaz diye kalite uyarısında bulunmakta faydavar.
Balıkesir’e geldiğinizde  tadına bakmadan gitmeyin . Afiyet Olsun şimdiden..

Hatice Şirin Uyanık

Hadjimoukoff

Yazar-Araştırmacı-Şair-Ressam-Bestekar-Spiker-MezzoSoprano-Eğitmen-Traveler-Poje Koordinatör&…..

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/29-09-2023/28438255063019929655.jpg Yazarlar 44133 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/bilet-fiyatlari-44133.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/bilet-fiyatlari-44133.html 2023-09-29 12:05:57 2023-09-29 12:05:57 Eskiden gençler sinemaya özgürce giderdi. Artık bilet fiyatlarından imkansız hale geldi.

Bilet fiyatları yıllar geçtikçe önemli ölçüde arttı ve bu durum birçok gencin sinemaya gitmeye parası yetmemesine neden oldu. Bu trend sadece sinemalarla sınırlı kalmıyor, lunapark, müze gibi eğlence mekanlarında da kendini gösteriyor. Giriş ücretleri hızla arttı ve artık gençlerin ve genç yetişkinlerin bütçelerini zorlamadan bu aktivitelerden keyif almaları mümkün değil. Artan maliyetlere rağmen gençler bu tür faaliyetlere katılma konusunda hâlâ güçlü bir istek taşıyor. Örneğin sinema, arkadaşlarınızla veya ailenizle birlikte güzel bir filmin keyfini çıkarmak ve dinlenmek için her zaman mükemmel bir yer olmuştur. Ancak bilet fiyatlarının yüksek olması nedeniyle birçok genç film izlemenin alternatif yollarını bulmak zorunda kalıyor. Bazıları maliyetlerden tasarruf etmek için filmleri çevrimiçi yayınlamayı veya DVD kiralamayı tercih ederken, diğerleri filmin kablolu kanallarda veya ücretsiz yayın platformlarında satışa sunulmasını beklemeyi tercih ediyor. Bilet fiyatlarının yıllar geçtikçe neden arttığı sorusu karmaşık bir konudur. Bunun nedeni film prodüksiyonu, bakımı ve personel maaşlarının artan maliyetleri olabilir.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/29-09-2023/20778256232410823009.jpg Yazarlar 43966 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-6-43966.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-6-43966.html 2023-09-27 12:50:47 2023-09-27 12:50:47 “Ben her güreşte arkamda Türk Milletinin olduğunu ve millet şerefini düşünürüm.” Kurtdereli Mehmet (Baykurt) Pehlivan:1864-1939

Zurna kelimesi eski belgelerde sur-nay şeklinde kullanılmıştır. Yüksek perdeli bir çalgı olan zurnanın iyisi kırmızı erik veya şimşir ağacından yapılır, ucuna da buğday kamışı takılarak çalınır. Üst kısmında 7, alt kısmında 1 delik vardır. Sesi insanlar üzerinde güçlü bir etki yapar. Duyan titizlenir, heyecanlanır, hele pehlivanlar onun sesiyle coşarlar. Takımlarda yer alan usta zurnacılara zurnazen denilir.[1]

 

                        Zembil

            Pehlivan zembilini duvara asarsa güreşi bırakmış demektir.[2] Kısbetler “Zembil” adı verilen sazdan yapılmış bir torbada taşınırlar. Güreş bittiğinde kısbet temizlenir derisinin kurumaması için yağlanır ve bir sonraki güreşe hazırlık yapmak üzere zembile konur. Güreşi bırakan pehlivan zembilini duvara asarak bir daha güreşmeyeceğini anlatmak ister.

Kısbetin korunduğu sazdan örülen çantaya zembil denilir. Pehlivan kısbetini bu zembilin içinde taşır. Elinde zembili olan pehlivan ya bir güreşi kovalamakta ya da bir güreşten geri dönmektedir.

        Geleneğimizde büyük pehlivanların zembillerini yanlarında gezdirdikleri çırakları taşırlar. Usta pehlivanlar zembillerini özellikle kendisinde pehlivanlık yeteneği bulunan ve yerine geçeceğine inandığı çıraklarına taşıtırlar. “Zembili duvara asmak” deyimi bir pehlivanın güreşi bıraktığı anlamına gelir.

        Sazdan yapılan zembiller, her ne kadar önemini kaybetmişse de bu tür zembil, kısbetin korunması için en sağlıklı malzemedir. Çünkü bu şekilde korunan kısbetin hava alması sağlanmış olur. Zembilin içerisine yağlanarak konulan kısbet rahatlıkla asılabilir ve ona zarar gelmesi önlenmiş olur.

          

Kısbet, Kısbetin Ustaları, Bölümleri ve Pehlivanların Giyecekleri

           

Yağlı güreşe çıkan her pehlivanın başlıca güreş malzemesi kısbettir. Manda dana veya malak derisinden yapılan kısbetin bel kısmı dört parmak kalınlığındadır.  Beli sarması için kalın bir ip geçirilen kısma kasnak denilir. Paça ile etin arasında paçabent denilen keçe bulunur. Deri kısım keçenin üzerine çekilir ve üzeri sicimle sıkıca bağlanır. Sıkı bağlanmayan paçadan giren parmaklar sayesinde oyun yapmak kolaylaşır. Güreşten sonra yağlanan kısbet zembile konulur.[3]

Genellikle manda derisinden dikilir. Güreşi bırakan pehlivan geleneğe uygun olarak kısbetini Kâbe’ye gönderirdi.

Elbise, kılık, kıyafet ve özel (hususi) kıyafet anlamlarına gelen “Kisvet”in farklı ifadeleriyle (telaffuz) ortaya çıkan bu kelime, kısbet, kispet, kısbet ve kisbet şeklinde söylenmiştir. Özellikle yağlı güreşte pehlivanların giydiği özel kıyafet olarak ortaya çıkmıştır.

Evliya Çelebi 1653de gezdiği Edirne Güreşçiler Tekkesi’ni anlatırken:

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 1 sf 33 Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989    

[2]Öner Kamil Gökkaya age sf 13   

[3]Öner Kamil Gökkaya age sf 13   

“Kırkar, ellişer okka gelen Camus derilerinden yağlı kısbetleri ve nice elvan, alat-ı pehlivanı meydanı muhabbetleri üzere üsluptur” der.     

Kısbetler pehlivanlara özel ölçülerde dikilmektedir. Çünkü pehlivanın başarısı kısbetinin vücuduna uyumluluğu ile doğrudan bağlıdır. Eğer kısbet vücuda uymaz ve pehlivan hareket, oyun yeteneğini sınırlayacak derecede dar veya rakibin işini kolaylaştıracak kadar geniş olursa başarı şansı doğrudan etkilenecektir. Bunun için de eskiler:

-“Kısbet pehlivanın yarısıdır” derler.

Ünlü kısbet ustası (Bigalı) İrfan Şahin, Kısbetin önemini şeyle ifade ediyor:

 -“Pehlivan kısbetini alır, kısmetini arar.”

Yani kısbet aslında kısmetten geliyor.

Kısbetler özellikle yumuşak fakat sağlam derilerden dikilir. Bunun için de genç ve sağlıklı hayvanların derileri tercih edilir. Sığır, dana ve manda derisi daha çok kullanılır. Kısbetin yapım tekniğinin yanında kullanılmasında da bir takım incelikleri vardır. Günümüzde aynı teknikler uygulanmazsa bile benzer ritüeller devam ettirilmektedir.

 

            En İyi Kısbet Ustaları

 

1900lü yıllarda İstanbul’da Yeşil Hafız ve onun ustası Nazif Hoca.

Topkapı’da Kısbetçi Abdullah (Safahat’taki Seyfi Baba’nın oğlu)

Saraçhane başında Kısbetçi Hafız.

1900lü yıllarda Kurtdereli Mehmet Pehlivan’a kısbet diken Sındırgılı Saraç Mehmet

    Erol Karagür’e göre Rızaiye (Çalı) Mahallesinden Terzi Yaşar’ın dayısı imiş. Yine Sultan Abdülaziz’e kısbet diken saraç da Sındırgılı imiş.[1]

Ünlü kısbet ustası (Bigalı) İrfan Şahin Unesco Kültür ve Turizm Bakanlığımızla beraber “Yaşayan İnsan Hazinesi” diye tescil edilmiştir. [2] Usta kısbet ve pehlivan konusunda:

“Biz Ustam Mustafa ile Biga’da, Hidayet Usta da İstanbul’da pehlivanlara kısbet dikiyorduk.  1967 de ustam ve Hidayet usta vefat edince pehlivanlar,

-“Biz kısbeti nerede kime diktireceğiz” diyerek düşünmeye başladılar. Ben ustam rahatsız evinde yatarken yanına gidip elini öpüp, geçmiş olsun” dedikten sonra o,

-“İrfan Yenice’den bir pehlivan kısbet siparişi vermişti onu da yapamadık” deyince ben,

-“Ben kısbeti hazırladım ve pehlivana da yolladım” deyince o çok sevinmiş ve bana olan güveni artmıştı.

Ben bu ustamın bu güveninden sonra işime daha da önem vermeye başladım ve pehlivanların kaygılarını giderdim. Bunda Çanakkale Çan Seramik Fabrikaları Kale Grubu kurucusu İbrahim Bodur himayesinde 1969-1982 yılları arasında yapılan “Seramik Bayramı

 

---

[1]R. Selçuk Uysal Sındırgı’nın Kitabı sf 272 Alter Yayıncılık Ankara 2006/R. Selçuk Uysal Sındırgıl’nın Kitabı sf 143 Grafmat Basım Sanayi Tic. Ltd. Şti. İzmir 2007

[2]Öner Kamil Gökkaya age sf 5

ve onun eniştesi Süleyman Şahin Pehlivan” adına düzenlenen güreşlerin ve burada yetişen pehlivanların da etkisi büyüktü.

İlk yıllarda 6-7 kg gelen ve işlenmesi çok zor olan kısbetler sanayinin gelişmesi ile 2,5-3 kg ağırlığa kadar düşürüldü ve daha kolay işlenmeye başlandı. Bu pehlivanlara rahat hareket edebilmeleri için çok önemliydi.

Benim gençliğimde arkadaşlar işçi olarak Almanya’ya gittiler ve beni de çağırdılar ve:   -“Bak ne güzel işin var bu saraç işi orada da çok yaygın, iyi kazanıp rahat edersin” dediler. Ben,

-“Nasıl gideyim? Ben gitsem bu pehlivanlar ne yapacaklar? Kime kısbet diktirecekler? Ben kısbetinin dikilmesini beklerken uyuyan, dikildikten sonra da sarılıp uyuyan pehlivanlar gördüm. Onlar bu işi sevgiyle yaparken ben onları bırakıp nasıl Almanya’ya gidebilirim?” dedim. Bir defasında Edirne’ye bir kısbet hazırladım ve gönderdim, durumu telefonla sahibine bildirdim. Telefona çıkan kadın, benim

-“Ben İrfan Usta, kısbet ustası, Ahmet’in kısbetini yolladım, iki gün sonra ulaşır alırsınız” dedim. Kadın başladı ağlamaya ve:

-“Ahmet’i çağırın” diyor. Ben,        

-“Teyze ne oldu? Sakin ol. Neden ağlıyorsun?” dedim Kadın,

 -“Oğlum sen ne mübarek insansın, parasını dahi almadan kısbeti yollamışsın. Benim oğlan kısbetim gelecek diye uyuyamaz, sen bizi nasıl mutlu ettin bilemezsin, Allah da seni mutlu etsin” dedi.

Diyeceği o ki kısbet alelade bir giyecek değildir. Kısbet dua ile giyilir, pehlivanın yol arkadaşıdır.

Ben bu yüzden Almanya’ya girmedim ve yaptığım işten de memnunum.”[1]

     

            Kısbet Giyme Töreni

 

Geçmiş yıllarda özellikle Osmanlı döneminde ve Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinde kısbet giyme töreni yapılırdı. Bir genç pehlivanın ne zaman kısbet giyeceğine ustası karar verirdi. Bu törende pehlivanın ustası ile hısım ve akrabası da bulunurdu. Genç pehlivan ustasının ve diğer yaşlı pehlivanların ellerini öper. Bir akranıyla da gösteri güreşi yapardı. Bu tören sırasında genç pehlivanın ailesi misafirleri ağırlardı.

Törelere göre kısbet ayağa geçirilmeden önce ili rekât namaz kılınırdı. Pehlivanlardan birisi Hz. Hamza adına Fatiha okurdu. Kısbet giyilirken Besmele çekilir, kısbetin kasnak tarafı öpülür, alına konulur, kısbet önce sağ, sonra sol paçadan ayağa geçirilirdi. Yine törelere göre kısbet giyme töreninde yağ kazanının veya ibriğinin içine bir miktar gülsuyu dökülürdü. [2]

            Kısbetin Bölümleri

 

Kasnak

 

 

---

[1]Öner Kamil Gökkaya age sf 31-33

[2]Heyet Kurtdereli Güreşleri Balıkesir Büyükşehir Belediyesi/Karesi Belediyesi 

Kısbetin bele gelen kısmıdır ve en önemli yeridir. Rakip pehlivan tarafından birçok oyun buradan tutularak yapılır. Pehlivanlıkta paçayı ve kasnağı kaptırmamak önemlidir.

 

            Hazne

 

Kısbetin apış arasına gelen kısmıdır.

 

            Arka

 

Kısbetin popoya (.ıça) gelen kısmıdır. Rahatça oturup kalkacak şekilde olmalıdır.

 

            Oyluk

 

Kasnaktan dize kadar olan kısımdır. Vücudu sıkmayacak kadar dar yapılır. Usta kısbet ustaları bu kısmın ön taraflarını dikişlerle süslerler.

 

            Paça

 

Kısbetin dizden şirazeye kadar olan kısmıdır. İç kısmına keçe ve bez konularak baldıra sarılır, üstten iple bağlanır. Pehlivanlıkta paçayı ve kasnağı kaptırmamak önemlidir.

 

            Şiraze

 

Kısbetin en alt ucudur. Bazı kısbet ustaları, şiraze kısmını süslü olsun diye üçgen şeklinde kesik, kesik yaparlar.

 

            Ayna

 

Kısbetin dize gelen kısmıdır. İkinci bir deri ile sağlamlaştırılır.[1]

 

Pehlivanlarımızın Özellikle Avrupa’ya Giderken Giydikleri Giyecekler:

 

Potur: Bacağa giyilen, arkası kırmalı, bacakları dar bir çeşit pantolon.

Şayak: Yünden dokunmuş kumaş.

Çuha: Yünden ince ve düz ve sık dokunmuş kumaş.

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 1 sf 98 Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989 Öner Kamil Gökkaya age sf 37-89  

Mintan: Yakasız, uzun kollu erkek gömleğidir.

Kuşak: Elbisenin üstünden bele sarılan ipekten dokunmuş 30-40cm eninde ve 5mden daha uzun ince kumaş. Trablus şal kuşağı en beğenilenidir.

Gömlek: Gövde üzerine ilk önce giyilen beyaz pamuklu bezden yapılmış iç çamaşırıdır.

Cepken: Gömlek üstüne giyilen, çuhadan yapılan yakası düz kesim, önü düz ve çapraz, ereği kısa, ancak bele kadar inen kolları uzun, el üstüne düşen giyecektir.

Cemedan: Kısa, kolsuz, ön tarafı çapraz kavuşur, çuhadan veya kadifeden yapılmış işlemelerle süslü giyecek.

Entari: Gömleğin üzerine giyilen ve gömlekten daha uzun renkli ince pamukludan yapılan giyecektir.     

Fes: Kırmızı renkli fes olmayıp, köylülerimizin el tezgâhlarında dokudukları beyaz kumaştan yapılma takke biçimindeki başörtüsüdür. Amasya’nın köylerinde “Taç” denir.

Sarık: Fes üzerine dolanır. İnce renkli kumaştan yapılmıştır. Pehlivanlar son ucunu içeriye koymayıp alnının yanından yüze doğru sarkıtırlar. Buna “Poşu”, “Puşa” da denir.

Gocuk: Kış günleri soğuk havalarda elbise üstüne giyilen içi kürklü, dizlere kadar uzun paltodur.

Salta: Her yanı geniş, ancak beliyle paça ağızları dar ve ayak bileklerine kadar uzun kış giyeceğidir.

Çevre: Köşeleri sırma veya ipekle işlenmiş, kenarları oya ile süslenmiş büyükçe mendil, başarılı pehlivanlara ödül olarak verilir. [1]

 

            Filiz Nurullah’ın Giyecekleri

 

    Sabah Gazetesi, Ağustos 1900de İstanbul’a gelen Filiz Nurullah’ın giyeceklerini:

“Siyah şayaktan bir potur, mavi çuhadan bir mintan, yeşilli kırmızılı Rumeli kuşağı, bir gömlek, bir de basma entari, başında beyaz fes gibi bir serpuş, üzerinde temiz alnının yarısını örten mor renkli benekli burma sarık. Ayağında bir yün çorap, bir de sivri burunlu yerli içi ökçesiz bir pabuç..

Bu giyeceği, kuşağın arkasına sokulmuş saatin, bir ucu sağ omuza iliştirilmiş gümüş veya altın saatin kösteği süslüyordu” şeklinde anlatır.[2]

 

            Kurtdereli’nin Giyecekleri

 

Kurtdereli Mehmet Pehlivan’ın Londra sokaklarında mili kıyafetle gezmesi; ayakta ökçesiz yumuşak pabuç, bacakta koyu lacivert ve yanları ipek ve pamuktan yapılan sicim (kaytan) işlemeli kırmalı, diz kapağına kadar geniş altı dar şalvar (potur). Belde alacalı

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 1 sf 101 Dip not 98 Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989     

[2]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 1 sf 100 Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989   

kumaştan geniş ve taşkın muhacir kuşağı, gövdede açık renkli uzun kollu, uzun gömlek (mintan) ve mintan üstünde koyu renkli camadan, serin havalarda onun üstüne giyilen gocuk. Boğazdan kuşağa kadar sarkan kalın gümüş kordon ve taşıdığı iki kalın gümüş kapaklı gümüş Serkisof saat. Saatin kuşağa konan yerinden ayrıca aşağı sarkmış üç parmak genişliğindeki işlemeli kordon sallaması, nihayet başındaki fesin üstüne dolanmış, sarı kırmızı ipek karışık, o pırıltılı puşo ve pehlivan sarığı demek olan poşunun yandan omuza afili şekilde sarkan saçağı var.                                  

Bütün bu kıyafet içinde enine boyuna alabildiğine sallı ve çok yakışıklı bir çehre görmeye değer. [1]

 

            Yağlanmak

 

Adı üzerinde yağlı güreşin vazgeçilmezlerindendir.

        Kırkpınar Güreşlerinin her unsuru uzun yıllar nesilden nesile, ustadan çırağa aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Pehlivanların yağlanması da bir kültür unsuru olarak devam ede gelmiştir.

        Pehlivanların geleneksel olarak güreşten önce yağcıların su dolu kazanlara döktükleri yağdan alarak önce kendisi yağlanır, sonra da rakibinin sırtını yağlar.  

        Yağcı Paşo Dayı diye bilinen Mustafa Pekcan Sarayiçi’nde nesilden nesile aktarılan kültürün sembol isimlerinden birisidir. Osmanlı Döneminde Adalı Halil, Kurtdereli Mehmet pehlivanlara da yağcılık yapmış olan Paşo Dayı 1976da 85 yaşındayken öldüğünde üzerinde geleneksel kıyafet ve bir elinde yağ, öbür elinde suibriğiyle Kırkpınar Güreşlerine yağcılık yapmaya devam etmiştir.

        O bu işi,

        “Adalı Halil ile Kurtdereli Mehmet ayrı bir âlemdi. Onlar bir devdi. Bana sorarsanız Adalı Halil’in üzerine yoktur. 

        Tekirdağlı Hüseyin, Bandırmalı Kara Ali, Karacabeyli Hayati, Adapazarlı Orhan Çakar, Samsunlu İbrahim Karabacak yağlı güreşin en iyi pehlivanlarıdır. Sezai kanmaz da çok teknik bir pehlivandı. Onda Hergeleci İbrahim fiziği vardı. Biraz da kuvvetli olsaydı, Başpehlivanlığı uzun zaman bırakmazdı.

        Yaman İnanç ile Sabri Acar da Sarayiçi’ne binde bir gelecek pehlivanlardandır” der.[2]

Güreşte yağlanmanın amacı kavranmayı, tutulmayı zorlaştırmaktır. Pehlivanlar, güreş meydanının uygun bir yerinde yağ ve su ile doldurulmuş kazanların etrafında yağlanırlar. Önce sağ eli ile sol omuza, göğse, kol ve kısbete yağ sürerler. Daha sonra sol el ile aynı işlemi tekrarlar. Pehlivanlar bu arada birbirlerinin sırtlarını da yağlarlar. Güreş başladıktan sonra da ihtiyaç duyduklarında[3] ve rakibinin izin vermesi halinde, puanlamaya geçmeden yağlanırlar. 

Yağlı güreşte yağlanmanın da bir usulü vardır. Er meydanına konulan yağ kazanlarının başına gelen pehlivanlar, burada görevli olan elinde ibrikler bulunan yağcıların da yardımıyla; önce sağ elle sol omuza, göğse, sol kol ve kısbete yağ sürülür. Sonra sol elle sağ omuza, göğse ve sağ kolla kısbete yağ sürülür. Pehlivanlar daha sonra birbirlerinin sırtlarını yağlarlar. Pehlivanlar yağlanma işi bittikten sonra güreşe hazır hale gelirler. Güreş başladığı zaman ter

 

---

[1]İsmail Habib Sevük age sf 209

[2]İsmail Yılmaz age sf 165

[3]Öner Kamil Gökkaya age sf 13

ve yağ gözleri rahatsız ettiği için hakemler tarafından verilen bezler ve peçetelerle rakibin verdiği izin çerçevesinde yağ ve terler silinir. [1]    

Yağlı güreşin olmazsa olmazı ve onu farklı kılan unsuru yağdır. Bu güreşi diğer güreşlerden ayıran, pehlivanların işini zorlaştıran, bu sebeple hem kuvveti hem de tecrübede olağanüstülük (fevkaladelilik) olmasını sağlayan bu yağdır.

Pehlivanlar yağlı olduğu kısbet dışında bir yerden tutmak, oyun yapmak ve yenmek nerdeyse imkânsızdır.

Yağlanma usulü şöyle özetlenir. Güreşe çıkacak olan pehlivanlar önce kısbetlerini giyerek yağ kazanlarının başına gelirler. Kısbetini hiçbir yeri kuru kalmayacak şekilde yağlarlar. Sağ elle sol omuzlarına, sol el ile sağ omuzlarına, göğüs ve kollarına yağ sürerler. Güreşecek diğer pehlivanlar kazan başındaki pehlivanların sırtlarını yağlarlar. [2]

Normal zamanda, uzatmalarda ve altın puan devrinde elinde ibrikler olan yağcılar pehlivanların yağlanmalarına yardımcı olurlar.

 

Salavatlamak, Selametlemek

 

İhsan Ozanoğlu Salavatlama, Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dergisi NE 730192 de:

“Büyük güreşlerde salavatlama görevi benidir. Benin kadar geleneğe uygun ve hazırlıksız (irticalen) pehlivanlara deyişler söyleyecek çevrede, hatta bütün yurtta ikincisinin varlığını düşünemiyorum. Çünkü yağlı güreşin bütün oyunlarını ve güreş geleneklerini çok iyi bildiğim gibi saz şairi olduğumdan pehlivanlar hakkında hazırlanmadan o anda deyişler söyleyecek kadar usta (maharetli) bir kişi zannetmiyorum” der.[3]

Bizim salavatlama veya selametleme dediğimiz cazgır dualarında büyük bir hikmet ve erliğin, pehlivanlığın hatta kâmil insanlığın felsefesi ve amacı vardır. Tabiattan, hayattan, tarihten alınan güzel ilhamlar, kafiyeli beyitler halinde sıralanırken, pehlivanların kim olduğunu, özelliklerini anlatan bilgiler anlatılır. En sonunda ili pehlivanın da büyüklenmemeleri için nasihatler verilerek, rakiplerinin kuvvetli yönleri anlatılırdı. Bunlara karşı alınacak tedbirler de hep kafiyeli şekilde açıklanır. İki pehlivanın da başarılı olması için dualar edilerek ve sırtları sıvazlanarak meydana salınırlardı.[4]   

Avrupa’daki bayram çocukları gibi giyinen, beyaz pantolonlu, kısa fanilalı hakemlerin sözleriyle er meydanındaki poturlu, al kuşaklı, tatlı sözlü, er nasihatli cazgırların sesine.          Bu kafiyeli sözlere mani denilir.

 

Başlıca Maniler

 

Vatanımıza, milletimize, yurdumuza, göz diken düşmanları taşlarız.

Hakkın inayetiyle, euzu besmeleyle bugün güreşlere başlarız. 

 

---

[1]Cem Atabeyoğlu Geleneksel Türk Güreşi ve Kırkpınar sf 41,4 2 A&B Kitapçılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. İstanbul Ekip Grafik Ankara 2000

[2]Heyet Kurtdereli Güreşleri Balıkesir Büyükşehir Belediyesi/Karesi Belediyesi 

[3]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 1 sf 77 Dipnot 69/85 Dip not 79 Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989  

[4]Mustafa Çatlı Balıkesir’in Unutulmaz Kimlikleri Türk Güreşinin Pehlivanlarından Kurtdereli Mehmet Pehlivan sf 106 İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Balıkesir 2011   

Kırk yiğit idik, boy, boy olduk dizildik,

                                Gün batarken şehit olduk çözüldük,

                                Pınar olduk tarihlere yazıldık.

 

                    “Gün oldu Aliço, gün oldu Mümin

                    Okyanusta Yusuf, karada Emin,

                    Beklerken Katrancı’yı Kara Ahmet’im,

                    Pirler hanesinden çıka geldi Kurtdereli Mehmet’im,

 

                                Adalı kardeşi, Kurtdereli Mehmet,

                                Bekir’in kazığından koptu kıyamet!

                                Koca Filiz, Kara İbo, Toros Kartalı Cengiz, Kara Ahmet,

                                Rabbim selamımı Fatiha’mı ilet.”

 

                    Pehlivan, pehlivan!

                    Öğrenmek istersen eğer güreşi,

                    Dolaşıp yurdum gez, gez bizim elde,

                    Bulunmaz güreşte Türklerin eşi,

                    Yaşanan destanı yaz, yaz bizim elde.

 

                                Dünya eriştik bir haklı üne,

                                Güreşle başlarız, toya düğüne,

                                Hz. Hamzalardan geldik bugüne,

                                Pirlerden alınır giz bizim elde.

 

                    Haydi, bre koç yiğitler,

                    Meydan şen olsun.

                    Bu senin ata sporun,

                    Yüreğin çatal olsun.

 

                                Ne olursan ol gel diyen,

                                Hz. Mevlana’yız biz,

                                Sevdası için çöllere düşen,

                                Âşık Mecnunuz biz.

Vatan için, bayrak için,

                    Kara toprağa giren,

                    Şehit Mehmetçiğiz biz,

                    Şanlı gaziyiz biz.

 

                                Tüm dünyaya:

                                “Türk gibi güçlü” dedirten,

                                Cihan şampiyonu,

                                Koca Yusuf’uz biz.

 

                    Ben sporcunun “Zeki ve çevik,

                    Aynı zamanda ahlaklısını severim” diyen,

                    Tüm dünyanın saygı duyduğu,

                    Ulu önde Atatürk’üz biz.

 

                                Er meydanında yapılan,

                                Kıran kırana güreşleri görmeyen,

                                Gözler utansın,

                                Pehlivanların şanını, namını,

                                Duymayan kulaklar utansın,

 

        Tohumu bitmezse toprak utansın,

        Yayı çek, vurmazsa ok utansın

        Ey yiğitler öyle güreşin ki

        Sizi alkışlamayan eller utansın.

 

                    Bizler, Koca Yusufların, Aliçoların, Kurtderelilerin torunlarıyız.

                    Bizler bu sahalarda güreş tutup, şehit olan akıncıların torunlarıyız,

                    Ne mutlu bu sahalarda güreş tutan Türk Gençliğine!

                    Ne Mutlu Türküm Diyene!

 

        Orta Asya’dan gelir kökümüz,

        Hz. Muhammet manevi gücümüz,

        Fatihler, Kanuniler, Mustafa Kemaller özümüz.

Aslımız, neslimiz Türkoğlu Türk’üz.

 

                    1071 de Anadolu’nun kapılarını açan

                    Ordusunun başında en önde savaşan

                    Milletinin gönlünde bayraklaşan

                    Alpaslanların torunlarıyız biz

 

        Gemileri karadan yürüten,

        Düşmanların yüreklerini titreten

        Çağ açıp, çağ kapatan

        Fatihlerin torunlarıyız biz

 

                    Aşılmaz çölleri aşan,

Âlimlerle tartışan

                    Kutsal emanetleri taşıyan

                    Yavuzların torunlarıyız biz

 

        Kıtaları aşan

        Viyana’yı kuşatan

        Cepheden cepheye koşan

        Kanunilerin torunlarıyız biz

 

                    19 Mayıs 1919 da Samsun’a çıkan

                    Kongreden kongreye koşan

                    Her cephede savaşan

                    Yeni bir devlet kuran

                    Mustafa Kemal’in torunlarıyız biz.”

 

                    … Edirne Tarihi Kırkpınar

                    Güreşlerini düzenleyen

                    Edirne Belediye Başkanını

                    Alkışlamayan eller utansın.

 

                                Sevgi, sevgi şifadır her derde,

                                Beni de soracak olursan,

Tarihi Kırkpınar baş cazgırları

                                Şükrü Kayabaş, Pele Mehmet’in çırağı

                                Antalyalı Bayram Dede

 

                    Pehlivan, pehlivan!

                    Buna Er Meydanı derler,

                    Ele, bele ihanet olmaz.

                    Buna Er Meydanı derler.

 

                                Büyük efsane Aliço’yu görür gibiyim,

                                Tarih dehlizinde yürür gibiyim.

                                Eyvah! Heyecandan ölür gibiyim.

                                Edirne Tarihi Kırkpınar Er Meydanında

 

                    Türk’üz ne yıldırımdan korkarız, ne tufandan,

                    Her zaman dopdoluyuz Er meydanından,

                    Hey bre koç yiğitler,

                    Güreş yapanların yardımcısı olsun Yaradan.

 

                                Pehlivan, pehlivan!

                                Yaptığı güreşlerde oturur,

                                Türk Milletinin gönül tahtına,

                                … Yiğit Türk aslanı,

                                Güreş yapacaklar,

                                . Tarihi Kırkpınar,

                                Er meydanında olacaklar.

       

                    Pehlivan, pehlivan!

                    Adı Hüseyin Tekirdağlı,

                    Sevilmez mi güreş olursa o da bir yağlı,

                    Belinden kasnaklı paçasından bağlı,

                    Pırpıta kısbete döner

                    Bez bizim elde.

 

                                Allah, Allah deyip çıktık meydana,

Mevla’m size kuvvet versin pehlivan,

                                Şahinler misali yakarsın her yanı,

                                Mevla’m size derman versin pehlivan.

 

                    Allah, Allah sesleriyle açılır meydan kapısı,

Heybetli olur pehlivanın vücut yapısı.

                    Kime kaldı da koçların…

                    Bu meydanların tapusu,

                    Bunun için, metih olunur pehlivan.

 

                                Pehlivan demek, yiğitler başı,

                                Pehlivan tutarsa un eder taşı

 

                    Pehlivan perdahı ile şenlenir meydan,

                    Bir ok misali fırlıyor kenardan,

                    Belki şehirden, belki de köyden.

 

                                Bursalım pehlivan över de över,

                                Pehlivan meydanda aslandır çöğen,

                                Allah’ım, Allah’ım!

                                Bu koç yiğitlere daha fazla kuvvet ver,

                                Allah için metih edilir pehlivan.

       

                    Pehlivan, pehlivan!

                    Karakucakçılar, Yağlıcı koçlar,

                    Dünya minderlerinde sözünüz olsun.

                    Acar pehlivanlar, yeni yetmeler,

                    Şampiyon olmada gözünüz olsun.

 

                                Fark etmez uzunsun, kısa boylusun,

                                Dağlısın, şehirlisin, belki köylüsün,

                                Ama Koca Yusuf, ama Kurtdereli soylusun.

                                Güreş tarihinde haber yazınız olsun.

 

                    Yiğitler diyarı, pehlivanlar yurdu,

İşte Türkiye, işte Er Meydanı buyurun.

                    Kuralar çekilmiş, kısbetler giyilmiş,

                    Hangi yiğit, hangi yiğit, kime kısmet buyurur?        

 

                                Meydanların yeni açan gülleri,

                                Duyun, duyun sizi alkışlayan elleri,

                                Gören gözleri, seven gönülleri,

 

                    Hangi gönül, hangi gönül,

                    Hangi gönül âşık buyurur.

                    Gönüllerde iz bırakan pehlivan,

                    Tarihte yerleri olan bizde,

                    Avrupa, Asya, Amerika cihanı bulan,

                    Koca Yusuf olup, ölenler bizden.

 

                                Yirmi altı yıl şampiyonluk tutanlar,

                                Türk ününe Türklüğünü katanlar,

                                Yetmişinde çıkıp güreş tutanlar,

                                Kel Aliço gibi olanlar bizde.

 

                    Pehlivan peşreviyle şenlenir meydan,

                    Bir ok misali fırlıyor kenardan, 

                    Belki şehirden, belki de köyden,

                    Bunun için metih olur pehlivan.[1]

 

                                Türk ordusu isteseydi Kıbrıs’ın tamamını alırdı.

                                Türk Milleti olmasaydı tarih öksüz kalırdı.

 

                    Cenab-ı Allah Türk Milletine vermesin illeti,

                    Dünya üzerinde var olsun, sağ ol olsun Türk Milleti.

 

Bazı sirkelerin dibine çökmüştür tortusu,
Var olsun dünya yüzünde kahraman Türk ordusu.

 

Manisa’nın üzümcüleri, üzümlerden yaparlar şırayı,

 

---

[1] Doğanay Çevik Pehlivan 8. Bölüm Cazgır sf 215,216 T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları

Dibine çöker tortusu

Dünya üzerinde sağ olsun, var olsun

Kahraman, Şanlı Türk ordusu

 

            Şehitlerin ruhları,

            Semalarda dalgalandıkça,

            Bu ordu, bu millet var oldukça,

            Cumhuriyet ilelebet yaşayacaktır.

                       

            Eğil de kulak ver ceddine,

            Türk’e kefen biçmek kimin haddine,

            Avrupa’dan Çin seddine,

            Türkiye’den başka Türkiye yok.

 

                https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/27-09-2023/23012240492668427774.jpg Yazarlar 43949 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kuraklik-43949.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/kuraklik-43949.html 2023-09-27 12:49:32 2023-09-27 12:49:32 Kavurucu sıcakların ardından sonbahara giriş yaptık.

Ancak bu sene sonbahar farklıydı, sıcaktan bir rahatlama olmadı. Zemin kuru, tozlu ve çatlaktı. Ağaçların yapraklarını normalden daha erken dökmesi suya olan ihtiyacın büyük bir göstergesiydi. Tarlalar çoraktı, ürünler tükenmişti ve çiftçiler geçim sıkıntısı çekiyordu. Hayvanlar zayıflamış ve su kaynakları kurumuştu. Bu bir kuraklıktı. Kuraklık, çok az yağış alan veya hiç yağış almayan uzun süreli kuru havalarda ortaya çıkan doğal bir felakettir. Başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen bir olgudur. Kuraklığın tarım, hayvancılık ve insan yerleşimleri üzerinde feci sonuçları olabilir. Gıda kıtlığına, kıtlığa ve hatta can kaybına yol açabilir. Bu tür durumlarda acilen önlem alınması şarttır. Hükümet, etkilenen insanlara yardım etmek için yeterli yardım tedbirlerini sağlamalıdır. Yiyecek ve su dağıtımı, tıbbi yardım sağlanması, geçici barınma yerleri kurulması gibi tedbirlerin alınması gerekiyor. İnsanları suyun tasarrufu ve suyun akılcı kullanılması gerektiği konusunda eğitmek de önemlidir. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/27-09-2023/25788314282270130396.jpg Yazarlar 43469 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/emekli-maaslari-43469.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/emekli-maaslari-43469.html 2023-09-22 13:57:57 2023-09-22 13:57:57 Cumhurbaşkanı açıklamasına göre emekli maaşına yönelik zam ocak ayında görüşülecek.

Emeklilik, bireylere altın yıllarında istikrarlı bir gelir kaynağı sağlayan, emeklilik planlamasının önemli bir unsurudur. Pek çok ülkede hükümet, rahat bir emeklilik için yeterli birikimi olmayan emekli bireyleri desteklemek amacıyla emeklilik programlarına sponsorluk yapmaktadır. Cumhurbaşkanı'nın emekli maaşlarına zam yapılacağı yönündeki açıklaması, milyonlarca insanın emeklilik hayatını önemli ölçüde etkileyebileceği için kamuoyunu yakından ilgilendiriyor. Ocak ayındaki tartışma muhtemelen mevcut emeklilik planının gözden geçirilmesini ve bu programın emekli bireylerin ihtiyaçlarını karşılamadaki etkinliğinin değerlendirilmesini içerecektir. Yaşam pahalılığı arttıkça emeklilere ödenen emekli maaşı miktarı artık onların masraflarını karşılamaya yetmeyebiliyor. Bu nedenle, emekli maaşındaki herhangi bir artışın, geçimini bu emeklilikten sağlayanlar tarafından memnuniyetle karşılanması muhtemeldir. Ancak Ocak ayındaki tartışma, uygunluk kriterlerinde veya ödenen tutarda bazı değişikliklere yol açabilir ve bu da bazı kişileri olumsuz etkileyebilir. Emeklilik artışlarına ilişkin tartışmanın hükümet destekli programla sınırlı olmadığını belirtmekte fayda var. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/22-09-2023/29109241512318620244.jpg Yazarlar 43264 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/huzur-ve-sukunet-43264.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/huzur-ve-sukunet-43264.html 2023-09-20 11:21:20 2023-09-20 11:21:20 Huzur sağlığın ve mutluluğun birinci formülüdür.

Bireyin karışıklık ve kaostan uzak olduğu sakinlik ve huzur halidir. Kişi huzuru deneyimlediğinde zihin ve beden rahatlar, ruh dinlenir. Bu huzur halinde sevgi, umut, sevinç gibi olumlu duygular gelişirken öfke, kaygı, korku gibi olumsuz duygular azalır. Sükunet ise heyecan ve endişeden uzak, duygusal sakinlik durumunu ifade eder. Bireyin kendini rahatlamış ve dingin hissettiği bir iç huzur halidir. Huzur, kişinin teselli ve netlik bulabileceği sessiz ve uyumlu bir ortamla ilişkilidir. Sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürmek için hem huzur hem de sükunet şarttır. Huzurlu ve sakin bir ortam, kişinin rahatlamasına ve yenilenmesine olanak tanıyan bir güvenlik duygusu sağlar. Stresi, kaygıyı ve depresyonu azaltır, sonuçta daha iyi fiziksel ve zihinsel sağlığa yol açar. Günümüzün hızlı tempolu dünyasında huzur ve sükunet bulmak zor görünebilir. Ancak yaşamın bu yönlerine öncelik vermek çok önemlidir çünkü bunlar refahın ayrılmaz bir parçasıdır ve genel yaşam kalitemiz üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir. Günümüzde birçok insan stres ve kaosla dolu bir dünyada yaşıyor. 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/20-09-2023/24525221062969029182.jpg Yazarlar 43083 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-5-43083.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-5-43083.html 2023-09-18 11:09:00 2023-09-18 11:09:00 “Ben her güreşte arkamda Türk Milletinin olduğunu ve millet şerefini düşünürüm.” Kurtdereli Mehmet (Baykurt) Pehlivan:1864-1939

Eski Türk sporu üzerinde yapılan incelemeler bizde Türk güreşinin yağsız güreş (karakucak) olduğunu göstermektedir. 

        Türk güreşinin çeşitli devirlerde geçirdiği safhalar ve büyük güreşlerin ayrıntısı, pehlivanların adları, başlı başına ve esaslı bir inceleme konusu olduğu görülür.

        İstanbul’daki Pehlivanlar tekkesinden başka bir de Pehlivanlar Bölüğü olduğu 2. Beyazıt’a verilen isimsiz bir dilekçeden (arzuhal) anlaşılmaktadır.[1]

        Tay Buga’nın Ayasofya Kütüphanesi’ndeki kitapları ve o cildi terkip eden risaleler Okçuluktan, Atıcılıktan, Ok ve at yarışmalarından bahseden önemli bir eserdir. Bunlardan 3800 No. da kayıtlı kitabın 119. Yaprağının ikinci yüzünde Muharrem Mehmet Pehlivan bir üstadı kâmil, teknik bir bahisle ilgili bir haşiye yazmıştır.

        Mehmet pehlivan zamanının meşhur pehlivanlarından olup 1651 de ölmüştür.

        Mezar taşında:

        MEHMET PEHLİVAN

          KAF BER KAF

        Yani şöhreti kaftan kafa varan Mehmet Pehlivan yazmaktadır.[2]

        Adı geçen pehlivan ve çekiciydi. Ancak seferlerde gezip ok atıp menzil dikmeye eli değmedi. Ordunun Sente seferine gittiği yık ordu ağası tayin edilip Belgrat’ta ölmüştür. (Merhum olmuştur.) Allah’ın rahmeti onun üzerine olsun.[3]

        Avcılık, binicilik, güreş gibi her zaman milli bir spor özelliğini korumuş olan spor çeşitleri arasında okçuluk ve cirit de büyük bir ilgi çekmektedir. [4] 

  Pehlivanlık, okçuluk, avcılık, su sporları, kılıç, atlı sporlar eski Hatay Türklerinde, Göktürklerde, Mısır ve Suriye Memluklerinde, Selçuk ve Osmanlı Türklerinde de ileri giden spor çeşitleridir. Bu gibi spor yarışmaları hakkında geniş bir bilgiye sahibiz. Bu yarışmalara ait olan teknik şartların da en ince tesbit edildiği en ince ayrıntılarına kadar bilinmektedir. [5]  

Çardak Kırmızı Köşk

---

[1]Halim Baki Kunter Eski Türk Sporları Üzerine Araştırmalar sf 44-46 Cumhuriyet Matbaası İstanbul 1938

[2]Halim Baki Kunter Eski Türk Sporları Üzerine Araştırmalar sf 7-8 Cumhuriyet Matbaası İstanbul 1938

[3]Halim Baki Kunter Eski Türk Sporları Üzerine Araştırmalar sf 19 Cumhuriyet Matbaası İstanbul 1938

[4]Halim Baki Kunter Eski Türk Sporları Üzerine Araştırmalar sf 27 Cumhuriyet Matbaası İstanbul 1938

[5]Halim Baki Kunter Eski Türk Sporları Üzerine Araştırmalar sf 37 Cumhuriyet Matbaası İstanbul 1938

Çubukoğlu Mehmet Pehlivan, 1894 de Mevlevi Şeyhi Mustafa Daniş Efendi’nin Çardak’ta “Kırmızı Köşk”[1] bahçesinde yaptırdığı ve Aliço’nun hakemlik, Koca Yusuf, Adalı Halil, Katrancı Mehmet ve Kurtdereli Mehmet Pehlivanın başa soyundukları güreşte cazgırlık yapmıştır.[2]

Selanik Beşçınarlar Bahçesi Güreşi ve Memleket Bahçesi 

Selaniklilerin Kara Ahmet ile Molla Ali güreşine gösterdikleri ilgiden memnun kalan İsmail Bey, gazetelere ilan vererek ün yapmış Şumnulu Yusuf, Şumnulu Rüstem, Şumnulu, Bursalı Katrancı, Balıkesirli Kurtdereli, Adalı Halil, Küçük Yusuf, Kara Ahmet, Hergeleci, Hamlacı, Dramalı Molla Ali ve Süleyman Pehlivanları davet etti.

Bu güreşlerde 28 Ağustos 1896 Cuma günü başaltı pehlivanları, Pazar günü de başpehlivanlar güreşti. Katrancı Büyük Yaşar’ı yendi. Adalı ile Kurtdereli yenişemediler.

Filiz Nurullah memleketi Selanik’te yapılan bu güreşlere -daha önce Adalıyı, Kurtdereli’yi yenmiş olduğu halde çağrılmaz mı? Bunun sebebini İsmail Bey bilmektedir.[3]

Çardak Güreşleri’nden sonra Selanik’teki İpekçi İsmail’in çalıştırdığı “Memleket Bahçesi’nde 30 Ağustos-1 Eylül 1896 arasında düzenlediği güreşe kadar geçen iki yıl içinde nerelerde güreşmiştir? Bu konuda bilgi ve belge yok. Ancak bu arada Kurtdereli’nin daha da güçlendi, görgü ve bilgisini arttırdı.

1896da onun ünü Balıkesir, Bursa, Çanakkale, İzmir yörelerini aşmış Rumeli’ye geçerek Selanik’e kadar yayılmıştı.

İpekçi İsmail Kara Ahmet’in de katıldığı güreşlerden çok para kazandığı için bu defa davet ettiği Kurtdereli ve Katrancı bu güreşe beraber gittiler. Bu güreşlere davet edilen pehlivanlardan yalnız Adalı Halil ve Büyük Yaşar Pehlivan katıldı.

Bu güreşlerde Kurtdereli-Adalı Halil berabere kaldı, Katrancı-Büyük Mandıralı Pomak Büyük Yaşar’ı yendi. Güreşlerden hemen sonra İstanbul’a döndüler.

Günümüzde Yağlı Güreş Düzenlenen Yerler ve Er Meydanları

Çamlıdere

Düziçi

Gümüşhacıköy           

 Güzelyurt   Salih Şahin

Amasya

Merzifon/Davaz

Antalya

---

[1] Atıl Karaman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c1 sf 386 Kültür Bakanlığı Yayınları 1989

[2]Atıl Karaman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c1 sf 119 (Dipnot 131,386)Kültür Bakanlığı Yayınları 1989

[3]Atıl Karaman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c1 sf 213 Kültür Bakanlığı Yayınları

Aksu                           İçmeler/İsmail Ogan

Alanya                        Gökbel

Elmalı                         Yeşil Yayla

Kaş

Korkuteli

Kumluca

Manvgat                     Ilıca

Muratpaşa                   Konuksever

Konyaaltı                    Feslikan Altınkiraz

Korkuteli

Serik

 Balıkesir

Bandırma                    Kara Ali Acar

Burhaniye                   Kızıklı/Sübeylidere

 Dursunbey                  Panayır

Edremit                       Şehit Hamdi Bey

Gömeç                        Ulubeyler

Gönen                         Sebeplili Hüseyin

İvrindi                         Akçalören (Almanyalı Hüseyin Kaya)

İvrindi                         Kayapa

Karesi                         Kurtdereli Mehmet Pehlivan

Kepsut                        Tarzan Mehmet

Sındırgı                       Yağcıbedir Şenlikleri, Şerif Pehlivan ve Mehmet Ali Yağcı

Sındırgı/Yüreğil          Şerif Ünal

Susurluk                      Katrancı Mehmet

Bulgaristan

Deliorman                   Koca Yusuf

Burdur

Altınyayla

Bursa

Yunuseli                     Softaoğlu Mehmet Pehlivan

Karacabey

Keles                           Kocayayla

Mustafakemalpaşa      Yalıntaş Kabulbaba

Nilüfer                        Çalı

Çanakkale

Baba                                       Süleyman

Bayramiç Evciler                   Mehmet Akif Ersoy

Biga/Kurtuluş                         İrfan Şahin Er Meydanı Güreşleri

Çan                                         Süleyman Şahin

Çan                                         Halil Ağa Köyü

Çardak

 Geyikli

Kepez

Mehmet Çavuş

Çankırı

Yapraklı

Çorum

Osmancık

Tevfik Kış

Denizli

Beyağaç                      Hüseyin Çokal

Kale/Davaz                 Recep Tayip Erdoğan

Merkezefendi

Pamukkale

Edirne

 Ayşekadın                  Üniversiteliler

 İpsala                          Kel Aliço

Sarayiçi                       Kırkpınar

Gaziantep

Şahinbey

Isparta

Uluborlu

 İstanbul

Atatürk Havaalanı                  Etnospor

Çatalca

Kâğıthane

Maltepe                                  Ulugazi

Sancaktepe

Şile

 Ulugazi

 İzmir

Aliağa                         Helvacı

Kastamonu

 

            Tosya/Çepniköyü

 

                        Kırklareli

 

            Babaeski                     Büyük Mandıra Koca Yusuf 

            Kavaklı                       Şamdancıbaşı Kavas İbrahim

 

                        Kocaeli

 

            Derince

            Gebze                         Hünkâr Çayırı

            Gölcük

            Karamürsel

            Kartepe                       Hergeleci İbrahim

Kocaeli                       Sekapark/Kadir Birlik

Körfez                        Taşköprü, Sevindikli

 

                        Konya

 

            Karatay          

            Seydişehir                   Kuğulupark

           

                        Kütahya

 

            Domaniç

 

                        Malatya

 

            Darende

 

                        Manisa

 

            Akhisar                       Çağlak

            Kula

            Turgutlu                      Yörük Mehmet (Gökçen)

            Yunus Emre                Yund (At) Dağı

 

                        Muğla

 

            Çomakdağ                  Kızılağaç        

            Fethiye                        Seydikemer Seki Zümrütçayır

            Marmaris                    Kavaklıdere/İçmeler

            Menteşe                      Beşpınar

 

            Ordu

 

Altınordu

Dikmen

Gölköy

Gürgendere                 Asarcık

Korgan                        Ormangülü

Perşembe                    Aybastı Mustafa Bük

 

            Sakarya

 

Akyazı                        Akbalık

 

            Samsun

 

Alaçam                                   Geyikkoşan

Asarcık Panayırı

Ladik

Tekkeköy

Terme

Vezirköprü                  Kunduz

 

            Sivas

 

Şehit Muhsin Yazıcıoğlu (Karakucak)

 

            Tekirdağ

 

Malkara                       Fehmi Özkan 

Süleymanpaşa                         Hüseyin Alkaya

 

            Tokat

 

Erbaa               Kırkpınar Ağası Hüseyin Şahin

           

                        Urfa

 

            Yalova

 

Altınova

Fevziye

 

            Yozgat

 

Merkez                                   Cumhuriyet Meydanı

Sorgun

 

            Zonguldak

 

Alaplı

Ereğli                                      Yaraşlı

Kozlu                                      Dağköy

 

                    Kurtdereli Güreşleri

Balıkesir ili Karesi ilçesi Kurtdere Mahallesinde her yıl Ağustos ayının ikinci haftasında bu köyde doğup büyüyen cihan pehlivanı Kurtdereli Mehmet Baykurt Pehlivan adına düzenlenir.  Balıkesir Büyükşehir Belediyesi ve Karesi Belediyesi tarafından Cuma, Cumartesi ve Pazar olmak üzere üç gün devam etmek üzere düzenlenir. Burada boylarında dereceye giren pehlivanlar bir sonraki güreşlerde bir üst boyda güreşme hakkını elde ederler.

        Balıkesir Büyükşehir Belediyesi ve Karesi Belediyesi tarafından Cihan Pehlivanı Kurtdereli’nin adına yapılan ve Atatürk parkının karşısında Altıeylül Belediyesi sınırlarında yer alan Kurtdereli Spor salonunda Türkiye’de ve dünyada ilk olmak üzere keçe üzerinde kış yağlı güreşleri düzenlendi. [1]

 

                    Elmalı Güreşleri

 

        Antalya’nın Elmalı İlçesinde yapılmakta olup, Kırkpınar Güreşleri’nden daha eski tarihe dayanır. 2023 te 670. Düzenlendi.

 

                        Bu güreş sahalarında;

 

Edirne-Kırkpınar’da

 

2023 te 661. Düzenlendi.

En alt boydan başaltına kadar bütün boylarda kürsüye çıkan yani boylarında 1. 2. ve 3. olan 4 pehlivan bundan sonraki güreşlerde bir üst boyda güreşme hakkını elde ederler.

 

            Balıkesir-Karesi Kurtdereli Mehmet pehlivan

            Antalya-Elmalı Yeşilyayla Recep Gürbüz

            Kocaeli-Seka

            Manavgat- Dualı Çayırlarında

 

En alt boydan büyük orta büyük boy dâhil bütün boylarda kürsüye çıkan yani boylarında 1. 2. ve 3. olan 4 pehlivan bundan sonraki güreşlerde bir üst boyda güreşme hakkını elde ederler.

 

                       

Kırkpınar Güreşleri’nde İlkler

 

Cumhuriyet devrinde ilk Kırkpınar güreşleri 1924 yılında yapılmıştır.[2]

            İsmail Habib Sevük ki çocukluğu Sındırgı, Edremit ve Balıkesir’de Kepsutlu Çakır İsmail’in ve Kurtdereli Mehmet’in başarılarıyla övünerek geçti. Edirne Milli Eğitim (Maarif) Müdürü ve Türk Ocağı Başkanı olduğu zaman 30 Mayıs 1924te Edirne Sarayiçi’nde Çocuk Esirgeme Kurumu ya da Türk Ocağı Yararına Yağlı Pehlivan Güreşleri düzenlemiştir. İşte bu güreşler ülkemizde Cumhuriyet döneminde düzenlenen ilk Kırkpınar Yağlı Güreşleri olarak

 

---

[1]Erdem Kabadayı Şampiyon Karakterler sf 211 Gülermat Matbaa ve Yayıncılık San. Tic. Ltd. Şti. İzmir 2021

[2]Cem Atabeyoğlu Geleneksel Türk Güreşi ve Kırkpınar sf 37,38 A&B Kitapçılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. İstanbul Ekip Grafik Ankara 2000

kabul edilir. Bu güreşlerde Adalı Halil başhakem olup başpehlivanlığı Benli Abdullah kazandı. Adalı Halil bir ara halkın isteği üzerine kısbet giyip eski bir pehlivanla gösteri güreşi yapar.[1]

            Edirne Milli Eğitim Müdürü ve Türk Ocağı Başkanı İsmail Habib Sevük’ün öncülüğünde şehrin Lüleburgazlı Şevket Bey, Edirneli Ekrem Bey, Tevfik Bey ve Burhanettin Bey’in desteğiyle 30,5.1924 te ilk defa Kırkpınar Güreşleri düzenlendi. [2]

            1926 Kırkpınar Güreşleri Çocuk Esirgeme Kurumu (Himaye-i Eftal) Yararına Kırkpınar Panayırında düzenlendi ve bundan sonra bu şekilde devam etti.[3]

            1935 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta

            Başpehlivanlık için çayıra çıkan pehlivanlar hakem heyetine giderek,

            “Tekirdağlı Hüseyin hepimizden üstün. Tekirdağlı 1. Sayılsın, diğer kendi aralarında güreş tutsun” dediler. Hakem heyeti bu isteği değerlendirdikten sonra,

            “Tekirdağlı Hüseyin Pehlivan’ın başpehlivan ilan edilmesine, diğer pehlivanların da kendi aralarında 2.lik ve 3. lük için güreşmelerine” karar verdi.

            Seyircilerin yoğun isteği üzerine Tekirdağlı Hüseyin ile geçen yıl güreşi bırakan Bulgaristanlı Yenici Mehmet Pehlivan bir gösteri güreşi yaptılar.

            Molla Mehmet Çoban Mahmut’u, Manisalı Rıfat mandıralı Ahmet’i ve Bolulu Cemal de Bulgaristanlı Arif’i yendiler. 

            Zamanın kuralları gereği galibiyet sırasına göre eşleşen Molla Mehmet ile Manisalı Rıfat bir saat güreşmelerine rağmen yenişemediler, hava karardığı için berabere ayrılarak 2. ilan edildiler. [4]

            1936 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta 1. Oldu ve altın kemeri boynuna taktı.[5] 

            Bazı yayınlar yanlış olarak Tekirdağlı Hüseyin’in Kırkpınar’da 2 defa altın madalya kazandığını yazmışlardır. Hâlbuki doğrusu Tekirdağlı Hüseyin Kırkpınar’da 1 defa, Eminönü Halkevi Profesyonel Serbest Güreşleri’nde de 1936.1937.1938 de 1. Olarak 1 defa kemer kazandığıdır. 

            1937 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta hakem heyetinin kararı ile 1. Oldu.[6]

            1938 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta hakem heyetinin kararı ile 1. Oldu.

            Seyircilerin yoğun isteği üzerine Tekirdağlı Hüseyin ile Bulgaristanlı Arif bir gösteri güreşi yaptılar. Karşılaşmanın 20. dakikasında pes etti. 

            Diğer pehlivanlar hakem heyetinin kararından sonra Babaeskili Mustafa Yenici ile Babaeskili İbrahim Erdi akşama kadar güreşmelerine rağmen yenişemediler. Bulgaristanlı Molla Mehmet Muratlılı Ahmet’i yenerek 2. Oldu. [7]

            Tekirdağlı Hüseyin’in yağlı güreşte yenilmezliği devam ederken, minder güreşlerinde de Serbest Güreşte Balıkesir merkez Beyköylü Çoban Mehmet’in -20 yıl serbest güreş takımında yer alarak Avrupa Güreş şampiyonalarında dereceler alarak- Grekoromende de mersinli Ahmet’in -1936 Berlin ve 1948 Londra Olimpiyatlarında şampiyon olarak yenilmezliği devam ediyordu.

            Güreş otoriteleri Başpehlivan Tekirdağlı Hüseyin ile minder başpehlivanlarının karşılaştıklarında neler olacağını merak ediyorlardı. Güreş milli takımında ter alan

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 1 sf 241 Dipnot 285Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989  

[2]İsmail Yılmaz Cumhuriyet Dönemi Kırkpınar Güreşleri 1. Baskı sf 1 Ege Reklam Basım San. Tic. Ltd. Şti. İstanbul 2015

[3]İsmail Yılmaz age sf 4   

[4]İsmail Yılmaz age sf 23

[5]İsmail Yılmaz age sf 27

[6]İsmail Yılmaz age sf 29

[7]İsmail Yılmaz age sf 30

pehlivanlarının yağlı güreşe katılmaları yasak olduğundan yağlının ve minderin başpehlivanları bir türlü karşı karşıya gelemiyorlardı.

            Yılarca devam eden dedikodulardan sonra Ağustos ayı içinde iki şampiyon Tekirdağlı Hüseyin ile Beyköylü Çoban Mehmet federasyonunun Haziran 1938deki izniyle karşı karşıya geleceklerdi.[1] 

            1939 Kırkpınar Güreşleri’nde Beden Terbiyesi Umum (Genel) Müdürlüğü Sarayiçi’ndeki seyirci sayısını arttırmak için başka yerlerde güreş organizasyonu yapılması yasakladı. [2] İlk defa Kurtdereli Mehmet Pehlivan’ın Kemeri Tekirdağlı Hüseyin Alkaya Pehlivan’a takıldı.[3]

            1939 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta

            Tekirdağlı Hüseyin Afyonlu Yarım Dünya Süleyman’ı şak kündesi ile yendi. Babaeskili Mustafa ile Şumnulu (Adapazarlı) Arif Mehmet, Molla Mehmet ile Lüleburgazlı Ali Ahmet; Manisalı Halil ile Karacabeyli Hayati 1,5 saatten fazla güreşmelerine rağmen yenişemediler. 

            Pazar günü yeni eşleşme yapıldı. Karacabeyli Hayati, Babaeskili Mustafa’yı yendi ve Tekirdağlı Hüseyin’e rakip oldu. Molla Mehmet ile Manisalı Halil, Şumnulu Arif ile Ali Ahmet yenişemediler.

            Geçen yılın başaltı pehlivanı Karacabeyli Hayati Tekirdağlı Hüseyin’e 15. Dakikada pes etti. Tekirdağlı 1. Hayati de 2.Oldu.

Bu yılın güreşleri Kurtdereli Mehmet pehlivan ile Adalı Halil’in hatıralarına “1 dakikalık saygı duruşu ile sona erdi.[4] 

            1940 Kırkpınar Güreşleri öncesinde Sarayiçi’ne 500 kişilik bir seyirci tribünü yapıldı ve basın mensupları için özel bir yer ayrıldı.[5]

            1940 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta

            Pazar günü yapılan baş güreşlerinin 2 turunda Tekirdağlı Hüseyin ile Karacabeyli Hayati, Gönenli Kara Hüseyin ile Adapazarlı (Şumnulu) Arif eşlendi. Tekirdağlı ile Gönenli rakiplerini yendi.

            Kara Hüseyin zorlu geçen karşılaşmanın 52. Dakikasında pes edince 1. Oldu ve Kurtdereli Mehmet Pehlivan’ın kemeri takıldı.[6]

            1941 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlık dereceye giren ve 1. Ve 2. olan pehlivanlara para ödüllerinin yanında CHP tarafından gönderilen gümüş saatlerde verildi.[7]

            1941 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta

            Kurtdereli’nin kemerini 3. Defa takan Tekirdağlı Hüseyin bir daha güreşlere katılmayacağını söyledi ve 1. Oldu.[8]        

            Tekirdağlı Hüseyin ile mersinli Ahmet minderde berabere kaldılar.[9]

            1942 Kırkpınar Güreşleri öncesinde Atatürk Anıtı’nda saygı duruşu, İstiklal Marşımızın okunması ve çelenk koyma töreninden sonra Adalı Halil Pehlivan’ın Kasımpaşa Cami Avlusundaki mezarı ziyaret edildi, dualar okundu.   Boylarında dereceye giren pehlivanlara Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından para ödülü verilirken CHP tarafından saat, Federasyon Başkanı tarafından kupa verileceği duyuruldu.

1942 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta

 

---

[1]İsmail Yılmaz age sf 30-32

[2]İsmail Yılmaz age sf 39

[3]İsmail Yılmaz age sf 41 

[4]İsmail Yılmaz age sf 39,40

[5]İsmail Yılmaz age sf 44

[6]İsmail Yılmaz age sf 45

[7]İsmail Yılmaz age sf 46

[8]İsmail Yılmaz age sf 46

[9]İsmail Yılmaz age sf 48,49

Finalde Karacabeyli Hayati pes etti ve Tekirdağlının elini öptü, oda onun alnından öperek,

            -“Hayati gelecekte başpehlivanlığa layık bir pehlivandır” dedi.

            Final güreşinde Babaeskili İbrahim ile karşı karşıya geldiler. Tekirdağlı hakem heyetine,

            -“Bu yılda başpehlivan olayım bir daha Kırkpınar’a katılmayayım” dedi hakem heyeti de bunu kabul etti ve Tekirdağlı Hüseyin 1. Oldu.[1]       

            1943 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta

            Pazar günü Babaeski Kozpınarlı İbrahim ile Babaeski Kuleli Mustafa çayıra çıktı ve güreş başladı 25. dakikada, daha önce Kırkpınar’a katılmayacağını söyleyen Tekirdağlı kısbetini giymiş halde çayıra çıktı ve:

 

            -“Ben de güreşmek istiyorum” dedi.

            Hakem heyeti başkanı Suyolcu Mehmet Pehlivan,

            -“Tekirdağlı senin ödülün ayrıldı, sen rahatına bak” dedi. Tekirdağlı ustası Kayıkçıoğlu Ahmet ile gösteri güreşi yaptı. 

            Tekirdağlı yine,

 

            -“Ben güreşmek istiyorum” dedi. Bunun üzerine, Suyolcu Mehmet onu,

-“Talihin var olsun İbrahim” diyerek Tekirdağlı’yı Babaeskili İbrahim ile beraber çayıra saldı. Tekirdağlının yıpratmak istediği Babaeskili, Tekirdağlı’yı çangalla açık düşürdü ve taraftarları tarafından omuzlara alındı. Tekirdağlı, Soyolcu’ya,

 

-“Usta şimdi ben yenildim mi?” dedi. Soyolcu da,

-“Evet, yenildin Hüseyin” deyince Tekirdağlı itiraz etmeden çayırdan ayrıldı ve 2. Oldu.[2]       

 

            1944 Kırkpınar Güreşleri öncesinde yapılan törenlerde Atatürk’ün Kurtdereli Mehmet Pehlivan’a yazdığı mektup okundu.[3]

            Bu mektupla ilgili geniş bilgiye Atatürk ve Kurtdereli bölümünde yer verilmiştir.  

1945 Kırkpınar Güreşleri’nde 81 yaşındaki Kırkpınar Ağası Bektaş Ağa’nın isteğiyle seyirciden ücret alınmadı. [4]

1946 Kırkpınar Güreşleri öncesinde Spor Yazarı Şefik Atabeyoğlu Kırkpınar Güreşleri ile ilgili bir konuşma yaptı.

Bu yıl ki güreşler ilk defa Mayıs ayı sonu (31 Mayıs-2 Haziran) Haziran başında yapıldı.

Hakem heyetinde yer alan Manisalı Rıfat Güreşen ile Bandırmalı Kara Ali Acar seyircilerin isteği üzerine gösteri güreşi yaptılar. Seyirciler Sarayiçi’ni yıkarcasına iki pehlivanı da alkışladılar.

Hakem heyeti bu yılki güreşlerde geleneklere aykırı olarak pehlivanların kura ile belirleneceğini ilan etti.

Bu güreşlerde yine galibiyet sırasına göre yapılan eşleşme yerine yeniden eşleşme yapılınca bazı pehlivanlar çayırı terk ettiler. [5]

 

---

[1]İsmail Yılmaz age sf 51,52

[2]İsmail Yılmaz age sf 53.54.55.

[3]İsmail Yılmaz age sf 56

[4]İsmail Yılmaz age sf 58

[5]İsmail Yılmaz age sf 61

1946 Kırkpınar Güreşleri’nde Başpehlivanlıkta Hakem Heyeti dönemin geleneklerine uygun olmayan bir şekilde kura çektirerek eşleşmeleri yaptı. İlk turda kurada rakibi olan Düzceli Çolak İsmail, hakem heyetine,

-“İlk defa başa çıkıyorum. Tekirdağlı Hüseyin hepimizden üstün. Meydanı biz gençlere bırakıp Kırkpınar’dan çekilsin, ben de başkası ile tutayım” diyerek itiraz etti. Ancak kabul edilmedi.

Tekirdağlı güreşe hızlı başlayan Çolak İsmail’i boyundurukla durdurmaya çalıştı. Çolak,

-“Paçayı bıraktığı halde Tekirdağlı, boyunduruğu bırakmıyor” diye itiraz etti. Bu defa Tekirdağlının atakları başladı, güreşin 55. Dakikasında Çolak İsmail’i göğüs çaprazıyla budayarak açık düşürdü. Çolak

 -“İsmail yeniş olmadı” diyerek itiraz etti. Hakem heyeti de,

-“Biraz açık düşme olsa da tam yeniş olmadı” diyerek güreşe devam kararı verdi ve Çolak İsmail’in daha fazla hırpalanmaması için güreşi ayırdı. Diğer pehlivanlar da 20.15 kadar yenişemedikleri için güreşler ertesi güne bırakıldı.

Diğer pehlivanların, Tekirdağlı ile güreşmek için yenişmedikleri söylendi. Çünkü kural gereği yenişemeyenler tekrar eşleştiriliyorlardı. Tekirdağlı Çolak İsmail ile güreşmek istediğini, hakem heyeti de yeniden eşleşme olacağını söyledi. Bunun üzerine Tekirdağlı,

-“Ben dün rakibimi yendim, bir daha güreşmem” dedi, hakem heyeti kabul etmedi ve Tekirdağlı çayırı terk etti. Diğer pehlivanlar da yeniden eşleşmeye karşı çıkarak çayıra çıkmadılar. Verilen süre dolunca diskalifiye edildiler.  Diğer pehlivanlar güreşe devam ettiler. Sındırgılı Şerif Başpehlivan oldu. Çolak İsmail ile Ali Ahmet yenişemedikleri için ikisi beraber 2. İlan edildi.[1]  

1947 Kırkpınar Güreşleri’nde Güreşleri seyretmeye gelen TBMM Başkanı Kazım Karabekir seyircilerin alkışları ile karşılandı. Hakem heyetinde yer alan 106 yaşındaki Suyolcu Mehmet Pehlivan’a yazılan mektup hoparlörden okununca Suyolcu ile birlikte birçok seyirci duygulanarak gözyaşlarını tutamadı.

Final güreşinde yenişemeyen Hayrabolulu Süleyman Yener ile Düzceli Çolak İsmail 1. Ali Ahmet 2. Babaeskili Mustafa Yenici de 3. Manisalı Halil Kırca 4.İlan edildi.[2]

1948 Kırkpınar Güreşleri’nde başpehlivanlık güreşlerinde sayıyı 8’e tamamlamak için başlatında güreşen Hayrabolulu Süleyman Yener’in kardeşi başaltı pehlivanı Hasan Yener başa güreştirildi.  Baş güreşlerinde Babaeskili (Kuleli) Mustafa Yenici 1. Manisalı Halil Kırca 2. İlan edildi. 3.lük kimseye verilmedi.[3]

1949 Kırkpınar Güreşleri’ne bir yıl önce Londra Olimpiyatları’nda büyük başarı gösteren Güreş Milli Takımımız geldi ve seyirciden büyük alkış aldı.

Güreşler için seyirci bileti 50 kuruş olarak belirlenirken DDY Kırkpınar Haftası boyunca İstanbul-Edirne hattında tren biletlerinde % 50 indirim yaptı.[4]

1949 Kırkpınar Başpehlivanlık Güreşleri’nde Tekirdağlı Hüseyin, hakem heyetinin önüne giderek:

-“Hayrabolulu Süleyman güreş yaptığı yerlerde bana meydan okuyarak kendi reklamını yapıyor. Süleyman işte burada, aylardan beri bana meydan okuyuşunun şu çayırda cevabını vermek istiyorum, rica ederim beni onunla eşleştirin” dedi.

 

---

[1]İsmail Yılmaz age sf 61-63

[2]İsmail Yılmaz age sf 62-66

[3]İsmail Yılmaz age sf 67

[4]İsmail Yılmaz age sf 69

Hakem heyeti bu meydan okumayı geleneklere uygun buldu. Hayrabolulu Süleyman Yener ise,

-“Ben kura isterim, kura isterim” diye bağırdı. Hakem heyeti ona,

-“Kendine güvenmiyorsan köy, köy, kasaba, kasaba sana ağabeylik yapmış eski bir başpehlivanın peşine takılıp neden onu rahatsız ettin, neden meydan okudun? Allah’a güven, meydan burada çık ve güreş” dedi.

Hakem heyetinin kararlı olduğunu gören Hayrabolulu söylene söylene çayırdan ayrıldı, kısbetini çıkarıp seyircilerin arasına oturdu.

Hakem heyeti, güreşlerden çekilmesi için para ve saat ödülü vermeyi teklif etti. Bunun üzerine Tekirdağlı,

-“Mademki başa çıkan bu 7 pehlivan benimle güreşmek istemiyor, bana bu şeref yeter. Hamdolsun ödülde de gözüm yok. Bu meydanda yıllarca başpehlivan oldum, güreşmeyeceğim. Yeter ki bu pehlivanlar er meydanında bize güzel oyunlar göstersinler, erkekçe güreşsinler seyredelim” dedi. Seyirciler onu alkışlayarak takdir ettiler.[1]       

1950 Kırkpınar Güreşleri’nde Başaltı Boyunda Adapazarlı İrfan Atan rakibi İstanbullu İbrahim’i 1 dakika gibi rekor bir zamanda yenerek turu geçti ve seyirciden büyük alkış aldı.

Bu yıl güreşler il defa Haziran ayının ikinci haftasında https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/18-09-2023/20919290793197329334.jpg Yazarlar 42779 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/sonbahar-42779.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/sonbahar-42779.html 2023-09-15 11:00:33 2023-09-15 11:00:33 Yakıcı yaz aylarının ardından eylüle giriş yaptık.

Sonbaharın habercisi eylül serin havaları da beraberinde getirdi. Ağaçların yaprakları yeşilden canlı kırmızı, turuncu ve sarı tonlara dönüşmeye başladı ve her yerde pitoresk bir manzara oluştu. Sıcaklık düştükçe insanlar daha sıcak giysiler giymeye ve elma şarabı ve balkabaklı baharatlı latte gibi sıcak içecekleri arzulamaya başladı. Sonbahar, yazın sonu ve kışın başlangıcını simgeleyen bir geçiş mevsimidir. Günler kısalır, geceler uzar. Bu geçiş hayvanların davranışlarını da etkiliyor; hayvanlar yiyecek depolayarak ve barınak arayarak kış aylarına hazırlanmaya başlıyor. Sonbaharın en ünlü etkinliklerinden biri Cadılar Bayramı'dır. İnsanların kostümler giyip şeker mi şaka mı yaptığı bir zamandır. Ayrıca evlerini oyulmuş balkabağı, örümcek ağı ve iskelet gibi ürkütücü ve korkutucu süslemelerle süslüyorlar. Sonbahar mevsimindeki bir diğer önemli olay ise Şükran Günü'dür. Bu, ailelerin ve arkadaşların bir araya gelerek yemek paylaştığı ve sahip oldukları her şey için şükranlarını ifade ettikleri bir zamandır. Geleneksel Şükran Günü yemekleri arasında kavrulmuş hindi, patates püresi, dolma ve balkabağı turtası yer alır. Sonbahar aynı zamanda hasat ve bereket mevsimidir. Çiftçiler mahsul hasadına başlıyor.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/15-09-2023/26610221002373929016.jpg Yazarlar 42778 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-kadin-sairler-2-42778.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-kadin-sairler-2-42778.html 2023-09-15 09:41:13 2023-09-15 09:41:13 Merhaba Değerli Okuyucularım; Bugün sizlere Türk Tarihine Yön veren diğer Türk Kadın Şairlerimizi tanıtacağım;

Ellerinizde mis kokulu kahve ile keyifle okumanız dileğimle;

1928 yılında basılan Irmak adlı  16 sayılık derginin 12 sayısında yer alan Osmanlı devri Türk Kadın Şaireleriyle ilgili yazılar şunlardır:

1- “Balıkesir Şâ’irleri: Fâtıma Kâmile Hanım” 15 Şubat 1928,

2-“Türk Kadın Şâ’irleri: Fâtıma Nigâr Hanım” 15 Mart 1928, 

3-“Edebî Tedkîkler: Makbûle Lem’ân Hanım” 1 Nisan 1928, 

4-“Türk Kadın Şâ’irleri: Ânî Hanım (Bir Latîfe)” 15 Nisan 1928,

 5-“Edebî Tedkîkler: Leylâ Hanım (Bir Hikâye)” 15 Mayıs 1928,

6-“Edebî Tedkîkler: Tûtî Hanım”1 Haziran 1928,

 7-“Türk Kadın Şâ’irleri: Zeyneb Hanım”15 Haziran 1928,

8-“Türk Kadın Şâ’irleri: Şeref Hanım” 1 Ağustos 1928.

9-“Türk Kadın Şâ’irleri: Mihrî Hanım” 15 Ağustos 1928,

10- “Türk Kadın Şâ’irleri: Râhile Sırrî Hanım”  Teşrîn-i Evvel 1928, 

11-“Türk Kadın Şâ’irleri: ’Âdile Sultân” Teşrîn-i Sânî 1928,

12-“Türk Kadın Şâ’irleri: Zübeyde Fıtnat Hanım” Teşrîn-i Sânî 1928.

7-Zeyneb Hanım

“Türk Kadın Şâ’irleri: Zeyneb Hanım” 15 Haziran 1928,

 “Yaptığı ona şahittir ve nakledilen delildir.” “zeynü’n-nisâ” diye tavsîf idilen Zeyneb Hanım ; Dokuzuncı ’asr-ı hicrîde yetişen bu şâ’ire, babası olan kâdı Karabelâ’î Mehmed Çelebi’den ilk def’a aldığı feyz ile güzel şiirler yazacak, hattâ zamânıñ şiir üstâdlarına nazîreler yapabilecek derecede etkilemiştir. Kâdı İshak Fehmî Çelebi ile evlendikden soñra şâirligini manevi ilimlerdeki kararlılığını ihmâl itmedigi gibi ’Arabî ve Fârisîdeki noksânlarını da eşinden öğrendi. Türkce ve ’Acemce gazel ve kasîdelerden mürekkeb bir dîvân yazdı. Fâtih İkinci Mehmed’e verdi. Ümîdiniñ fevkinde mükâfâta nâ’il oldu. Bu husûsda ;Bezm-i gülde yakamız şevk ile dâmâna yiter Gücümüz lâle-sıfat çâk-i girîbâna yiter matla’lı gazel-i meşhûrundan añlaşılıyor. Zeyneb Hanım yalñız edebiyyâta degil, mûsikîye de vâkıfdı.

8-Şeref Hanım

“Türk Kadın Şâ’irleri: Şeref Hanım”1 Ağustos 1928,

 Gerek matbû’ât-ı dîvânıyla gerek ba’zı tezkireleriñ ifâdesinden selefi bulunan bir kısım şâir hanımlara nazaran fazla manzûme yazdığını añladığımız Şeref Hanım, dîvânındaki müte’addid “lugat”lardan birinde, Şeref nesl-i şerîfiñdendir.

Tahmîs gazelleri içinde derd-i ’aşkını diñletecek kimse bulamadığını çok açık, mûnis kelime ve ifâdelerle añlatan bir gazelinden: Nidâ-yı ’aşkı kim añlar kimiñle söyleşelim Rızâ-yı ’aşkı kim añlar kimiñle söyleşelim Safâ-yı ’aşkı kim añlar kimiñle söyleşelim Cefâ-yı ’aşkı kim añlar kimiñle söyleşelim Devâ-yı ’aşkı kim añlar kimiñle söyleşelim Vefâ-yı ’aşkı kim añlar kimiñle söyleşelim Yukarıda beyân idildigi üzere şeyhü’l-islâm ’Âşir Efendi ahfâdından Nebîl Beg’iñ kızı olan Şeref Hanım 1224 târîhinde doğmuş, kırk sene soñra -bize bir dîvân edebiyatı bırakarak - ölmüşdür.

9-Mihrî Hanım

 “Türk Kadın Şâ’irleri: Mihrî Hanım”15 Ağustos 1928

Kadınlığıñ rûh u hissiyyâtını terennüm husûsunda eslâf ve ahlâfından birçoğuna beñzemeyen Mihrî Hanım, mu’âsırı Zeyneb Hanım gibi babası ’ilmiyyeden ve bi’l-hâssa şâ’ir olan bir zâtıñ kızı bulunması hasebiyle daha pek genç iken şiir ve edebiyyâta meyl eyledı. Yazdığı gazellerle az zamân içinde şöhret kazandı. Fakat bu şöhreti çekemeyenler şu: Hv âbdan açdım gözüm nâ-gâh kaldırdım seri Karşıda gördüm durur bir mâh-çehre dil-beri Tâli’im sa’d oldı yâhud kadre irdim gâlibâ

Fâtih devriniñ soñ şâ’irlerinden olmakla berâber Birinci Selîm’e ve kardeşi Ahmed Sultân’a kasîde ve gazeller takdîm etmişdir. Ferhâd u Şîrîn diyârınıñ yegâne hassâs şâiri olarak tanınan Mihrî Hanım, ’Acemlerdeki Mihrî nâm şâ’irden tefrîk içün “İstanbul Edîbesi” yâhud “Amasyalı Mihrî” diye añılır. 912 hicrî senesinde genç iken ölmüşdür. Kabri Amasya’dadır.

10-Râhile Sırrî Hanım

“Türk Kadın Şâ’irleri: Râhile Sırrî Hanım” 1 Teşrîn-i Evvel 1928 .Şemşîr-i nigehle baña zahm açdı da soñra N’olduñ didi Sırrî seni hançerlediler mi beyti gibi edebî âsârımızda emsâline az tesâdüf edebildigimiz, ’aşkıñ rûhı sarsan hamlelerini melûl bir edâ ve belîğ bir lisân ile ifâde iden Râhile Sırrî Hanım, şâ’irlik feyz ü ilhâmını ilk def’a 1230’da doğduğu Diyârbakır’da, aldı. Fıtraten rûhı, dâ’imâ diñledigi ilâhî nağmeler, kalbinde tatlı ürpermeler ve ma’nevî istiğrâk hâsıl etti. Bi’l-vesîle bütün ’Irâk’ı, merâkıd-ı mübârekeyi dolaşdı. Salâdır ehl-i ’aşka cem’ olup ’irfânı görsünler Sarây-ı hükm eyleyen sultânı görsünler Melâmet hırkasında gizlenen ’uryânı görsünler dedi.

11-‘Âdile Sultân

 “Türk Kadın Şâ’irleri: ’Âdile Sultân”, 1 Teşrin Evvel 1928, Dîvân sâhibi kadın şâ’irlerimiz miyânında eslâfıñ şiir vâdîsindeki üslûbunu tamâmen muhâfaza ederek birtakım ilâhî fikrleri hâvî manzûmeler vücûda getirmiş olan ve oldukca  ağır ifâdeli gazelleriyle vukûf bulunduğu gösteren ’Âdile Sultân’ı görüyoruz. Bu şâ’ire, İkinci Sultân Mahmûd’uñ kızı ve Ser-dâr Mehmed ’Alî Paşa’nıñ zevcesidir. Yetmiş beş senelik hayâtı içinde idrâk ettigi birkaç pâdişâh zamânında sarâyda yapılan bir köşede, kendi ’âleminde, ma’nevî duygularıyla haşr u neşr olurdu.

Muhabbet virme cehd eyle cihâna var iken fırsat ,Seni terk itmeden terk et anı hîç çekme sen zahmet , Yüzüñ Mevlâ’ya döndür eyleme ey cân sen gaflet ,Kafesden bülbül-i cân-ı gedâ vü şâh uçar elbet.

Âdile Sultân, 1241 hicrîde doğmuş, 1316 hicrîde ölmüşdür.

12-Zübeyde Fıtnat Hanım

 “Türk Kadın Şâ’irleri: Zübeyde Fıtnat Hanım”, 15 Teşrîn-i Sânî 1928, Kütübhânelerimzde mevcûd bi’l-’umûm tezkireleri gözden geçirdigimiz hâlde doğum târîhine tesâdüf edemedigimiz Zübeyde Fıtnat Hanım, yaradılışındaki taşgın zekâsıyla, zarîf nükteleri, irticâlî, bedîhî sözleriyle yaşadığı on ikinci asrıñ eñ yüksek bir kadını yâhûd şâ’iresi olmak üzere tanınmışdır.

KAYNAKÇA

B. (2007). Eski Türk Edebiyatında Kadın Yazarlar. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 5 (10), 587-96.

 M. (2011). Osmânlı Dönemi Türk Kadın Şâirleri. Ankara: Türk Kadınları Kültür Derneği Yay.

On the Margins and between the Lines: Ottoman Women Poets from the Fifteenth to the Twentieth Centuries. Turkish Historical Review. 1 (1), Leiden, 25-54. İbnü’l-Emîn Mahmud Kemâl İnal (2000 )

Arayışlar Devri Türk Şiiri Antolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. Sever, M. (1993). Divan’dan Günümüze Türk Kadın Şairler Antolojisi. İstanbul: Yön Yay. Sılay, K.

(1994). Singing His Words: Medieval Ottoman Women Poets and the Power of Patriarchy.

18 Nisan 1994. Women in the Ottoman Empire: History and Legacy of the Early Modern Middle East, University of Maryland, College Park. Sılay,

K. (1994). Techniques of Negotiation: Women Poets of the Ottoman Empire. 17 Ekim 1994. NELC Colloquium. University of Washington, ABD. Sılay, K. (1995).

Mutasavvıf Türk Kadın Şairleri Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış YLT, Gazi Üniversitesi SBE. Ankara. Yılmaz, A. (2002).

Türk Edebiyatında Kadın Şâirler ve Na’t. Türkler. Edt. Hasan Celâl Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca. C. 11. Ankara: Yeni Türkiye Yay.,

 

Hatice Şirin Uyanık

Hadjimoukoff

Yazar-Araştırmacı-Şair-Ressam-Bestekar-Spiker-MezzoSoprano-Eğitmen-Traveler&...

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/15-09-2023/30424307512420328893.jpg Yazarlar 42604 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dunya-uzayli-sokunda-42604.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/dunya-uzayli-sokunda-42604.html 2023-09-13 15:07:36 2023-09-13 15:07:36 Meksika, yaklaşık 1.000 yaşında oldukları tahmin edilen 2 ölü uzaylı bulduğunu açıkladı.

Meksika'da yaklaşık 1000 yaşında olduğu tahmin edilen iki ölü uzaylının keşfedildiği haberi dünya çapında şok dalgaları yarattı. Keşfin gerçekliği doğrulanmamış olsa da, dünya dışı yaşam olasılığına olan ilgi yeniden alevlendi. Keşfin Veracruz eyaletindeki bir mağara sistemini araştıran bir araştırmacı ekibi tarafından yapıldığı bildirildi. Raporlara göre araştırmacılar, her biri yaklaşık bir metre boyunda, büyük uzun kafalara ve büyük siyah gözlere sahip iki insansı yaratığın kalıntılarını buldular. Araştırmacılar, canlıların o dönemde Dünya'da meydana gelen feci bir olay sonucunda ölmüş olabileceğine inanıyor. Keşif bazıları tarafından şüpheyle karşılanırken, birçok bilim insanı sitenin daha fazla araştırılması olasılığından duyduğu heyecanı dile getirdi. Keşif aynı zamanda dünya dışı yaşam arayışına yönelik araştırmalara daha fazla fon sağlanması yönündeki çağrıların yenilenmesine de yol açtı. Bu iki ölü uzaylının keşfi, diğer gezegenlerde yaşam olasılığına olan ilginin de yenilenmesine yol açtı.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/13-09-2023/30582296602343923631.jpg Yazarlar 42119 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-kadin-sairler-1-42119.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-kadin-sairler-1-42119.html 2023-09-08 11:45:05 2023-09-08 11:45:05 Merhaba Değerli Okuyucularım; Bugün sizlere Türk Tarihine Yön veren Türk Kadın Şairlerimizi tanıtacağım;

Ellerinizde mis kokulu kahve ile keyifle okumanız dileğimle;

1928 yılında basılan Irmak adlı  16 sayılık derginin 12 sayısında yer alan Osmanlı devri Türk Kadın Şaireleriyle ilgili yazılar şunlardır:

1- “Balıkesir Şâ’irleri: Fâtıma Kâmile Hanım” 15 Şubat 1928,

2-“Türk Kadın Şâ’irleri: Fâtıma Nigâr Hanım” 15 Mart 1928,  

3-“Edebî Tedkîkler: Makbûle Lem’ân Hanım” 1 Nisan 1928,  

4-“Türk Kadın Şâ’irleri: Ânî Hanım (Bir Latîfe)” 15 Nisan 1928,

 5-“Edebî Tedkîkler: Leylâ Hanım (Bir Hikâye)” 15 Mayıs 1928,

6-“Edebî Tedkîkler: Tûtî Hanım”1 Haziran 1928,

 7-“Türk Kadın Şâ’irleri: Zeyneb Hanım”15 Haziran 1928,

8-“Türk Kadın Şâ’irleri: Şeref Hanım” 1 Ağustos 1928.

9-“Türk Kadın Şâ’irleri: Mihrî Hanım” 15 Ağustos 1928,

10- “Türk Kadın Şâ’irleri: Râhile Sırrî Hanım”  Teşrîn-i Evvel 1928,  

11-“Türk Kadın Şâ’irleri: ’Âdile Sultân” Teşrîn-i Sânî 1928,

12-“Türk Kadın Şâ’irleri: Zübeyde Fıtnat Hanım” Teşrîn-i Sânî 1928.

1-Fâtıma Kâmile Hanım

“Balıkesir Şâirleri: Fâtıma Kâmile Hanım”15 Şubat 1928.

Balıkesir’de Keşkek-zâde ailesine mensûb Hâcı Mehmed Efendi nâmında bir zâtıñ kızıdır. 1255 senesinde doğmuş ve 1339 târîhinde vefât etmiştir. Babası, tahsîl ve terbiyesine itina göstermiş, Tırpancı-zâde Fahreddîn Efendi gibi memleketçe tanınmış öğretmenlerden ders görmüştür.

Şiirleri arasında hatâlı kalem mümâreselerini añdıran parçalar az bulunmadığı için kendisine Hudâyî-nâbit bir şâ’ir nazarıyla bakılmıştır.

Terğîb-i ’ilme dâ’ir manzûmesinden:

’İlimdir bil dü ’âlemde sa’âdet

 Hudâ ’indinde bir makbûl ’ibâdet

Kılur kadrini ’âlî kimde olsa

’İlim medhinde bulunmaz nihâyet

2-Fâtıma Nigâr Hanım

 “Türk Kadın Şâ’irleri: Fâtıma Nigâr Hanım”15 Mart 1928.

1287 târîhinde İstanbul’da doğan ve 1334 senesinde ölen Fâtıma Nigâr Hanım Macar Osman Paşa’nıñ kızıdır. İstanbul’uñ kibâr sınıfına mensûb annesinden aldığı müstesnâ terbiye ile fikren, rûhen gelişmiş ve Kadıköy Kız Fransız Mektebi’nde henüz tahsîlini görmeden  evvel, yani on dört yaşında iken şiir yazmaya başlamıştır. Lisân ögrenme husûsundaki kâbiliyyeti fevkalâde denilecek derecede idi. Vâkıf olduğu Fransızca, Almanca, Rumcayı anadili gibi kendilerine mahsûs şîvelerle, gâyet tatlı bir sûretde konuşur, okur, yazar ve bu lisânlarla yazılı olarak kedini ifade ederdi. Nigâr Hanım’ıñ nazarında ’aşkıñ, şiirî meziyyetinden başka bir kıymeti yoktu. Eñ ziyâde sevdigi ilm ve fazîlet idi.

Nigâr Hanım, ’ilmî servete mâlik olduğu gibi mâddî servete de mâlikdi. İstanbul’da Nişantaşı’nda ve Boğaziçi’nde sayfiyye ve konakları vardı.

“Her Şey Seni Söyler” manzûmesinden:

 Seni görmez olunca dîde-i ter

 Seni ’arz eyliyor semâdaki fer

 Seni ta’rîf ider ziyâ-yı kamer

Seni söyler hurûş iden dereler

 Seni söyler hezâr-ı gam-perver

Seni yâd itdirir nücûm-ı seher

 Seni sevdi seni dil-i muğber

  Seni ihtâr ider baña her yer

3-Makbûle Lemân Hanım

 “Edebî Tedkîkler: Makbûle Lem’ân Hanım” 1 Nisan 1928,

Edebî Teceddüd devrinde yetişen şâir hanımlarımız arasında zikre şâyân bir de Makbûle Lem’ân Hanım vardı. Babasınıñ yegâne kızı olmasından ve  nâzlı büyütülmesinden dolayı Nigâr Hanım gibi yabancı okullarda  derecât-ı tahsîliyyeyi göremedi ise de zamânıñ kuvvetli edebî cereyânından zevk alarak  kendini geliştirmiştir. İlk şöhretini Hazîne-i Fünûn dergisine gönderdigi yazılarla kazandı. Bi’l-âhire Hanımlara Mahsûs Gazete ve sâiredeki neşriyyâtı ile ’âlem-i edebiyyâtda oldukca mühim bir mevki’ tutmuştur.

“Kadınlık” nâmındaki neşîdesinde:

Kadınlık rûh-ı ma’nâ-yı fazîlet

Kadınlardan gelir efkâra vüs’at

Nezâketler içinde bir metânet

 Nümâyândır kadınlarda hakîkat

 İderse ’ilm ile eş’âra rağbet

Kadınlarca olur bir başka zînet

 Dirâyetden alır nûr-ı melâhat

 Yürür bir intizâm üzre ma’îşet

4-Ânî Hanım

 “Türk Kadın Şâ’irleri: Ânî Hanım (Bir Latîfe)” 15 Nisan 1928,

 Birinci Selîm’iñ musâhibi meşhûr Hüseyincan sülâlesine mensûb bulunan ve 1122 târîhinde ölen şâ’ir Ânî Fâtıma Hâtûn hakkında Mîr-zâde Sâlim Efendi tezkiresinde mezkûr bir latîfeyi me’âlen iktibâs iderek ’arz ediyoruz. Üsküdarlı Sırrî dinilen gâyet şakacı, hoş-sohbet zâtıñ biri şâ’ir Ânî Fâtıma Hâtûn’uñ oğlu Mehmed Efendi ile çok iyi görüşürmüş, hattâ gece gündüz demez evlerine gider gelirmiş. Aralarındaki bu teklîfsizlikden dolayı bir gün yine dostunuñ evine gitmiş, gece orada kalmış, sabâha kadar sohbet etmişler. Nihâyet her ikisi de istirâhat için yatak odalarına çekildikleri sırada Üsküdarlı Sırrî bir mu’ziblik düşünmüş, yatdığı odanıñ öñünde bulunan biraz yüksek tahtanıñ üzerinde dâ’imâ duran annesiniñ (ya’nî Ânî Hanım’ıñ) dîvânını uzanıp almış, içinde yazılı gazel ve kasîdeleriñ makta’larındaki isimleriñ “nun” harflerini “mim” yapmış ve kitâbı kapayarak -gürültüsüzce- yerine koymuş

Ânî Hanım’ıñ tercüme-i hâlini yazan tezkireleriñ biri birinden alarak misâl olmak üzere gösterdikleri mecmû’ şiiri şunlardır:

Hayâl-i ’ârızıñla dîde sahn-ı gülsitânımdır

Açılmış şerha[lar] sînemde nahl-i ergavânımdır

Ümîd-i vuslatıñ ey kaşları yâ sîneden çıkmaz

 Hayâl-i tîr-i gamzeñ Âniyâ hâtır-nişânımdır

5-Leylâ Hanım

“Edebî Tedkîkler: Leylâ Hanım (Bir Hikâye)” 15 Mayıs 1928.

“Moralı-zâde” yâhud “Fu’âd Paşa akrabâsı” diye añılan Leylâ Hanım, ba’zı hâlleriyle zamânınıñ ’âdet ve ’an’anâtına ri’âyet etmemesinden ve şiirleri Balıkesirli Mehmed Gazâlî’nin “Türk Kadın Şairleri” Başlıklı Yazı Dizisi Üzerine söylemesinden dolayı halkıñ teveccühünü kazanmış, daha doğrusu açık görüşlü olarak tanınmış bir şâirdir.  Gencliginde yanî şâirlige ilk başladığı vakitlerde şiir ilhâmıñ verdiği neş’eye göre hayâtı takîb etmek,ma’nevî bağlardan âzâde yaşamak,

Fenâ dünyâda sâkî maksadım hep ’îş ü ’işretdir

 Amân bir bâde sun ’ayyâşıña eyyâm-ı ruhsatdır

 

6-Tûtî Hanım

“Edebî Tedkîkler: Tûtî Hanım” 1 Haziran 1928.

 Henüz genç iken zamânınıñ şuarâsı arasında az çok şöhret kazandığı añlaşılan Tûtî Hanım, sarâya mensûb bulunmasından dolayı kendisini tanıyan ba’zı nedîmler tarafından meşhûr şâir Bâkî’ye tezvîci husûsunda Kânûnî Sultân Süleymân’a iltimâs edilmiş, Kânûnî de muvâfık görerek Bâkî ile izdivâclarına irâde eylemişdir.

Bağteten olmuş iken tûtî gurâba hem-nişîn

 Yine şekvâyı gurâb eyler garâbet bundadır

Hatice Şirin Uyanık

Hadjimoukoff

Yazar-Araştırmacı-Şair-Ressam-Bestekar-Spiker-Mezzo Soprano-Eğitmen-Traveler&...

 

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/08-09-2023/22842314072074928323.jpg Yazarlar 42109 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-4-42109.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/turk-guresi-kirkpinar-ve-kurtdereli-mehmet-pehlivan-4-42109.html 2023-09-08 10:00:43 2023-09-08 10:00:43 “Ben her güreşte arkamda Türk Milletinin olduğunu ve millet şerefini düşünürüm.” Kurtdereli Mehmet (Baykurt) Pehlivan:1864-1939

 Zaviye: Köşe, bucak, küçük tekkedir. Bir sofunun ibadet için çekildiği yer.[1]

Tekke, dini tarikatların törenlerinin yapıldığı ve o tarikat dervişlerinin barındıkları yapıya denir. Malazgirt Savaşı’ndan sonra (26 Ağustos 1071) Horasan’dan batıya göç eden Türkmen aşiretleriyle birlikte Anadolu’ya Alperenler de gelerek Türklüğün ve İslamiyet’in Anadolu’da ve Rumeli’de yerleşmesine yardımcı oldular, öncülük ettiler. Bunlar:Hoca Ahmet Yesevi’nin halifeleri olan

Hacı Bektaş Veli,                   Nevşehir/Hac Bektaş

Baba İlyas Horasani               Amasya

Mehmet Buhari Sarı Saltık    Rumeli

       Yunus Emre                           Eskişehir

       Mevlana Celalettin Rumi       Konya

       Hacı Bayram Veli                  Ankara

       Şeyh Lütfullah                       Balıkesir

Derviş, şeyh, tekkenin idarecisidir.  Şeyhler genellikle pehlivanlar arasından seçilirdi. Bir pehlivanın süresi olmayan şeyhlik makamına gelebilmesi için güreşte isim yapmış olması ve bu konuda bilgisinin olması ve otoritesinin kabul edilmesi gerekirdi.

Şeyhliğe seçilen kişinin şeyhliği, lonca teşkilatlarındaki şeyh, mütevelli, kethüda seçiminde olduğu gibi o tekkenin bulunduğu şehrin mahkemesi tarafından onaylanarak sicile kaydedilip belgelendirilirlerdi.

Güreş tekkelerinde haftanın Cuma günü yapılan yarışmalar diğer tarikat tekkelerinde olduğu gibi kendine ait tören ile başlar ve yapılırdı. Evliya çelebi bu töreni,

“Ayin-i piri yar-ı veli” diye tanımlıyor.

Güreş tekkeleri de Yeniçeri ocağı gibi tamamen Aleviliğin ve Bektaşiliğin etkisi altındaydı. Pehlivanlar saçlarını tıraş ettirirken başlarının tepesinde Aleviler gibi bir tutam saç bırakırlardı.

Tekke pehlivanlarının –dervişlerin- İstanbul içinde ve civarındaki meydanlarda güreşmelerine izin verildiğini, hatta saraya davet edilerek padişah huzurunda güreştiklerini tarihi belgeler göstermektedir.       

 Hafız Osman, güreş meraklısı olup Yenikapı Mevlevihane’si yakınındaki güreş meydanında ve diğer meydanlar ile Çukadar Veli meydanlarında güreşler seyretmiştir.

 Sultan 1. Abdülhamit, huzurunda Tekke pehlivanları ile Enderun’daki pehlivanların yaptıkları güreşleri en çok seyreden padişahtır. 

Bursa Güreşçiler Tekkesi

Osmanlıların kurdukları ilk güreş tekkesidir. Sultan Orhan Gazi tarafından 1358de Kaleiçi’nde kurulmuştur.

Edirne Güreşçiler Tekkesi

 

[1]Mustafa Nihat Özen age sf 926/ Dr. Mehmet Doğan age sf 1066

Edirne Nisan 1360 ta alındıktan sonra ilki başkent Bursa’da kurulan Güreşçiler tekkesinin ikincisi yeni başkent Edirne’de Kale içinde yapıldı. İlk şeyhi şeyh Cemalettin Efendi’dir.

Rumeli gençleri, haftada bir defa Cuma günü 70-80 çift yağlanarak başarılı olan ataları gibi Zaloğlu Rüstem’e benzeyen kuvvetli ve cesur bir şekilde birbirleriyle el sıkışıp şeyhin elini öptükten ve baş başa verip Hz. Muhammet için dua ettikten sonra güreşe başlarlar. Seyirciler şaşırır ve soluk soluğa kalıp başları dönerek güreşleri seyrederlerdi. 

Büyük tekkenin güreş yapılan yeri, yağlanmış olup, görülmemiş bir alandır. Alışık ve becerikli olmayan insan ayağını bassa hemen kafası yere gelir. Amma bu alanın yiğit ve cesur erleri, yalın atak çıplak oldukları halde iki üç saat güreşirler. Hasmın (Kısabendi) hanesinden, (Künde Atma)dan, Şiraziden, (Asmanişinden) Sarmadan, Kesmeden, Kavak Dikmeden, Taşlamadan, Cezayir sarmasından, Kapan Atmadan kısacası bütün güreş oyunlarının birisiyle rakibinin boş yerini bulup oradan atarak öç alırlar. Çünkü pehlivanlar tarafından kuvvetli olmak yiğitliktir ama oyun boz olmak erlikten daha erliktir, yiğitliktir. Atalarımız,

 “Erlik on ise bunun dokuzu hile, oyundur” demişlerdir. Doğrusu da böyledir. Savaşa gidecekler için silahşörlük ve güreş yapmasını, bilmek çok gereklidir. Güreş peygamberimiz Hz. Muhammet’in en çok yapılmasını istediği spor dalıdır.       

 Şeyh Cemalettin’in mezar taşında,

  Hüvel baki

  Kutbüz demekle maruf pehlivan

  Cemaleetin ruhu için

Fatiha 1200 (M 1786) yazar.

Kutbüz: Dünyanın kutbu

Manisa Güreşçiler Tekkesi

İzmir ve çevresini ilk önce –ilk Türk denizcisi- Çaka Bey fethetmiştir. Malazgirt zaferinden sonra İznik’i (1077) alıp Anadolu Selçuklu Devletini kuran Kutalmış Oğlu Süleyman Şah, kızını aldığı, Trakya’daki Peçeneklerin de yardımıyla sıkıştırdığı (1091) Bizans’ın entrikasıyla-  Çaka Bey’i 1096 da öldürttü.

Konya Selçukluları, 13 yüzyıl başlarında İzmir ve çevresini almışlar, ancak Alaşehir ve çevresi Bizans’ta kalmıştı.

Enveri, Aydınoğulları döneminde Alaşehir Savaşı’nda ölen Sait Pehlivan ileilgili,

“Said adlı vardı bir pehlivan

Nerdibana çıktı ol dem bi-aman

 Çıktı hem İlyas Bey, Dündar Bey

Said ol günde kıldılar şehit

Din yolunda nail kıldı ol Said”

Umur Paşa’nın İstanbul tekfuru ile görüşmek için Karaburuna gidişini anlatırken de,

“Oldı aşa Karaburun’a revan,

Bile anında Hızır Bey Pehlivan” der.

Manisa, Selçuklular ve Aydınoğulları zamanında önem verilmeyen bir şehirdi. Osmanlı padişahı Yıldırım Beyazıt zamanında Osmanlı ülkesine katıldıktan sonra, Osmanlı padişahlarından ilk defa burasını çok seven ve imar eden Sultan 2. Murat’tır.   

Sporcu olduğu kadar sporcuyu da koruyan 2. Murat, Manisa’daki Sarayı yaptırırken pehlivanlar ve okçular için birer tekke de yaptırdı.

Bu tekke Sultanlar Türbesi’nin güneyindeki “Kurşunlu Türbe” yakınındaydı. Bu türbenin yanında da Güreşçiler tekkesi vardı

İstanbul’da Şüca Tekkesi

İstanbul fethedildikten (29 Mayıs 1453) sonra Unkapanı civarında Küçükpazar-Unkapanı yolu üzerinde “Pehlivan Şüca” ve daha sonra da Zeyrek’ten şimdiki Şeyh Sefa Sultan Cami’nin önüne inen yokuşun bitiş yerinde de Pehlivan Demir tekkesi” açıldı. Bunların ardından Amasya ve Manisa gibi –şehzade sancağı olan- önemli şehirlerde de tekkeler kuruldu.

İstanbul’da Pehlivan Güreş Tekkesi/Pehlivan Demir Tekkesi

Evliya Çelebi bu tekke ile ilgili,

“Esnaf-ı Pehlivan-ı Kuştigiran: Tekkeleri iki yerdedir. Biri Küçükpazar yakınında, Unkapanı yolu üzerinde Servi Fırını karşısında “Pehlivan Şüca Tekkesidir. Ebul Fetih Gazi’nin tekkesidir.

Diğeri de Zeyrek yokuşu ayağında “Pehlivan Demir Tekkesi” dir. Bu tekke bakımlıdır. İçinde tekkenişini Baba Hasan iyi gidişiyle tanınmış bir ihtiyardır. Bu tekke içinde 300 pehlivan vardır, onar çift camız (manda) ancak karşı koyabilir. 150 çift pehlivan kısbetlerini giyip, sarı zeytinyağı ile yağlanıp, insan ejderhası gibi apul, apul aslan gibi birbirlerine sarılıp seyircilere pehlivanlıklarını gösterip, oyunlarını yaparak Alay Köşkü dibinden geçerler ve padişah tarafından birçok hediye ile ödüllendirilirler. Piri Hz. Mahmut Pir yar velidir. Bu tekkenin adı, Seyahatnamenin basma nüshalarında, “Nemur” diye yazılmıştır. Tekke için “Güreşçiler” değil, “Pehlivanlar Tekkesi” denilmiştir.[1]

Spor Alanları

Cumhuriyet Öncesi

Türk Milleti, toplu yaşadığı her köy ve kasabada düz ve çimenlik bir yeri güreş ve cirit alanı olarak seçmiş ve korumuştur. Osmanlılar zamanında özellikle başşehirler ve şehzade sancakları buna öncülük yapmışlardır.

Bursa’daki Spor Alanları

Atıcılar Alanı,

Abdal Murat Alanı,

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 2 sf 9-26 Kültür Bakanlığı Yayınları Ankara 1989     

Pınarbaşı Alanı

Burada özellikle Edirne’deki Sarayiçi (Kırkpınar) Spor alanına geniş yer vereceğiz.

Edirne’deki Spor Alanları

Osmanlılar Edirne’yi aldıktan sonra bu şehrin askeri bakımdan önemini ve Hz Muhammet’in Sarı Saltık’ın rüyasına girip,

“Bu yer dar al nasırdır, bu yeri elden komasınlar” diye söylediği rivayeti bazı tarihlerde yazılmış olduğundan, Osmanlı padişahları buraya önem vererek “Dar al nasr” (Öncü yeri) Dar ala saltana” (Saltanat yeri) ve “Dar al fetih” (Fetih yeri) gibi andılar.

 Edirne Kaleiçi’nde küçük bir şehir iken, Osmanlıların fethinden sonra köşkler, saraylar, camiler, kervansaraylar, mesire yerleri ve spor alanları yapılarak çok büyüdü. 

 Spor yarışmalarının ve avların yapıldığı bu yerlerin bir kısmı bugün sınırlarımız dışında kalmıştır. Bir kısım spor alanları da kullanılmadığından yok olup gitmiştir. Halen kullanılmakta olan tek spor alanı Sarayiçi’dir.

  Sarayiçi Alanı (Kırkpınar)

  Sarayiçi Bizanslılar zamanında “Prens Kumanan Çayırı” olarak bilinen bir mesire ve eğlence yeriydi.

  Çağımızda Sarayiçi denilen yer, Tunca Nehrinin iki adasından büyüğü olan ve halk arasında “Tavukormanı” diye anılan adanın güney ucundaki bölümüdür. Bu yer Osmanlılar zamanında “Adameydanı” diye anılırdı. Yeni Saray’ın (Saray-ı Cedide Amire) bahçesi içinde cirit oynamak ve cündilerin (asker) gösteri yapmaları için ayrılmış bir spor alanı olup, diğer kısımları çok güzel çiçekler ve ağaçlarla bezenmiş gerçekten eşi bulunmaz bir bahçedir.  

   1653 te burayı gezmiş olan Evliya Çelebi de bu bahçeyi,

   “Edirne şehrinin kuzeyinde etrafını Tunca nehrinin çevirdiği geniş, verimli lâlezar (eşsiz) bir yerdir. Bir tarafı da saraçhane Köprüsü’ne kadar çok yüksek çınar, servi, kavak ağaçları ile süslenmiştir ki içi türlü, türlü yırtıcı hayvanlar ve kuşlar ile doludur. Bu bağın güney tarafı bir büyük çimenliktir ki o tarafa saray kapısı açılır. O kapının yanında “Adalet” kapısı vardır. Bu çemenzarın (çimenlik) tam ortasında göğe uzanmış bir yüksek sütun olup, tepesinde altıntop vardır. O topa bütün ok atıcı ve silahşor pehlivanlar ok ve kurşun atarak yeteneklerini (maharet, hüner) gösterip hediyeler alırlardı. Bahçenin kuzey kısmında hasahurlar (Güneş burçları) bulunur ama bu bahçenin dört tarafında yüksek duvarları yoktur. Çünkü her yanı deniz gibi Tunca Nehri ile çevrildiği için duvara gerek görülmemiştir. Sadece bir kat duvar ile çevrilidir.

Günümüzde zaman zaman Tınca Nehri taşınca Sarayiçi’ni seller basıyor.

Moltke, Sarayiçi’nin, Kırkpınar Güreşleri’nin yapıldığı yerin kuzeybatısında yer alan Yeni saraydan söz eder. 1910 da Kırkpınar Güreşlerini seyretmek için gittiğimde ben de bu sarayın kalıntılarını gördüm.

2. Murat buraya yeni sarayı yaptırmadan önce buradaki Eski Saray’ın bahçesi olmadığından Mamak (Mamuk) denilen yerde bir bahçe ve köşk yaptırdı. Çoğu zaman buraya gelir, eğlenir, önündeki ovada (Saray Ovası) paşaları, beyleri ve askerleriyle cirit oynar, hatta elçilerin önünde sırığın tepesine konulmuş kabağa atını koştururken ok atardı.

 Fatih Sultan Mehmet de burada ayş (eğlenirdi) eylerdi. O buraya (Kum Meydanına) yeni bir saray yaptırdı. Bu sarayın Sarayiçi yönünde açılan Demirkapı’dan çıkılıp, Fatih Köprüsü’nden geçilerek Sarayiçi’ne girilince sağda Bostancı Başı Kasrı bulunuyordu. Bu kasrın karşısında yani köprünün sol başında da İftar Köşkü vardı. Bu köşklerden biraz ileri de sağda duvarları kule gibi yüksek pencereleri kafesli Su Kulesi (Şimdiki Adalet kasrı) ve nihayet Sarayiçi’ni şehir tarafına ve Musalla Ovası’na birleştiren köprünün iç tarafında Terazi Kasrı, Sarayiçi’ni süsleyen binalardı.

 Çok yüksek ağaçların gölgelediği ve güzel binaların süslediği bu cennet gibi şirin spor alanının orta yerine dikilmiş uzun sırığın tepesine altından yapılmış bir top konulmuştu. Su Kulesinin önüne sıra ile dizilmiş 6 tane “İbret Taşı” 17. Yüzyıl ortalarında Sarayiçi’nin görüntüsünü tamamlıyordu.

Osmanlı padişahları çeşitli tarihlerde burada cirit, çeşitli spor dallarına katılmışlardı.

Sarayiçi Edirnelilerin Ruz-ı hızır gününü kutladıkları ve güreş yaptıkları en başta gelen yer oldu. Ancak Kırkpınar güreşleri yine Edirne-Ortaköy şosesi üzerinde bulunan Simavina Köyü ile Sarıhızır Köyü arasındaki Kırkpınar mevkiinde yapılıyordu.

 Balkan Savaşlarında (1912-1913) Edirne işgal edilince Sarayiçi, 1683 2. Viyana kuşatmasında başarısız olan Merzifonlu kara Mustafa Paşa’nın can düşmanı Mısırlı Kemankeş Darüssade Ağası Kemankeş Yusuf Ağa ile Mirahur Boşnak Süleyman Ağa tarafından idam edildi. İbret taşında teşhir edilip sarıca Paşa Cami haziresine Arap Hidayet Hoca tarafından defnedilmesinden sonra balkan Savaşları ve 1. Dünya Savaşı sırasında da acı olaylara sahne oldu.          

 Haziran 1919da Edirne’ye gelen Polanyalı pehlivan güreşmek isteyince o zaman Kirişhane Mahallesinde oturan Adalı Halil ile bu pehlivanın 6 Haziran 1919 günü Sarayiçi’nde güreştirilmesi kararlaştırıldı. Ancak Polanyalı

 “Adalı beni daha önce Avrupa’da iki defa yendi diyerek bu güreşi ret etti.

 Adalı Halil de Çömlekköylü Kara Emin ile güreşti. Adalı rakibine Kazkanadı çırpması yaparken Kara Emin bacağından yaralandı, güreş tam sonuçlanmadı ve kısbeti kesilerek çıkarıldı. 

İstiklal Savaşını kazanan Türk Ordusu 25 Kasım 1922 de Edirne’ye girdi. Yunan işgalinden kurtulan Edirne’deki Sarayiçi’nde ilk Kırkpınar Güreşi, 30 Mayıs 1924 Cuma günü Edirne milli Eğitim Müdürü ve Türk Ocağı Başkanı İsmail Habib Sevük’ün öncülüğünde yapıldı. [1]

Demirtaş Ovası

 Saray Ovası

 Musalla (Namazgâh) Ovası

 Kum Meydanı

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 2 sf 34-42

Şikâr (Av, Avlanma) Kapısı Meydanı[1]

İstanbul’daki Spor Alanları

Serçeşme-i Küştigran Pehlivan Demir Meydanı

Evliya Çelebi Süleymaniye Camiini anlatırken bu güreş yeri için,

“… Süleymaniye Camiinin çevresi birkaç bin adımdır ve birkaç küçük yer de Süleymaniye ile Eski Saray duvarı arasında Serçeşme-i Küştigran Pehlivan Demir Meydanı adı ile ün yapmıştır. Hâlâ ikindiden sonra bütün tekke pehlivanları o güzel yerde güleşirler. Güleş kelimesinin Türkçesi Güreştir.[2]  

 Yenikapı Mevlevihane’si Meydanı (Kallias Meydanı)

 Yenikapı Mevlevihane’si Silivri Kapısı ile Topkapı arasındaki Mevlevihane Kapısının karşısında surların dışındadır. Bu Mevlevihane’nin şeyhi Osman Efendidir.

 Bu şeyh güreş seyretmeyi sevdikleri için Pazartesi günleri Yenikapı Mevlevihane’si yakınındaki düzlükte yer alan meydana gelip pehlivanların güreşlerini seyredermiş.

 Ağa Çayırı

Evliya Çelebi’nin bu adı verdiği bu yer hakkında çok bilgi olmamakla beraber Koca Mustafa Paşa yakınında olduğunu öğreniyoruz.

 Cundi Meydana

 Evliya Çelebi bu meydanın adını yazmaz. Ayrıca Ayasofya Meydanı diye bir meydandan söz eder. Bu Ayasofya Meydanı Cundi Meydanı olmalıdır. Bu konuda Reşat Ekrem Koçu,

 “Eminönü kazasının Alemdar Nahiyesinin Küçük Ayasofya Mahallesindedir. Marmara kıyısında olup, Sirkeci-Yeşilköy Demiryolu bu meydanın güney kenarından geçer. Kaburga Sokağının, Şehsuvarbey Sokağının, Güngörmüş Sokağının ve Meydanarkası Sokağının birer başları bu meydanın üstündedir.    

 Kâğıthane ve Sadabat

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 2 sf 42-60

[2]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 2 sf 148

Kâğıthane deresi adıyla bilinen derenin iki yanında düzlüktür. Değişik zamanlara birçok padişah zamanında özellikle Lale Devrinde çeşitli eğlenceler ve yarışmalar yapıldı.[1]   

İstanbul’da biri Küçükpazar Kurbunda Unkapı yolu üzerinde Ebulfeht Gazi’ye ait Pehlivan Şüca Nemur Tekkesi, diğeri, Zeyrekteki Pelvan Nemur tekkesi olup bu tekke hala mamurdur. Bu tekkede üç yüz pehlivan vardır. Bu tekkeler Yıldırım Beyazıt zamanında açılmıştır.[2]

 Sultan Abdülaziz devrinde Keçeci Köyündeki tekkeye ödenek ayrılmıştır. [3] Özellikle Sultan Abdülaziz ve diğer padişahların himayesinde yapılan ve kendilerinin de seyrettiği güreşlere “Huzur Güreşleri “denilirdi. [4]

 Suyolcu Mehmet Pehlivan sultan Abdülaziz’in güreştiği ile ilgili olarak:

 “Yalan, hem de kesin olarak yalandır. Sultan Aziz hem padişah, hem de halifedir. Eli bile tutulup öpülmez, eteği öpülen biriyle nasıl güreş tutulur? O çok kuvvetli bir insandı ama hiçbir zaman güreş tutmamıştır,  tutabilmesine de imkân yoktur” der.[5]

  Türklerde, tarihin her devrinde, güreş müsabakaları hiçbir zaman ok yarışmalarından geri kalmamış belki ondan daha büyük bir ilgi uyandırmıştır.

  Büyük şehirlerden en küçük köye kadar her yerde güreşler en büyük zevkle seyredilir ve adeta bir bayram sevinci içinde olurdu. İki haneli (evli) bir köy bile Türk sporuna eleman yetiştirirdi. Bu spor ananesi ve ruhu bugün de aynı kuvvetle yaşamaktadır. Güreşlerde şehirlerimizde halkın gösterdiği ilgi (rağbet) o derece yüksektir ki büyük yarışmalarda çok defa saatlerce önceden yerler dolmakta ve kapılar kapatılmaktadır. Köylerimizde ise düğün ve bayram gibi sevinçli günlerde milli oyunlarımız ve bu arada güreş en başta yer alır. Güreşsiz geçen bir şenlik yarım kalmış sayılır.

Türkler pehlivanlarını yetiştirmek için her zaman esaslı teşkilat yapmışlar, İstanbul’u alınca bu teşkilatı hemen orada da uygulamışlardır.

 Zeyrek’teki Pehlivanlar Tekkesi yurdun büyük yeteneklerini toplayıp yetiştiren ve ülkenin her tarafına değerli öğretmenler hazırlayan bir idman ocağı idi.  Burada yetişen pehlivanların adları yazılı olan (havi) defterlerden bir kısmı Topkapı sarayı Müzesi arşivinde bulunmaktadır.  

 Yine aynı yerde bulunan Çebi Hümayun ve İhsanı Şahane defterlerindeki kayıtlardan senin birçok günlerinde yapılan güreşlerden başka bayram günlerinde büyük pehlivan güreşleri (deve, boğa vs güreşleri de yapılır) geleneksel olarak yapılan güreşleri anlatan ibarelerin başında bulunan bermutadı kadim tabirinden anlaşılmaktadır. Bayram güreşleri ile ilgili ayrıntılar eski tarih kitaplarının çoğunda vardır. Bu güreşler bazen Eski Sarayda, bazen Gülhane’de bazen de Yalı Kasrında ve diğer köşklerde yapıldığını da bu yerlerde güreş yerlerinin de tasrih edilmesi sayesinde biliyoruz.

 Her güreş günü pehlivanların sayısı ve adları, kimin kiminle güreştiği, hangisinin galip geldiği, galip gelene, yenilene, duacıya kaçar kuruş verildiği yine bu kayıtlarda yazılıdır. 

(Devamı yarın...)

 

---

[1]Atıf Kahraman Cumhuriyete Kadar Türk Güreşi c 2 sf 148-154

[2]Cem Atabeyoğlu Geleneksel Türk Güreşi ve Kırkpınar sf 16 A&B Kitapçılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. İstanbul Ekip Grafik Ankara 2000

[3]Cem Atabeyoğlu Geleneksel Türk Güreşi ve Kırkpınar sf 20 A&B Kitapçılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. İstanbul Ekip Grafik Ankara 2000

[4]Cem Atabeyoğlu Geleneksel Türk Güreşi ve Kırkpınar sf 21 A&B Kitapçılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. İstanbul Ekip Grafik Ankara 2000

[5]Cem Atabeyoğlu Geleneksel Türk Güreşi ve Kırkpınar sf 22 A&B Kitapçılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. İstanbul Ekip Grafik Ankara 2000

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/08-09-2023/21625288262135925322.jpg Yazarlar 42099 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/solo-turk-asilligi-42099.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/solo-turk-asilligi-42099.html 2023-09-08 09:56:05 2023-09-08 09:56:05 6 Eylül Balıkesir'in Kurtuluş Günü için müthiş bir gösteri yapıldı.

Gösterinin başkahramanları gururumuz Solo Türk oldu. Solo Türk, Türk Hava Kuvvetleri'nin F-16 Savaşan Şahin Solo Gösteri Ekibinin popüler adıdır. Bu ekip, hava gösterileri sırasında nefes kesen akrobasi manevraları sergileyen ve izleyicileri hayrete düşüren Türkiye'nin en yetenekli pilotlarından oluşuyor. Takımın adı olan "Solo Türk", gösteri sırasında pilotun kanat adamı olmadan tek başına uçmasını ifade ediyor. Balıkesir Kurtuluş Günü, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde bulunan Balıkesir halkı için önemli bir olaydır. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında bölgenin Yunan işgalinden kurtuluşunu kutluyor. 6 Eylül'de düzenlenen gösteri bu önemli tarihi olaya saygı duruşu niteliğindeydi. Gösteri, Türkiye'nin en ünlü ve sevilen havadan gösteri ekiplerinden biri olan Solo Türk'ün performansıyla kuşkusuz büyük ilgi gördü. Ekibin pilotları son derece eğitimli ve deneyimlidir ve akrobasi gösterileri, bir savaş uçağını uçurmak için gereken muazzam beceri ve cesareti sergiliyor. Takımın performansları aynı zamanda ileri havacılık teknolojisine sahip olduğu bilinen Türk Hava Kuvvetleri'nin güç ve yeteneklerinin de bir kanıtıdır. Solo Türk, İngiltere'deki Royal International Air Tattoo, NATO Günleri de dahil olmak üzere dünya çapında çok sayıda hava gösterisine katılmıştır.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/08-09-2023/26271255632896926896.jpg Yazarlar 41912 https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/6-eylul-balikesir-in-kurtulus-gunu-41912.html https://demokratgazetesi.com.tr/yazarlar/6-eylul-balikesir-in-kurtulus-gunu-41912.html 2023-09-06 11:30:07 2023-09-06 11:30:07 Balıkesir, 6 Eylül 1922 tarihinde düşman işgalinden kurtulmuştur.

Bu tarih, dört yıl süren ve Türk Milli Hareketi'nin zaferiyle sonuçlanan Kurtuluş Savaşı'nın sonunu simgelemesi nedeniyle Türkiye tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. İşgal sırasında Balıkesir halkı düşman kuvvetlerinin sert yönetimi altında büyük acılar çekti. Zorunlu çalıştırmaya, hırsızlığa ve şiddete maruz kaldılar. İşgal aynı zamanda birçok insanın evlerini terk etmek ve başka yerlere sığınmak zorunda kalmasına da yol açtı. Dolayısıyla Balıkesir'in kurtuluşu, sonunda evlerine dönüp hayatlarını yeniden kurabilen halka büyük bir rahatlama getirdi. Aynı zamanda özgür ve bağımsız bir Türkiye'nin kurulması yolunda da önemli bir adımdı. Bu önemli günün anısına Balıkesir'de her yıl çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Bu etkinlikler arasında insanların özgürlüklerini kutlamak ve onun için savaşanların fedakarlıklarını onurlandırmak için bir araya geldiği geçit törenleri, konserler ve sergiler yer alıyor. Genel olarak Balıkesir'in kurtuluşu, Türk halkının zorluklar karşısında dayanıklılığının ve kararlılığının bir hatırlatıcısıdır.

https://demokratgazetesi.com.tr/dimg/haber-resim/06-09-2023/28106246762346929086.jpg Yazarlar